Жергілікті бюджеттерді салықтық реттеу механизміне экономикалық талдау жасау (Шығыс Қазақстан облысы мысалында)

1 ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТЕРДІ САЛЫҚТЫҚ РЕТТЕУ МЕХАНИЗМІНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ ЖАСАУ (ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ МЫСАЛЫНДА)
2 Жергiлiктi бюджеттерді қалыптастырудағы салықтардың рөлi
3 Облыстың экономикалық жағдайына салықтардың әсерін бағалау
4 Жергілікті бюджеттерді салықтық реттеуге талдау жасау
Жергiлiктi бюджеттер Қазақстан Республикасы бюджет жүйесiнiң құрамдас бөлiгi болып табылады. Жергiлiктi бюджеттердi қалыптастыру барысында әр түрлi көкейтестi проблемалар және осы проблемаларды шешу бойынша әр түрлі көзқарастар қалыптасқан. Олардың көпшiлiгi бiзге «ескi» бюджет жүйесiнен келген.
Қазақстан Республикасының салық заңдылығында «реттеушi салықтар және алымдар» ұғымы жоқ. 2002 жылдан бастап күшiне енген Салық кодексiне сәйкес салықтар және бюджетке төленетiн басқа мiндеттi төлемдер: салықтар, алымдар, төлемдер, мемлекеттiк баж, кеден төлемдерi болып бөлiнедi. Салық төлеушiнiң жоғарыда аталып өткен төлемдердi төлеу мiндетi Қазақстан Республикасының Салық кодексiмен немесе салықтар және алымдар туралы басқа заңдық актпен бекiтiлген шарттар негiзiнде пайда болады, өзгередi және тоқтатылады. Реттеушi салықтар бюджетаралық реттеу негiзiнде бөлінетін республикалық бюджет кiрiстерiнiң көздерi болып табылады. Бюджетаралық реттеу объектiсi салықтар және алымдар емес, ол салықтар және алымдарды төлеуден республикалық бюджет кiрiстерi болып табылады. Салық кодексi ережелерiне сәйкес салық төлеушi бюджеттiк құқықтық қатынас емес, салықтық құқық қатынастар субъектiсi болып табылады. Реттеушi салықтарды төлеу кезiнде, бюджеттер деңгейiне қатыссыз жалпы салықты төлеу бойынша мiндеттеме пайда болады. Реттеушi салықтарды бюджеттiк жүйе деңгейлерi бойынша бөлу бюджетаралық қатынастарға жатады.
        
        2 Жергілікті  бюджеттерді  салықтық  реттеу  ...  ... ... ... ... ... ... Жергiлiктi бюджеттерді қалыптастырудағы салықтардың рөлiЖергiлiктi бюджеттер Қазақстан Республикасы бюджет жүйесiнiң  құрамдасбөлiгi болып ...  ...  ...  ...  ...  әртүрлi көкейтестi проблемалар және осы проблемаларды шешу  бойынша  әр  ... ... ... көпшiлiгi  бiзге  «ескi»  бюджет  жүйесiненкелген.Қазақстан Республикасының салық заңдылығында «реттеушi  салықтар  ... ... жоқ. 2002 ... бастап күшiне енген Салық  кодексiне  сәйкессалықтар  және  бюджетке  ...  ...  ...   ...   ...  ... ... баж, кеден төлемдерi болып  бөлiнедi.  Салықтөлеушiнiң  жоғарыда  аталып  ...  ...  ...   ...   ҚазақстанРеспубликасының Салық кодексiмен немесе салықтар және ...  ...  ... ... ...  ...  негiзiнде  пайда  болады,  өзгередi  жәнетоқтатылады.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бюджет  кiрiстерiнiң  көздерi  болып  табылады.  Бюджетаралықреттеу объектiсi салықтар және алымдар  емес,  ол  ...  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Салық  кодексiережелерiне сәйкес салық төлеушi ... ... ...  ...  ...  қатынастар  субъектiсi  болып  табылады.  Реттеушi  салықтарды  төлеукезiнде,  бюджеттер  ...  ...   ...   ...   ...   ... пайда  болады.  Реттеушi  салықтарды  бюджеттiк  жүйе  деңгейлерiбойынша бөлу ... ... ...  ...  ...  ...  салықтардың  тиісті  бюджетке   бөлiнуiн   ...   ...  ...  ...   ...  органның  республикалық  жәнежергiлiктi  бюджеттердi  ...  ...  ...  әр  ...   ... ... iске ...  Салықтар  және  бюджеттерге  барлық  мiндеттiтөлемдер № 080 «Бюджеттер  ...  ...  ...  ...  ... ... және ...  мiндеттi  төлемдердi  республикалық  жәнежергiлiктi бюджеттер арасында бөлу Қазақстан Республикасының «Бюджет  жүйесiтуралы» заңында ... ...  ...  ...  ...  ... мiндеттi төлемдердi жергiлiктi  және  республикалық  бюджеттерге  бөлумөлшерлерi  Қазақстан  Республикасының  Қаржы  министрлiгi  ...  ...  және  ...  ...  ...  Кiрiстердi   облыстықбюджет және аудандар ... ...  бөлу  ...  жергiлiктi  атқарушыоргандар қарастырады және  тиісті  жергiлiктi  өкiлеттi  органдар  бекiтедi.Тиісті  ...  ...  ...   ...   бюджет   және   аудандарбюджеттерi арасында кiрiстердiң бөлінуінің тұрақты нормативтерiн  ... ... ... ... ...  оны ...  және  жергiлiктi  бюджеттер  арасында  түсiмдердi  бөлусхемасы  және  ...  ...  ...  нормативтер   негiзiндеоблыстық  қаржы  басқармасымен,  облыстық   қазынашылық  басқармасымен  жәнеоблыстық ... ... қол ... бөлу ... ...  ...   күнделiктi   облыстық   қазынашылық   басқармасыжүргiзедi және күн ағымында бiрнеше рет ...  ...  ...  ... жүргiзiлуi мүмкiн. Түсiмдердi  бөлу  операциялық  күн  ағымында  түскентөлем құжаттарының нәтижелерi бойынша орындалады. Бөлінген  ...  ... к 00 ... ... ...  ...  және  ...  алушышотының кредитына, яғни  республикалық  бюджет  кiрiстерiнiң  есебi  бойынша(100 к 00) шоты және ... ... шоты № 130  және  №  132  ... ... ... ... аудандық қаржы  органдарының  шоттарына,жедел   электрондық   төлемдермен    ...    ...    ... ... арқылы енгiзiледi.Әр түрлi деңгейлер  бюджеттерi  арасында  кiрiстердi  бөлгеннен  ... 080  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қалмауыкерек.Аумақтың қаржылық жағдайын сипаттайтын көрсеткiштер  оның  әлеуметтiк-экономикалық  жағдайының  индикаторлар  жүйесiнiң  үздiксiз   ...   ... ... ... ... ... ...  даму  деңгейi  туралыайтуға   ...   ...   ол   кез   ...    әлеуметтiк-экономикалықбағдарламалар және жобаларды енгiзудiң базасы болып табылады. Мемлекет  үшiнаумақ ... ... ... ... жүргiзудің негiзi болады.Бюджеттiк талдау бюджеттiк үдерістің әр түрлі  кезеңдерiнде  әр  ... ...    ...   құру   кезiнде   –   соңғы   нәтижелердi   ... ... ... ... ... ... кезiнде  –  алынған  нәтижелердi  бағалау  үшiн,резервтердi  айқындау  үшiн,  ...  ...  ...  ... ... үшiн, ... ... жоғарылату  бойынша   ұсыныстардыөңдеу және шығындарды  уақтылы  және  толық  ...  ...  ... ... ... ... деңгейiн өңдеу үшiн.Талдау мақсаттарының  және  оның  ақпараттық  ...   ...  ...  ...  ...   ...  ...  бiртұтаскешендi әдiстемесiнiң болмауына тiреледi.  Басқарудың  жергiлiктi  ...  ...  ...  абсалюттi   көрсеткiштерiн   ...  және   ...   емес   ...   ...   ...   ... жалпы көлемiндегi қаржылық көмектер және   несиегерлік  берешекүлесiн салыстырады, сонымен қатар жиынтық шығыстардағы бюджет   ... ... ... ... ...  ...  ...  кезеңіндегі  бюджеттер  сипаттарын  және   аумақтарбюджеттерiнiң  ...  ...  ...  үшiн   мынадай   талдамалыққұралдарды қолдануға болады:- µњірлік кiрiстерiнiң және  ...  ...  ... ... ... бюджеттiк әлуетін бағалау әдiсi;-  аумақтық бюджет тұрақтылығын бағалау;- аумақ жағдайының  индикаторлары  ...  әр  ...  ... есептеу (мысалы, тұрғындардың бюджеттiк қамтамасыз  етiлуi,аумақтың ... ... және ... ... өзгерiсiне оның шығындарының әсер етуiн  (реакции)бағалау  әдiсiмен  бюджеттi  талдау  жолдарын  толықтыруға  болады.   ... ...  ...  ...  ...  ...  баптарынанықтау болып табылады. Бюджет қаражатын шығындаудың басымдықты  өрiстерiне,бюджет  кiрiстерiне   қарағанда   жоғары   ...   ...   ...  ...   ...   ...   беретiн   шығындар   түрлерiнжатқызамыз. Бюджеттiң шығыс бөлiгiнiң  орындалуының  талдауы  кезiнде  жалпыбюджеттiң  ...  ...  ...   ...   ...   ... жеке ... және бөлiмдерi  бойынша  қорытынды  жасалады.  Осыкезде бюджет шығындарының белгiлi түрлерi мен оның  ...  ... ... ... маңызды.Бюджеттiк талдауды мемлекеттiк бюджеттiң салыќтыќ  т‰сімдеріне  ... ... жөн. ... ... ... ...  алынғанресми  трансфертерден,  бұрын  бюджеттен  ...  ...  ...  ... ... тұрады. Оның iшiнде кiрiстерге салықтық  түсiмдер,  салықтықемес түсiмдер, капиталмен жасалған операциялардан алынатын кiрiстер  жатады.Кесте  мәліметтерін  ...  ...   ...   ...   салықтықтүсімдер көлемі жылдан жылға жоғарылауда.  Осы  ...  ...  ...   ...   ...   ...   көзі   болып    табылатын,корпорациялық  табыс  салығы  алады.   ...  ...  жыл  ...  ... 90% ... ... ... Сондай-аќ жылдан жылѓа  мемлекеттікбюджет ќ±рылымындаѓы республикалыќ  бюджеттіњ  салыќтыќ  ...  ... Егер б±л ... 2001 жылы 56,7% респуликалыќ бюджет жєне  36,5  %жергілікті бюджет ... 2004 жылы б±л  ...  63,5  %  ...  ... 28,7 % ... бюджет ќ±раѓан.  Єрине  м±ндай  µте  ‰лкен  ауытќудыњпайда  болуы,  жоѓарыда  айтып  ...  ...   ...   салыѓыныњреспубликалыќ  бюджетке  берілуімен  т‰сіндіріледі.   Салыќтыќ   т‰сімдердіњќ±рылымына келетін болсаќ, ол А. 1, А.2  ...  ...  А)  ...  ...  ...   ...   негізгі   т‰рлері   бойыншат‰сімдердіњ басым  ‰лесі  республикалыќ  ...  ...  ... жылы ғана мемлекеттік бюджет  құрылымының  52,6  %  құраған  ... 2005 жылы 21,8 % ... Бұл ... барынша  орталықтандыруғааяқ басып бара жатқанының көрінісі болып тұр.Мемлекеттік   ...   ...   ...   ...   ...  ...  ...  мәліметтерін  талдай  келе  мыналардыбайқауға болады. Жалпы мемлекеттік  бюджеттің  салықтық  ...  ... ... ... ... жасалған, ал  2003  жыл  базалық  ... ... осы ... ... ...  жасалған.  Салықтықтүсулер динамикасы жылдан жылға жоғарылаған. Талдау мәліметтері  2002  ...  ...  ...  ...  ...   негізделген.   Негізгісалықтар түрлері бойынша түсімдер қарастырылған корпорациялық  табыс  ... жылы 2003 ... ... 238836 млн ... яғни 40,4%  ... ... түскен, ал 2005 жылмен салыстырғанда 561700 млн теңгеге,  ... %-ға ... ...  ...  Жеке  ...  салығы  бойынша  артықтүсімдер 2004 жыл бойынша  5254  млн  ...  2005  жыл  ...  29718  ...  ...  Бұл  мынадай  өзгерістердің  ...  ...   ... салық төлеуші субъект табысы жылына 12 еселенген ең  төмен  еңбекақыдан аспайтын болса, табыстан ... ... 0 ге тең ...  ... ... ... есеп  ...  іске  асыратын  субъектілер  үшінсалық салу шәкілі төмендетілген; жеке кәсіпкерлердің тоқсан  үшін  1500  ... ... ...  ...  ...  шәкілі  4%-дан  3%-ға  төмендетілді,заңды тұлғалардан салық шәкілі 5%-дан 4%-ға төмендетілді.3 кесте ­ 2003-2005 ... ... ... ... ...               |2003   |2004   |2005   |2004 ...    |2005 ...   ||                    |жыл ... ... ... ...   |2003 ...  ||                    ...  ...  ...  ...     ...    ||                    |       |       |       ...  |%     ...  |%    ||Салықтық түсімдер   |947251 ... |125,2 ... ...        |       |       |       |       |      |       |     ... табыс |272632 |382814 |834332 |110180 |140,4 |561700 |306,0||салығы              |       |       |       |       |      |       |     || жеке ... ...  |93281  |98535  |122999 |5254   |105,6 |29718  |131,9|| ... ...   |157676 |167995 |197300 |10319  |106,5 |39624  |125,1|| ... құн ... |242955 |343926 |11617  |105,0 |112588 |148,7|| ...           |26986  |29913  |33416  |2927   |110,8 |6430   |123,8|| ... ...     |165338 |263925 |466341 |98587  |159,6 |301003 ... ­ ҚР ... ... ... ... есептелген       |Аталған өзгерістер көлеңкелі бизнес  субъектілерінің  ...  ... ... ... ... бұл ...  ...  Республикасыныңаумағында қызмет ететін  шағын  кәсіпорындар  санының  123029-дан  130961-гедейін, орта кәсіпорындардың  9711-ден  ...  ...  ірі  ... ... ... ... ...  осы  кәсіпорындардағы  жұмысшыларсанының көбеюі барынша әсерін тигізді. Әлеуметтік салық  бойынша  да  ...  млн  ...  және  39624  млн.  ...  ...  артық   түсулергекәсіпорындар  санының  жылдан  жылға  көбеюі,  орта  еңбек  ақы   ... әсер ...   ...   ...   ...   салықтық   түсімдерқұрылымындағы басым үлес  ...  ...  ...  Осы  ...  жалпымемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдерінде 2003 жылы 28,7  %  құраса,  ... 32,3 % ... ал 2005 жылы бұл үлес  9,5  %-ға  ...  яғни  41,8  ...  ...  кестеде  келтірілген  салықтардың  ...  ...  ... елеулі  жоғарылауы  болғанымен,  салықтық  түсімдердің  үлесіндежоғарылау  байқалмайды.  Мемелекеттік  бюджет  ...   ...   ... ... ... республикалық бюджет түсімдерінің жоспары  қарызалуды есепке алмағанда,  109,2%-ға  немесе  1  746,3  млрд  ...  ... оның ... кірістер 1 723,9 млрд теңгені құрады  немесе  9,5%-ғаартығымен орындалды және негізінен үлесі  жалпы  көлемде  90,6%-ды  ... ... ... ...  2004  ...  ...  ...  бересі2005 жылғы 1 қаңтарға 40,2 млрд  теңгені  құрай  отырып,  2,7  млрд  ...  ...  ...  ...  ...  ...  2,6  млрд   ... салық бойынша 1,8 млрд теңгеге, іште  өндірілген  тауарларға  1,3млрд теңгеге азайды.4 кесте ­ Мемлекеттік бюджеттің ... ... ...               |2003 жыл          |2004 жыл          |2005 жыл          ||                    ...   ... ... млн|үлесі |сомасы, млн|үлесі ||                    |млн  ...       ...      |%     ...      |      ||                    |          |       |           |      |           |%     ... ...   |947251    |100,0  |1186137    |100,0 |1998314    |100,0 ... ...       |          |       |           |      |           |      ... ... |272632    |28,8   |382814     |32,3  |834332     |41,8  ...              |          |       |           |      |           |      ... ... ...   |93281     |9,8    |98535      |8,3   |122999     |6,2   ... ...    |157676    |16,6   |167995     |14,2  |197300     |9,9   ... құн ... |231338    |24,4   |242955     |20,5  |343926     |17,2  ...            |26986     |2,8    |29913      |2,5   |33416      |1,7   ... ...      |165338    |17,5   |263925     |22,3  |466341     |23,3  ... ­ ҚР ... министрлігінің мәліметтері негізінде есептелген         ... ...  ...  ...  ...  ...  келесалық заңдылығында болған өзгерістердің мемлекеттік  бюджетке  оңтайлы  әсереткенін байқауға болады. Ал осы  ...  ...  ...  ... әсер ... ... үшін ... талдау жасайық  (5  кесте).  Олүшін ең алдымен жергілікті бюджетке түсетін ... ... ... ... 47  бабына  сєйкес  жергілікті  бюджеттерге  түсетінсалықтық ... ... ... ... ... ... ... түсімдер:- облыстық маслихат белгілеген кірістерді  бөлу  нормативтері  бойыншажеке табыс салығы;- облыстық маслихат ... ...  бөлу  ...  бойыншаәлеуметтік салық;- қоршаған ортаны ластағаны үшін төленетін төлем;- облыстық ... бар  ...  ...  автомобиль  жолдары  арқылыжүріп өткені үшін алынатын ...  ...  ...  бар  ...  пайдаланудағы  автомобиль  жолдарыныңбөлінген белдеуінде сыртқы (көрнекі) жарнама орналастырғаны  үшін  ... жер үсті  су  ...  ...  ...  үшін  ... ... пайдаланғаны үшін төленетін төлем;-  жергілікті  маңызы  бар   ерекше   ...   ...   ... үшін ... төлем болып табылады.2. Аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетіне түсетін салық түсімдері:- ... ... ... ...  бөлу  ...  ... табыс салығы;- облыстық маслихат белгілеген кірістерді  бөлу  нормативтері  ... ... жеке  ...  жеке  кәсіпкерлер  мен  ...  ...  ... ... жер ... бірыңғай жер салығы;- жеке және заңды тұлғалардың көлік ... ... ...  ...  Республикасының  аумағында  өндірілген  спирттің  барлықтүріне;- Қазақстан ... ... ... ... өніміне;- Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген темекі бұйымдарына;- Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген құрамында темекі  ... да ... ойын ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының аумағында шығарылған жеңіл автомобильдерге(мүгедектер  үшін  ...  ...  ...  ...   автомобильдерденбасқа);-  бензинге  (авиациялық  бензинді  қоспағанда)  және  дизель  ... жер ... ... үшін төленетін төлем;- жеке кәсіпкерлерді мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;-  қызметтің  жекелеген  түрлерімен  айналысу  құқығы  үшін   ... ... ... ... ... ... үшін ... алым;- аукциондардан алынатын алым;- механикалық көлік құралдары мен тіркемелерді  мемлекеттік  тіркегеніүшін алынатын алым;- жылжымайтын ... және ...  ...  ...  ... ... үшін ... алым;- жылжымалы мүлік кепілін мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;-  аудандық  маңызы  бар  ...  ...  ...  жолдарыныңбөлінген  белдеуінде  және  елді  мекендерде  сыртқы   (көрнекі)   жарнаманыорналастырғаны үшін төленетін ... ... ...  және  ...  ...  есебіне  алынатынмемлекеттік баждардан басқа, мемлекеттік баж болып табылады [1, 25 б.].5-кестеде алымдарды қоспағанда жергілікті бюджеттерге түсетін салықтықтүсімдердің түсуіне ... ... ...  ...  құн  ...  ...  ...  жылдардан  кейін  жергілікті   бюджетке   ... ... ... осы ...  ... ... бюджетке  түсетінсалық болып табылады, тек Астана қаласы бойынша  ғана  ...  құн  ...  ...  бойынша  түскен,  бірақ  боджет  кодексіндегі  өзгерістергесәйкес 2005 жылдан бастап бұл салық толығымен ... ...  ... жылы ... ... ...  ...  сәйкес  акциздер  толығыменжергілікті бюджеттерге тусетін салықтарға жатқызылған болатын,  оның  бірденбір    себебі    ...    ...    ...    ...    деңгейдеәкімшіліктендіру, қадағалау еді.5 кесте - Жергілікті ... ... ... түсуін талдау|Атауы             |2003 жыл |2004 жыл ...  |2005 ...   |2005 ...   ||                  |млн ... ... ... ...  |2004 жылмен  ||                  |         |         |         ...    ...    ||                  |         |         |         ... |%     ... |%     ||Салықтық түсімдер |343855   |369979   |436402   |92442 |126,9 |66423 |117,9 ... ...     |         |         |         |      |      |      |      ... ... ... |93281    |98535    |122999   |29718 |131,8 |24464 |124,8 ||Әлеуметтік салық  |157676   |167995   |197300   |39624 |125,8 |29305 |117,4 ... құн      |9177     |8167     |-        |-     |-     |-     |-     ...            |         |         |         |      |      |      |      ...          |20967    |21492    |23347    |2380  |111,3 |1855  |108,6 ... салықтар    |62754    |73490    |92756    |30002 |147,8 |19266 |126,2 ... - ҚР ... ... ... ... ...         ... мәліметтерінен акциздердің жылдан жылға тек шамалы ғана  жоғарылағанынбайқаймыз,  сәйкесінше  бюджет  ...  ...   ...   ...  ...  байқалмайды.  Жергілікті  бюджеттердің  салықтықтүсімдеріндегі   әрбір   салықтың   ...   ...   ...   ... ... - Жергілікті бюджеттердің салықтық түсімдерінің құрылымына талдау|Атауы               |2003 жыл          |2004 жыл          |2005 жыл          ||                    ... ... ... млн |үлесі |сомасы млн |үлесі ||                    ...     |       ...      |      ...      |      ||                    |          |       |           |%     |           |%     ... ...   |343855    |100,0  |369979     |100,0 |436402     |100,0 ... ...        |          |       |           |      |           |      ... ... салығы   |93281     |27,1   |98535      |26,6  |122999     |28,1  ... ...    |157676    |45,8   |167995     |45,4  |197300     |45,6  ... құн ... |9177      |2,7    |8167       |2,2   |-          |      ...            |20967     |6,1    |21492      |5,8   |23347      |6,0   ... ...      |62754     |18,3   |73490      |20,0  |92756      |20,0  ... - ҚР ... министрлігінің мәліметтері негізінде есептелген         |Кестеде  жергілікті  бюджеттерге  түскен  ...  ...   ... түсімдердегі үлесі келтірілген. Мұндағы басқа  салықтарға  меншіккесалынатын  салықтар  жатады.  Олар:  жер   ...   ...   ...   ...   ...   Жергілікті   бюджеттердің    ...    ... жеке ... ... және ... ...  ...  түсімдерқұрылымындағы үлесі жылдан жылға тұрақты екенін  байқауға  болады.  Акциздербойынша  түсімдердің  ...  оның  ...  ...  ... де ... төмендеуіне әкелген.Мемлекеттік бюджет құрылымындағы  жергілікті  бюджеттің  алатын  орнынқарастырғаннан кейін, жергілікті бюджеттерді құрайтын облыстар  деңгейіндегітүсімдерге шолу ... Б.1, Б. 2 ... ... ... ... ... ... жоғары болуы Алматы қаласын қаржы  орталығыретінде құруға оңтайлы фактор бола алады. Кестеде түсімдер  деңгейі  бойыншаекінші ... ... ... ... ...  ...  бұл  ...  пайыздан  жоғары  бөлігі  субвенциялар  түріндегі   ...   ...  ...  ...  ...   ...   ...  алулар  және  субвенциялар   көмегімен   реттелетіндіктен   кестенегізінде   ...    ...    ...    түсімдер    құрылымындағысубвенциялар, бюджеттік  алулар  және  ...  ...  ...  ...  негізінде  жылдан  жылға  субвенциялар  деңгейінің  жоғарылап   кележатқандығын айта кету қажет. Мұның ... ... ...  ... бөлігін құраған корпорациялық табыс салығының толығымен  республикалықбюджетке берілуі. Алматы қаласынан, Атырау,  Маңғыстау  облыстарынан  ... ...  алып  ...  ...  және  ...  ...  облыстарына  жоғары  мөлшерде   субвенциялар   ...   ...  ...   Ал   ...   бюджеттік   алулар   жәнесубвенциялар үлесі ... ... 5 – ... ... жєне ... ... қамтамасыз етілудің әр түрлі  деңгейі  бюджеттер  кірістерінтеңестіруді  іске  асыру  қажеттігін  ...   ...   ...   байоблыстар, жоғарғы өнеркәсіптік өндіріс  деңгейінде  болады  және  ...  ...  ...  ...   Ал   ...   ...   ауылшаруашылығы басым облыстардың салықтық түсімдерінің  деңгейі  төмен  ... ... ...  ...  республикалық  бюджет  арқылы  ... ... ... іске ... 90 ... ... бастап 1998  жылғадейін  бюджеттік  реттеу  үшін  республикалық  және   жергілікті   ...  ...  ...  жеке  ...  ...  100  пайызқалдырылатын салықтардың өзі  міндетті  шығындарды  қаржыландыруға  ...  ...  ...   ...   1999   жылдан   бастапсубвенциялар және  бюджеттік  алып  ...  ...  ...  ... жоғары облыстардан кірістің бөлігі республикалық  бюджетке  алынады.Содан  кейін  республикалық  бюджеттен  кіріс   ...   ...   ...  беру  жүзеге  асырылады.  1999-2001  жылдарға  бюджеттік   алулармөлшерін анықтау ...  ...  ...  ...  қаулысыменбелгіленген.Бұл субвенциялар кірістер және шығыстар  арасындағы  үзілісті  толтыру  үшінбағытталады. Мұнда  трансферттердің  шамасын  ...  үшін  ...  ... Тек ...  облыс  үшін  өткен  жылдың  мәліметтері  негізіндеқаржыландыруға  ...  ...  ...  ...  ...   ... жылы жергілікті бюджеттерден республикалық бюджеттік алып  қоюларүлесі 37 млрд теңгені құрады, ал  берілетін  ...  ...  24.8  ... құрады. 2001 жылы алулар үлесі 85 млрд теңгеге дейін өсіп кетті,  алсубвенция түрінде 35,5 млрд ... ... ... Бұл жалпы  экономикалықжағдайдың жақсаруы және қолайлы сыртқы  экономикалық  конъюнктура  ... ... ......  ...  ...  ...  донор-облыстарда кірістердің жоғарылауымен байланысты,  сәйкесінше  Үкімет  алулардеңгейін  жоғарылатқан:  2001  жылы   ...   және   ...   ... ... 50 млрд ... ...  ...  Қазақстанда  салықтарды  бюджеттік  жүйе  деңгейлеріарасында бөлу қолданылмайды. 2002 жылдың  1  ...  ...  ... ... спирт өнімдеріне акциздер  және  қоршаған  ортаны  ластатағаныүшін  төлемақы   бюджет  ...  ...   ...   50:50   ...  2001  ...  ...  айында  «Бюджет  жүйесі   ...   ...  ...  ...  корпорациялық   табыс   салығы   толығыменреспубликалық бюджетке, ал спирт өнімдеріне акциздер  және  ...  ... үшін ... ... ... ...  жергілікті  бюджеттердің  кірістерінің  төмендеуіне  елеулі  әсеретті.  Нәтижесінде,  ...   ...   ...   облыстарының   санытөмендеп,  республикалық  бюджеттен  субвенциялар   алатын   облыстар   ... ... Бұл 7 ... ... айқын бейнеленген. 2002  жылдың  1қаңтарынан ... ...  жүйе  ...  арасында  салықтарды  бөлудіқайта қарастыру жергілікті бюджеттер кірістерінің төмендеуіне әкелді: донор-облыстардан  аз  алынып,  ...   көп   беру   ...   ... ... ... саны 7 ден 9%  өсіп  кетті.  Ал  2004жылы  12  облысқа  ...  өсіп  ...  ...   ...   12   облыссубвенциялар алатындығы қарастырылған.7 кесте - 1999-2005 жылдардағы субвенциялар және бюджеттік алулар(млн. теңге)|Облыстар          |1999   |2000   |2001   |2002   |2003   |2004   |2005   ||                  |жыл    |жыл    |жыл    |жыл    |жыл    |жыл    |жыл    ... ...  |37259  |50251  |84155  |49065  |57630  |66673  |95009  ...            |1646   |1830   |3626   |569    |429    |-      |1371   ...            |6766   |13227  |28790  |19601  |70115  |22669  |28989  ... Қазақстан   |-      |1279   |2460   |-      |-      |-      |-      ... ...   |-      |-      |887    |-      |497    |-      |-      ...         |3939   |5820   |9856   |81     |-      |-      |-      ...         |4844   |4262   |10629  |9000   |10651  |10139  |15989  ...          |3539   |1590   |2106   |1896   |974    |-      |-      ... ...     |16162  |21867  |25801  |17915  |24637  |32061  |45358  ... ...     |-      |-      |-      |-      |-      |1804   |3301   ...      |24814  |27118  |35504  |59763  |80513  |134395 |133028 ...            |3928   |4153   |4391   |7192   |-      |14112  |13864  ...            |5891   |6055   |8298   |10289  |10125  |14425  |15419  ...            |-      |-      |-      |-      |-      |2131   |-      ... ...   |275    |-      |-      |5190   |9348   |15010  |15469  ...            |2286   |3158   |4866   |6877   |10470  |15065  |15058  ... ...   |335    |254    |-      |1286   |-      |5657   |7665   ...         |-      |-      |-      |-      |1835   |6998   |5026   ...         |3169   |2403   |1262   |6645   |8972   |10909  |11099  ...          |-      |-      |841    |4182   |5191   |8892   |9478   ...          |-      |-      |-      |-      |-      |1043   |1259   ...         |2971   |3192   |3732   |5202   |6206   |11468  |11461  ...         |       |       |       |       |       |       |       ... ...   |7902   |12115  |12901  |19072  |28685  |27317  ... ҚР ... ... ...                                 |Ал 2005 жылы 11 ...  ...  алатын,  6  облыс  бюджеттік  алулартөлейтін облыстар болды.  Жергілікті  бюджеттер  түсімінің  ...  ...  ...  ...  15  %  ...   ...   ... олар 11% құрайды.Әрине, егер әрбір облысты  жеке  қарастырсақ,  онда  олардың  ... ... бар. ... ... ... 2003 ...  ...  71%республикалық бюджеттен субвенциялар алынып, олар осы облыстың  шығындарының72,5 % қаржыландыруға мүмкіндік берді. Субвенцияның ...  ...  ...  ...  жер  ...  ...   ...   Алматы   қаласыныңбюджетінен алулар бюджеттің ... ... 40% ... тек  2003  ...  ...  ...  бюджетке  мақсатты  трансферттер  түрінде   шамалымөлшерде қайтып келді ... 5%). ... ...  ...  ...  41% ...  олар  ...  бюджетке  мақсатты  трансферттертүрінде шамалы мөлшерде қайтарылды (түсімдердің 8%).2002  жылдан  бастап   ...   ...   ...   «Ауыз   су»бағдарламасын  іске  асыру  үшін  су  ...  ...   жыл   ... ... ...  ...  бөлу  ...  Бірақарнайы формулалық есептеулер жасалмайды.Жоғарыдағы кестелерде жалпы жергілікті бюджеттерге ... ... ... ... енді  жеке  Шығыс  Қазақстан  облысы  шегіндегі  осысалықтардың құрылымын көрсетейік (8 кесте).8 кесте - ШҚО ... ... ... құрылымына талдау|Атауы        |2001 жыл    |2002 жыл    |2003 жыл    |2004 жыл    |2005 жыл    ||             |            |            |            |            |            ||             |            |            |            |            |            ||             |            |            |            |            |            ||             |            |            |            |            |            ||                                                                            ... ... ... ...  ...  ...  мөлшері  жылданжылға жоғарылаған 2003 жылы  2002  жылмен  салыстырғанда  1820  млн  ... ... ... ал 2004 жылы 2003 ... ... 1280  млнтеңгеге  (24181-22901)  артық  түскен.  Жеке  ...  ...   жыл   ... үрдісін байқауға болады, алдағы  жылмен  салыстырғанда  2003  жылы561млн теңгеге (5318-4757), ал 2004 жылы 419 млн ...  ...  ... ... салық бойынша да  салықтық  түсімдердің  жоғарылау  үрдісібайқалады. Өткен жылмен салыстырғанда 2003 жылы  1123  млн  ...  ... ал 2004 жылы 488 млн ...  ...  ...  түсті.  Осы  екісалық бойынша түсімдердің жоғарылауына Шығыс Қазақстан  облысы  бойынша  ... ... ... 176-ға ... ... орта кәсіпорындардың 978-ден 979-ға дейін өсуі, ал шағын  кәсіпорындардың  12327-ден  12989-ға  дейінөсуі, сонымен қатар ... ... орта ... еңбек ақының 2001 жылы –  16832теңгені, 2002 жылы – 18816 теңгені, ал 2003 жылы –  20099  ...  ...  ...   ...   ...   ...   тұрғындарға   қарағандажұмыссыздық деңгейі тұрақты болды және 7,3% - ды  құрады.  2005  жылы  ... ... ... ...  ...  ...  және  жеке  тұлғалардантабыс салығы құраған. Енді жоғарыдағы кестелер мәліметтері  негізінде  жалпыжергілікті  ...  ...  ...  ...  ...  облысыбойынша салықтық түсімдердің үлесін қарастырайық (9- кесте).9 кесте - ШҚО бойынша ... ... ... бюджеттердің  салықтықтүсімдеріндегі үлесі, %|Атауы                |2002 жыл     |2003 жыл     |2004 жыл     |2005 жыл     ... ...    |7,1          |6,7          |6,5          |6,0          ... ...         |             |             |             |             ... табыс салығы    |6,1          |5,7          |5,8          |5,4          ... ...     |7,9          |7,4          |7,2          |6,7          ...             |5,4          |3,8          |4,2          |1,4          ... салықтар       |8,8          |8,1          |7,3          |6,3          ... ШҚО ... ... ... ... автормен есептелген |Жергілікті  бюджеттердегі  Шығыс  ...  ...  ...  салықтықтүсімдердің алатын үлесі жылдан жылға шағын  ...  ...  ... ...  ...  түсімдердің  төмендеуімен  тікелей  байланысты.  2004жылғы  жалпы  республика  бойынша  жергілікті  ...  ...  ... ... ... түсімдері 6,5%-ды  (24181х100:369979)  құраған.Бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,2%-ға төмен. Оның ішінде жеке табыс  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бұлөткен  жылмен  салыстырғанда  0,1%-ға  артық.  Әлеуметтік  салық  жергіліктісалықтар түсімдерінде 7,2%-ды ... ... бұл  ...  жылменсалыстырғанда 0,2%-ға төмен. Акциздер жергілікті салықтар түсімдерінде 4,2%-ды (913х100:21492) құраған, бұл өткен  жылмен  салыстырғанда  0,4%-ға  ... 2002 ... ... бұл үлес ... ... ... мәліметтерін талдай келе мынаны байқауға болады,  акциздерденбасқа салықтардың барлық түрлері бойынша болжам артығымен  ...  ... ... бойынша болжам  2002  жылы  ...  ...  ... 2003 жылы ... ... 2004 жылы  5,3%  -ға  ... артығымен орындалған. Облыс қалалары  және  аудандары  шегінде  жекетабыс салығының түсуіне талдау  кестеде келтірілген. Салық  ...  ...   ...   ...   ...   ...   әлеуметтік   салықмөлшерлемесінің  кемімелі   ...   ...   ...   құн   ... төмендетілді, ғылыми  өңдеулер  және  ақпараттық  технологияларсаласындағы арнаулы ... ...  ...  ...  іске  асыратын,ұйымдар үшін  салық  салудың  арнаулы  режимдері  белгіленді,  ...  ... үшін ... ... ... ...  ...  қолдану  өрісікеңейді. 21%-дық еңбек ақыдан  тіркелген  әлеуметтік  салық  мөлшерлемесі  –кемімелі ... ... 20 ... 7 ... ... ...  ...  жұмысберушінің  жұмысшыларға  неғұрлым  жоғары  еңбекақы   төлеуге   мүдделілігінжоғарылатады.10 кесте – ШҚО ... ... ... ... талдау|Атауы          |2003 жыл           |2004 жыл           |2005 жыл           ||                                                                          ... ... ... ... ... 20%-ға ... өзгерді және 200ден 600 еселенген жылдық есептік ... ...  ...  еңбек  ақыауқымы енгізілді. Егер жеке табыс салығының салық ...  5, 10,  ...  30  ...  ...  салық  кодексіндегі  өзгерістерге   сәйкес   жоғарымөлшерлемелер деңгейіне өту ... ... ... 5, 8,  13,  15  ...  ...  ал  30  ...  салық  мөлшерлемесі  алынып  тасталды.   Салықзаңдылығына енгізілген  өзгерістер  мен  ...  ...  ... ...  ...  ынталандыруға  және  еңбек  ақымөлшерін жоғарылатуға бағытталған. Аталып өткен өзгерістер ...  ... ... ... ... 9,1%; 5,4%; 3,7%-ға артық орындалуына  әсеретті. Әлеуметтік салықтың облыс  қалалары  және  ...  ...  ...  ... ... ... ... бойынша  болжам  да  жыл  ... ... 2003 ...  ...  ...  98817  мың  ...  (1632258-1533441) болжамның 6,4 %- ға артық орындалуына жеткізді,  2004  ...  ...  47890  мың   ...   ...   ...   ...   артықорындалуына, ал 2005 жылғы артық түскен 81369  мың  теңге  (2052522-1971153)болжамның ... ... ... ... Жалпы  мүлік  салығының  артықтүсуіне әсер еткен жаңа кәсіпорындардың ашылуы, жаңа  құрылымдардың,  ... іске ... және  ...  ...  ...  өсуі.  Жер  салығыбойынша бюджетке 80496 мың теңге (780439-699493), 88535 мың  теңге  (854420-765885), 6789 мың ... ... ... ...  болуы  болжамның1,6 %-ға, 1,0 %-ға,  3,6  %-ға  артық  орындалуына  ...  ...  ... ...  ...  және  аудандары  бойынша  қаншалықты  мөлшердетүскеніне  талдау  жасалған  және  себептері  ...  ...  ... ... ... жылдан жылға артығымен орындалған. 2002 жылы 8487  мыңтеңгеге (495397-486910) артығымен орындалып, бұл артықшылық ...  ...  жылы  8638  мың  ...  ...  ...  ...   бұлартықшылық 1,8%-ды құрады, ал 2004 жылы 23429  мың  ...  ...  ...  бұл  ...  ...  ...  17-кестеде   көлікқұралдары салыѓыныњ облыстың  қалалары  және  аудандары  бойынша  ... ... ...  ...  ...  жер  ...  ...  болжамбасқа салықтармен салыстырғанда басым мөлшерде  артығымен  орындалған.  2003жылы болжам 12,1%-ға  артығымен  орындалған,  ...  3654  мың  ... ... ... ... 2004  жылы  ...  27,1%-ға  артығыменорындалған,  сәйкесінше  7504  мың  ...  ...  ...   ... 2005 жылы болжам 14,1 %-ға  артығымен  орындалған,  сәйкесінше  4600мың  теңгеге  ...  ...  ...  ...  ...  жер  салығыбойынша түсімдердің аудандар  және  қалалар  шегінде  түсу  ...  ... ... ... ... бюджетіне түсетін  салықтар  ішінде  ... ... ... ... ... ... болады. 2002  жылы86887 мың теңгенің (1153630-1240517) ... ... ...  7%-ға  ... ... 2003 жылы 367122 мың ...  ...  толықтүспеуі болжамның  31,5%-ға  (68,5-100,0)  орындалмауына  әкелді,  тек  ... ... ... 94724 мың ... ... ...  11,5%-ға  артықорындалуына әкелді. Акциздер  бойынша  ...  ...  әсер  ... өнім ... кейбір  кәсіпорындардың  жұмысын  тоқтауы  болды.Қандай  кәсіпорындар,  облыстың  қай  ...  ...  ...   ... орындамағанына тереңдетілген талдау 16-кестеде келтірілген.Шығыс Қазақстан облысы бойынша  салықтық  түсімдердің  түсуіне  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   жәнеқалаларының бюджеттеріне түсуіне талдау жасау қажет. Осы ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   түсімдерді   жекеқарастырайық. Әлеуметтік салық  бойынша  облыс  қалалары  және  аудандарыныңтүсімдерінің ... ... ... ... ... ... ...  әлеуметтік  салықтың  салық  салу  объектісінежұмыс берушінің табыстар түрінде өзінің ... ...  ...  ...  әлеуметтік  салық  деңгейі  жұмысшылардың  орта  еңбекақысына тәуелді болады. 2002 жылы күшіне енгізілген ... ...  ... ... категорияларының  кірістерін  жария  етуді  ынталандыружәне  еңбек  ақыны  жоғарылату  мақсатында  ...   ...   ...  ...  енгізілген.  Кесте  мәліметтері   бойынша   әлеуметтіксалықтың түсімдері бойынша  ...  ...  және  ...  ...  ... ... ... байқауға болады.11  кесте  -  Шығыс  Қазақстан  облысы  аудандары  және   ...   ... ... ... ...                                ...      |2003 жыл           |2004 жыл           |2005 жыл           ||                                                                          ||1                                                                         ... қалалары  ішінде  Зыряновск  қаласы  бойынша  болжам  жыл  ... ... ... ...  орта  ...  ...  ... жылы 19903  теңгені,  ал  өнеркәсіп  өнімдерінің  көлемі  25029686  мыңтеңгені құраған.  Осы  ...  2003  жылы  ...  5,2%  -ға  ... ал  2004  жылы  26,7%-ға  (126,7%  -100,0%)  артық  ... ... ...  ішінде  Аягөз,  Көкпекті,  Бесқарағай,  Тарбағатай,Ұлан, Зайсан аудандары бойынша әлеуметтік  салық  түсімдерінің  ...  ... ... ... Бұл  осы  ...  орта  ...  еңбек  ақыныңмөлшері елеулі болғанымен, сондай-ақ қызмет  етуші  кәсіпорындардың  ...  ...  ...  ...  жер  ...  ...  ... ал облыс аудандары және қалалары бойынша жер салығының  түсуінеталдау ...  ... ... ... салық салу мақсатында  барлық  жерлер  олардыңарналған  нысанасы  мен  ...  ...   ...   ...   ауылшаруашылық  мақсатындағы  жерлерге;  елді  мекендер  жерлеріне;   өнеркәсіп,көлік,  байланыс,  ...  және  өзге  ауыл  ...  емес  ...  ...  ...  ...  аумақтар  жерлеріне;  орман   ... су  ...  ...  ...  ...  ...  қарайқарастырылады. Жер салығын анықтау үшін жер учаскесінің алаңы  салық  базасыболып белгіленеді.  Ауыл  шаруашылық  мақсатындағы  ...  ...  ... ... 1 ... ...  белгіленеді  және  топырақтыңсапасы  бойынша  сараланады.  Жердің  ...  бір   ...   өзге   ...   Қазақстан   Республикасының   жер   ...   заң   ... 6 – Жер ... ... ... ... мәліметтерге  қарай  облыс  бойынша  жер  салығытүсімдерінің ішінде басым үлесті елді мекендер ... ...  ... үлес ... ... жоғарылауда. Орман қорының  және  су  қорының  жерлеріжер салығы құрылымында ең аз үлес ... 2004 жылы ...  ...  ... үлес 0,04%-ды құраса, су қорына келген үлес  0,06%-ды  құрады.  ЖалпыШығыс Қазақстан ... ... ... ...  ... ... ...  кеңауқымды алып жатыр, бірақ бұл қорық аумағындағы жерлер жер салығын  төлеуденбосатылған.Шығыс  Қазақстан  облысы  аудандары  және   ...   ...   ... ... ... елді  ...  жерлері;  өнеркәсіп,  көлік,байланыс, қорғаныс және өзге де  ауыл  шаруашылығы  емес  ...  ... жер ... ...  Тек  ...  ...  және  Зыряновск,  Риддерқалалары орман қорының жерлеріне  ...  ...  2004  ...  ... ... ... ... үшін  Бесқарағай  ауданы  бойынша   750  ... ... ... бойынша 94 мың теңге түскен. Зыряновск  және  ... су ... ...  салық  төлейді,  мұнда  Бұхтарма  су  ... ... - ...  Қазақстан  облысы  аудандары  және  қалалары  бойынша  ...                           ...                            ... ...      |2003 жыл           |2004 жыл           |2005 жыл           ||                                                                          ||1                                                                         |Су  ...  ...  ...  қаласынан  234  мың  теңге,  ... 191 мың ... ...  ...  ...  ...  отырғанымыздайШығыс Қазақстан облысының барлық аудандары және қалалары бойынша жер  салығыбойынша ... ... ...  орындалған.  Бұл  осы  салық  жергіліктібюджеттің  ...  ...  көзі  ...  ...  деңгейде  жоғарғыәкішіліктендіру нәтижесіде болды. Сондай ақ осы салық бойынша түсім  мөлшеріаудандар және қалалар арасында келесідей сараланған: ... ...  ... ... ... 347749 мың теңге мөлшерінде ең  жоғарғы  шаманы  құраса,Абай ауданы бойынша 661 мың  теңге  ...  ең  ...  ...  ...  ...  бұған  жер  көлемі,  құнарлылығы  сияқты  ...   ...  347088  мың  ...   ...   мұндай   ауытқу   аумақтарарасындағы айырмашылықтың өте елеулі екендігін дәлелдейді.Жер ... ... ... ... ... және  ...  ... аумағының көлеміне,  жер  топырағының  құнарлылық  деңгейіне  тәуелдіболады. Жер салығы  бойынша  түсімдер  ...  7-  ...  ......  ...  2004  жылы  жер  салығының  қалалар  ішіндеӨскемен 11180 мың теңгеге  ...  және  ...  3880  мың  ... ал ...  ...  ...  2536  мың  ...  (18272-15736), Жарма 314 мың  теңгеге  (11082-10768);  ...  1347  мың  ... ... 502 мың ...  ...  ...  түскенінбайқауға болады. Осы қалалар және аудандар бойынша салықтың  ...  ... ... бірі ...  облыс  бойынша  өте  құнарлы  аумақтардаорналасуы. Өскемен қаласы бойынша салықтың басым ...  ...  ... ... автотұрақтар, автомобильге май  құю  станциялары  және  базарларалып жатқан жерлер өте көп, ал ...  ...  ...  елді  ... мен ...  май  құю  ...  ...  жерлеріне,жергілікті атқарушы орган белгілеген сауда орындары тікелей  ... ... ...  ...  елді  ...  ...  белгіленгенбазалық мµлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салынады.Сурет 7 – ШҚО қалалары және ... ... жер ... ...  ...  ...  ...   Абай   ауданы   бойынша   салықтықтүсімдердің мөлшері өте төмен, ол небары 612 мың теңгені ... ... Абай ...  ...  ...  ашық-сарғылт  топырақтыжерлерінде  орналасқандықтан  бонитет   балына   сәйкес   салықтың   ... ... ... ... ... ... талдау жасауды жалпы  жеке  табыссалығының құрылымына талдау жасаудан  бастайық.  Ол  ...  ... ... сәйкес жеке табыс  салығын  салу  объектісне  төлем  көзіненсалық ... ... ... ... салық салынбайтын  табыстар  жатады.Облыс деңгейінде  жеке  табыс  салығы  бір  жолѓы  ...  ...  ... ... және төлем көзінен алынбаған салықтардан тұрады. Кез  ... ... ... ...  қызметкердің  еңбек  ақысынан  төлемкөзінен жеке табыс салығы ұсталады, яғни төлем көзінен жеке ...  ... ... орта ... ... және саны әсер етеді, сондықтан  олжалпы жеке  табыс  салығы  құрылымында  басым  үлес  алған.  ...  ... жеке ... ... ...  ...  жылға  төмендегенін  байқауғаболады. 2003 жылы бұл үлес 1%-ға ... 2004  жылы  ...  ... 2005 жылы бұл үлес 2,1 %-ға ... 8 – Жеке ... ... ...  төлем  көзінен  салық  салынбайтын  жеке  табыс   салығы   ... ... ... ... жоғарылағанын байқауға болады.  2003  жылыбұл үлес 1,8%-ға  жоғарыласа,  2004  жылы  ...  ...  ...  ... ... мен жеке ... ... кеңеюі  әсерінтигізді. Енді  осы  жеке  табыс  ...  ...  ...  және  қалаларыарасында түсуіне талдау жасайық (13 кесте).13 кесте - Шығыс Қазақстан  облысы  ...  және  ...  ...  ...                ...                 ...                 ... ...      |2003 жыл           |2004 жыл           |2005 жыл           ||                                                                          ||1                                                                         ||                                                                          |13 ... мәліметтерінен көріп отырғанымыздай,  2004  жылы  жеке  табыссалығы ... ... ... ... ...  ...  тек  Риддерқаласы бойынша 4,4%-ға және Курчатов  қаласы  ...  ...  ... 4455 мың ... ... және  857  мың  теңгеге  (26763-27620) толық  түспеу  болды.  Ал  қалған  ...  ...  ...  түсімдермөлшері болжамнан жоғары болды.  Олардың  ішінде  Шемонаиха,  ...  ... ...  ...  бойынша  түсімдер  мөлшері  50000  мың  теңгеденжоғары болды.Сурет 9 ... ... ... ... ... ... ...  жәнемүлік салығының түсу динамикасы келтірілген.  Жеке  және  заңды  ... ... және ... ... төлеуіне сипаттама берілген.Сурет 9 – ШҚО бойынша ... ... ... ... ... түсу ... кестеде меншікке салынатын салықтардың бірі  болып  табылатын,  көлікқұралдары салыѓыныњ және ... ... түсу ... ...  ... ... салыѓы  жеке  тұлғалардан  және  заңды  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  тіркеугежататын және есепте тұрған көлік құралдары, тіркемелерді  қоспағанда,  көлікқұралдары салыѓыныњ объектілері болып ... ...... ... облысы  аудандары  және  қалалары  бойынша  көлікқұралдары салыѓының және мүлік салығының  ... ... ... ... ... ...       |Мүлік салығы                 ||мен ... |                              |                             ||              |2004   |2005   ...        |2004   |2005   ...       ||              |жыл    |жыл    |              |жыл    |жыл    |             ||              |       |       ... | %   |       |       ... |  %  ||1             |2      |3      |4       |5    |6      |7      |8       |9    ...                                                                  |14  ...  ...  ...  ...  байқауға  болады,  Семей  жәнеКурчатов ... ...  ...  және  ...  ...  басқа  барлықаудандар бойынша болжам артығымен орындалған. Семей  қаласы  бойынша  болжам2004 жылы ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  мың  теңгеге  (124437-125950)  ...  ...  Бұл   ...   ... ... ... салықтың 2284 мың теңгеге (97266-99550)  толықтүспеуінен,  болжамның  2,3%-ға  (97,7-100,0)  ...  ...  ... ... ... ...  болжам  жасау  кезінде,  іс  жүзінде  тіркелгенкөлік құралдарының түрлері туралы Жол  ...  ...  ... ... ... төлеу кезінде  Ұлы  Отан  соғысына  қатысушылар  ... ...  ...  Кеңес  Одағының  Батырлары  мен  СоциалистікЕңбек Ерлері, «Халық қаһарманы» атағын алған,  үш  ...  Даңқ  ... ... ... ... адамдар,  «Ардақты  ана»  атағын  алған,«Алтын алқа», «Күміс  алқа»  алқаларымен  марапатталған  көп  ...  ... салу ... ... табылатын  бір  автокөлік  құралы  бойынша  салықтөлеуден  босатылады.  ...  ...  ...  ...  ...   ...  ...  атына  двигателінің  көлемі  үлкен   шетел   ...  ...  ...  Двигателінің  көлемі  үлкен  жаңа  шетелавтокөліктері үшін  төленетін  салық  мөлшері  ...  ...  ... ... егер осы ... ...  ...  босатылған  тұлғаларкатегориясына  тіркелсе,  бюджетке   көрсетілген   мөлшердегі   сома   толықтүспейді. ... ...  ...  2002  жылы  ...  ... ... әсер ... Бұл пайдалану мерзімі 20 жылдан  асқан  ТМДелдері ... ... ... ... жеке  ...  үшін  0  ... ... яғни мұндай көлік құралдары бойынша көлік  салығытөленбейді. Курчатов қаласы бойынша көлік салығының 423 мың  теңгеге  (3864-4317) ... ... ... 10,5%-ға (89,5-100,0)  орындалмауына  әкелді.Мұнда заңды тұлғалардың көлік құралдары бойынша  салықтың  546  мың  ... ... ... және  жеке  ...  ...  ...  93  мыңтеңгеге (2210-2117) артық түсуі салдарынан болды. Салық заңдылығына  ... ... мен жеке ... үшін ...  ...  мен  материалдықемес активтер, сондай-ақ  жеке  ...  ...  ...  тиесілі  жәнекәсіпкерлік қызметте  пайдаланылмайтын  Салыќ  ...  ...  ... Республикасының аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай  құрылыстары,гараждар және өзге де ...  ...  ...  салығының  салық  салуобъектісі болып табылады. Мүлік салығы бойынша  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  түскен  2004  жылы  Өскемен  ...  ...  ...  осы  ...  облыстық  түсімдерінің   37,3%(512703х100/1374227)  үлесін  құрады,  салықтық  түсім  31022  мың   ... ... ... ... ...  артық  орындалды.  Ал  аудандарішінде 2004 жылы Аягөз  ауданы  бойынша  түсімдердің  мөлшері  осы  ... ...   3,7%  ...  ...  ...  салықтықтүсім 8782 мың теңгеге (51407- 42625) артық  түсіп,  ...  ...  ...  Бұл  ...  ...  қорларды  бағалаудағы  өзгерістер,шаруашылық  жүргізуші  субъектілердің  салық  төлеуге  қосылуы,  жеке  тұлғамүлкінің  ...  ...  ...  әсер  ...  ...  жер  салығы  бойыншатүсімдерге  ...  ...  ...   ...   келтірілген.   Салықзаңдылығына сәйкес  ...  ...  ...  ...  ...  салықрежимі бірыңғай  жер  салығын  төлеу  негізінде  ...  есеп  ... ... ... және ... өнімдерді  өндіру,  ұқсату  жәнесату жөніндегі қызметті қоспағанда, ауыл шаруашылыѓы өнімдерін  ұқсату  жәнеоны өткізу  ...  ...  ...  қожалықтары  қызметіне  қолданылады.Бірыңғай жер салығының түсуіне  талдау  төмендегі  кестеде  ...  ... ... - Шығыс Қазақстан облысы аудандары және қалалары  ...  ... ... ... талдау(мың теңге)|Атаулары      |2002 жыл           |2003 жыл           |2004 жыл           ||                                                                          ||                                                                          |Жер ... ... құны ... жер  ...  ...  үшін  ...  объектісі  болып  табылады.  Жер  учаскесін  (жер  ...  ... ... айқындау Қазақстан Республикасының жер заңдарында  белгіленгентәртіппен жүргізіледі. 12-кестені  талдаудан  көретініміз,  облыстын  барлыққалалары  және  ...  ...  ...  жер  салығы   бойынша   болжамартығымен   орындалған.   ...   ...   жыл   ...    ...    ... саны көбеюде, 2002 жылы олардың саны 10052  бірлік  болса,2003 жылы 12218 бірлікті, ал 2004  жылы  13522  ...  ...  ... Риддер қалаларында, Аягөз, Абай, Жарма  аудандарында  болжам  150%-дан артық орындалған.  Ал  Курчатов  ...  ...  ...  шаруашылығымүлдем жоқ. Жалпы бірыңғай  жер  ...  ...  ...  ... 2004 жылы ... ... ... түсімдердің мөлшері осы  салықтыңоблыстық түсімдерінің  18,8% (6625х100/35245) үлесін құрады, салықтық  түсім2095 мың теңгеге (6625-4530) артық ... ... ...  ...  ... қожалықтарының саны 336 бірліктен 362 бірлікке жоғарылады.  Бородулихаауданы  бойынша  түсімдердің  ...  осы  ...  ...  түсімдерінің12,7% (4472х100/35245) үлесін құрады, салықтық түсім 845 мың теңгеге  (4472-3627) артық түсіп, ... ...  ...  ...  ...  ... 90 ...  (442-352)  жоғарылады.  Ұлан  ауданы  бойынша  ... осы ... ... түсімдерінің   11,4%  (4026х100/35245)  үлесінқұрады, салықтық түсім 725  мың  ...  ...  ...  ...  болжам22,0%-ға артық  орындалды.  Шаруа  қожалықтарының  саны  490  бірліктен  ...  яғни  174  ...  ...  Бірыңғай  жер  салығы   бойыншатүсімдер Риддер қаласы бойынша ең аз мөлшерде түсті. Риддер  қаласы  ...   ...   осы    ...    ...    ...     0,8%(272х100/35245) үлесін құрады, салықтық түсім небары 106 мың  теңгеге  (272-166) артық түсіп, ал ... ... ... орындалды.  Шаруа  қожалықтарыныңсаны 72 бірліктен 77 бірлікке жоғарылады.Бірыңғай жер салығын төлеу негізінде арнаулы ... ...  ... ... ... және  ...  төленетін  басқа  да  міндеттітөлемдердің  мынадай  ...  осы  ...  ...   ...   ... ... шаруа қожалықтарының  табысынан  жеке  табыс  ...  ... ... ... ... қызметті жүзеге  асырудан  түскен  айналымбойынша  қосылған  құн  ...  осы  ...  ...  режимі   қолданылатынқызметте  пайдаланылатын  жер  учаскелері  бойынша  жер  ...  және   ... ... үшін  төлемді;  Қазақстан  Республикасының  Үкіметібелгілеген қажеттілік нормативтері шегінде салық  салу  объектілері  ...  ...  ...  ...  ...  төлеушілер   болып   табылмайды.Қорытындылай келе, бірыңғай жер салығы ... ... ... үшін  ... ... жағдайлар жасалуы  салдарынан,  осы  салық  бойынша  болжамныңжалпы облыс бойынша артығымен орындалуы болды.10 - суретте ... ... ... Шығыс Қазақстан  облысыбюджетіне  акциздер  алкоголь   өнімдері   өндірісінен,   ойын   ... ...  ...  ...  ...  дизель  отынын  өткізудентүсті.Сурет 10 – ШҚО бойынша акциздер құрылымыСуретте  ...  ...  ...   ...   облыс   деңгейіндеалкоголь  өнімдеріне  акциздер  үлесі  жоғары,  олар  2004  жылы  86,3%-  ... ... ... ...  ...  ...  саудада  өткізілетін  бензинтұрады. Бөлшек саудада бензин өткізуден акциздер  үлесі  жыл  сайын  0,1%-ғаөскен, ал ... ... ... ... өткізуден акциздер  үлесі  2003  жылы1,4%-ға жоғарылаған, ал 2004 жылы ...  ...  Бұл  ...  саудададизель  отынды  өткізуден  акциздер  сомасының   2004   жылы   2003   ... 940 мың ... ...  ...  ...  ... бойынша лотерея өткізуден де акциздер түсті,  бірақ  олардың  түімдері2004 жылы ... 112 мың ...  ...  ...  ...  акциздер  бойыншатүсімдердің 0,016%-ын (112х100/693992) құрады. Алкоголь өнімдері ... ... ... ... 2004 жылы олар ...  133557  мың  теңге(693992-818596)  мөлшерінде  толық  түспеу  болды   және   ...   ... ... ... ... 2005  жылы  ...  ...  облысыбойынша ойын бизнесіне акциздер үлесі елеулі жоғарылағанын байқауға  болады,бұл негізінен облыста  ойын  ...  ...  ...  ...  казинолар  және  ойын  автоматтары  саны  ...  ... ...  ...  ...  ...  байланысты  акциздертолығымен   жергілікті бюджетке берілген болатын. Мұның  себебі,  ...  өте  ...  ...  ...  ...  ...  ... деңгейін жоғарылату мақсаты болатын. Бірақ бұл  шешім  іс  жүзіндетолығымен іске аспағанын түсімдер деңгейінен көреміз.16-кесте  -  ...  ...  ...  ...   және   ...   бойыншаакциздердің түсуін талдау(мың теңге)|Атаулары      |2003 жыл           |2004 жыл           |2005 жыл           ||                                                                          ||1                                                                         ||                                                                          ...  ...  ...  ...  ...   ...   0,9%-ға   және   0,7%-ғажоғарылаған.  Бұл  облыстың  үлкен  қалаларында  ойын  ...   ... 20  ...  ...  ...  ...  және  аудандарышегінде қандай мөлшерде түскендігіне  талдау  жасалған.  Кесте  мәліметтерінқарастыратын  болсақ,  ...  ...  ...   ...   акциздердентүсімдер болжамы жыл сайын орындалмаған. Семей  ...  ...  ...  2002  жылы  94733  мың  ...   (337241-431974)   толық   ... ... ... ... орындалмауы  болды.  2003  жылы93111 мың  теңгеге  (268624-361735)  толық  түспеуі  ...  ... ...  ...  ...  2004  жылы  ...  бюджетке23977 мың теңгеге (252848-276825) толық түспеу нәтижесінде,  болжам  8,7%-ға(91,3-100,0) орындалмады. Бұл толық  ...  ...  ...  ... ...  2004  жылы   ...  қаласындағы  ірі  акцизделетін  өнімөндіруші  кәсіпорындардың  бірі  «Семей  су»  акционерлік  ...  ... ...  ...  ...  арақ  ...  ...  қоғамыныңесепті жылы  шикізат  жетіспеушілігінен  қызметін  3  ай  ...  ... ... Сәйкесінше, алкоголь өнімдері бойынша жергілікті  бюджетке28026 мың теңге (222109-250135) толық түспей, болжам  ...  ... ... ... ... ...  ...  2002  жылы  34064мың теңгеге (140843-174907) толық ... ... ... ... ... ...  2003  жылы  66551  мың  ...  (153238-219789)  толықтүспеуі нәтижесінде, болжам 30,3%-ға ... ... жылы ... ... 41040 мың теңгеге (115640-156680)  толықтүспеу нәтижесінде, болжам  26,2%-ға  (73,8-100,0)  орындалмады.  Бұл  ... ... ... ... ...  ...  ...  қаласындаалкоголь өнімдері  өндірісінен  акциздер  бойынша  түсімдер             ... 75906 мың ... ...  ...  ...  нәтижесінде,  болжам43%-ға (57,0-100,0) орындалмады. 2004  жылы  алкоголь  өнімдері  өндірісіненакциздер бойынша жергілікті бюджетке 42712 мың ... ...  ... нәтижесінде, болжам 36,1%-ға (63,9-100,0) орындалмады.Шығыс Қазақстан облысы бойынша бюджеттiң кiрiсi бойынша – 22 млрд  ...  ...  9  млрд  ......   ...   ...   ... Осы соманың: 27 минималды – ағымдағы бюджет және  4  млрд  ... ... даму ... ... ...  сомасын  аймақты  дамытуға  бөлу(«бюджет iшiнде бюджет»  құру)  облыс  экономикасының  бiршама  ... Даму ... ... ... 2,5-2,8 млрд тењге  жаңа  құрылысқабөлу жоспарланды. Оның iшiнде, облыстық  маңызы  бар  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  -  400  млн  тенге,  бюджетқызметкерлерi үшiн және қауiптi құрылымды  үйлерде  тұратын  тұрғындар  ... ... ... ... су» бағдарламасын әрi қарай iске асыруға  –  150-160млн тењге және  кейбiр  басқа  ...  ...  және  ...  ...  ...  –  кез  келген  µњірдіњ  экономикасына  бiркелкi  жәнетұрақты даму мүмкiндiгiн беретiн,  маңызды  ...  бiрi.  2003  ...  ...  ...  ...   ...   ... өзгешелiктермен байланысты.  Республика  Үкiметiмен   2003  жылдыңаяғында, республикалық бюджеттiк  ...  құру  ...  ...  ... қатар, облыстар және республикалық басқарудағы  қалалар  әкiмдерiне,бюджеттi  қалыптастыру,  атқару  және  ...   ...   ... тиiс, тұрақты қызмет ететiн бюджеттiк комиссия  құру  ұсынылды.Бұл жаңалықтың  ...  ...  ...  бар?  Үкiмет  мүшелерi  ендi  ...   ...   ...   ...   оның   мүмкiндiктерiмен    жәнеқажеттiктерiмен таныса алады, ал µњір өкiлдерi  –  ...  ... ... ... аумақтардағы  әлеуметтiк-экономикалық  дамуперспективаларын негiздей алады.2003 жылдың ... және ... ...  ...  Қазақстанныңбарлық аймақтарында оның iшiнде Шығыс Қазақстан  облысында  жұмыс  жүргiздi.Бiрлескен  отырыстар  барысында  облыстық   ...   кiрiс   және   ... ... ... ... єзірленді. Сонымен қатар  бюджеттiкжоспарлау практикасында бiрiншi рет даму  ...  жеке  ...  ...  бюджетте  де  және  облыстық  бюджетте  де).  Республикалық,жергiлiктi облыстық және қалалық,  ...  ...  ...  ... жүйесiнiң көмегiмен құрылады. Трансферттер жоғары  бюджеттерментөменгi бюджеттерге  ...  ...  ...   ...  ... және ... сонымен қатар теңестiрушi  сипатта болады.Ресми трансферттер тауарлар және ... ...  ...  ...  ...  ...  ...   төлеумен   байланыссыз   тегiн   жәнеқайтарылмайтын   төлемдердi   бiлдiредi.   ...   ...   ... ... және ... алып  ...  сияқты  түрлерiменреттеледi. Субвенциялар жоғарғы бюджеттермен төменгi бюджеттерге  бекiтiлгенсомалар шегiнде, ал бюджеттiк алып ... ... ... және  Алматыжәне  Астана  қалаларының  бюджеттерiмен   республикалық   бюджетке   ... және ... ... мен ...  ...  анықталған  сомаларшегiнде берiледi.1999 жыл бюджетiнде алғашқы рет реттеушi салықтар құрамына заңды  жәнежеке тұлғалардан табыс салығына ...  ...  ...  ... ... ... ... енгiзiлген. Сонымен қатар 1999  жылыреттеушi  салықтардың  әрбiр  түрi  бойынша  жеке   ...   ... ... түсiмдердiң  жалпы  көлемi  бойынша  ...  ...  ... ... тағайындалған.2002  жыл  бюджетiне  сәйкес  корпорациялыќ  табыс  салығы   толығыменреспубликалық бюджетке бағытталды, ал iшкi  ...  және  ...  ... ‰шін алымдар – облыстар  кiрiстерiне  берiлдi.  50%  ...  ...  ...  ...  ...   ...   толтыру   үшiнреспубликалық бюджетке ... алып ...  ...  ...  ... ... мөлшерiн көбейту болып  табылды.  Бұл  өзгерістердiңнегiзгi  себебi  облыстық  ...  ...   ...   ... ету ... ... ... өйткенi корпорациялыќ табыс  салыѓыөзгерiстерге,  толқуларға  неғұрлым  бейiм  және  акциз  сияқты  проблемалықсалықты   ...   ...   ...   ...    ...    ... табыс  салыѓы  ел  экономикасын  толқуларына  ...  ... ... кiрiс көзi бола ... ...  өсу  ... ал төмендеу – толық түспеуге әкеледi.Мұндай жағдайда бюджеттiк көрсеткiштердiң µњірлер арасында құбылмалығы(өндiрушi өнеркәсiп өндiрiсiнiң белгiлi  географиялық  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  үшiн  нақтыанықталуы қажет. 2001 жылы экономикалық жақсарулар негiзiнде алып  ...  84 ...  ...  ал  2002  ...  бұл  көлем       109  млрдтеңгеге жетуi мүмкiн едi және бұл ... ...  ...  нығайтаредi. Бiрақ енгiзiлген өзгерiстердi ескерiп,  алып  ...  ...  49  ... дейiн төмендеп, субвенциялар жоғарылады.  Қазақстан  республикасыныңЌаржы   министрлiгiнiң   ...   ...   ...   облыстарғасубвенция  түрiнде  қатаң  кiрiс   ...   ...   ...   ...  қарағанда  неғұрлым  тиiмдi.  Бiрақ,  қазiргi  кезде  ... ... ... ... арқылы  емес,  салықтық  алымдарарқылы неғұрлым дербес қалыптастыруды қажет  етiп,  ...  ... Бiр ... бұл  ...  ...  қағидасына  неғұрлымжақын, бiрақ екiншi жағынан  µњірлердіњ  экономикалық  дербестiк  проблемасыжартылай  ғана  шешу  ...  тек  ...   ...   ...   қалушыоблыстарға дотациялар жүйесiн қысқартпайды).Қаржы  және  бюджет  жµніндегі  комитеттiң  тұжырымы  бойынша   ... ... ...  бюджеттердiң  тапшылығын  бақылағанда  ... ... бар ... ...  мөлшерде  жергiлiктi  деңгейгеберiп, орталық пайдасына олардың түсiмдерiн түзеткенде  ғана  қол  жеткiзугеболады. Бұл ... ... ... жеке ... ... –  донорлардан  салықтыалып,  субвенцияланатын  µњірлер  үшiн  қалдыру  қажет.  Өзiндiк  жеткiлiктiоблыстарға ...  ...  ...  ...  ...  бiрақ  оларғабюджеттiк алып ќоюлар механизмiн қоданбау керек.Қазiргi кезде  қаржы  ресурстарын  әр  ...  ...  ... ... бөлу ...  ... бөлiнуде. Соңғы  жылдары  мемлекеттiкбюджеттiң жиынтық түсiмдерiндегi жергiлiктi бюджеттерге түсiмдердiң  мөлшерiтөмендеуде. Егер  1999 жылы  бұл үлес 37% ... 2001  жылы   ал  үлес  ... ... республикалық бюджетте орталықтандыру тенденциясын  2001жылы “Бюджет жүйесi туралы”  Заңға  енгiзiлген  ...  ...  Ал2002 ... ... қызмет еткен бөлудiң  бiрыңғай  нормативтерi  аумақтың  текформалды теңдiгiн ... ...  ...   әлеуметтiк,   климаттық   және   экономикалықфакторлардың  бүкiл  жиынтығын  бейнелейтiн,  интегралды  ...   ...  Осы  ...  ескерiп,  µњірлердіњ  ењ  тµмен   бюджеттiкқамтамасыз етiлу  ...  ...  ...  онсыз  облыстардың  бюджеттiкшығындарын анықтау мүмкiн емес. Көрсетiлген  нормативтер  µњірдіњ  бюджеттiкқамтамасыз  етiлуiн  ...  ...  ...  бюджетаралық   қатынастардареттеу механизмiн өңдеу мүмкiн емес.Сонымен,   бюджетаралық   қатынастарды   реформалау,   ...   ...   ...   ...    ...    ... бюджеттерiнiң өзара қатынастарын реттеу  єдістемелерін  түбегейлiөзгертудi  қажет  ...   және   ол   ...   ...   ... ... етуге бағытталуы қажет.Ќорытындылай келе  жалпы  ...  ...  ...  ...  ... ... ‰лесі аныќталды. Жергілікті  бюджеттердіњ  т‰сімдеріќ±рылымындаѓы  салыќтыќ  т‰сімдер  ‰лесі,  ал  ...  ...  ... ... ... ... ... бойынша аныќталды. Осы  негіздеєрбір  облыстыњ   жалпы   ...   ...   ...   ... сєйкесінше облыстар шегінде т‰сімдер жєне кірістер  динамикасыкелтірілді. ... ...  жєне  ...  алып  ...  ... осы ...  жєне  алып  ...  єрбір  облыс  бойынша  ќандаймµлшерде болѓаны кµрсетілді. Осы талдаулар Шыѓыс Ќазаќстан  облысыныњ  жалпыжергілікті   ...   ...   ...    ...    ... Ал ...  Ќазаќстан  облысыныњ  µзініњ  жаѓдайына  талдау  жасаумаќсатында мыналар аныќталды: Шыѓыс  Ќазаќстан  ...  ...  ... ќ±рылымына талдау жасалды; ШЌО бюджетіне  салыќтыќ  т‰сімдердіњт‰суі талданды; єрбір салыќтыњ облыс аудандары жєне  ќалалары  бойынша  ... ... ...  ...  ...  Нєтижесінде  салыќтардыњбарлыќ т‰рлері бойынша  жыл  сайын  болжамныњ  ...  ...  ... біраќ б±л  т‰сімдердіњ  бюджет  шыѓындарын  толыќ  ќамтамасыз  ...  ...  жєне  ...  ...  берілген   салыќтардансалыќтыќ реттеу кµмегімен єрбір  облыстыњ,  ауданныњ,  ќаланыњ  ...  ...   ...   бµлу   ...   енгізу   ќажеттілігіаныќталды.2.2 Облыстың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ретiнде  фирманың  шаруашылыққызметi үдерісіндегі өндiрiстiк ресурстар экономикасын  ынталандыруы  қажет.Өндiрiстiң  тиiмдiлiгiн  жоғарылату   мақсатында  ...  ...  салу   ... ...  ...  ...  ...  негiзделедi.  "Төлеушiлердiөндiрiстi  жетiлдiруге  қозғау  үшiн,  ...  ...  ...   ...  ...  ...  ...  салық  ауыртпалығы  азаятындайқұрылуы қажет".Бұл қатынаста салық салу  тарихы  куәландыратындай,  неғұрлым  негiздiболып ... ...  ...  ...  бойынша  немесе  техника  өндiрiстiксипаттың алдын-ала  бекiтiлген  белгiлерi  бойынша,  өндiрушiлерден  алынғанкездегi, ... ... ...  ...  ...  ...  ... мөлшерiнен немесе сондай  жабдық  кезiнде  көп  мөлшерде  өнiм  алуғатырысады,  өйткенi  өнiм  ...  ...  ...   нәтижесiнде,   өнiмбiрлiгiнде түсетiн салық азаяды.Жанама салықтарды енгiзудiң алғашқы кезеңiнде заң шығарушы  ...  ... ... сүйенген  және  олармен  енгiзiлген  салықтар  өндiрiстехникасына оңтайлы әсер етуi мүмкiн ... ... ...  Бұл  кейінайқындалды.Қаржы ғылымы салықтардың тек өндiрiске әсерi туралы  ...  ... ... ... салу ... ... ...  шешкен,  яғни  соләсердiң өлшенуi туралы  мәселені  ...  ХХ  ...  20-шы  ... салу ... ... мәселесi екi аспектiден тұрған: сыртқы  жәнеiшкi.  Алғашқы,  сыртқы  аспект  ­  бұл  әр  ...   ...   ...   салуауыртпалықтарын салыстыру мақсатында қажет болған, жалпы бүкiл  елдiң  салықсалу ауыртпалығын есептеу ... ...  iшкi  ...  ­  бұл  әр  ... ... арасында салық ауыртпалығын бөлуді қарастыру мәселесi.Салықтардың өндірістің дамуына әсерін ... үшін  ең  ...  ... өнеркәсіп өндірісінің жағдайына талдау жасайық.Шығыс  Қазақстан  облысы  Қазақстан  Республикасының  жоғары   дамығанөнеркәсіптік аумақтарының бірі  ...  ...  ...  ...  ... ... ... тамақ және жеңіл өнеркәсібінің  ірі  ...  ...  ...  ...  бай.  Шығыс  Қазақстаноблысы  бойынша  минералды  шикізат   ...   ...   ... ...... ... облысы  бойынша  шикізат  ресурстарының  өндірілусерпіні|Атаулары                            |2002 жыл    |2003 жыл    |2004 жыл  ||1                                   |2           |3           |4         ||Тау кен ... ...        |            |            |          ... мың ...                    |4245,3      |3369,8      |3976,4    ||Мыс ... мың тонна               |294,4       |217,1       |215,2     ... ... мың ...       |4515,9      |4994,3      |5195,4    ... мың ...                 |28,5        |32,6        |29,7      ||Мыс ... мың ...          |154,9       |165,6       |201,1     ... мың ...                     |300,3       |338,9       |347,1     ... емес ... өнімдер     |            |            |          ...                            |            |            |          ... мың ...                   |1155,6      |1137,0      |1443,6    ... ... ...               |            |            |          ||17 ... ...                                                         ||1                                   |2           |3           |4         ... ... кг               |9577        |7060        |6998      ... ... кг               |288821      |181713      |198087    ... - ... ... ақпараттары                            |17 ... ... ... ... минералды  шикізаттар  құрамындабасым үлесті қорғасын-цинк кені, мыс кені алады және  олардың  үлесі  жылданжылға жоғарылауда. Облыс  ...  ...  ...  ...  осышикізаттардың жалпы қосылған құн мөлшеріне  және  халық  шаруашылығының  қайсалысына қандай мөлшерде әсер ... ... ... ... ...  ... ... құнды қалыптастырудағы үлесі  18-кестеде  келтірілген.  Халықшаруашылығы кешенінің құрылымында  ...  үлес  ...  40,5%,  ... ... ...  –3,2%  ...  көрсету  бөлімдері  –15,7%, басқа салалар – 18,2% құрады.Облыс өнеркәсібі тоқсаныншы жылдардың басынан, экономикалық дағдарысқатән  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...  инвестициялық  белсенділіктің   төмендеуі,   өндірістік   қуаттыпайдалануды қысқарту, экономикалық байланыстар үзілісі және  т.б.  Ең  ...  ...  ...  ...  Тек  1997  жылы  (5,8%)  өсу  ...  ...  ...  өнімінің  көлемі  үнемі   жоғарылады,   ал1999 жылы 21% ...  1998  жылы  ...  ...  ...  0,12%төмендеді. 2001 жылы облыс экономикасында базалық салалардағы өсу  үрдістерісақталды, өнеркәсіп өндірісінің ... ... ... 2002 жылы  2001  ... 12,3% өсті.Облыстыњ Бородулиха ауданы негізінен тау кен µнеркєсібіне баѓытталѓан.2004 жылы аудан өнеркәсібі « Жезкент кен байыту ... ...  ...  жылы  ...  өндірілген  өнім:  кен  өндіру  –  1,9  млн  ...  ... мыс ... – 64,7  мың  ...  мырыш  концентратында  мырышөндірісі – 45,7 мың ... ...  ...  2004  жылы  ...  ауданыныњСеребрянка  ќаласында  «Белуха»  ќ±рѓаќ  ќ±рылыс   комбинаты  іске  ... ... 2003 ... қорытындысы бойынша өндірілген  өнім  көлеміжарты пайызға өсті немесе 10 млрд 271 млн теңге, соның ішінде –  54  ... ... алса ... ... ... ... ...  Аудандағы11 кәсіпорындық  мекемелердегі  өнім  көлемі  2-ге  азайған:  ЖШС  ...  ...  ...  ...  және   ЖШС   “Иртышскаяредкоземельная ... Мыс –  ...  ...  өнім  ...  ... ... байланысты: мыс концентратын үш жүз  алпыс  екі  мың  тоннаданбір жүз ... мың ... ... биылғы жылы  төмендеген  (физикалық  индекскөлемі – 33,2 %) ... ... жыл ...  ...  индекс  көлемі60,5 % құрайды. Аудан өндіріс ... ...  2005  ...  келержылдағы мақсаты МХК Артемовна кен орнын іске  қосу,  жаңа  кәсіпорындар  ашужәне ауыл ... ... ... ...  ...  2003  ... өнеркәсібі 175 млрд теңге өнім өндірді. Бұл республикалық  көлеміндегіөнеркәсіп өндірісінің 7,6% құрайды.  Өндірістің  іс  ...  ...  ... ... ... жоғарылады. Облыстық  өндіріс  көлемінің  ... ... ... физикалық көлемінің  индексі  99,4%,  тау-кенөндіріс өнеркәсібінде – 106,1%, ...  ...  газ  және  суды  ... бөлуда – 95,9% құраған. Өндірістің жалпы көлеміндегі үлесті (86,3%)  ... ...  ...  бар  ...  ...  ...  ... көлемінің үй шаруашылығына  6,8%,  көмекші  өндірістерге  –  3,4%,  50адамға дейін қызмет ... ... – 2,2%,  жеке  ...  ...        ...        ...        –         1,3%.18 ... – Жалпы қосылған құнды қалыптастыру серпіні|Шаруашылық салалары |2002 жыл    |үлесі |2003 жыл  ... |2004 жыл   ... ||                    |млн ...   |%     |млн ... |%     |млн теңге  |%     ...             ...    |100,0 ...  |100,0 ...   |100,0 ... шаруашылығы    |27725,3     |11,2  |29711,6   |11,4  |30460,7    |10,6  ...           ...    |44,4  ...  |41,5  ...   |40,5  ...             |10016,0     |4,0   |8274,7    |3,3   |9095,9     |3,2   ...               |33723,3     |13,6  |37214,1   |14,4  |45079,5    |15,7  ... және      |23705,0     |9,6   |28854,6   |11,2  |33784,7    |11,8  ...            |            |      |          |      |           |      ... ...     |42596,1     |17,2  |46871,8   |18,2  |52599,6    |18,2  ... - ... ... мәліметтері негізінде есептелген      |Бірақ  жеті  қала  және  ...   ...   ...   ... бағада 2002 жылдың деңгейінен төмен болды. Семей қаласы  өзініңмүмкіндігінен елеулі төмен ... ......  5,7%  ...  ... ...  ...  болды:  Глубокийде  –  52,3%,  ...  -15,1%, ... – 10,3%, ... –  6,9%,  ...  –  5,8%,  Аягөзде  –2,2%. ... ... ... ... ...  мыс  зауытының  тоқтауыментүсіндіріледі.Мыс-цинк, қорғасын-цинк және алтын құрамдас кен өндіру, ...  ... ... ... да ... ... ... жоғарылады.Облыстың сыртқы сауда айналымы 2002 жылдың деңгейіне 5%  жетпей  қалдыжәне 1033 млн АҚШ долларын құрады. 588 млн ... өнім  ...  ...  ...  ...  13%   ...   Өнім   ...      39   елінеэкспортталды,  соның  ...  ...  ...   ...   -   26%,   ... -  16%,  ...  және  АҚШ  -  11%-дан.  Экспорттық  жөнелтулердеметалдар және олардан  өндірілген  бұйымдар  ...  ...  55%),  ... (16%), минералды өнімдер (13%), химиялық өнім,  пластмасса,  ...  ...  ...  2002  ...   салыстырғанда   экспорттық   ... ... ... ... ... екі есе;  ...  өнімнің- 19%-ға, минералдық өнімдердің  ­ 11%-ға жоғарылауынан болды.Импорт  көлемі  445  млн  АҚШ  ...  ...  бұл   2002   ... 11%-ға  ...  Өнім  51  елден  түскен,  соның  ішінде  РесейФедерациясынан  ­  65%  ...  ...  ...  -  6%,   ...   жәнеУкраинадан - 5%-дан [79].2005 жылдың тоғыз айында қала ...  ...  ...  ... млрд ... құрады, ол былтырғы жылдың  салыстыру  кезеңіне  ... млрд ... көп, ... ... ... ... индексі  93,5% деңгейінде қалыптасты.Қаланың  ірі  ...  ...  ...  ...  ... ... келесі түрде бейнеленеді:«Азия Авто» ЖАҚ  2005 жылдың  шілдесінен  бастап  «Шкода»  ... ... ... 70 ...  ...  Есеп  беру  ...  ВАЗ21214 инжекторлық  моделді  жинау  басталды,  45  автомобиль  жиналды.  2005жылдың тоғыз айында әр ... ... 1521 ... ... +» ЖАҚ ... өнімдердің  көлемі  15,4  %  ...  ...  ...  ...  ...  ...  енгізілді,  «Тамила»сырасын өндіру бойынша жаңа технологияны әзірлеу және игеру,  сыраны  ... ... ... ... ... Қазақстан  халқына  жолдаған  жолдауында  ...  және  ... ...  ...  жаңа  ...  ...  ...  Бұл  –  салықауырпалығын  төмендету;  ...  және  ...  ...  ... ... жеңілдендіру;  әкімшілік  рәсімдерді  және  рұқсаттардыықшамдау;   негізсіз   тексерулерден   қорғау;   ...   ... ... ... ... орталықтанған бухгалтерияны құру.Қазіргі уақытқа  Шығыс  Қазақстандағы  шағын  кәсіпкерлік  қалыптасқанэкономикалық өріс ретінде бағаланады.  2005  ...  ...  42  мың  ... субъектісі тіркелген, оның ішінде 8 мыңнан жоғары  ...  ... ... жуық жеке ... және 12 ... жуық шаруа қожалықтары.Шағын бизнес жұмыспен қамтылудың елеулі пайызын құрайды, тауарлар  менқызметтер  ұсынысының  ...  ...  ...  ...  елеуліүлесін қамтамасыз етеді. Шағын бизнесті мемлекеттік ... ...  ... мақсатында облыста арнаулы бағдарлама әзірленген.Облыс аумағында шағын кәсіпкерлік субъектілері ...  ...  көбі  ...  орталығында  орналасқан,  әрбір  ...   ... ... ... ... Глубокий, Аягөз,  Жарма  аудандарындажәне  Риддер  қаласында  орналасқан.  ...   ...   ...   ... ... етушілер саны өткен жылмен  салыстырғанда  20  пайызғаөскен.  Кәсіпкерлікті   дамыту   ...   ...   ...   өзгерістеренгізілді., сондай-ақ «Шағын кәсіпкерлік субъектілерін  тексеруге  мораторийжариялау  туралы»  Үкімет  қаулысы   қабылданды.   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...   барлық   шаруашылықжүргізуші субъект ұсынылған жеңілдіктердің мәнін  түсінбейді.  ...  ...  саны  ...  ...   ...   түсімдер   мөлшерініңтөмендеу үрдісі  байқалады.  Бұл  табысты  жасырумен  ...  ...  ...  салық  салынатын  база  өзгеріссіз  қалғанымен,   салықсалынатын табыстың төмендегенін байқауға болады.Оңайлатылған мағлұмдама ...  ...  ...  ... ... таңдап талдау бейнеленетін  кірістің  тоқсан  сайын  150ден 280 мың ... ... ... Бұл,  ...  кәсіпкерден  бюджет18 ден 33,6 мың теңгеге дейін толық алмайтындығын білдіреді.Патент негізінде  бюджетпен  есеп  айырысуды  ...  ... да ... ... ... Егер 2003 ... ...  бюджетке  65,3млн. теңге түссе 2004 осындай кезеңінде 53,6 млн  теңге  түсті.  Өте  ... ... ... ... ... жеке ...  сондай-ақ  заңдытұлғалармен акцизделетін  өнімнің  ...  ...  ...  ...  ... фактілерін айқындаған. Қабылданған шаралар нәтижесінде  осы  кезеңдезаңсыз   ...   7,4   млн   ...   ...    өнім    ...  ...  акцизделетін  өнім  шығару   бойынша   бірнешежасырын цехтар жабылған.Өнеркәсіп өндірісінің ... ... ... металлургия  55%  құрайды,сондықтан осы базалық саладағы жағдай облыстық көрсеткіштерге елеулі  әсерінтигізеді. 2004 жылдың қорытындылары бойынша металлургия  ...  ... өнім ... ... 90,9%  ...  өнім  көлемі  іс  жүзіндегібаға бойынша 2003 жылдың деңгейіне 921 млн теңгеге берілмей қалды.Негізгі себептер ... ... ... ... ...  ...  өндірісінің  төмендеуі,  сондай-ақ   өткен   жылдардағы   нарықтыңтолықтырылуымен сұраныстың шектеулілігіне  ...  ...  ...  жәнетантал өнімдері өндірісінің төмендеуі болып табылады.2004 жылы ... ... ...  ...  180  млрд  теңгегеөнім өндірілді, бұл өнеркәсіптік өндірістің республикалық көлемінде  6,5%-дықұрады. Өндірістің физикалық ... 2003  ...  ...  4,1%  ... ... ... 69%-ын  құрайтын  өңдеуші  өнеркәсіпте  физикалықкөлем индексі 102%-ды, тау-кен  ...  -  108%,  ...  ... және суды ... және ... - ... құрады.Өндірістің  жалпы  көлеміндегі  үлесті  (87,4%)  50   ...   ... бар ... ... ... өндірісінің жалпы  көлемінің  үйшаруашылығына 6,1%, көмекші өндірістерге –4%, 50 адамға ... ...  ...   –   2,4%,   жеке   ...   және   ұйымдастырылмағанэкономикалық қызметке – 0,1% келеді.Өнім көлемінің төмендеуі 17  ескерілген  экономикалық  қызметтің  ...  ...  ...  ...  металлургиялық  өнеркәсіп  және  металлөңдеу, целлюлозды-қағаз өнеркәсібі және баспа ісі, химиялық өнеркәсіп,  ағашжәне ағаш ... ... ... ... және ...  ...  ... өндірісі өнеркәсібінің басқа да салалары.Қорғасын-цинктік, мыс-цинктік  және мыс кендерін  шығару  ... цинк және ... ... ...  тас  көмір,  өңделмеген  цинк,цемент, силикат және шлак кірпіш өндірісі жоғарылаған.2004 жылғы сыртқы сауда айналымы  2003  ...  ...  екі  ... ... және 1069 млн АҚШ ... құрады.2004 жылы  өнеркәсіп  өнімін  өндіру  өткен  жылдың  сәйкес  кезеңіменсалыстырғанда 81,8% ... Өнім ... ...  көп  ...  ...  ...  ...  өткен   жылдың   сәйкес   ...  34,1%  ...  ...  ...   ...  ...  отқа  ...  шыны   түтіктері   ыдысын   шығарубасталды. «Азия Авто» акционерлік қоғамы 2004 ...  ...  ...  ... ВАЗ 21213 автокөлігінің 231 данасын жинап шығарды.Экономикалық  үдерістердің  тұрақтылығы  бюджеттік  саясатқа  оңтайлытүзетулер енгізді.  2004  ...  бір  ...  ...  ғана  ...  ...  ...  деңгейлер  бюджетіне  кәсіпорындар,  ұйымдар,   және   ... 1789,5 млн ... ... ... ... ... 86,6%  мөлшеріндетүсімдер түсті,  2003  жылдың  сәйкес  ...  ...  1698,5  ... аз ... бұл  ...  ...  ...  салық  заңдылығындағыөзгерістермен байланысты.2004 жылы өсімнің  оң  үрдісі  ...  ...  (14,1%),  ... (15,9%), электр энергиясын, газ және  суды  бөлу  және  ...  ...  ...  ...   Өнеркәсіп   өндірісі   өнімдерініңфизикалық көлемінің индексі таукен ... 114,1%,  ...  ... құрады. Сонымен, бұдан жасалатын қорытынды, жалпы Шығыс  Қазақстаноблысы бойынша, неғұрлым ірі  салық  төлеушілер  түсті  металлургия,  ... ... ... ... ... ... табылады.2004  жылы  салықтық  түсімдердің  едәуір  үлесін  мына  кәсіпорындарқамтамасыз еткен:«Казцинк» ашық акционелік қоғамы   -  2004  ...  12  ...  ... 2193689 мың теңге (ШҚО салық комитеті  ...  ...  ... – 18,5%) ... 2001 ... 12 айында, ҚҚС бойынша бюджеттен  орнынтолтыруларды (3221081 мың теңге) ескергенде,  облыс  ...  7650632  ... (ШҚО ... ... ... ... ... үлесінде – 17,4%),  оныңішінде  заңды  тұлғалардан  ...  ...  5455953  мың   ...   ...  ...  ...  ...  бюджетіне  салықтық  түсімдерге  талдаубарысында  2004  жылдың  мәліметтері  2001  ...  ...  ... 2002 жылы ... ... ...  жүйесі  туралы»  Заңынаенгізілген  өзгерістерге  сәйкес  корпорациялық   табыс   салығы   ... ... ... есебінен, облыс бюджетіне  заңды  тұлғалардантүскен салықтың мөлшері 2727976,5  мың  теңгені  (5455953  мың  ...  ... ... ... Бұл ... ... ... үлесін құрайды.  2001жылдың  11  айында  әрекет  ететін  ...  ...  ...  ... мың теңгені құрады, өткен  жылмен  салыстырғанда  төмендеу  қарқыны95,4%-ды құрады, мыс концентратындағы мыс 58%-ға ... цинк ...  ... ... бірақ қорғасын 18,4%, ал күміс 14,2%-ға  төмендеді.  ... ... 9396541 мың ... ... ... ақы қоры  ... теңгені құрап,  өткен  жылдың  сәйкес  кезеңімен  салыстырғанда  0,9%-ғажоғарылады. Жұмысшылардың тізімдік саны 20419 ...  ...  ...  ...  ...  ...  1194  ...  азайған.  01.11.2001   жылғадебиторлық берешек – 30797340 мың теңге, ... ...  36794031  ... ...  ҚҚС  ...  ...  ...  1528198  мың  теңгеніқұрады.«Ульба  ...  ...  ...  ...  -   2004   ... ... ... бюджетіне 985624 мың теңге түскен 2001 жылдың 12  айы  үшінбюджетке 1623160 мың теңге салықтар түсті (Шығыс Қазақстан  ...  ... ... – 3,7%), оның ... ...  құн  салығы  458633  мыңтеңге, әлеуметтік салық 597049 мың теңге. 2004 жылы  салықтық  түсу  ...  ...  ...  ...  ...  ...  болды.  Мұның   себебікорпорациялық ... ... ... түсімдердің тікелей республика  бюджетінеаударылуы. 2000 жылдың сәйкес кезеңінде – 1482011  мың  теңге  түсті,  артықтүсім 9,5%  ...  оның  ...  ...  құн  ...  456153  мың  ... ... – 484212 мың теңге, артық түсім 24%-ды құрады. 2001  ... ... ... ... өсу ... өткен  жылдың  сәйкес  кезеңіменсалыстырғанда 111,4%-ды ... ... ... инвестициялар 2204649  мыңтеңгеге жасалды, еңбек ақы қоры өткен жылдың ... ...  ... өсті және 2161840 мың теңгені құрады. Жұмысшылардың  тізімдік  саны5806 адам, өткен жылмен салыстырғанда 660  ...  ...  ...  ... берешек – 12235104 мың теңге, оның ішінде ... ... -  ... ... Кредиторлық қарыз – 2822933 мың теңге, оның ішінде мерзімі  өткен– 221698 мың ...  ...  ...  ...  2004  жылы   ... 210347 мың теңге төледі, ал 2001 жылы бюджеттен ҚҚС  бойынша  орнынтолтыруларды (613923 мың теңге)  ескеріп,  456799  мың  ...  ...  ... сәйкес кезеңінде барлығы 250791 мың теңге түсті, артық түсім  120%-ғаболды. 2001  жылдың  11  ...  ...  ...  ...  қолданылғанбағада 8836307 мың теңгені құрады өткен жылдың сәйкес кезеңіне  өсу  ... ... ... ... ... ...  салыстырғанда  магний  жәнемагний құймасы 59,5%-ға,  титан  74,6%-ға  ...  ...  ...  ... 337462 мың  ...  ...  ...  ақы  коры  өткен  жылдыңсәйкес кезеңімен салыстырғанда 33,3% өсті және 1057676 мың  ...  ... ... саны 2813 ... ...  өткен  жылмен  салыстырғанда109 адамға азайған. ҚҚС бойынша  бюджеттің  кәсіпорынға  қарызы  110644  ... ... ... филиалы  «Востокказмедь»  ашық  акционердікқоғамы ... 2004 жылы ... мың ... ... ал    2001  ...  ... 3023362,4 мың теңге (ШҚО бойынша жалпы  ...  ...... оның ... ... ...  табыс  салығы  2392006,9  мың  теңге.2000 жылдың сәйкес кезеңінде барлығы 1916953,1 мың теңге ... ...  ... ... оның ... ...  тұлғалардан  табыс  салығы  1250404,8  мыңтеңге, артық түсім 91,3%-ды ... ... ... ...  өндірістің  дамуына  әсерінбағалау. Осы ... шешу үшін ... ... ... ... ...  ғылымның  салық  ауыртпалығы  көрсеткішіне  мүдделілігікездейсоқ  емес.  Салық  ауыртпалығы   көрсеткішінің   ...   ... ... ... ... саясатын өңдеу;- салықауыртпалығын салыстырмалы талдау;- әлеуметтік саясатты қалыптастыру;-   шаруашылық   жүргізуші   ...   ...    ... ... көрсеткішінің рөлі және мәні мыналардан тұрады:Біріншіден, берілген көрсеткіш мемлекетке салық саясаттын  өңдеу  үшінқажет. Жаңа  ...  ...  және  ескі  ...  жоя  ...  ...  және   ...   мөлшерлемелерін   өзгерте   отырып,   мемлекетэкономикаға қысымның босатылатын  шекті  ...  ...  ...  Бұлшектен  асып  кетсе,   жағымсыз   экономикалық   үдерістер   ...   ... ... ... ... бюджет кірістерін жалпы  елэкономикасы бойынша салық базасының  дамуын  болжау  үшін  және  ... ...  ...  жүйесінің  әсер  ету  ...  ...  ... жалпы мемлекеттік деңгейде салық  ауыртпалығын  есептеу  әртүрлі  ...  ...  ...   салыстырмалы   талдауын   өндірістіорналастыру ... ... ... ... шешім  қабылдау  үшінқажет. Бұл ережені аумақтар бойынша  ел  ...  ...  ...  ... де ... ...  ...  бұл  кезде  аумақтардың  өзінің  салықтықсаясатын қалыптастыруға белгілі заңдық құқығы болуы керек.Үшіншіден, ... ... ... ... ...  саясатынқалыптастыруға салық жүйесінің әсерін талдау  үшін  қажет.  Ел  ... ... салу  ...  және  ...  зерттеу  және  практикалықталдау, елдегі  әлеуметтік-экономикалық  жағдайды  тұрақтандыру  үшін  салықауыртпалығын әр  ...  ...  ...  ...  ...  әділ  ... ...  салық  ауырпалығы   көрсеткіші   шаруашылық   жүргізушісубъектілердің экономикалық  ...  ...  ...  ...  ...  деңгейіне  шаруашылық  жүргізуші   субъектілердің   меншіктіқаржылық ресурстарын  салу  туралы  шешім  ...  ...  ...  Осыкөрсеткішке әрбір нақты шаруашылық жүргізуші  субъектінің  қаржылық  жағдайытәуелді болады.Салық ауыртпалығын есептеу екі ... іске ...  ... ... Салық ауыртпалығын есептеудің негізгі аспектілері  11  -суретте  ... ... ... ... салу  ауыртпалығын  есептеуді  көздейді,яғни экономикаға салық ауыртпалығын есептеу. Осы  ...  ...  ...  ...  яғни  ...  ...   арасында   салық   ауыртпалығыанықталады. Микродеңгей нақты кәсіпорындарға салық ауыртпалығын  ... ... ... ... ... ... ... 11 - Салық ауыртпалығын есептеудің негізгі аспектілеріЭкономиканың  салық  ауыртпалығы  елде  ...   ...   ...  жалпы  ішкі   өнімге   қатынасын   көрсетеді.   Бұл   ... ... ... көмегімен қайта бөлінген жалпы ішкі өнім  үлесінбағалаудан тұрады.Әрбір  нақты  салық  төлеуші  заңды  тұлға  және  жеке   ...   ... ... ... дәрежесі  қаншалықты  екендігі  маңыздыемес.  Барлық   ...   ...   ...   ол   ...   меншіктікірістерінен  төлейді,  сондықтан  ол  үшін   салық   ауыртпалығы   ... ... ... маңызды.Тұрғындардың салық ауыртпалығын әлемдік тәжірибеде макродеңгейде  жәнемикродеңгейде бағалайды: бір жағынан,  жеке  жұмысшыға  салық  салу  ... ... ...... ... салық салу деңгейі ретінде.Тұрғындардың салық  ауыртпалығын  және  салықтық  қатынастар  субъектіретіндегі, жеке ... ... ...  ...  бағалау  маңыздыболып табылады. Жалпы тұрғындарға  салық  ауыртпалығы  жан  басына  төленгенбарлық салықтардың елдің жан ... ...  орта  жан  ...  ... ... салық ауыртпалығы  деңгейінің  көрсеткішін  мына  формулабойынша анықтауға болады:Са=С:Тс/К:Тс(2.2.1)мұндағы:Са – ... ... ...... тұрғындардың төлеген салықтары, жанама салықтарды қоса;К - тұрғындардан алынған табыс сомасы.Тс – тұрғындар саныШығыс  Қазақстан  ...  ...  ...  ...  ауыртпалығыныңдеңгейін,  ШҚО  бойынша  салықтық  түсімдер  2004  жылға  24181  млн  теңге,өнеркәсіп ... ... ... ... 182003,4 млн теңге,  адам  саны1455,4 мың адам екендігін ескеріп, ... ... ... ... салық ауыртпалығын бағалау  кезінде  барлық  тұрғындардыңтөлейтін жалпы салықтарының сомасын  алу  ...  ...  ...  ... қиындығы, тікелей тұрғындардың төлейтін салықтар  мөлшерін  анықтау.Бұл кез келген елдің экономикасында көптеген өндірілетін  тауарлардың  ... ... ...  ...  және  ...  ... ... аударылатындығымен байланысты.  Бұл  жағдайда,  салықтардыңаударылу ... ... ... тұрғындарымен төленетін  тура  және  жанамасалықтардың үлесін математикалық дәлдікпен анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... тек ...  ... тәуелді емес. Аз мөлшерде ол тұрғындардың тұрмыс жағдайына және  еңалдымен еңбек ақы ... ... ...  елде,  тікелей  жұмысшы  төлейтін  бірден  бір  салық  болыптабылатындықтан  ...  ...  ...  іс   ...   жеке   ... ... мөлшерлемесіне тең. Бұл көрсеткіш әр түрлі  елдердегітабыс салығының деңгейін салыстыру үшін қолданылады.Шаруашылық жүргізуші субъект  деңгейінде  ...  ...  ... ... ...  ...  қандайда  бір  әмбебап  көрсеткіш  жоқ.Шаруашылық  жүргізуші  субъектінің  ...  ...   ...   бағалау,экономикалық  белсенділікке  салық   ауыртпалығының   деңгейі   қалай   ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... анықтау әдістемесі, салық төлеуші төлейтін салық  сомасын  жәнеалған табыс арасындағы қатынастан тұрады.  Әлемдік  тәжірибеде  ... ... ... ... ...  ... әр түрлі бағалануында.Сондай-ақ, берілген  салық  ауырпалығының  көрсеткіштері  есепкекіретін  салықтардың  санымен  ...  ...  ...  жүргізушісубъектілердің салық ауыртпалығының санды бағалану  әдістемелерінің  типтері6  -  суретте  келтірілген.  ...  ...  ...   ... анықтау әдістемесінің практикада қолданылуы, бір бірінен  тек  есепайырысуда   қандай   салықтар   және   ...   ...    ...    ...  ерекшеленеді.  Әдістемелердің  біріне   сәйкес   шаруашылықжүргізуші  субъектінің  салық  ...  ...  ...   ... ...  қатынасы  ретінде  бағаланады.  Осы  көрсеткіш  негізіндеөнімді  ...  ...  ...  үлесі  анықталады.  Бірақ  өнімдіөткізуден табыс салықты төлеудің  ...  көзі  ...  ...  Сондықтанберілген  көрсеткіш  салықтардың  кәсіпорынның  қаржылық  жағдайына   әсерінбағаламайды, бұл ... ... ... ...  ...   серпінін   талдау   үшін   ...   ...  ...  ...  барлық  салықтардың  төлену   ... ... ... ... қажет.Шаруашылық  жүргізуші  субъектілердің  салық  ...  ...   ... ... ... болады:- салықтардың өткізуден табысқа қатынасы- салықтардың есептік немесе таза табысқа ... ... ... немесе қайта қалыптасқан құнға қатынасы;- салықтардың баланстық пайдаға қатынасы.Өнімді өткізуден алынған табыс  көрсеткіші  мұндай  ...  көз  ... ... одан кәсіпорын ең алдымен өндіріске кеткен  шикізат,  отын,материалдардың құнының орнын толтыруы  қажет.  ...  ...  ... ... ... пайдалану кезінде әр  түрлі  кәсіпорындар  ... ... ... ... ... бермейді.  Бұл  әр  түрлі  ... ...  ...  ...  ...  сәйкесінше  салықауыртпалығы деңгейінің салыстырылмайтын экономикалық базасымен байланысты.Сондықтан,  салық  ауыртпалығының  мына   ...   ... ...  ...  ...  және  ...  ...  көздерінсалыстыруға негізделген.Осындай әдістемелердің мәні, салықтардың  әрбір  ...  ...  ... ... ауыртпалығын бағалау критерийі болады.Осы  әдістемеге  сәйкес,  шаруашылық  ...   ...   ... деңгейі келетін, жалпы бөлім, кәсіпорын пайдасын білдіреді.Осы жағдайда шаруашылық  ...  ...  ...  ... анықтаудың мынадай формулалары қолданылады:Са=Ст+Сө+Сқ+Сөткізу     /Пе     ...     ...     ... ... ... деңгейі;Ст – табыстан алынатын салықтар;Сө - өндіріс және ... ... ... ...... ... нәтижелеріне салынатын салықтар;Сөткізу – кәсіпорынның өткізуінен төленетін салықтар;Пе – жанама салықтардан ... ... ...  алынған  табыс  жәнеөндіріс пен  ...  ...  ...  ...  ретінде  анықталатынесептік пайда;Пт – салықтарды төлегеннен кейін қалатын таза пайда.Бұл көрсеткіштер есептік ...  ...  ...  ...  ...  және  төленген  салықтардың  сомалық  шамасының   ... ... ... құн ... және  ...  ...  пайдасының  шамасынаәсер ететін салықтар ретінде қарастырылуға ...  ...  ...   онда   ...    ...    ...    ...    пайдадананықталатындығы және  тұтынушыға  тура  және  жанама  салықтардың  аударылуыдәрежесі біркелкі еместігі ... ... ... ... ... ... ...  үшіншіәдісі мемлекетке берілетін  және  құрылған  қосылған  құнның  үлесі  ретіндеанықталады. ... құн ... ... ...  ...  ... ... көзі болып табылады.  Бұл  көрсеткіш  өндірістің  әр  ... үшін ... ... ... ... мүмкіндік  бередіжәне  әр  түрлі   экономикалық   ...   үшін   ...   ... қамтамасыз етеді.Бұл  жағдайда  салық   ...   ...   үшін   мына   ...                                ... – жеке ... ...  ...  қоспағанда,  іс  жүзінде  төленгенсалықтар ...... ... ұсынылуы мүмкін, қосылған құн:Ққ= Аб+Еа+Әс+ҚҚС+Ак+Сқ+ТМұндағы:Аб – амортизациялық бөлулер;Еа – еңбек ақы шығындары;Әс - әлеуметтік салық;ҚҚС – ... құн ......... ... ... ... – табысБұл  әдістің  ерекшелігі,  ол  салалық  қатыстылығына  ...  ...  ...  ...  ...  салыстыруға  мүмкіндік   береді.Сондай-ақ  ...  ...  ...  ...  ...  төлеу  көзінеқатысты анықталады.Кейбір жағдайда  төленетін  салықтар  ...  ...  ... ... ... Бұл түбегейлі дұрыс емес,  өйткені  пайдаҚазақстан ... ... ...  ...  көзі  болып  табылмайды.  Сондықтаншаруашылық  жүргізуші  субъектпен  ...   ...   ...   ... пайда мен механикалық  салыстыру  салық  ауыртпалығын  сипаттайтынкөрсеткіш ретінде қолданылмайды.Аталып өткен  әдістемелерді  пайдалану  ...  жеке  таза  ...    ...    шаруашылық    ...    ...     ... ... ... ... ...  Текәр  түрлі  көрсеткіштерді  араластырып  қолдану  ғана   салық   ауыртпалығынбаламалы бағалауға ... ... ... ... ...  ...  ...  және  кәсіпорын   пайдасына   әсер   ...   ... ... Ал теориялық тұрғыдан салықтарды аудару,  жанама  жәнетура ... ... ... және ... алушы арасында,  өнімге  сұраныссипатына тәуелді бөлінеді деп қарастырылады. Сондықтан шаруашылық  жүргізушісубъектінің барлығы үшін  әмбебап,  ...  ...  ...  ... ...  жүргізуші  субъектінің  салық  ауыртпалығының  деңгейініңқазіргі кезде  қолданылатын  көрсеткіштерінің  әрқайсысының  ...  ...  ...  ...   Бұл   кезде   олардың   ешбіреуіэкономиканың әр ... ... ...  ...  ... ... ... алатын әмбебап көрсеткіш бола алмайды.Бірақ қолданатын көрсеткіштің әрқайсысы,  салық  жүйесіне  мемлекеттіңөзгерістер енгізуі кезінде, салықтар  санын,  ...  ...  ... ... ... немесе азайту кезінде  мүмкін  болатын  қаржылықсалдарды талдау үшін шаруашылық субъектінің қолдануы мүмкін.Салық  ...  ...  ...  ауыртпалығын  бөлу  кезінде  салықсалудың әділеттік қағидасы айқын бейнеленеді.  Сондықтан  салық  ауыртпалығыбарлық  ...  ...  тең  және  ...  бөлінуі  қажет.  Әр  түрліелдердің салық жүйелерін құру кезінде  «төмен  ...  –  кең  ... кең ... ... Оның ... ... қысқарта  отырып  жәнесалық салудың мүмкін болатын  ең  ...  ...  ...  ...  базасын  кеңейтуге  негізделген.  Бұл  ...   және   ...  ...  ...  ...  ...   бір   салық   төлеушігеберілетін жеңілдік басқалары үшін қосымша салық ауыртпалығын білдіреді.Әрбір жеке ... елде ...  және  ...  ...  қолдану,жүргізілетін экономикалық және әлеуметтік саясаттармен тығыз байланысты.Қазіргі кезде қолданылатын,  ...  ...  ...  ... ... ... артықшылықтары, сондай-ақ  кемшіліктерібар. Бұл кезде олардың еш қайсысы экономиканың әр түрлі салаларындағы  салықауыртпалығының ...  ...  ...  ...  ... ... Экономиканың әрбір саласы қор, еңбек және материал  ...  ...  ...  жылдамдығында,   өндірістің   мерзімділігіндеерекшеленетін  болғандықтан,   ...   ...   ...   ... ... ... ... пайдалану мүмкін емес.Қолданылатын көрсеткіштердің  әрқайсысын  мемлекеттің  салық  ...  ...  ...  ...  ...   жеңілдіктерінің,салық  санынын  көбейту  немесе  ...  ...  ...  ...   ... талдау жасау үшін қолдануға болады.Салық салудың  әділеттік  ...  ...  ...  ...  ...  бөлу  ...  анық  бейнеленеді.   Сондықтан   барлық   салықтөлеушілер үшін салық ауыртпалығы ... және ... ... ...    ...    жағдайларда    салық    ...    ... ... ...  ...  ...  сезіледі.  Қазақстандықкәсіпорындар   әрбір   ...   ...   ...   және    ... ... жағдайында неғұрлым  жоғары  салық  ауыртпалығынкөтеруге мәжбүр.Қазақстан республикасының Салық кодексі салық төлеуші пайдасына  қарайсалық жүйесінің ... ... ...   жүйесіндегі   салық   ауыртпалығының   жиынтық   ... ... ... – Қазақстан  экономикасының  жекелеген  салаларыныңэкономикалық  дамуының  ...   ...   ...   жүйесі   инвестициянықаржыландырушыларға салықтық жеңілдіктердің  және  преференциялардың  ... ... ... ...  инвестицияларының  ағынын  белсендендірумақсатында арнаулы экономикалық аймақты және инвестициялық  преференциялардықосарлас қолдану карастырылған.  ...  ...  ...  экономикалық  аймақаумақтарында корпорациялық  табыс  салығы  ...  ...  ...  салу,мүлік салығынан, жер салығынан және  енгізілетін  шикізат  және  ...  ...  ...  ...  ...  жыл  ­  2005  ...   бастап,экономиканың  басымдылықты  секторларында  қызметін  жүзеге  асыратын,  жаңақұрылған салық төлеушілерді корпорациялық ... ... ... 5-10  ... босату жолымен  инвестициялық  преференцияларды  ...  ...  ...  ...  енгізілді  және  бекітілді.   Көбінесе  мұндайпреференцияларды салытырмалы үлкен табыс ...  ...  және  ... ... ... ... бұл  ...  бірақ  салық  ауыртпалығытұрғысынан оның бөлінуі біркелкі  ...  және  ...  ... ... осы ... ескеріп түзету қажет.Салықтық реттеу экономикадағы үйлесімсіздіктердің көзі  болып  ... ... ... ... «салық  ауыртпалығында»  емес,  өйткені  олбұрынғыдай ауыр емес, бірақ тепе-теңсіз. Көптеген нормалар  уақыттан  ... ... өмір ... ... ... қана ... ...  айтарлықтайжоғалтулар әкелуде.Өкінішке  орай,  онжылдық  «капитализмге»  енгізіліп   жатқан,   өткенғасырдың  социалистік  ......   ...   ...   ... ...  ...  бизнес  реттеудің  тұрақсыздығынан  зардап  шегуде.Нормалар үнемі өзгеруде, және көбінесе  ...  ...  ...  ...  жылықандай түзетулер қызмет ететіндігі белгісіз.Қазақстанның салық саясатының  баланстанбағаны  туралы,  осы  жүйедегікемшіліктерге қарап  шешім  ...  ...  ...  реттеу  сапасыныңтөмендігімен байланысты мысалдар өте  көп.  2001  және  2002  ...  ...  ...  49  мың  тексеру  нәтижелерін  қайта  қарастыруғаберген. Оның ішінде берілген шағымның 31 ... ... ... және  19пайызы  жартылай  қамтылған.  Яғни  қайта  қарастыру  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Салықтөлеушілердің  елеулі  бөлігі  оларға  есептелген   салықтық   міндеттемелербойынша  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... реттеудің әділеттігіне сенімін жоғалтқанын көруге болады.Жоспарлықпен  салыстырғанда,   ...   ...   ...   ... ... ... қосымша  құнды  қайта  бөлудің  ... ... ... ... ... көп ...  ...  соғұрлыммемлекеттік бюджет кірістері  жоғары  болуы  қажет.  ...  ...  ... ... ... бірі қосылған  құн  салығы  болып  табылады.  ... ... бірі ... ... ...  ...  ауыртпалықболып түспейді. Бұл,  тауар  немесе  қызметтің  соңғы  бағасына  енгізілетінсалық. Сонымен, ҚҚС  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қабілеттігіне  әсер  етеді.  Сондықтан,  ... ...  ...  ...  әрбір  саладағы  қосылған  құнныңдеңгейі әр ... ... ... ... Бір ... ... ...  алса,екіншілерінің табысы тек шығындар  орнын  толтыруға  ғана  ...  ... ... ... ... ... ...  тауарлар  нарығындағыжалпы   бәсекелестік   деңгейінен,    ...    ...    ...    ...   ...   ерекшелігінен.    Тауарларды    ... ... ... үшін 15 ... ҚҚС – ...  ...  емес.Тауарлар және қызметтер, әсіресе зияткерлігі  жоғары,  өндірісінде  шығындардеңгейі едәуір жоғары, сәйкесінше қосылған  ...  ...  ...  ... ... кәсіпорын пайдасын қалыптастыру құрылымы  әр  түрлі.  Сондықтынбарлығынан бірдей  ...  алу  ...  ...  ...  ...  жекелегенсалаларды  ынталандыру  үшін  ҚҚС  сараланған  мөлшерлемесін   ... ... ... ...  ...  ...  Қазақстанда  да  қолданылабастады. Қосылған құн салығын ... ... ... ...  ... 24 пайыздан 20 пайызға  дейін  төмендетілді,  бұл  кезде  мемлекетсараланған мөлшерлемелер енгізді:  тамақ  ...  үшін  ...  10  ...  ...  16  пайыз  мөлшеріндегі  бірыңғай  базалық  мөлшерлеменіпайдалану ...  ...  ...  2005  ...  бастап  оны  15  пайызғатөмендетті. Осы әрекеттерді жалпы бағалай  отырып,  үкіметтің  ...  ...  ...  ...  ынталандыру  құралы  ретінде   ... ... жөн. Бұл ...  ...  ...  ...  бір  ...  бір  қысқартылып  отырды.   Бірақ   экспортшы-компаниялар  үшін   жеңілдіктер   үнемі   ...                     ... ... ...  ынталандыру  мемлекеттің  негізгі  стратегиялықмүдделерінің  бірі  болды.  Осы  үшін  ...  ҚҚС  ... ... ... ... ҚҚС  қайтару  шарттары  1995  жылғадейін қызмет еткен, ҚР-ның салық жүйесі  ...  ...  ...  ... ... ҚҚС ... шарттарын сақтаған, заң  күші  бар,  жаңа  реттеушіакт – Президент Жарлығы  күшіне  ...  2002  ...  ...  күшіне  енген,қазіргі  кезде  қызмет  ететін  Салық  кодексі  ...   ... ...  ...  ...  енгізілген,  металлолом  экспортына  тиымсалынған.Біздің елімізде экономиканың әр ... ... ...  үшінәр түрлі салықтық режимі белгіленген. Көбінесе  ауыл  шаруашылығы  өнімдерінөндіруші кәсіпорындар, сондай-ақ оны өңдеуді  жүзеге  ...  ... ... ... ... ... елдегі жалпы ішкі өнімнің үштен бір бөлігі ...  ...  ...  ...   бұл   көрсеткіш   салық   ауыртпалығының   жоғарыдакөрсетілген біртекті еместігін  ескере  ...  ...  ...  ... ... жоқ ... ... бюджетке, елдегі орта  деңгейденартық төлейді.Айтылғандардан мынадай қорытынды жасауға  болады,  Қазақстанның  салықжүйесі, кәсіпорындарға нақты салық ауыртпалығы нарықтық ...  ... ... ... етіп құрылған.Осыған  байланысты  салықтардың  кәсіпкерлік  қызметке  әсерін  ... ... ...  орта  ...  ...  ...  түрлерініңсалық  мөлшерлемелерінің  шамасын  емес,  салық   ...   ... ...  бөлу  және  ...  салу  ...  ...  өзіндікерекшелігін салыстыру қажет.Жалпы Қазақстан Республикасының салық  жүйесі  біркелкілік  қағидасынасәйкес  құрылған.  ...  ...  ...   ...   және   ...  бойынша  «даралау»  жоқ.  Бірақ  Қазақстан   ...   ... ... ...  ...  салық  төлеушілерге  аударылады,  осыныңсалдарынан олар басым салық қысымына түседі.  Бір  уақытта  ...  ...  орта  ...  ...   ...   ...   экономиканыңкөлеңкелі секторы кері әсерін тигізеді.Жалпы  Қазақстан  Республикасында  ...  ...  ...  ... ... ... ... асырылуы қажет.Жоғарыда айтылғандардан мынадай  қорытындылар  жасауға  болады.  Салықауыртпалығы  жалпы  ұлттық  экономикаға  және  ...  жеке  ...  ... әсер  ...  ...  білдіреді.  Салық  ауыртпалығы  ... ...  ...  және  саяси  саясаттарды  әзілеу  үшінмаңызды  орын  алады.   Іс   ...   ...   ...   ... ... ... ... нарықтық экономикасы  бар  елдергеқарағанда жоғары. Салық ...  ...  екі  ...  ...  ... қажет: заңдық және салық ауыртпалығын біркелкі бөлу ... ... ... ... ... талдау жасауСалықтардың  шаруашылық  өмірге  реттеушілік  ...  ...  ... ...  ...  ...  ...  салықтық  реттеубюджет  кірістерін  реттеумен  ерекшеленеді.  Салықтық  реттеудің  әдістерінреттеудегі  алғы  шарт  тек  ...  ...  ...  ...  ...  ... барысына императивтік аралас экономикалық мақсатты  және  өлшенгенболуы керек.Ғалымдардың  ғылыми   еңбектерінде   «салықтық   ...   ... әр ...  Ең  ...  ...  ...  ...  реттегіұғым. Тиісінше, салықтық механизм  мазмұны  екі  жақты  болады.  Біріншіден,салықтық ... –  бұл  осы  ...  ...  ... ... ... ... саласы. Екіншіден, салықтық  механизмдінақты  салықтық  әрекеттердің  жиынтығы  ретінде  қарастыруға   ...   ... С. ... еңбегінде салықтық механизм салық салуды  ұйымдастыру,салық қатынастары нысандарының элементтерін,  яғни  салық  түрлерінің  ... ... ... ... ...  мен  ...  іс  ... қамтитындығы  айтылған.  Салықтық  механизм  элементтері  ретіндемыналар ұсынылған: салық салу  қағидаттары,  салықтар  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...   ...   құқығы   мензаңдылығы, ақпараттық қамтамасыз ету, салықтарды басқару жүйесі,  салықтардыалудың әдістері, салықтық бақылау, ... есеп ... [21, 218  ... ...  ...  ...  отырып  және  жұмыстың  біріншібөліміндегі  ...  ...  ...  анықтаманы  негізге  ала  отырып,салықтық  ...  ...  ...   ...   ...   ...  ...  механизм  элементтеріне  мыналарды  жатқызуға   болады:салықтық  ...  мен  ...  ...  ...  салықтың   заңнамалықнегіздері;                         ...                          ...  ......  ...  және  мемлекеттік   салықтықменеджмент  сферасының  неғұрлым  мобильді  элементтерінің  бірі.   Салықтықреттеу  ...  ...   ...   ...   ...   оперативтіараласудың экономикалық шаралар жүйесі  құрайды.  Салықтық  реттеу  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   алатын,орындалу  үшін  міндетті,   ғылыми   негізделген   ...   ... ... болып табылады.Салықтық құқық қатынастарды реттеудің қағидалық  көзқарастары  негізгісалық заңнамасы – Салық кодексімен анықталған. ...  ......  ...  ең  ...  ...  өйткені  онда   болжануыкүрделі экономикалық мүдделер қақтығысады. ...  ...  ... ... ...  бюджет  жүйесінің  буындары  бойынша  салықтыңтүсімдерін  бөлу  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бюджет   арасындағы  бюджеттік-салықтық  өкілеттіктерді  анықтауболып табылады. Жұмыста осы проблеманың  аспектілерінің  бірі  –  ... ... ... ... ... ету қозғалады.Осы уақытқа дейін  Қазақстан  Республикасы  бюджеттік-салықтық  қарым-қатынастарды құқықтық реттеу проблемаларын ... ...  ... етті. Мұны  тек  Бюджет  кодексі  ...  ете  ...  ...  ...  ...  ...   және   шығыстар   құрайды.   ... ... ... жағдайымен анықталады, сондықтан  олар  жалпыэкономиканы реттеу және  ...  ...  ...  ...  ... қажет. Мұндай реттеу нормалары Бюджет кодексімен анықталады.Салықтық  реттеудің  ...  және  ...  ...  салу  ... ... анықталады. Сәйкесінше,  бұл  үдеріс  қажет,  және  оныңнәтижесі нақты  экономикада  қолданылатын  ...  ...  ...  ...  реттеу  әдістерін  пайдалану  салық   салудың   фискалдықдәстүрінен шығатын қайшылықтармен байланысты.  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...   жоғарыдәрежеде  іске  асыру  өте  ...  ...  ...  ...   ...  нақты  салықтың  қасиетімен,  сондай-ақ  ...   ... ... ... Салықтық реттеу әдістерінің  мақсаттарынажәне сфераларына тәуелді ... ... ... үш ... ...  ... жеңілдіктер, санкциялық әрекет  шаралары  және  бюджеттік  салықтықбаланстандыру. Бюджеттік-салықтық баланстандыру  салықтық  реттеу  ... орын ... ... олар  ...  ...  ...  ...  режимді  қатаңдату  шараларын  қолдану   есебінен   ...  ...  ...  баланстандыру   әдістеріне   салықтықреттеу  жүйесінде  ...  орын   беру   оның   ...   ... ... субвенциялар, бюджеттік  кредиттер  және  басқатәсілдер  көмегімен  ...  ...   ...   және   ... ... қол ... болады.Осы  уақытқа  дейін  бір  салықтар  бюджеттік  жүйенің  бір  ...  ...  ...  ал  ...  ...  арасында   бөлініпреттеуші кірістерді құрады. Кірістерден (салықтардан)  ...  бөлу  ... ... ... ...  ...  ...  қалыптасты.  Қазіргікезде   отандық   салықтық   реттеу   жүйесінде   экономикалық    ...  ...  ...  ...  бірге,   әкімшілікәрекет ету әдістері қолданылады.Экономиканы  (өндіргіш  күштерді,  инвестициялық  ...  ... және ... салықтық  реттеу  сферасында  маңызды  орынды  салықмөлшерлемесін оңайландыру алады. Осы ...  ...  ...  салықтыңреттеуші және  фискалдық  функциялары  арасында  салыстырмалы  теңдікке  қолжеткізуге негізделеді.  Олардың  ...  ...  ...  ... деп аталатын тұжырым  баршаға  белгілі,  салық  алу  сыни  шамаданасқан уақытта ... ... 35%) ол ... ... ... сондай-ақ салықтық түсімдердің төмендеуіне әкеледі.Оңтайлы  салық  жүйесін  құру  оның  ...  ...   ... ең ... салық  мөлшерлемесінің  мөлшерінен  тәуелді  болады.Салық мөлшерлемелерін саралау  салықтық  ...  ...  ...  ... ... мөлшерлемелерінің оңтайлы деңгейін есептеу –  өте  күрделіүдеріс. Мұнда  ең  ...  ...  ...  ...  мақсатындаэкономикалық   негіздеу,   оларды   нақты    экономиканың    ... ... ішкі  ...  есептеу  кезінде  инфляциялық  ќ±рамдастыжою, бюджет ... ... ... ... жою ...  реттеу  әдістерінің  құрамына  бүкіл  әлемде  инвестициялықпроблемаларды шешу, протекционисттік саясатты жүргізу  кезінде,  ... ... ... ... және  ...  ...  ... әдістер кірген.Жұмыстың  бірінші   бөлімінде   аталып   өткендей,   жүзеге   ... ... ... ... ... байланысқан екі сфераға  бөлінеді:салықтық жеңілдіктер және салықтық санкциялар. Осы ішкі  жүйелердің  оңтайлыүйлесуі  салық  салудың  ...  және  ...   ...   ...  ...  Салықтық  техниканың  ағымдағы  түзетулері  экономикалықконъюнктураның  дамуына  әсер  етеді.  ...   ...   ... қызметті салықтық ынталандыру елдің шаруашылық кешенінің  бүкілқұрылымына оң  әсерін  тигізе  алады.  ...  ...  және  ... ... ... ... ... ұдайы өндірістің  динамикалықсипатымен  сипатталады.  Жаңартылған  салықтық  техникасын  заңдық  қабылдаусәтіндегі   ...   ...   ...   жылының   аяғындағыдан   елеуліайырмашылықта  болуы  ...   ...   және   ...  осы  ...  ...  ...   ...   шараларыныңжиынтығы бағыталған.Әлемдік салықтық тәжірибе  салықтық  ...  ...  ...  жалпы  кешенін  өңдеген.  Оның  негізгілері  мыналар   болыптабылады:-  салықтық  ...  ...  ...  нысанынан,   қызмет   түрінен,субьективті бағалаудан тәуелді сайлаушылық сипатта болмауы керек;- салықтық жеңілдіктендіруге экономикалық емес  ...  және  ... тән ...  ішкі  ...  ...  салықтық  жеңілдіктерге  қолданудың  әкімшілік-командалық сипаты тән емес;-   инвестициялық   ...   ...   ...   ...   ...   ...   орындауды   қамтамасыз   ететін   салықтөлеушілер тобына ұсынылады;- салықтық ... ... ... ... ... және ... ... зиян әкелмеуі қажет;-  салықтық  жеңілдіктерді  қалыптастыру  реті  жалпымемлекеттік   деңгейдеанықталады және заңдық ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... салықтық реттеу жаңа бәсекеқабілетті өнім  өндіру,  технологиялықүдерісті модернизациялау кезінде қаржылық  жоғалтулардың  орнын  ...  және  орта  ...   ...   ...   ...   өзарашартталған стратегиялық әрекетті салықтық преференциялар кешенін құрайды.Салықтық реттеу әдістерін өңдеу кезінде  ...  ...  ...  ...  орын  ...  ...  салуды  әлеуметтік   зерттеу   ғылыми-практикалық  ...  ...  ...   болады.   Терең   социологиялықзерттеулер  мемлекетпен  салық  салуды  ...  ...  ...  ...  ...  ғана  ...  неғұрлым   ұзақ   перспективағақабылдау  және  ...  үшін  база  ...  ...  Мұндай  көрсеткіштердіңдинамикалық қатарын талдау салық  салу  үрдістері  туралы  және  мемлекеттікшығындардың тиімділігі туралы түсінік ... ... ...  ...  ...  ...  ...  ынталандыру  жүйесі   және   оның   жалпы   ұдайыөндіріспен   өзара   ...   ...   ...   ...   сферанымонетаристтік әдіс көмегімен реттеу келеңсіз есептеледі.Реттеудің  неғұрлым  перспективалы  әдісі   ...   ...   ... Бұл  ...  ...  ...  ...  әдісті  ұсыну  салық  салунегіздерін  ...  және  ...  ...   ...   түзетугемүмкіндік береді.Салықтық реттеу оңтайлығының  ...  ...  жеке  ...  ... ... ... ... преференцияларды  иемденушілердің  бірі  –әлемдік  рынокта  ...  түсу  ...  бар,  өнім  ...  ...   ...   ...   ...   жеңілдігінің    экономикалықнегізделуі  геосаяси  факторды,  ...  ...   ...   әр   ... табиғи-климаттық және басқа  объективтік  ерекшеліктерін  ескеруболып табылады.   ...  ...  оның  ...  ...  ... ... экономикалық шарттарын, қаржылық көмек  есебінен  емес,олардың   экономикалық   әлуетін   дербес   ...    және    ... беру ... ... бағытталуы қажет.  Мұндай  мүмкіндікболмаса проблема мемлекеттік бюджеттен  және  ...  ...  ... ...  және  ...  негізде  бюджеттік  кредиттер  беружолымен шешіледі. Мұндай кредиттерді  өтеу  ...  ...  ... ... жанбасылық тұтынудың орта деңгейіне  жету  мүмкіндіктеріменанықталады. Аумақтар экономикасының тиімді дамуы үшін экономикалық  еркіндік–  бұл  ең  ...  ...  ...   ...   ...   ... ... реттеу әдістерінің бүкіл жүйесі және әрбір  әдісі  жекеқызмет етуі қажет.Салықтық ...  ...  тек  қана  ...  ... ... ... таза практикалық  әрекеттер  кірмейді.  Бұл  соныменқатар аналитикалық ғылыми зерттеулердің  ...  ...  ...  салықсалудың  қабылданған   шарттарының   әсерінен,   ...   және   ...  ...  ...  болуынан  тәуелді  жеке  кәсіпорын,сала,  ...  ...   және   ...   ...   ...   ... мүмкіндік береді. Бұл  зерттеулер  әрбір  ...  ...  ...  бағытталған,  әсіресе  бұл  жанама  ...  ... ... ... ... қатынастарды реттеу нысандары:1) республикалық және облыстық бюджет,  республикалық  маңызы  бар  қала,Астана бюджетінің арасында:- ресми трансферттермен;- ... ...  ...  және  аудандық  (облыстық  маңызы  бар  қалалар)  бюджеттерарасында:- ресми трансферттермен;- бюджеттік кредиттермен;- кірістерді бөлу ... ... жығы  ...  заңдылығындағы  өзгерістерге  сәйкес,  бюджетаралыққатынастарды ... ... ... ... ... бюджет  кодексінесәйкес облыстық  және  аудандық  (облыстық  маңызы  бар  қалалар)  бюджеттерарасында бюджетаралық ...  ...  ...  бөлу  нормативтеріәлі  қолданылады.   Осыған   ...   ...   ...   ...   ...  қатынастарды   салықтар   көмегімен   реттеуді   қарастырайық.Жұмыстың  бірінші   бөлімінде   ...   ...   ...   ... ... ... бюджеттер  арасында  таратылуына  сипаттамаберілген.  Енді  Шығыс  Қазақстан  облысы  бойынша  қалалар  және   ... ... ...  ...  ...  Жалпы  облыс  бойыншабюджетаралық қатынастарды салықтық ... жеке ...  ...  ... ... дейін заңды тұлғалардан табыс  салғы,  акциздер  және  әлеуметтіксалықтар ...  Ал  ...  ...  ...  ...  да  бір  ... ... көзі болып табылатын, бекітілген  салықтар  қызметін  атқарды.Төменгі   3-кестеде   ...   ...   ...   ...   ...    ...    ќарастырылѓан.    Кесте    мәліметтерінен     ... ... ... ... ...  1998  жылы  ...  ...  толығымен  қалдырылған.  Өскемен,  Риддер,  Зыряновск,   Семейқалалары  бойынша  салықтардың  сараланған  ...  ...   ...  жергілікті  маслихат   шешімдерімен   бекітілген.   1999   жылыҚазақстан  ...  ...   ...   ...   заңына   енгізілгенөзгерістерге сәйкес, заңды тұлғаларға табыс салығы бойынша  үш  ...  ... ... ... ... ...  тағайындалған.  Жергіліктібюджетке  тиесілі  осы  50  ...  өзі  ...  ...  ... ... ... ... облысы бойынша өнеркәсіп өндірісі  дамығанӨскемен, Риддер, Зыряновск қалаларына осы  ...  20  ...  ... ... 44%, ал ... ауданына тек 33% қалдырылған.2001 жылы Қазақстан  Республикасының  «Бюджет  жүйесі  туралы»  заңынаенгізілген өзгерістерге сәйкес корпорациялық табыс ... ... ...  кµзі  емес  толығымен  республикалық  бюджетке   түсті,   ... ... ... ... қатыспады.Жеке тұлғалардан табыс салығының жергілікті бюджетті  реттеуге  қатысудеңгейі   19   -   ...   ...   ...    мәліметтерінен    көріпотырғанымыздай, жеке тұлғалардан ...  ...  1998  жылы  ...  барлықаудандарында  толығымен  қалдырылған.  Өскемен,  Риддер   қалалары   бойыншасалықтардың сараланѓан нормативтері белгіленген, бұл ...  ... ... ... ...  ...  республикалыќбюджет  туралы»  зањына  сєйкес  жеке   ...   ...   ...   ... ... ... дењгейде ол  реттеуші  салыќ  ќызметінатќарѓан.1999 жылдан бастап, жеке ... ... ... салықтық реттеугеСемей, Зыряновск, Курчатов қалалары және Бородулиха аудандары қосылды.  ... ...  ...  ...  ...  жеке  ...  табыссалығы жеке табыс салығына өзгертілді.Осы жеке  табыс  салығы  бойынша  реттеу  аталып  өткен  ...  ... ... ... ...  ...  сол  қала  және  аудан  ... ... ... Жеке  ...  ...  ...  бµлу  нормативтері2002–2005 жылдар аралыѓында  саќталѓан, б±л  салыќтыќ  ...  ... ... ... мєслихаттыњ  шешімініњ  нєтижесі  болды.  Б±л‰рдіс акциздерге ... да ...  ...  ...  акциздер  көмегіменреттеудің нормативтері 19 - ... ... ... ... ... 1998  жылы  акцизделетін  өнімөндірісі  және  ...  ...  ...  бар   ...   жәнеаудандарда  акциздер  толығымен  жергілікті  бюджеттерде  қалдырылған,  яғниакциздер реттеуші салықтар қызметін атқармаған.|19 кесте - ... ... ... бойынша қалалар және аудандар бюджеттерiн  реттеу          |   |   |   |   ... ... %)                                                                           |   |   |   |   ...   |Жеке тұлғалардан табыс салығы  |Заңды        |Акциздер                        ... ...           ...   |                               ...  |                                |                           ...       |                               ... салығы |                                |                           ...  |                               |             |                                |                           ||                                                                                                                     |1999  жылы  ...  ...   ...   жүйесі   туралы»   заңынаенгізілген өзгерістерге ... ... ...  үш  жылға  50/50  қатынасыбойынша бөлулердің тұрақты  нормативтері  белгіленген.  Жергілікті  ... осы ... өзі ... ...  ...  реттеуге  қатысты.Шығыс Қазақстан облысы бойынша акцизделетін өнім  ...  ...  ...  осы  ...  17   пайызы   қалдырылған.   2001   жылы   ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... акциздер толығымен жергілікті бюджетке түскенімен Өскемен және  Семейқалалары бойынша  жергілікті  деңгейдегі  салықтық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  акцизделетін  айналымдарғабөлшек  саудада  өткізілетін  дизель  отыны,  бөлшек   саудада   ...  ...  ...  ...  қалалары  және  аудандары  акцизсалығын төлеушілер болды  және  де  ...  ...  ...  ... ... қалдырылды. 2002-2005 жылдар аралыѓында  тек  ¤скеменжєне Семей ќалалары  ѓана  облыстаѓы  ењ  ірі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бµлу   50   пайыз   мµлшеріндесаќталѓан.1998 ... ... ... ... ... байланысты  салықжүйесіне  әлеуметтік  салық  енгізілді.  1999  жылдан   ...   осы   ... ... ...  ...  ...  ...  салықтыңбюджетаралық   реттеуге   қатысуы   19   -   кестеде   ...    ...  ...  ...  ...  ...  1998  жылы  ...  аудандарында  толығымен  қалдырылған.  Өскемен,  Риддер,  Зыряновск,Семей,  Курчатов  ...  және  ...  ...  аудандары  бойыншасалықтардың сараланған нормативтері белгіленген, бұл нормативтер  жергіліктімаслихат шешімдерімен бекітілген. 2000 жылы және 2002 жылы  бұл  ... ... ... ... ... ... ішінде  єлеуметтіксалыќтардыњ жергілікті бюджеттері реттеудегі рµлі  ...  жєне  ... ... т±раќты болѓан.Жоғарыда айтылғандардан мынадай қорытынды жасауға болады:Біріншіден, қазақстандық бюджет жүйесінде қолданылған салықтық  ...   ...   ...   ...   ...    ...    рөліынталандырушыдан басым болды.  Салықтық  реттеу  өте  күрделі  әрекет  ... ... ... ... ішкі ... – бұл экономикалық  мүдделердіңқарама қайшылығы. Мемлекеттік реттеудің бөлігі ретінде, салықтық реттеу,  еңалдымен бюджеттік-салықтық қызмет  сферасындағы  ...  ...  ... Бұл ... қоғамдық  қажеттіліктерді  ең  жоғары  қамтамасыз  етугенегізделеді.   Бірақ   әлемдегі   алымдық    ...    ...    ... ... ... ...  ұдайы  өндіріс  үшін  де  елеуліпайда әкеледі. Салық салудың барлығы және әрқайсысының әл  ...  ... ... ...  ...  ...  бар.  Бұл  ...  шешу  салықтықреттеудің  өзінің  әр  ...  ...  ...  сондай-ақ   экономиканымемлекеттік реттеудің белгілі әдістерін  (баға  ...  және  ...  ...  және   ...   ...   ...   айналысты   реттеу,мемлекеттік қарыздар саясаты  және  ...  ...  ...  ... Салықтық реттеудің соңғы нәтижесі –  қоғамдық,  корпорациялық  жәнежеке экономикалық ... ... ... реттеудің  неғұрлым  перспективалы  әдісі  ретіндеинвестициялық  ...  ...  ...  ...  ...   ...  сияқты  салықтық  реттеу  әдістерін  ...  ...  ...  ...  емес  ...  тәжірибе  көрсеткен.  Салықтық  реттеуәдістерінің  ...  ...  ...  ...  заңдылықтарынан   шығатын,ғылыми негізделген тұжырымдамасына сүйенбейді. Әдістерді  қолдану  эпизодтықсипатта, және ол  есептік-ақшалай  ...  ...  ...  ... ... дағдарыстық жағдайынан бюджеттің баланстанбауы–  бұл  салық  салу  ...  ...   ...   ...   жоғарылату,жеңілдіктерді  төмендету,  салық  төлеушілер   шеңберін   кеңейту   есебіненбюджетке қаржылық ресурстарды ... ...  ...  ...  ... ... басты фактор. Бұл  шараларды  салықтық  реттеу  шараларынажатқызуға болмайды.Төртіншіден,  салықтық  реттеудің  репрессивтік  шараларын  ...  ... ... және оны ... және ... ...  ...  бағыталған  елдерде  қолданылмауы  керек.  Салықтық  реттеу  жүйесінде   ... жою – ... ... ... маңызды шарты.-----------------------Жұмысшының  салық ауыртпалығыНақты кәсіпорындардың  ... ... ... ... ... салық ауыртпалығыМикродеңгейдегі салық ауыртпалығыМакродеңгейдегі салық ауыртпалығыСалық ауыртпалығы  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 105 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сан есім10 бет
Жергілікті бюджеттің табыстарын қалыптастыру93 бет
Мемлекеттік бюджетті басқару тиімділігін арттыру жолдары66 бет
"Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері."13 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«ИП Бисенов» кәсіпорының жалпы экономикалық жағдайы. Аудит және салықтық есеп42 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь