Қазақстанда мемлекеттік кредиттеудің қалыптасуының теориялық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.Қазақстанда мемлекеттік кредиттеудің қалыптасуының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

1.1Мемлекеттік кредиттеудің экономикалық мазмұны мен мәні ... ... ... ... ... 8
1.2 Мемлекеттік кредиттің нысандары мен әдістері, талаптары ... ... ... ... ... ...14
1.3 Мемлекеттік қарыздың экономикалық салдарлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.Рыноктық экономика жағдайында мемлекеттік кредиттеу мен қарыз алу тиімділігінің бюджет құрылымына әсерін талдау ... ... ... ... ... ... ...27

2.1Мемлекеттік кредиттеу мен қарыз алу тиімділігінің бюджет құрылымына әсерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.2Мемлекеттік қарыз алу тиімділігі басқару әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.3Мемлекеттік кредиттер бойынша бақылау, мониторинг және есепке алу..41
2.4 Мемлекеттік борыш. мемлекеттік кредит қызметінің нәтижесі ретінде ... ..47

3. Мемлекеттiк кредиттiк дамыту ұйымдарымен қарыз алу тиімділігінің критерилері және оларды болашақта жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Тақырыптың көкейтестілігі. Қазіргі кезеңде қаржы нарығының дамуында олардың тиімді қызметіне тікелей ықпалын тигізетін ең маңызды фактор – мемлекеттік кредит болып табылады. Мем¬ле¬кет¬тік¬ кре¬дит– жалпы мемлекеттік қаржының басты буындарының бірі және кредиттік қатынастардың жиынтығы, бұл қатынастарда мемлекет кредитордың да, қарыз алушының да, гаранттың да (қарыз алушы үшін мемлекеттің кепілгерлігін білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін. Кредиттік қатынастарда тараптардың бірі мемлекет, ал заңи және жеке тұлғалар кредиторлар немесе қарыз алушылар болып табылады.
ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан Халқына арнаған «Жаңа онжылдық-жаңа экономикалық өрлеу-Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Жолдауында «жеделдетілген индустриализация мен инфрақұрылымды дамыту есебінен орнықты экономикалық өсімге қол жеткізуге» тапсырма берілген [1].
«Даму институттарының ашық есік күні» аймақтарда «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ бастамасымен өткізіліп отыр. Зерттеулерге қарағанда, жергілікті жерлердегі кәсіпкерлер индустриалды немесе инфрақұрылымдық салалардағы жобаларды бастама етіп көтеру кезінде осы даму институттарының ұсынып отырған қолдау шараларынан хабарсыз қалады екен. Ал негізінен, аймақтар ұсынып отырған болашағы зор жобалар инвестор ретінде даму институттарының назарына ілігуі керек.
Мемлекеттік кредиттің ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың қайтарым¬ды¬лы¬ғын¬да,¬ мер¬зім¬ді¬лі¬гін¬де¬ жә¬не¬ ақы¬лы¬ғын¬да. Алайда, бұл қатынастарды банк кредитімен шатастыруға бол майды.
Қаржының ұдайы өндірістік функциясы шектерінде мемлекеттік кредит ақшалай қаражаттарды (оларды кейін қайтару шарттарында) қайта¬ бө¬лу¬дің¬ қо¬сал¬қы¬ функ¬ция¬сын орындайды. Бұл халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің уақытша бос ақшалай қаражаттарын шоғырландырумен байланысты. Бұл функцияда мемлекеттік кредит жинақақшаны ұйымдасты- ру нысандарының бірі болып табылады.
Кредиттің көмегімен халықтың, кәсіпорындардың шамамен көп емес орташа жинақ ақшалары мемлекетте шоғырландырылады және экономиканы, әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталады. Бұған халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың облигацияларын шығару, мемлекеттің бағалы қағаздарының басқа түрлерін (қазынашылық міндеттемелерді, қазынашылық боналарды, сертификаттарды) шығару арқылы қол жетеді.
Мемлекеттік қарыз алудың сан алуан құралдарының болуы халыққа жинақақшалардың ұйымдық нысандарын таңдау еркіндігіне мүмкіндік береді. Бұл функция іс-әрекетінің объективті нәтижелері ұлғаймалы ұдайы өндірістің көлемін арттыру және оның қарқынын тездету болып табылады.
1 «Қазақстан-2030» Қазақстан Республикасы Президентінің халқына Жолдауы. Алматы, 2001.
2 Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің халыққа Жолдауы.-Астана. Елорда, 6 ақпан 2008ж.
3 К.К. Ильясов, С. Құлпыбаев Қаржы. Алматы, 2005, 552 б.
4 ҚР Бюджет кодексі // Егемен Қазақстан, 2009.
5 Құлпыбаев С., Интыкбаева С.Ж., Мельников В.Д «Қаржы негіздері» Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. Алматы,2009ж
6 С.Құлпыбаев, Ш.Баязитова Қаржы теориясы. Алматы: Мерей, 1999, 320б.
7 Елубаева Ж.М. Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. Алматы, 2004, 346 с.
8 Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені, мемлекеттік бюджеттің 2008 жылғы атқарылуы есебі туралы түсіндірме жазба
9 Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені, мемлекеттік бюджеттің 2009 жылғы атқарылуы есебі туралы түсіндірме жазба
10 Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені, мемлекеттік бюджеттің 2010 жылғы 1-жылдықтағы атқарылуы есебі туралы түсіндірме жазба
11 Мукина Б. Местные бюджеты и механизм межбюджетных отношений: зарубежный опыт// Аль-Пари, №1, 2006, 118-124 с.
12 Бюджетные рычаги государственного регулирования экономики США // Экономика и управление в зарубежных странах. 2008, № 1, с.49-59
13 2009-2011 жылдарға арналған ҚР Қаржы Министрлігінің Орта мерзімдік саясаты. Астана, 2009, 18 б.
14 Б.С.Өтебаев Мемлекеттік бюджет: Оқулық. Алматы: Экономика, 2006, 320б.
15 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімдік фискалдық саясаты. ҚР Үкіметінің 2006 жылдың 12 шілдедегі №660 Жарлығымен бекітілген.// htpp: www.minfin.kz
16 Малышева В.И. Эффективно планировать и управлять // Журнал «Қаржы-қаражат», 2008, № 8, с.56-59.
17 Родионова В.М. Финансы. Москва: Финансы и статистика, 1994, 648 с.
18 Общая теория финансов. Под ред. Дробозиной Л.Н. Москва: ЮНИТИ, 1997, 438 с.
19 Финансы. Денежное обращение. Кредит. Учебник для ВУЗов. Под ред. Дробозиной Л.Н. Москва: ЮНИТИ, 1997
20 Есимханов С.О. Местная бюджетная политика в условиях развития рыночных отношений (на примере Павлодарской области). Автореферат диссертации на соискание ученой степени к.э.н. Астана: Евразийский государственный университет им.Л.Н.Гумилева, 2009, 26 с.
21 Үмбеталиев А.Д., Керімбек Ғ.Д. «Салықтар және салық салу»: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006.
22 «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер» туралы ҚР-ң Салық Кодексі, - Алматы, 2010.
        
        МАЗМҰНЫКіріспе............................................................................................................51.Қазақстанда  мемлекеттік кредиттеудің  қалыптасуының теориялық негіздері.......................................................................................81.1Мемлекеттік кредиттеудің  ... ...  мен  ... ...  кредиттің  нысандары мен әдістері, талаптары.......................14+ Мемлекеттік қарыздың экономикалық салдарлары........................................222.Рыноктық экономика жағдайында мемлекеттік кредиттеу мен ...  алу ... ... ... ...  ... 2.1Мемлекеттік кредиттеу мен  қарыз алу тиімділігінің бюджет құрылымына әсерін талдау..............................................................................................................272.2Мемлекеттік қарыз алу тиімділігі   басқару  әдістері.......................................362.3Мемлекеттік кредиттер  ...  ...  ... және ... ... ... борыш- мемлекеттік кредит қызметінің нәтижесі  ретінде......473.   Мемлекеттiк  кредиттiк  ...   ...   ...   алу  ...  ...   және  ... болашақта жетілдіру жолдары.......................................................................................56 Қорытынды................................................................................................................63Пайдаланған әдебиеттер тізімі................................................................................65КіріспеТақырыптың  көкейтестілігі. Қазіргі кезеңде қаржы ... ... ... ... ... ... ... тигізетін ең маңызды фактор  -  мемлекеттік кредит  болып табылады. Мем - ле - кет - тік -  кре - дит -  ...  ... ... ... буындарының бірі және кредиттік қатынастардың жиынтығы, бұл қатынастарда мемлекет кредитордың да, қарыз алушының да, гаранттың да ... ... үшін ... ... ... ... ... мүмкін. Кредиттік қатынастарда тараптардың бірі мемлекет, ал заңи және жеке ... ... ... қарыз алушылар болып табылады. ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан Халқына ...  ...  ... берілген [1].  аймақтарда  ҰӘҚ бастамасымен ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер индустриалды немесе инфрақұрылымдық салалардағы жобаларды бастама етіп ... ... осы даму ... ... ... ... шараларынан хабарсыз қалады екен. Ал негізінен, аймақтар ұсынып отырған болашағы зор жобалар ... ... даму ... назарына ілігуі керек.Мемлекеттік кредиттің ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың қайтарым - ды - лы - ғын - да, -  мер - зім - ді - лі - гін - де -  жә - не -  ақы - лы - ғын - да. ... бұл ... банк ... ... бол ... Қаржының ұдайы өндірістік функциясы шектерінде мемлекеттік кредит ақшалай қаражаттарды (оларды кейін қайтару  шарттарында) ... -  бө - лу - дің -  қо - сал - қы -  функ - ция - сын ... Бұл ... ... жүргізуші субъектілердің уақытша бос ақшалай қаражаттарын шоғырландырумен ... Бұл ... ... ... ... ...      ру нысандарының бірі болып табылады. Кредиттің ... ... ... ... көп емес ... жинақ ақшалары мемлекетте шоғырландырылады және экономиканы, әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталады. Бұған халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың ... ... ... ... ... ... түрлерін (қазынашылық міндеттемелерді, қазынашылық боналарды, сертификаттарды) шығару арқылы қол жетеді. Мемлекеттік қарыз алудың сан алуан құралдарының болуы халыққа жинақақшалардың ... ... ... ... ... береді. Бұл функция іс-әрекетінің объективті нәтижелері ұлғаймалы ұдайы өндірістің көлемін арттыру және оның ... ... ... табылады. Ағымдағы кезеңде пайдаланылатын қаражаттар кредиторға ондаған жылдардан ... яғни ... ... өнді ріп алынатын салықтар есебінен қайтарылуы мүмкін болғанда мемлекеттік кредиттің қайта бөлгіштік функциясы сонымен бірге оның  қасиетінде көрінеді, сөйтіп, ... ... ... ... пайдасына қайта бөлуге қол жетеді . Мемлекет несиелік пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді: ... ... ... қарыз алушы бола отырып, ол бұл капиталға деген сұранымды арттырады, мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы ... Бұл ... ... бұл ... ... ... одан жеке ... ығыстырады. Бұл олардың бизнестің белгілі бір түрлерін инвестициялауын шектеуді тудырады. Бір мезгілде мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу кезінде айналыстағы ... ... және ... ... ... жеткізеді, мұның өзі ақша эмиссиясының зардаптарын жою үшін тиімді болуы мүмкін. Сөйтіп, егер ... ... ... ... ... ... ақшалай ресурстарды тікелей белгілі бір салаларға (немесе қажетті өндірістерді дамытуға) бағыттайтын болса, реттеуші функция арқылы мемлекеттік кредит жөніндегі қатынастарға қатыспайтын ... ... ... ... ... ықпал етуге қол жетеді.  Мемлекеттік кредиттің рөлі халықтың, кәсіпорындардың, ұйымдардың уақытша бос қаражаттарын жұмылдырудағы мүмкіндіктеріне және оларды ... ... ... ...  ... ... ... Жұмыстың басты мақсаты мемлекеттік кредиттеу мен қарыз алу  тиімділігінің критерилерін талдап, болашақта қызмет ету тиімділігінің  жетілдіру ...  ... және ...  негіздеу болып табылады. Дипломдық жұмыста қойылған мақсаттарға жету үшін төмендегідей міндеттері алға қойылды: Мемлекеттік кредиттеудің  ... ...  мен  мәні ... ... ... ...  кредиттің  нысандары мен әдістеріне сипаттама ... ... мен  ... алу тиімділігінің бюджет құрылымына әсеріне  талдау жүргізу;Мемлекеттік борыш- мемлекеттік ... ... ...  ретінде екендігін аша білу;  Мемлекеттiк  кредиттiк  дамыту   ұйымдарымен   ...   алу  ...  ... ...   жетілдіру    жолдарына  ұсыныстар әзірлеу.Дипломдық ... ... ... ... ... ... зерттеу негізінде  мемлекеттік кредиттеудің  экономикалық анықталды;Мемлекеттік  кредиттің  нысандары мен ... ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесі  ретінде екендігін аша білу.Дипломдық жұмыстың зерттеу пәні  ретінде  Қазақстандағы мемлекеттік кредит  және ... ...  ... ... ... ... ... болатын қарым-қатынастар қарастырылады.Магистрлік  жұмыстың зерттеу объектісі  ретінде  Қазақстандағы ... ...  және ... алу  жүйесінің  тиімді  қызмет  етуі    алынған.Дипломдық жұмысын жазуда келесі материалдар: ҚР ... заң ... ... кодексі, қаржы жөніндегі оқулықтар, монографиялар, мерзімдік басылымдарда жарияланған мақалалар, Қазақстан Республикасы қаржы министрлігі, ҚР статистика Агенттігінің мәліметтері қолданылған бюджеттік  ... ... ...  мемлекеттік кредиттеудің  қалыптасуының теориялық негіздері1.1Мемлекеттік   кредиттің  экономикалық  ...  мен  ... пен ... ...   ... ... заңи және жеке тұлғаларының бос ақша қаражаттары да, сонымен бірге, басқа елдердің (үкіметтердің, қаржы-кредит мекемелерінің) және халықаралық қаржы-кредит институттарының ... да ... ... ... ... пайдалануға жұмылдыру үшін және бюджет тапшылығы проблемаларын шешу үшін ... ... Оны ... ... ... ... кредит болып табылады. Мем - ле - кет - тік -  кре - дит -  ...  ... ... ... буындарының бірі және кредиттік қатынастардың жиынтығы, бұл қатынастарда мемлекет кредитордың да, қарыз алушының да, гаранттың да (қарыз алушы үшін ... ... ... ... ... мүмкін. Кредиттік қатынастарда тараптардың бірі мемлекет, ал заңи және жеке ... ... ... ... ... болып табылады. Мемлекеттік кредиттің ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың қайтарым - ды - лы - ғын - да, -  мер - зім - ді - лі - гін - де -  жә - не -  ақы - лы - ғын - да. ... бұл ... банк ... ... бол майды. Мемлекеттік кредиттің жекеше кредиттен айырмашылығын мына төмендегі кестеден көре аламыз: 1 кестеҚазақстан     Республикасында  ...    және   ...   ... ... ... ... кредит1Өндірістік мұқтаждық үшін жұмылдырыладыӨндірістік және өндірістік емес  мұқтаждар  үшін  жұмылдырылады 2Несие капиталы ... және ... алу ... ... қосымша  өнім немесе   өндіріс  ...  ... ...  ... жүргізіледіӨтеу бюджет кірістерінен (негізінен салықтық түсімдердің есебінен) жүргізіледі4Капиталдың қолдану сферасын  (өндірістік сфераны) кеңейтедіКапиталды қолдану сферасын тарылтадыДерек көз: Құлпыбаев С., ... С.Ж., ... В.Д. ... ... ...  -  ...  LEM, 2009  -  670 бет Мемлекеттік кредиттің көз - де - рі -  ... ... ... ... ... ... халықта пайда болатын уақытша бос қаражаттар. Мемлекет кредиттік ресурстарды: 1) бюджет тапшылығын қаржыландыру; 2) ұлттандырылған және аралас кәсіпорындарға жұмсалатын күрделі ... ... 3) ... ... органдарының шаруашылық органдарын қаржыландыру: 4) елдің ақша айналысын реттеу үшін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... экономиканы қаржыландыруға бағытталатындықтан оның өндірістік сипаты болуы ... ... ... ... қатынастарды қаржылық қатынастарға мына негіздемелер бойынша кіріктіреді: 1) мемлекеттік кредит жолымен жұмылдырылатын қаражаттар әр түрлі мұқтаждарды   ... ... ... емес ... да, сол ... стратегиялық, сондай-ақ оперативтік мұқтаждарды да қаржыландыруға бағыт-талатын мемлекеттің қаржылық ресурстары ретінде қаралады; 2) алынған және берілген кредиттер үшін есеп ... олар үшін ... ... ...  ... қарыз алулары кезінде орталық (республикалық) немесе биліктің жергілікті органдарының ... ... ... ... ... ... есебінен жүргізіледі. Бюджет кірістерінің негізгі және тұрақты бөлігін салықтық түсімдер құрайтындықтан қарыздар арқылы ... ... , яғни ... ... ... ... ... деп саналады. Қаржының ұдайы өндірістік функциясы шектерінде мемлекеттік кредит ақшалай ... ... ... ...  ... қайта -  бө - лу - дің -  қо - сал - қы -  функ - ция - сын ... Бұл ... ... жүргізуші субъектілердің уақытша бос ақшалай қаражаттарын шоғырландырумен байланысты. Бұл функцияда мемлекеттік кредит жинақақшаны ұйымдасты-      ру ... бірі ... ... [2]. ... ... ... ... шамамен көп емес орташа жинақ ақшалары мемлекетте шоғырландырылады және экономиканы, әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталады. ... ... ... жүргізуші субъектілердің арасында орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың облигацияларын шығару, мемлекеттің бағалы қағаздарының басқа түрлерін ... ... ... ... ... шығару арқылы қол жетеді. Мемлекеттік қарыз алудың сан алуан құралдарының болуы халыққа жинақ    ақшалардың ... ... ... еркіндігіне мүмкіндік береді. Бұл функция іс-әрекетінің объективті нәтижелері ұлғаймалы ұдайы өндірістің көлемін арттыру және оның қарқынын тездету болып ... ... ... ... қаражаттар кредиторға ондаған жылдардан кейін, яғни келешектегі ... өнді ріп ... ... ... ... ... болғанда мемлекеттік кредиттің қайта бөлгіштік функциясы сонымен бірге оның  қасиетінде ... ... ... ... қаражаттарын бүгінгілердің пайдасына қайта бөлуге қол жетеді (). Мемлекеттік кредиттің рөлі халықтың, кәсіпорындардың, ... ... бос ... ... ... және ... ... кезек күттірмейтін мұқтаждарын  қаржыландыруға бағыттауға саяды. Мемлекеттік кредит түрлері бойынша ішкі, сыртқы, ... ... ... (кесте  2). 2 кестеМемлекеттік кредит  пен  мемлекеттік қарыздың  сыныптамасыТүрлеріІшкіСыртқыШарттынысандарыҚарыздарМемлекеттік қазынашылық міндеттемелерМемлекеттік банктер салымдарының  қалдықтарын пайдалану ... ... ... ... қарыздарТауарлық қарыздарДамуға  ресми көмекӨтемдік келісімдерШаруашылық жүргізуші субьектілердің ... ... ... кепілдіктеріБайланысқанБайланыспағанБеру.   Орналастыру шарттары,  өтеу мен ... ...  ... мен ... ... қағаздар(облигациялар, қазынашылық міндеттемелер,вексельдер,сертификаттар,өндірістік қаржы құралдары)Беру, өтеу мезгілдеріТабысты есептеу (пайыздық ...  ... ... ... ... ... тәртібіОрналастыру және қызмет көрсету үшін делдалдарды таңдауБасқа да әдістер тәсілдерМемлекеттік борышКүрделі                                                                   ... және ... ... басқару, мониторинг, борыш пен пайыздардың  төлеу,негізгі ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру, кемімелі арасалмақ бойынша облигацияларды  айырбастау, өтеудің мерзімін ұзарту, ... ... жою ... көз: ... С., ... С.Ж., ... В.Д. ... негіздері: Оқулық. 2009 ж. Мемлекеттік кредиттің екінші қосалқы функциясы  -  рет - теу - ші -  функ - ...      ... ... мемлекет несиелік пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді: несие капиталдарының рыногында қарыз алушы бола отырып, ол бұл капиталға ... ... ... мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы артады. Бұл ретте мемлекет бұл рыноктағы бәсекеге ... одан жеке ... ... (). Бұл ... ... ... бір түрлерін инвестициялауын шектеуді тудырады. Бір мезгілде мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу кезінде айналыстағы ақшаның (қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың) ... ... ... өзі ақша ... зардаптарын жою үшін тиімді болуы мүмкін. Сөйтіп, егер кредиттің қайта бөлгіштік ... ... ... ... ресурстарды тікелей белгілі бір салаларға (немесе қажетті өндірістерді дамытуға) бағыттайтын болса, реттеуші функция арқылы мемлекеттік кредит жөніндегі қатынастарға ... ... ... ... ... ... ықпал етуге қол жетеді.  Іш - кі кре - дит - те мемлекеттік - кредиттік қатынастар жан-жақты тұрғыда: қарыз ... ... де, ... кредиторлар ретінде де елдегі үкіметтің, биліктің жергілікті органдарының, кәсіпорындар-дың, ұйымдардың және халықтың арасында пайда болады Ха - лы - қа - ра - лық кре - дит - те ... бір ... ... ... жергілікті органдарды, басқа жағынан басқа мемлекеттердің үкіметтері, банктері, компаниялары, сондай-ақ халықаралық қаржы  банк ... ... ... ... ... мемлекет   донор немесе ұйым  донор, ал кредит алушы ел реципиент   ел деп аталады. Шарт - ты -  мем - ле - кет - тік -  кре - дит ... ... ... ... ... ... ... билік органдары алған қарыздарына басқа елдердің кредиторларына берілген кепілдіктер мен кепілгерліктер бойынша үкіметтің міндеттемелері ретінде болады.Қарыз ... ... ... ... ... ... ... уақыты келген міндеттемелері бойынша жауап береді   қарыз ... ... ... ... активтерінен бюджеттік қаражаттар есебінен қарыздың сомасын төлейді. Мемлекеттік кредиттеу мемлекеттік  ... ... ... оған ... көрсету және оны өтеу туралы шешім қабылдау рәсімдерін қамтитын процесті білдіреді.Кредитор, бюджеттік бағдарлама әкімшісі және қарыз алушы арасындағы бюджеттік кредитті ... ... оған ... ... және оны өтеу ... ... ... қатынастарын белгілейтін келісім кредиттік шарт болып табылады.Мемлекеттік кредиттер заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарына қатысу мақсаттарына, қарыз ... ... ... ... ... сенім білдірілген өкілдердің (агенттердің) көрсетілетін қызметтеріне ақы төлеуге берілмейді.Мемлекеттік  ... ... ... сақталған жағдайда беріледі: салық берешегінің болмауы;қарыз алушының бюджеттік кредит бойынша міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ... берілген бюджеттік кредиттер бойынша берешегінің болмауы.Мемлекеттік   кредиттеу принциптеріМемлекеттік  кредиттерді беру мынадай:1) мемлекеттік   кредитті ... ... ... өтеу ... ... қайтарымдылық;2)міндеттемелердің орындалуын Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәсілдермен ... ... ... ... көздейтін қамтамасыз етілу;3) мемлекеттік кредиттің берілгені үшін қарыз алушының сыйақы ... ... ... ... ... беру мерзімін белгілеуді көздейтін мерзімділік принциптеріне сәйкес жүзеге асырылады.Мемлекеттік кредиттер мынадай ... ... ... беріледі:     1)іс-шараларды бюджеттік кредиттеу арқылы іске асырудыңэкономикалық және әлеуметтік тиімділігі;2) мемлекеттік кредит есебінен іске ... ... ... ...   3) ... ... ... Республикасының Үкіметі айқындайтын өлшемдерге сәйкес кредиттік қабілеті.Мемлекеттік кредиттеу ... ... ... әкімшісі, қарыз алушы, соңғы қарыз алушы және сенім ... өкіл ... ... субъектілері болып табылады.2. Мемлекеттік кредиттеу субъектілерінің құқықтары мен ... осы ... және ... Республикасының басқа да заңнамалық актілеріне сәйкес кредиттік ... және  ... ... ...   мыналар   болып  ... ... ... ... және азаматтық заңнамасына сәйкес мемлекеттік кредит беретін кредит шартының тарабы кредитор ... ...      2. ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі кредитор болып табылады.Мемлекеттік кредиттеу кезінде бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган Қазақстан Республикасы Үкіметінің атынан кредитор ретінде ... ... ... ... ... ... кезінде тиісті жергілікті атқарушы орган кредитор болып табылады.4. Кредитор Қазақстан Республикасының ... ... ... кредит беруді қамтамасыз етеді, кредит шарты талаптарының орындалуын бақылауды ... ... ... ... әкімшісі мемлекеттік кредит беру кезінде кредиттік шарттың тарабы болып табылады және:* қаржы  агенттіктерін қоспағанда, ... ... мен ... ... өкілдерді конкурстық негізде айқындауды;* мемлекеттік  кредиттердің нысаналы және тиімді пайдаланылуын, өтелуі мен оларға қызмет көрсетілуін бақылауды және мониторингін жүзеге ... ... 1. ...  ... ... ... ... өтеу және сыйақы, сондай-ақ кредиттік шартқа сәйкес басқа да ... ... ... міндеттемелер алатын кредит шартының тарабы қарыз алушы болып табылады.      2. Мыналар:1) мамандандырылған ұйымдар - банктер, банк ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдар, сондай-ақ акцияларының бақылау пакеттері мемлекетке не ұлттық холдингке, не Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар;2) жергілікті атқарушы органдар;3) шет мемлекеттер;4) жеке тұлғалар қарыз алушылар бола ... ... ... ұйым оған ... ... ... ... айқындаған шарттармен беретін бюджеттік кредитті соңғы алушы түпкілікті қарыз алушы болып табылады.2. Қазақстан Республикасының ... ... ... кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар түпкілікті қарыз алушылар бола ... ... ... алушыларды іріктеуді және кредиттеуді бюджеттік бағдарламаның нысаналы мақсатына, сондай-ақ өздерінің кредиттік саясатына сәйкес мамандандырылған ұйымдар жүзеге асырады.Сенім ... ... ... ... ... ... (сенімгердің) атынан және оның есебінен және оның нұсқауларына ... ... ... ... ... ... бір ... жасайтын тұлға сенім білдірілген өкіл  болып ... ... өкіл  ... ... тапсырмасы бойынша мынадай іс-әрекеттерді орындай алады:1) мемлекеттік  кредиттерге қызмет көрсету;2) қарыз алушылармен есеп ... ... ... ... ... мен іске ... мониторинг жүргізу;4) қарыз алушылардың қаржылық жай-күйіне мониторинг жүргізу;       5) Қазақстан ... ... ... берешекті өндіріп алу;      6) қарыз алушы   жеке тұлғаларды анықтау және ... ... ... жасасу.Банк, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым немесе ... ... ... ... немесе Қазақстан Республикасының резиденттері болып табылатын ұлттық холдингке не ұлттық ...    ...   ...    ұйым   ... ... ...  бола алады.Қаржы агенттігін қоспағанда, сенім білдірілген өкілді  ... ... ... ... ... ... бюджеттік бағдарламаның әкімшісі Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... бағдарламаның әкімшісі тиісті бюджет қаражаты есебінен сенім білдірілген өкілге  тапсырмаларды орындағаны үшін сыйақы төлеуді жүзеге асырады. Сенім білдірілген өкілге ... ... үшін ... ... ... тапсырма шартында белгіленеді.1.2 Мемлекеттік  кредиттің  нысандары мен әдістері, талаптары Мыналар: мемлекеттік қарыздар шығару; коммерциялық ... ... ... бір ... ... ... ... қазынашылық несиелер    мемлекеттік кредиттің    нысандары   болып табылады .Мемлекеттік кредиттің ... ... ... ... ... мем - ле - кет - тік -  -  қа - рыз - дар ... ... бұл қатынастарда мемлекет негізінен қарыз алушы ретінде болады. 3 кестеҚарыздардың салықтардан айырмашылығыҚарыздарСалықтар1Ерікті сипатыМәжбүрлеме сипаты2Мәжбүрлеудің  ... ... анық ... көз: ... С., Ынтықбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы негіздері: Оқулық. 2009  Қарыздар өтеу мезгілі, орны, орналастыру әдістері, қарыз ва- лютасы, эмитенттер, ... ... ... ... Өтеу -  мез - гі - лі -  бой - ын - ша: -  қыс - қа -  мер - зім - ді (бір ... ... ор - та - мер - зім - ді(1 жылдан 5 жылға дейін), ұзақ -  мер - зім - ді -  - (5 ... ... ... ... - на - лас - ты - ру -  ор - ны -  бой - ын - ша ...   ішкі және ...  ... ... ... Ішкі ... облигацияларын шетелдік азаматтар мен қоғамдар сатып ала алады. -  Ор - на - лас - ты - ру -  әдіс - те - рі -  бой - ын - ша: ... ... ... бойынша орналастырылатын және мәжбүрлеме қарыздар болып ажыратылады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... бірақ қажет болғанда олардың заттай нысаны да болады. Эми - те - нт - ке -  қа - рай ... ор - та - лық -  үкі - мет - тің -  қа - рыз - да - ры - на -  жә - не -  би - лік - тің -  жер - гі - лік - ті -  ор - ган - да - ры - ның -  қа - рыз - да - ры - на  - (му - ни - ци - пал - дық -  қа - рыз - дар - ға) -  ... Та - быс - ты - лық -  түр - ле - рі -  бой - ын - ша ... ... ... жыл сайын тең үлеспен бе   кітілген ... ... ... ... ... пайыздық, ұтыстық (табыс облигациялардың өтеу тиражы немесе ұтыс тиражы шыққанда төленеді) қарыздар ... ... ... ие ... ... Қазақстан Республикасында меншікті ішкі қарыздарды қолдану басталды. 1992 жылы ... ... Мем - ле - кет - тік -   ішкі -  қа - рыз ... ол ... мен ... ... ... Сол жылы айналысқа 20 жылға есептелінген Қа - зақ - стан -  Рес - пуб - ли - ка - сы - ның  - мем - ле - кет - тік -  іш - кі -  ұтыс -  қа - ры - зы - ның -  бо - на - ла - ры ... ... ... ұтыс       тар жыл ... 25, 50, 500 мың ... ... 4 рет ... Қарыздың шарттары бойынша 1982 жылғы одақтық қарыз бойынша облигацияларды боналарға айырбастау жолымен Үкімет міндеттемелер қабылдады. 1996 жылы Қазақстан ... ... және ... және жеке ... ... номиналы 1000 теңгеге, айналым мерзімі 364 күнге тең мемлекеттік бағалы қағаздар болып ... Мем - ле - кет - тік -  іш - кі -  қары - зы - ның -  ұлт - тық -  жи - нақ -  об - ли - га - ... - рын ... басталды. Ұлттық жинақ облига-цияларына жүзбелі табыстық пайыздары есептеліп, олар тоқсан сайын төленіп тұрады [4]. Шартты мемлекеттік кредитте ке - піл - дер -  мен ке - піл - гер - лік - тер ны - ... -  ... ... ... ... алушы-резиденті одан тиесілі соманы белгіленген мерзімде төлемеген жағдайда Үкіметтің берешекті толық ... ... ... ... берушінің алдындағы міндеттемесі осы елден  мемлекеттік (үкіметтік, егеменді) кепілдігі (мемлекеттік кепілдік) болып табылады. Мемлекеттік кепілдіктер қарыз берушілерге осы ел ... ... ... ... емес қарыздар бойынша міндеттемелерін орындауды қамтамасыз етуі ретінде беріледі. Үкіметтің кепілгерлік шартына сәйкес ... шарт ... ... ... ... ... ... алдындағы қарыз алушының борышын толық немесе ішінара өтеу міндеттемесі мемлекет кепілгерлігі ... ... ... ... міндеттемелер қарыздың негізгі сомасын және ол бойынша сыйақыны кіріктіреді. Сөйтіп, мемлекет кепілгерлігімен тартылатын қарыздық қаражаттар.   Концессия ... ... ғана ... ... ... және ... ... атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган мен қарыз беруші арасында жазбаша келісімшарт жасасу арқылы беріледі. Кірістер түспеген ... ... ... кезде қарастырылған шараларды бюджеттен қаржыландыру кезінде ақшалай ресурстардағы қысқа мерзімді қажеттіліктерді жабу үшін кредиттің мем - ле - кет - тік - қа - зы - на - шы - лық - мін - дет - те - ме - ле - рі  - (МҚМ) ... ... ... МҚМ ... ... нысанда заңи тұлғаларға  -  коммерциялық банктерге, кәсіпорындарға, фирмаларға арналып үш, ... ... он екі ай ... ... ... ... МҚМ-ді орналастыру аук циондық сауда-саттықта жүргізіледі, онда міндеттемелердің кезекті шығарылымының дисконтталған ... ... ... ... ... кейін Қаржы министрлігі оларды көрсетулі құны бойынша сатып алады, бұл бағалы қағаздың атаулы (номиналды) құны мен дисконттық ... ... ... ... табысын құрайды. Мемлекет МҚМ-ға конъюнктураны ескере отырып, ... ... ... ... бойынша шаруашылық операциялар бойынша оларға есеп айырысу және төлемдер құралының мәртебесін  бере ... ...  ... ... ... МҚМ бюджеттің  жабудың пәрменді құралы болып табылады, бірақ бір мезгілде МҚМ-ды сатып алу кезінде мемлекеттің белгілі бір ... ... ол ... ... тең болады, ал оның мөлшері   МҚМ - ның табыстылығы   инвесторларды МҚМ-ды сатып алуға қызықтыру үшін банктік ... ... ... асып ... ... Бұл ... МҚМ ...  болды, ол мемлекеттің бюджеттік қаражаттары есебінен болатын тұрақты қаржылық қолдаудың арқасында ... ... ... ... ... үшін ха - лық - тың -  мем - ле - кет - тік - банк - тер - де - гі -  са - лым - да - ры -  бой - ын - ша -  қал - дық - та - ры - ның - бір - бө - лі - гін мем - ле - кет - тік -  қа - рыз - дар - ға -  ай - нал - ды - ру  ... ... бұрын қолданылған нысаны. Әдетте бұл жинақ банкілері арқылы жүргізіледі және егер, олардың капиталы мемлекетке жататын болса, онда ... ... ... ... мемлекет жауап береді; жинақ банкінің (акционердің) капиталына мемлекет қатынасқан жағдайда банк мекемелерінің (акционерлердің) пікірлеріне сәйкес тартылған қаражаттарды тиімді пайдалану нұсқаларының ... ... ... ... ... қисынды нысаны  -  бұл ел - дің ор - та - лық -  эмис - сия - лық - бан - кі - сі - нің -  қа - ра - жат - та - рын -  тар - ту -  ... ... Бұл ... ... егер ... қарыз алу коммерциялық негіздерде, яғни несиелік пайыздың қолданыстағы нормасын ескере отырып жүзеге асырылса да, айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... бұл ... ... едәуір біржолғы құйылуымен байланысты, ал оны алу (егер бұл болған жағ-дайда) ұзаққа созылуы мүмкін.Мемлекет бұл нысанға мемлекеттік кредиттің әр ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарға сенімнің жоғалуынан, төтенше жағдайлардан туатын басқа ... ... ... ... ... иек ... ... жергілікті органдардың қарамағына ақшалай қаражаттарды тартуға қарама-қарсы мемлекеттің операциялары олар ... заңи және жеке ... ... беру ... ...   Кредиттің бұл нысаны мем - ле - кет - тік -  (қа - зы - на - шы - лық) -  не - ... деп ... және бұл ... ... жүргізуші субъектілерге немесе бюджеттік қаражаттар есебінен мемлекеттік билік пен ... ... ... ... ... ... жөніндегі ақшалай қатынастарын білдіреді және кәсіпорындарды, ұйымдарды қаржылық қиындықтар немесе дамуға қаражаттардың ... ... ... ақшалай ресурстарға кезек күттірмейтін жағдайында қолдауға арналған.Бюджеттік кодекске сәйкес қарыз алудың мынадай түрлері атауға болады: Үкіметтің қарыз алуы, ... ... ... ... алуы және ... кепілдік берген қарыз алу. Үкіметтің қарыз алуы республикалық бюджеттің тапшылығын қаржыландыру мақсатында жүзеге асырылады. Жергілікті атқарушы органдардың қарыз алуы ... ... ... (бағдарламаларды) іске асыру мақсатында жергілікті бюджеттің тапшылығын қаржыландыру үшін Үкіметтен қарыз алу түрінде жүзеге асырылады. Қарыздар бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... айрықша құқығы бар. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінің, жергілікті атқарушы органдарының ... ... ... ... атынан кепілдіктер беруге құқығы жоқ. Қазақстан Республикасының Үкіметінің тапсыруымен мемлекеттік кепілдіктер беруді Қаржы министрлігі ... ... ... ... ... және жергілікті атқарушы органдардың қарыз алуы, мемлекет кепілдендірген қарыз алу Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қарыз алуы  ... ... ... ... жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің және жергілікті атқарушы органдардың және Қазақстан Республикасы ... ... ... алуы ... қарыз алу болып табылады. Мемлекеттік емес қарыз алуды ... ... ... кез келген мөлшерде, кез келген валютада және кез келген нысанында ... ... ... ... ... ... отырып, өз бетінше жүзеге асырады. Мемлекеттік емес қарыздарды ... ... ... кепілдікпен және мемлекет кепілгерлігімен тарта алады. Жедел басқару құқығында мүлкі бар заңи тұлғаларға мемлекеттік емес қарыз алуды жүзеге ... ... ... Бюджеттік кодексте мемлекеттік қарыздардың мынадай түр -  ле - рі -  мен -  ны - сан - да - ры -      ... 1. - Мем - ле - кет - тік    - қа - рыз - дар -     қа - рыз       - алу - шы - ға -            қа - тыс - ты    - ал - ған - да: ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің қарыздары; Жергілікті   атқарушы органдарының қарыздары ... ... 2. - Не - сие -      ка - пи - та - лы - ның    - ры - нок - та - ры -       бой - ын - ша      ...    ... Сыртқы  мемлекеттік   қарыздар; ішкі мемлекеттік қарыздар болып бөлінеді. 3. - Қа - рыз -   алу    - ны - са - ны -   бой - ын - ша   - мем - ле - кет - тік -    қа - рыз - дар: ... ...   ...   ... ... ... ...  шарттарын  жасасу болып бөлінеді. 4. - Мем - ле - кет - ті  к - эмис - сия - лық -   ба - ға - лы -   қа - ғаз - дар   - қол - да - ны - лу   - мер - зі - мі -   бой - ын - ша : ... ... 1 ... ... ... мерзімді; айналыс мерзімі 1 жылдан 5 жылға дейін, орта мерзімді; айналыс мерзімі 5 жылдан артық, ұзақ    ...   ...    ... 5. - Мем - ле - кет - тік - эмис - сия - лық - ба - ға - лы - қа - ғаз - дар - шы - ға - ру - мақ - сат - та - ры - бой - ын - ша: ... ... ... мақсатында шығарылатын; борыштық құралдардың ішкі рыногын дамытуға жәрдемдесу мақсатында шығарылатын болып бөлінеді. Мем - ле - кет - тік -  эмис - сия - лық -  ба - ға - лы -  қа - ғаз - дар ... және ... емес ... ал ... ... тек ... нысанда ғана, атаулы және дисконтталған құны бойынша сыйақының ... және ... ... ... ... ... Мем - ле - кет - тік -  емес -  қа - рыз  -  ... Ұлттық банкті және жергілікті атқарушы органдарды қоспағанда, Қазақстан Республикасының резиденті   қарыз алушы болатын қарыздық қатынастар. Мем - ле - кет - тік     - кре - дит - тің     - әдіс - те - рі  сан ... және ... ... сай ... ... қарыздарда  -  бұл қаражаттарды тартудың және оларды кейін қайтарудың амалдары, тәсілдері. Олар ... ... ... шарттарымен анықталады: табыстылықты анықтаудың және табыс алудың әдістерімен, іс-қимылдың мерзімімен, орналастыру амалдарымен(облига-цияларды, боналарды еркін сатып алу және ... ... ... ... өтеу амалымен (облигациялар бойынша ұтыстар, қордаланған пайыздық кірісі бар облигацияларды төлеп сатып алу, мерзімсіз қарыздарда  -  ... ... ... ... Қарыздардағы әдістерге сондай-ақ мем - ле - кет - тік -  бо - рыш - ты -   бас - қа - ру -  әдіс - те - рі -  де -  ... (жаң - ғыр - ту, -  мер - зім - ді  - ұзар - ту, - сәй - кес - тен - ді - ру, -  ... - қар - жы - лан - ды - ... - ле - кет - тік -  қа - зы - на - шы - лық -  мін - дет - те - ме - лер - де -  мы - на - лар -  әдіс - тер ... ... дис - конт - тың  - мөл - ше - рі,  - ке - сіп -  тас - тау  - ба - ға - сы, -   көр - се - ту - лі  - құ - ны  - бой - ын - ша  - МҚМ - -ды  - ...  - өтеу  - мер - зі - мі,  - ... - он - дар - ды -  өт - кі - зу - дің -  тәр - ті - бі -   . - ... ... нысандары кезінде мемлекеттік банктердің депозиттік ресурстарының қалдықтарын пайдалану кезінде мұндай пайдаланудың    шарттары ... ... ... мем - ле - кет - тің -  қар - жы - лық  - ре - су - рс - та - ры  - ре - тін - де  - ... -  ре - су - рс - тар - дың  - үле - сі,  - ...  - мер - зі - мі,  - та - быс - ты - лық -  нор - ма - сы. ... орталық эмиссиялық банкісінің қаражаттарын тарту келі- сімшарттары  -  әдістері ұқсас болады, бұл әдістер ... ... ... ... ... ... тиіс [5]. ... кредиттер нысанындағы әдістер кәдуілгі банк кредитінің әдістеріне ұқсас болып келеді.  Өзінің шығындарын жабуға мемлекет ше - тел - дік -  кре - дит - тер - ді де ... ... ... ... ... өсуі ... мемлекеттік кредиттің тез дамуына жеткізіп, соның негізінде сыртқы берешектердің шапшаң өсуіне себепкер болып отыр. Мемлекеттер өзіне қажет ... ... ... үшін ... ... тысқары жерлердегі бос ақша көздерін барған сайын белсенді пайдалануда. Компаниялар, банктер, сондай-ақ әр ... ... мем ... органдары кредиттік мәмілелердің қатысушылары бо лып отыр. Сыртқы -   (ха - лы - қа - ра - лық) -  кре - дит -  бұл ... ... ... ... ... ... заңи және жеке тұлғаларының басқа елдердің мемлекеттеріне, банктеріне және өзге де заңи және жеке тұлғаларына берілетін ...  ... ... ... ... халықара-лық кредит сферасында мына валюта-кредит ұйымдары барған сайын маңызды орын алып ... ... ... қоры ... ... ... құру және даму банкі (ХҚДБ) (Дүниежүзілік банк) және оның ұйымдары  -  ... ... ... (ДХА), Инвестициялар кепілдігінің көпжақты агенттігі, Халықаралық қаржы корпорациясы, Европа қайта құру және даму банкі, Азия даму ... ... даму ... және ... Халықаралық валюта қоры валюта бағамдарын реттеу нормаларын белгілеу және оларды ... ... ... қатысушы    елдер арасында валюталық шектеулерді жою, оларға төлем баланыстарын реттеу үшін қаражаттар беру арқылы ... ... мен ... ... ... ... банк пен оның ... елдердің экономикалық дамуын оларға техникалық көмек көрсету мен елдердің экономикалық әлуетін іске асыруға қабілетті жобаларды қаржыландыру арқылы қолдап ... Ха - лы - қа - ра - лық -  мем - ле - кет - тік -  кре - дит  -  ... ... ... ... ... ... ресурстарының қозғалысы, мемлекет әлемдік қаржы рыногында борышкер немесе кредитор ретінде болатын қатынастардың жиынтығы. Бұл қатынастар ... ... ... ... ... және ішкі қарыздар секілді олар да қайтарымдылық, мерзімділік және ақылық жағдайында беріледі. Алынған сыртқы ... ... ... пайыздармен бірге елдің мемлекеттік борышына қосылады. Мемлекеттік сыртқы қарыздар ақшалай және тауар нысанында беріледі. Кредит субъектілері мемлекеттік уәкілетті ... ... ... болып саналады. Өзінің мәні жағынан халықаралық мемлекеттік кредит ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз ету құралдарының бірі ... ... ... ... дамушы елдерге экономикалық көмек көрсетудің құралы болып саналады. Халықаралық кредиттің қажеттігі экономикалық заңдардың бүкіл ... ... ... ... ... мына ... байланысты болады: 1) еңбектің халықаралық бөлінісінің тереңдеуі және экономикалық бірігу; 2) ... ... ...  3) ... табиғат ресурстарымен және жұмыс күшімен әр түрлі қамтама- сыз етілуі; 4) жеке елдердің экономикалық дамуының ... ... ... ... дың қажеттігі; 5) дамушы елдерге экономикалық көмек көрсетудің қажеттігі; 6) дамушы елдердің дамыған елдермен сауда-экономикалық  ынтымақтастығы. Халықаралық кредитке ... ... ... ресурстары: 1) қорланым қорларына жататын мемлекеттік бюджеттердің қаражаттары-нан; 2) ... ... ... ... және ... банктердің мен-шікті және тартылынды (тартылған) қаражаттары); 3) мемлекеттік ... мен ... ... ... ... тұрады. Халықаралық кредит ақшалай нысандағы ұлттық валюталарда және еркін айырбасталымды валюталарда беріледі. Ха - лы - қа - ра - лық -  кре - дит - тің -  функ - ... ... ... экономикалық қызметі үдерісінде мерзімділік, ақылық және қайтарымдылық жағдайында олардың тауар -  жә - не -  ақ - ша - лай -  ресу - рс - тар - ды -  ... -  бө - лу ... ... Халықаралық кредитті пайдалану экономиканың дамуын тездетуге, экономикалық дамудың деңгейлерін теңестіруге, сыртқы сауданың өсуіне, экономикалық интеграцияны тездетуге жәрдемдеседі. Халықаралық мемлекттік ... ... ... уағдаластық әдетте кредиттік желілер  -  кредитордың (донордың) қарыз алушыға (реципиентке) келісілген лимит шектерінде шартасылған мерзім ... ... беру ... ретін де ресімделеді. Ашық кредиттік желілер шектерінде жекелеген кре - дит - тік - ке - лі - сім - дер ... ... ... ... ...  -  транш - тар - мен беріледі. Кредиттік желілер нысанын пайдалану несие капиталдарының әлемдік рыногында конъюнктураның өзгеруі кезінде ... ... үшін де, ... ... үшін де ... ... ...  пен  сенімділікке жетуге жағдай жасайды. Халықаралық кредиттің негізгі нысаны сырт - қы қа - рыз - дар ... ... Бұл ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың шарттасылған сомасын мерзімге беру орны болады, мерзім біткеннен кейін ... ... ... ... ... ... ... қайтаруға міндеттенеді. Қарыздық қаражаттар сыртқы сауда мәмілелерін жүзеге асыру немесе экспорт пен импортқа жәрдемдесу  -  сыртқы сауданы ... үшін ... ... ... ... ... кредиттерді беру, пайдалану және өтеу елдердің тиісті бағдарламалары мен бюджеттерінде қарастырылады, мұның өзі ... ... ... ... әрі бөгетсіз орындауына мүмкіндік береді. Халықаралық кредит нысандарында экономикалық ... ... ... ... ... мен көпжақты ұйымдар (ХҚДБ, ЕҚДБ, АДБ) беретін да - му - ға -  рес - ми -  кө - мек ... ... ... ... ... ... көмек беру мақсаттарының коммерциялық емес сипаты болады, яғни көпжақты валюта-кредит ұйымдары өздерінің пайдасын барынша көбейтуге ұмтылмайды, керісінше, құрылымдық ... және ... ... ... ... ... қаржыландырады. Мысалы, Халықаралық валюта қорының кредиттері Қазақстанға макроэкономикалық тұрақтандырудың және құрылымдық реформалардың бағдарламаларына, теңгенің бағамын қолдауға ... ... өзі ... ... ... ... елге түсу ... бірі болып табылады. Халықаралық экономикалық қатынастар практикасында сондай-ақ экс - порт - тық -  не - ме - се -   -  ... ... ... ... беру ... ...   елге ... тауарларды сатып алуға берілетін кредит олардың жеткізілімімен . Әдетте ... ... ... жағдайларда беріледі, мұның өзі өз еліндегі сұранымы жеткіліксіз тауарларды басқа елдердің рыноктарында қозғаудың қажеттігінен туады. Экспорттық кредиттерді пайдаланудың ... ... ... ... жасайтын зардабы болады. Қосымша қаржыландырудың есебінен импорт өседі, ал бұл сауда балансының ... ... ... ... ...   ... басқа, экспорттық кредиттер реципиент елдегі экономикалық өсуге ықпал жасайды, өйткені, біріншіден, тиісті қаражаттарды өндірістік сфераға са- луға ... ... еді және ... ... ... ... ... орнына табыс әкелер еді, екіншіден, импортталатын тауарлар неғұрлым сапалы және ... ... ... ... ... ығыстырады немесе оларды өндіруді жаншиды. Қазіргі жағдайларда жабдықты, материалдарды, ... ... алу ... дамыған елдерде сыртқы сауда ұйымдары мен сыртқы экономикалық банк конт - ракт - тар -  мен -  ке - лі - сім - дер, -  со - ның ішін - де -  өтем - дік -  ке - лі - сім - дер ... бұл ... ... мен ... ... ... және коммерциялық кредиттерді пайдаланады [6]. Өтемдік келісімдер  -  бұл сыртқы сауда келісімдерінің түрі, бұл ... ... ... ... ... оның құнын басқа тауарлар жеткізілімімен төлейді. Өтемдік келісімдер, әдеттегідей, шетел банктерінен ұзақ мерзімді кредиттер алуды қарастырады, бұл кредиттердің есебінен ... ... ... бір ... салу үшін ... ... ... тауарлар төленеді. Жеткізілім құнын өтеу салынған объектілер өнімінің экспорты есебінен берілген кредиттің сомасын пайыздарды қоса толық жабатын көлемде жүргізіледі. Мемлекеттік ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландыру және төлем балансын қолдау болып табылады. Үкіметтің сыртқы ... ... ... ... ... ... ... алынады және бюджеттің атқарылуы ретінде пайдаланылады, ал Ұлттық банктің ... ... ... саясатты жүзеге асыру мақсаттарына пайдаланылады. Бұл қаражаттар мақсатты арналымына қарай тікелей ... ... ... ... ішкі ... алушыға қайтарылатын негізде берілуі мүмкін. Өтеусіз пайдалану бюджеттік жұмсау немесе Ұлттық банктің қаражаттарды ... ... ... асады. Ішкі  қарыз алушылар үшін қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... Үкімет немесе Ұлттық банк береді. Қарыздық қаражаттарды мақсатты пайдалануға бақылау жасауды заңнама мен кредиттік келісімшартқа сәйкес ... ... ... ... ал ... шарттар сақталмаған кезде тиісті санкциялар қолданылады. Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы шетелдерден едәуір кредиттер алды. Сондықтан валюталық қаражаттарды ұтымды, ... ... ... арта ... Олар ... кезекте тұтынуға арналған тауарларды шығаратын кәсіпорындарды құру және жаңғырту және басым өндірістерді, яғни экономиканы сауықтыру үшін белгіленген құрылымдық саясатты ... ... ... үшін ... тиіс. Кредиттің өтеу қабілетін бағалау үшін рейтинг агенттіктері елдің несие рейтингін әзірлейді, бұл ретте мына аспектілерге назар аударылады: ... ... ... ... ... мұны ... ... институттардың тиімділігі, шешімдер қабылдау үдерісінің ашықтығы, экономикалық реформаларды жүргізуге саяси жолды ұстаушылық және ... ... ... ... ... деп түсінеді. Қаржылық тұрақтылыққа және экономикалық өсуге жетудегі жетістік-тер. Олар ... ... ... фискалдық және монетарлық саясаттың тиімділігі, ұлттық валютаның тұрақтылығы мен айырбасталымдығы кезінде ... ... ... ұстап тұру. Рыноктық экономикаға көшудегі прогресс: экономикадағы жеке ... ... рөлі ... ... ... ... жеке ... компаниялардың жетістіктері, кәсіпорындардың құрылымын өзгерту, корпорациялық басқарудың тиімділігі, қоғамның салық салуға қатысындағы ... және ... ... ... ... ырықтандыру (баға бел-гілеудің еркіндігі, жаңа отандық және шетелдік компаниялар үшін рыноктардың ашықтығы, сыртқы сауда мен ... ... ... ... секторының ахуалы (банк секторының дамуы және оны реттеу, қаржы делдалдығының дамуы, қор рыногының және банктік емес қаржы мекемелерінің дамуы), ... ... ... ... ... мен ... болуы). Сауда ағындарын қайта бағдарлау. Экспорт пен ... өсу ... мен ... ... ... сауда ұйымдарына қатысу, қаржы-ландырудың көзі ретіндегі шетелдік тура инвестициялардың рөлі, менеджмент-тің деңгейі, технологияларды беру арқылы бағаланады. 1.3  Мемлекеттік қарыздың ... ... ... ... ... ... банкроттыққа ұшыратпайды, өйткені  Үкіметтің мынадай іс-қимылдары қол данылуы мүмкін: Қайта қаржыландыру. Төлеу мезгілі жеткен ... өтеу үшін ... ... ... ... және салықтарды көтермейді (тоқыраулық экономика жағдайында мұндай саясат қате болар еді). Ол өзінің борышын қайта қаржыландырады, яғни жаңа облигациялар сатады және ... - ... ... облигацияларды ұстаушыларға төлеу үшін пайдаланады. Салық салу. Үкіметтің салық салуға және оларды жинауға құқығы бар. Қаржылық күйреу кезінде ... ... мен ... салық жинау есебінен кірістер ала алмайды, ал үкімет ала алады; сөйтіп, ... ... мен ... ... мүмкін, ал үкімет банкроттанбайды. Ақша жасау. Борыштың негізгі сомасын және пайыздарды төлеу үшін үкіметтің ақша басып шығаруға мүмкіндігі бар, ... ... ... ... ...    ...   үкіметтің мұндай іс-қимылдары жағымсыз зардаптар тудырады:   Табыстардағы теңсіздіктің ... ... ... ... ... ... топтары болады. Және салық жүйесі шамалы үдемелі болуы мүмкін, облигацияларға ие болудан алынатын пайыздық Табыстарды қайта бөлудің ... ол ... ... ; ... ... ... ... көбейтуді қажет етеді, бұл инновацияларға, инвестицияларға, жұмысқа ынталандырмаларды төмендетеді, мұның өзі экономикалық өсуге зиян ... ... ... ... ... ... қатынасы   борыш бойынша пайыздарды төлеу үшін қажет ... ... ...  ... ... іс-әрекеті. Егер экономика толық жұмыстылық жағдайда жұмыс істеп тұрса және бюджет баланстандырылған болса, егер ... ... ... онда ... ... қисық сызығы бойынша экономика қисық сызықтың бойымен үкіметтік тауарлардың білігі (осі) бағытында жылжиды және ... ... ... кемірек болады Жекеше тауарлар не тұтыну, не ... ... ... ... 1) егер ... тауарларын қысқарту есебінен ұсыным азайса, онда халық- тың бүгінгі ұрпағының тұрмыс деңгейі төмендейді, ал инвестициялардың дең- гейі сақталынады және келер ... ... 2) егер ... ... тауарларды шалса, онда бүгінгі ұрпақтың тұтыну деңгейі өзгермейді, ал болашақта табыс деңгейі аз болады. Уақиғалар дамуының екі сценарийі болуы ... 1) ... ... көбеюі салық салудың өсуімен қаржыланады, онда тұтыну шығыстары төмендейді және үкіметтік шығыстардың ауыртпалығы бүгінгі ұрпаққа түседі; 2) Үкімет ... ... ... ... ... ... қаржыланады. Салдарлары: үкімет ақша рыногына шығады, жекеше қарыз алушылармен бәсекелеседі, пайыздық мөлшерлеме ... ... ... Бо- ... ұрпақ аз экономикалық әлуетті мұраланады және оның ең төмен тұрмыс деңгейі болады. Бірақ екі ... ... ... ... Егер ... ... өсуі ... шығыстарының көбеюі есебінен болатын болса, онда борыштың көбеюінің ауыртпалығы болашақ ұрпақтарға аударылады. Ал егер ... ... ... ... ... көбейетін болса, онда бұл экономиканың болашақ өнді рістік әлуетін нығайтады, капиталдың құрылымы мемлекеттік капиталды пай- ... ... ... Егер бұған дейін қоғам жұмыспен толық қамтылу кезіндегі экономиканың жұмыс істеу жағдайларында ... онда ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер шектерінің ішінде болады. Үкімет шығыстарының өсуі капиталды ағымдағы тұтыну мен қордалау жағынан ешқандай құрбандарсыз экономиканы қисық сызыққа жақын орналастыруы ... ... егер ... ... ... ... ... болса, бұл экономикалық әлует мөлшерлерінің қысқару нысанында болашақ ұр- ... ... ... ... түрде тудырады. Нәтижесінде мөлшерлеменің тым жоғары деңгейіне  -  10%-ға қарамастан инвестициялық шығыстар 30 ... ... ... деңгейінде қалады. Инвестициялық сұранымның өсуі сызбада көрсетілгеннен не азырақ, не көбірек болуы мүмкін; 1-жағдайда ... ... ... ... ... 2-жағдайда артығымен асыра жабылады. Негізгі идея инвестициялық сұранымның өсуі кез келген ығыстыруға ... ... ... болып отыр. Мемлекет үшін  дефолтты қолайлы ... ... етіп ... ... ... факторлар бар: 1) қоғам  тарапынан  болатын саяси қолдаудан ел басшылығының  айрылуы; 2) экспорттан  ...  ...  ... 3) ... ...  ... 4) капиталдың   халықаралық    рыноктарына  шығу   мүмкіндігінің жоқтығы; 5) ...    ...   ... 6) ... ... ... ... қаржы ұйымдарының әзір екендігі. Яғни егер ел басшылығы дефолтты жариялаудан түскен пайданы онымен ... ... асып ... деп ... ... борыш бойынша дефолт ел басшылығының стратегиялық шешімінің нәтижесі болуы мүмкін. Елдің алтын-валюта резервтерінен сыртқы борышқа қызмет көрсетуге жұмсалатын ... ... асып ... де ... ... ... ... Бюджеттің барлық шығыс бөлігін жеңілдету дефолттың оң салдары болып табылады, бұл оның орындалуына мүмкіндік бере алады [7]. ... ... ... ... бас тарту үкіметке бюджеттің басқа баптары бойынша, мысалы әлеуметтік сфера бойынша шығыстарды көбейтуге мүмкіндік береді, мұның өзі үкіметке сенімді ішінара ... ... ... ... ... ... төмендейді және халақаралық рыноктарда қарыз алу қиындайды.  Қарыз алудың шамадан тыс көлемдері кезінде ...  ... қалу ... яғни ол тек ... бойынша пайыздарды төлеу үшін жаңа қарыз алулардың көлемін өнбойы көбейтіп отыру жағдаятына мәжбүр болады. Борыштың өзгеру динамикасы пайызды ... ...  ... 5%-ын ... ... ... қаржыландыру үшін қажет қарыз алулардың өсуі мысалында көрсетілуі мүмкін (кесте  4 ). 1000 ... ... тең ІЖӨ -ні және ... 15%- дық ... ... ... ... нәтижелерді аламыз. Цифрлар көрсетіп тұрғандай, тіпті егер 6-жылы ... өзі ... ... да, ...  ... ... ... әншейін алдыңғы 5 жылда қордаланған борыш бойынша ... ... үшін ... сәл ... ... ... ... тура келеді. Мем - ле - кет - тік -   кре - дит  - ... ... ... ... ... бос ... қаражаттарын жұмылдырумен байланысты мемлекеттің заңи және жеке тұлғалармен, соның ішінде шетелдіктермен және оларды мемлекеттің шығыстарын қаржыландыруға пайдаланумен байланысты пайда ...   ...   ...   ... ... ... кезеңдегі мемлекеттік берешек параметрлерінің шоғырланымдық ұлғаюы Дерек көз: Құлпыбаев С., Ынтықбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы негіздері: Оқулық. 2009  ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кредит қаржы жүйесіне кіріктіріледі. Бірақ кредиттің бұл түрі мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабу, мемлекет ... ... ... ету ... ... ол ... есеп ... бюджеттік қаражаттар есебінен жүзеге асырылатындықтан  бұл қосалқы буынды қаржы ... де, ... ... ... де ... деп ... болады. Қаржы жүйесіне сақтандыруды да жиі жатқызады, алайда көптеген ғалымдар оны дербес, бірақ ... ... ... ... ... деп ... Тиісті бюджеттен берілген мемлекеттік кредиттерді өтеуді болжау               2 ... ... 1. ... ... ... бұл мына ... өткен жылдары тиісті мемлекеттік берілген кредиттерді қайтару жөніндегі жоспардың орындалу серпіні, берілген кредиттердің қайтарылу ... ... ... ... мен АҚШ ... ... ... бағамының (АҚШ долларымен белгіленген кредиттер үшін) өзгеру серпіні, ... өсу ... және осы ... ... ... берілген және өтелмеген кредиттердің көлемі, Кредитті өтеу және олар бойынша сыйақы (мүдде), есептелген айыппұлдар мен өсімпұлдарды төлеу кестесі;4) мемлекеттік ... беру ... ... ... беру ... ... ... құқықтық кесімдер;5) қаражатты бюджетке қайтару соларға сәйкес жүзеге асырылатын кредиттік келісімдердің (қарыз, мемлекеттік кепілдік туралы келісім және ішкі кредиттік келісімдер) ... ... ... ... ... Бастапқы болжамды нақтылау.Бастапқы болжам қаражатты бюджетке қайтару бойынша мерзімі өткен міндеттемелер жөніндегі ахуалдың тарихи дамуын ескере отырып, кредит ... ... жоба ... ... ... ... сыртқы қарыз қаражаты есебінен) жолымен жүзеге асырылатын бюджеттік бағдарламаны іске асыру жөніндегі қазіргі ахуалды талдау ... ... ... ... беру, мемлекеттік кепілдіктер беру, үкіметтік қарыздарды тарту жөніндегі, кредиттерді ... ... ... өтеу ... ... ... ... база осы ақпарат көзі болып табылады. Жоспарлы түсімдер мөлшерін айқындау да қарыз алушының қаржы жағдайы, әрбір кредитті және ... ол ... ... ... қайтару жөніндегі істердің ағымдағы жай-күйі туралы ақпарат негізінде жүзеге асырылады.Мемлекеттік кредиттің ерекшелігі қарызға берілген каражаттардың қайтарымдылығында, мезгілдігінде және ақылығында.  ... бұл ... банк ... ... ... Не - сие қоры үлғаймалы үдайы өндіріс процесінің ... ... ету ... ... мен ... ... және оның тиімділігін арттыру үшін пайдаланылады; несиелерді жеке адамдар да ала алады. Шаруашылық ... ... ... ... несие қорын өнімді пайдалану болып табылады.Мемлекеттік қарыз бюджеттің жеткіліксіз болуынан халықаралық қаржы ұйымдары мен ... ... ... нәтижесінде орын алады. Мемлекеттік қарыздың өзі екіге бөлінеді. Ішкі және ... Ішкі ...  -  ... ... ... ... ал сыртқы  -  өзге мемлекеттер мен халықаралық қаржы ұйымдарына қарыз болуы. ... ... ... ... кезінде әлемнің көптеген елдерінің сыртқы қарызы бар. ... ... ... бөліскен кезде еліміздің Қаржы министрлігі Қазақстанның сыртқы ... 1,346 ... (8,925 млрд ... ... ... хабардар етті. Бұл 2002 жылмен (601,7 млрд теңге) салыстырғанда екі есе ... ... Ал ... ... сыртқы қарызының мөлшері  -  40,6 млрд доллар. Бұл  -  2009 жылдың 1 қаңтарындағы мәлімет.Егер ... ... ... функциясының көмегімен мемлекет қаржы ресурстарын тікелей белгілі бір салаларға (не - месе ... ... ... ... болса, реттеуші функ - ция арқылы мемлекеттік несие жөніндегі катынастарға катыспайтын шаруашылық қатынастарының субъектілеріне қосымша жанама ықпал етуге жетеді.2. Рыноктық ... ... ... ... мен ...  алу  тиімділігінің  бюджет  құрылымына  әсерін   талдау 2.1 ... ... мен  ... алу ... ... құрылымына әсерін талдауМемлекеттік кредиттеу мен  қарыз алу ...  ... ... ...  ... ... жағдайында өте зор.  Үкімет белгiлеген шеңберде қосымша  мемлекеттік ... ... ... ... ие ... тиiс. ... ұйымдарды құру белсендi жəне кəсiби басқарылған жағдайда ағымдағы өтiмдiлiк пен табыстылыққа қол ... ... ... ... тиiстi бiлiктiлiк сараптамасымен бiрге атаулы инвестицияларды  басым салаларға бағыттау  мүмкiндiгiн  қамтамасыз   ... - ріс - тер, -  ...  кре - дит - тер - ді -  өтеу  - со - ма - ла - ры, -   мем - ле - кет - тің -  қар - жы - лық  - ... - те - рін -  са - ту - дан -  тү - се - тін -  тү - сім - дер, қа - рыз - дар -  бюд - жет - тік  - тү - сім - дер  - бо - лып -   ... - ды. ... ... пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді: несие капиталдарының рыногында ... ... бола ... ол бұл ... ... ... арттырады, мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы артады. Бұл ретте мемлекет бұл рыноктағы бәсекеге ... одан жеке ... ... Бұл ... ... ... бір түрлерін инвестициялауын шектеуді тудырадыБюд - жет - тің кі - ріс - те - рі -   ... ... емес ... ... ... сатудан түскен түсімдер, трансферттік түсімдер болып табылады. Нысаналы трансферттерді қоспағанда, кірістер нысаналы мақсатқа ие болмайды. Кірістердің жаңа түрлерін енгізу, ... ... ... жою ... ... ... ... кодекске міндетті түрде өзгерістер немесе толықтырулар    ...    ... ...    асырылады. Дамудың  қазіргі кезеңінде Қазақстан Республикасы жергілікті бюджеттері кі - ріс - те - рі - нің  ... ... ... ... субъектілер мен халықтың     са - лық - тық -  -     тү - сім - де - рі (52,7%) ...  отыр . ... ... республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудан бюджетінен берілген кредиттерді өтеуден, коммуналдық меншіктегі мемлекеттің қаржылық ...  ... ... ... қарыздарын сатудан түсетін түсімдер [8]. Кесте 5-те ... ... ... бюджеттен берілген  мемлекеттік кредиттер 2008 жылы 47,3 млрд тенге берілген.  Оның 4,8 млрд тенгесі мемлекетке қайта өтелген. Осы ... таза ... ... 42,5 млрд ... құрап отыр. Қазақстан Республикасының 2008 жылғы мемлекеттік бюджетінің құрамы және кірістері мен шығыстарының құрылымы мына мәліметтермен сипатталады. 5 кестеҚазақстан ... ... ... құрамы мен құрылымы (2008ж) Атауы млрд. теңге ... %-бен ... %-бен І. ... 4034,4 100,0 25,3 ... ... ... ... корпорациялық табыс салығы 920,9 28,8 5,8 жеке табыс салығы 267,4 661,7 әлеуметтік салық 251,2 621,6 қосылған құн салығы 641,0 15,9 4,0 ... 56,5 1,4 0,4 ... емес ... 85,5 2,1 0,5 ... капиталды сатудан түскен түсімдер 56,9 1,4 0,4 трансферттер түсімдері 1072,4 26,6 6,7 ІІІ. ... ... 640,3 4,0 ІV. Таза ... кредиттеу 42,5 0,3 Мемлекеттік кредиттеу 47,3 0,3 Мемлекеттік  кредиттерді өтеу 4,8 0,0 ... көз: ... ... ... бюллетені. Кестеден көрініп тұрғандай, кірістердің негізін салықтық түсімдер құрайды, ал салықтық түсімдердің негізгі көздері, бұрынғыдай қосылған құн ... мен ... ... ... ... табылады. Бюджет кірістерінің басқа көзі  -  салықтық емес түсімдер,негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер және трансферттер ... ... ... берілген кредиттерді өтеуден, коммуналдық меншіктегі мемлекеттің қаржылық ... ... ... ... ... ... түсетін түсімдер  жергілікті  бюджеттерге  есептеледі.  Оны төмендегі 6 кестеде көріп отырғанымыздай  2008 жылы ... ...  ... ...   8,1 млрд ...  ... кредиттерді өтеу 0,6 млрд тенге болған.    Жалпы  жергілікті бюджеттен 2008 жылы  таза ... ...  7,5 млрд ... құраған.Түсімдердің екінші көзі республикалық бюджеттен берілетін транс - ферт - тер    ... ... ... орта ... олар түсімдердің 40%-ын құрғанмен, бірқатар субвенциялық облыстардың бюджеттерінде әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктерді қаржыландырудың қолайлы ... жету үшін ... ... және ... ... ... бұл ... көзі 70 пайызға дейін барады. Бұл мұндай облыстардың салық базасының нашарлығымен ... Бұл ...  ...  ...  ...  ...  алынымдар мен субвенциялар тетігінің көмегімен түсімдерді қайта бөлу  проблемасы  көкейтесті  ...  ...  яғни бұл ... ...  ...  ...  ...  етеді.  6 кестеҚазақстан Республикасының жергілікті бюджеттер кірістерімен ... ... және ...  (2008 ж) ... атауы млрд. тенге жиынға, % мем. бюд-жетке, % І. КІРІСТЕР 1830,1 100,0 45,4 ... ... 748,1 40,9 26,5 ... емес түсімдер 13,2 0,7 15,4 Негізгі капиталды сатудан ... ... 48,4 2,6 84,5 ... ... 1020,4 55,8 ІІ. ... 1798,8 100,0 53,0 ... ... мемлекеттік қызметтер 78,3 4,4 34,9 Қорғаныс 12,3 0,7 5,5 ... ... ... ... сот, қылмыстық  -  атқару қызметі 51,6 2,9 19,0 Білім беру 475,7 26,5 83,1 ... ... 320,8 17,8 88,3 ІІІ. ... САЛЬДО 31,4 4,9 IV. Таза мемлекеттік  кредиттеу 7,5 17,5 Мемлекеттік  кредиттер 8,1 17,1 Мемлекеттік  кредиттерді өтеу 0,6 13,5 ... көз: ... ... ... бюллетені. Жергілікті бюджеттердің проблемасы сондай-ақ олардың меншігін құрайтын шаруашылық салалары (тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығы, мәдениет және шығармашылық ... ... ...  -  су ... ... ... ... және басқалары) бюджеттерді қалыптас-тыруға кіріс бермек түгіл өздері залалды ... ... және ... ... қаражаттарының едәуір бөлігін жеп қоятындығында болып отыр. Меншікті республикалық және коммуналдық етіп бөлген кезде биліктің жергілікті ... ... ... кәсіпорындар немесе шамалы кіріс әкелетіндері  берілген. Төмендегі 7-ші кестеде көрсетілген  мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының көлемі және ... ... ... 31539,5  млн ... оның ...   ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ... және ... ... ... жер ...  242,7 млн ...  ... мемлекеттік кредиттер  3129638 млн тенге болған.  Ал мемлекеттік кредиттерді өтеу  ... 4063,0  млн ... ... ... ...  Сонымен жалпы,  таза мемлекеттік кредит  беру  27476,5 млн  ... ...  7 ... ... мемлекеттік бюджетінің кірістерімен шығыстарының көлемі және  құрылымы (2010 1-ж.ж) Атауы Кассалық атқарылуымлн. теңге 1. ... 505 ... ... 228 ... ... 228 ... тыс түсімдер136 175,5Салықтық емес түсiмдер136 175,5негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер35 887,42. Шығындар3 746 840,2жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер166 ... ... ... қауіпсіздік, құқықтық, сот, қылмыстық-атқару қызметі316 189,7бiлiм беру660 917,1денсаулық сақтау450 892,5әлеуметтiк көмек және әлеуметтiк қамсыздандыру758 308,43. Таза  ...  ... ... ...  ... 539,5ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін ... жер ... ...  ... ... 063,0мемлекеттік  кредиттерді өтеу4 063,04.бюджеттің тапшылығын қаржыландыру (профицитті пайдалану)492 692,6қарыздардың түсімі809 430,1қарыздар түсімі809 ... ... ... ... ... қаражаттарының қолданылатын қалдықтары-67 676,5Дерек көз: Қаржы министрлігінің ... ... Бо - рыш - ты -  өтеу -  ... ... қарыздың алынған сомасын кредиторлармен келісімшарттармен белгіленген тәртіппен қайтаруы, борыштың басқа ... ... ... ... мен ... ... ... көмегімен халықтың, кәсіпорындардың шамамен көп емес орташа ... ... ... шоғырландырылады және экономиканы, әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталады. Бұған халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың облигацияларын шығару, мемлекеттің ... ... ... ... ... міндеттемелерді, қазынашылық боналарды, сертификаттарды) шығару арқылы қол жетеді. 8 кестеҚазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің кірістері мен ... ... және  ... (2009ж) ... Кассалық атқарылуымлн. теңге 1. Кірістер3 164 024,4салық түсімдері1 984 673,6салықтық түсімдер1 984 673,6салықтан тыс ... ... емес ... 899,1негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер31 851,7негізгі капиталды сатудан түсетін ... ... ... 061 ... ... 061 600,02.Шығындар3 267 187,3жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер142 008,7қорғаныс151 859,5қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, ... сот, ... ... 657,2бiлiм беру600 384,0денсаулық сақтау395 529,33. Таза мемлекеттік  кредит беру382,8мемлекеттік   кредиттер3 184,2ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын ... ... ... ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары182,0басқалар3 ...   ... ... 801,45. Қаржылық активтермен болатын операциялар бойынша сальдо165 969,5қаржылық активтерді ... ... 826,26. ... ... (профициті)-269 515,2бюджет қаражаттарының қолданылатын қалдықтары-236 761,1Дерек көз: Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені. Кесте 8-де, 2009 жылы  мемлекеттік   ...   ... мен  ... ... және  құрылымы бойынша  мемлекеттік кредиттер 3184,2 млн тенге көлемінде берілген. Оның ішінде, ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ... ... ... ... ... ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары бойынша  182,0 млн тенге,   ...   ...  3002,2 млн ... берілген.  Мемлекеттік  кредиттерді өтеу   2801,4 млн ...  ...   ... ...   Таза ... кредит беру  382,8  млн   тенгені құрап отыр.Бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның мемлекеттік қарыздарды және ... оның ... мен ... бойынша міндеттемелерді орындауға байланысты талаптарды тіркеуін, мемлекеттік қарыздар мен мемлекеттік борышты, мемлекет кепілдік берген борышты және мемлекет кепілгерлігі ... ... алу, ... өтеу және ... көрсету мониторингін, сондай-ақ оның кепілдіктері мен кепілгерліктері бойынша міндеттемелерді орындауға байланысты туындаған мемлекет талаптарын жүзеге асырады.       9 ... ... ... ... кірістерімен шығыстарының көлемі және  құрылымы (2010 1-ж.ж) Атауы Кассалық ... ... ... 779 ... ... 451 ... тыс түсімдер114 295,8негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер4 538,0трансферттердің түсімдері1 209 386,42.Шығындар3 118 646,03. Таза   ...  ... ... ...  ... 539,5тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық16 100,0ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары242,7басқалар29 196,8Мемлекеттік  кредиттерді ... ... ... активтерін сатудан түскен түсімдер591,5мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер591,55. Бюджеттің тапшылығы (профициті)-510 945,96. Бюджеттің тапшылығын қаржыландыру (профицитті ... ... ... 430,1қарыздарды өтеу249 038,3бюджет қаражаттарының қолданылатын қалдықтары-49 445,9Дерек көз: Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені. Кесте 9-да, 2010 ... ... ...  ...   ...   ... мен  ... көлемі және  құрылымы бойынша  мемлекеттік кредиттер 45 539,5 млн тенге ... ... Оның ... ... ... ...   16 100,0 млн тенге,   ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ... және ... ... ... жер қатынастары бойынша  242,7 млн тенге,   басқадай   кредиттер  29 196,8 млн тенгеге берілген.  ...  ... өтеу   20 503,6  млн ... ...   ... ...  Таза ... кредит беру  25 035,9   млн  тенгені құрап отыр.Жергілікті атқарушы органдарға, қаржы агенттіктеріне бюджеттік кредиттер бойынша сыйақы ... ... ... ... ... ... ставкасы, айналыс мерзімі бюджеттік кредиттің мерзіміне сәйкес келетін мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша кірістіліктің орташа өлшемді ставкасынан төмен болмайтын шамада ... ... ... ... ...  бюджетінің кірістерімен шығыстарының көлемі және  құрылымы  (2009ж)Атауы ... ... ... 1. Кірістер2 505 285,4салықтық түсімдер1 278 759,4салықтан тыс түсімдер66 401,5негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер4 519,1трансферттердің түсімдері1 155 605,42.Шығындар2 739 865,63. Таза   ...  ... ... ...  ... ... үй-коммуналдық шаруашылық15 257,6ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және ... ... ... жер ... 152,2Мемлекеттік кредиттерді өтеу9 287,04. Қаржылық активтермен болатын операциялар бойынша сальдо102 570,6қаржылық активтерді сатып алу103 158,3жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер416,5бiлiм беру6 684,7денсаулық ... 186,35. ... ... ... 455,66. ... ... ... (профицитті пайдалану)344 455,6қарыздардың түсімі715 874,0қарыздарды өтеу209 575,0Дерек   көз: Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені. Кесте 10-да, 2009 ...  ...   ...   ... мен  ... көлемі және  құрылымы бойынша  мемлекеттік кредиттер 16 591,8 млн тенге көлемінде ... Оның ... ... ... ...   15257,6 млн тенге,   ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... және ... ... ... жер ... бойынша  182,0 млн тенге,   басқадай   кредиттер  1152,2  млн тенгеге берілген.  ...  ... өтеу   9287,0 млн  ...   ...   ... ...   Таза ... кредит беру  7 304,9 млн  тенгені құрап отыр.Мемлекеттік бағдарламалардың әкімшілері тиісті бюджеттер ... ... ... ... ... шарттары туралы және қарыз алушылардың санаттары туралы кредитор шешімдерінің жобаларын бекітуге енгізеді. Бюджетті атқару жөніндегі орталық немесе ... ... ... ... атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті аумақтық бөлімшесіне заңда  көзделген шараларды қабылдау ... ... ... береді.11 кестеҚазақстан Республикасы жергілікті  бюджетінің кірістерімен шығыстарының көлемі және  құрылымы (2010. ... ... ... ... * ... 119 178,3салық түсімдері777 674,3салықтан тыс түсімдер22 390,5негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер31 349,4трансферттердің түсімдері1 287 ... 021 250,43. Таза ...  ... ... 115,7Мемлекеттік  кредиттер2 100,0басқалар2 100,0Мемлекеттік  кредиттерді өтеу984,34.Қаржылық активтермен ... ... ... ... ... ... сатып алу77 509,9тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық6 583,1басқалар70 926,8мемлекеттің қаржылық активтерін сатудан түскен түсімдер281,0мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер281,05. ... ... ... 583,26. бюджеттің тапшылығын қаржыландыру (профицитті пайдалану)-19 583,2қарыздар түсімі16 100,0қарыздарды өтеу17 425,1бюджет қаражаттарының қолданылатын қалдықтары-18 258,1* 1.Кірістер2 119 178,3Дерек   ... ... ... ... ... ...  11-ші ... 2010 жылдың 1-жартысында  жергілікті   бюджеттің   ... мен  ... ... және  құрылымы бойынша  мемлекеттік кредиттер 2100,0 млн ... ... ... Оның ...    ...   кредиттер  2100,0  млн тенгеге берілген.  Мемлекеттік  кредиттерді өтеу   984,3 млн  ...   ...    ... ...  Таза ... ... беру  1 115,7 млн   тенгені ... ... ... ... ... беру ... мүмкін.     Мемлекеттік кредит мерзімінің құрамына кіретін уақыт ... ... ... болып табылады, бұл кезеңде қарыз алушы кредитті өтеуді жүзеге асырмайды. Жеңілдік кезеңінің ұзақтығы кредит ... ... ... бірінен аспауға тиіс.  Мемлекеттік кредиттің екінші қосалқы функциясы  -  рет - теу - ші -  функ - ...  ... ... ... ... ... мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді: несие капиталдарының рыногында қарыз ... бола ... ол бұл ... ... сұранымды арттырады, мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы артады.12  кестеҚазақстан Республикасы   ...   ...  ... кредитті беру және  мемлекетке өтеу көлемі млн.тгАталуы 200820092010.1-ж.ж2010/2009Ауытқу +,-%,үлесі1Таза  мемлекеттік  кредит ... ...  ... 184,231 ... су, ... ... шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және ... ... ... жер қатынастары-182,0242,7+60,7133,34басқалар-3 002,231 296,8+28294,61042,45мемлекеттік  кредиттерді өтеу4,82 801,44 063,0+1261,6145,0Дерек   көзі: Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені12- кестеден көріп отырғанымыздай  ... 2  ... ...  ...  ...  ...   бюджеттің  мемлекеттік кредит беру және  мемлекетке өтеу көлемінде  мемлекеттік  кредиттер 2009 жылы  3184,2 млн ... ... ал  2010 ...  ... ...  ... ... 31539,5 млн тенге берілген,  яғни +28355,3 млн тенгеге артық ... ...  990,5 %.  ... су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... және ... дүниесін қорғау, жер қатынастарына  2009 жылы  182,0 млн тенге берілсе,  2010 ... ...  242,7 млн ... яғни  +60,7 млн ... артық беріліп отыр немесе  133,3 %. Басқадай кредиттер  2009 жылы 3002,2 млн тенге берілсе,  2010 ... ...  31296,8 млн ... ... яғни  +28294,6 млн ... артық   берілген   немесе 1042,4 %.  Мемлекеттік кредиттерді өтеу ... 2009 жылы  2801,4 млн ...  ... ... ... , 2010 ... ... 4063,0 млн тенге өтелген, яғни  2009 жылмен салыстырғанда   +1261,6 млн тенге артық немесе  145,0 %. Осы  ... ... ... ... ... ... кредиттеудің  артқаны  байқалады. Бұл біздің   Қазақстан экономикасының экономикалық өсуіне, яғни мкроэкономикаға тікелей әсері бар.  ... ...  ... етіп ... ... ... беру  ... және орта бизнесті дамыту бағдарламалары бойынша  халықтың ... ... ... ...  ... ... тұрақтылықты қамтамасыз етуге, мемлектіміздің бюджетінің кіріс  көздерін  молайтуға, кәсіпкерлікпен айналысатын шаруа қожалықтарын  дамыту ... ... ...  ... сай етіп  ... көмектеседі.2.2  Мемлекеттік қарыз алу тиімділігін   басқару  әдістері* Кредиттік шартта мемлекеттік кредиттің мынадай негізгі талаптары ... ... ... ... ... мақсаты;2) мөлшері;3) валютасы;4) мерзімі;5) игеру кезеңі;6) сыйақы ставкасы.2. Мемлекеттік кредиттің негізгі талаптары және ... ... ... ... ... ... ... шартқа қосымша талаптар, оның ішінде бюджеттік кредитті беру тәсілін айқындайтын талаптар, бюджеттік кредитті өтеу және оған қызмет көрсету ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету тәсілдері енгізіледі [9].Мемлекеттік кредиттің мерзіміҚарыз алушы бюджеттік кредит алатын, пайдаланатын, оған қызмет көрсететін және оны өтейтін уақыт ... ... ... ... болып табылады.мемлекеттік кредиттің мерзімі бюджеттік кредиттің қаражатын кредитордың шотынан аударған кезден бастап ... ... ... ... ... ... түрлерге бөлінеді:      1) қысқа мерзімді - 1 жылға дейін;2) орта ... - 1 ... 5 ... ... ұзақ ... - 5 жылдан 30 жылға дейін.Мемлекеттік кредитті игеру кезеңі   мемлекеттік кредиттің берілу мақсаттарына ... ... іске ... үшін қарыз алушы бюджеттік кредитті пайдалана алатын уақыт кезеңі ... ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдері:1. Мемлекеттік кредит бойынша міндеттемелердің орындалуы кепілмен, кепілдікпен, кепілгерлікпен немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында немесе ... ... ... да ... ... ...      Тізбесін Қазақстан ... ... ... ... ... республикалық бюджеттен бюджеттік кредиттер міндеттемелерді орындау қамтамасыз етілмей бөлінуі мүмкін.      Қаржы агенттіктерін республикалық бюджеттен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... енгізу тәртібі мен өлшемдерін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.      2. Мемлекеттік кредиттің қайтарылуын қамтамасыз ету құны ... ... ... ... ... кредит мөлшерінен кем болмауға тиіс.      3. Мемлекеттік кредит жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.     Мемлекеттік кредит бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етуді ... ... ... ... ақы ... ... алушы жүргізеді.Мемлекеттік кредит бойынша  сыйақы ставкасы.Мемлекеттік кредитті пайдаланғаны үшін қарыз алушы жүзеге ... ... - ... ... ... проценттер түрінде көрсетілетін сыйақы шамасы сыйақы ставкасы болып табылады.Сыйақы ставкасы тіркелген немесе құбылмалы болуы мүмкін.      ... ... ... ... ... ... ... сыйақы ставкасы тіркелген сыйақы ставкасы болып табылады.      ... ... ... ... ... ... тұратын сыйақы ставкасы құбылмалы сыйақы ставкасы болып табылады.      Бюджетті ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар бойынша сыйақының орташа өлшемді ставкасы кірістіліктің орташа өлшемді ставкасы деп танылады.      ... ... ... қаржы агенттіктеріне бюджеттік кредиттер бойынша сыйақы ставкаларын қоспағанда, бюджеттік кредиттер бойынша сыйақы ставкасы, айналыс мерзімі бюджеттік ... ... ... келетін мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша кірістіліктің орташа өлшемді ставкасынан ... ... ... ...      ... ... жөніндегі орталық уәкілетті орган шығарған тиісті мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілейді.Мемлекеттік кредит беру тәсілдеріМемлекеттік редит:1) қарыз алушының төлем құжаттарына ақы төлеу;2) бір мерзімде не ... ... ... ... ... ... алушының тиісті құжаттар беруіне қарай қарыз алушының банк шотына аудару арқылы берілуі мүмкін.Мемлекеттік кредитті өтеу және оған қызмет көрсетуграфигі.Мемлекеттік ... өтеу және оған ... ... графигі бюджеттік кредитті өтеу және оған қызмет көрсету жөніндегі төлемдердің ... ... ... ... жеңілдік кезеңін беру көзделуі мүмкін.     Мемлекеттік кредит мерзімінің құрамына кіретін уақыт ... ... ... болып табылады, бұл кезеңде қарыз алушы кредитті өтеуді жүзеге асырмайды. Жеңілдік кезеңінің ұзақтығы кредит мерзімінің ұзақтығының үштен бірінен ... ... ... ... ...   ... ... беру туралы шешім қабылдау:1) мемлекеттік жоспарлау жөніндегі ... ... ... ... ... бюджеттік кредиттеудің мақсатқа сай екендігін айқындауды;      2) мемлекеттік бағдарламаларды мемлекеттік жоспарлау ... ... ... ... ... әкімшісі мемлекеттік кредиттеу арқылы іске асыруды ұсынатын бюджеттік кредиттеу өлшемдеріне олардың сәйкестігі мәнін ... ...  ... және ... ... жөніндегі уәкілетті органның қорытындысын бюджеттік комиссияның қарауын;4) мемлекеттік комиссияның бюджеттік бағдарламаны бюджет ... ... ... ... ... ... кредит беру рәсімі1.Мемлекеттік кредит беру рәсімі мынадай кезеңдерді:      1) мемлекеттік  кредиттің негізгі ... ... ... ... ... ... шарт және ... байланысты шарттар жасасуды;     4) қарыз ... ... ... ... ... бағдарламалардың әкімшілері тиісті бюджеттер бекітілгеннен кейін бюджеттік кредиттердің негізгі шарттары туралы және қарыз алушылардың санаттары туралы кредитор шешімдерінің жобаларын бекітуге ... ... 1) ... ... азаматтарын мемлекеттік кредиттеу кезінде тапсырма шартына сәйкес сенім білдірілген өкіл (агент);2) қаржы агенттіктерін қоспағанда, ... ... ... кредиттеу кезінде конкурс нәтижелері бойынша бюджеттік бағдарлама әкімшісі ... ... ... ... тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді;      3) жергілікті атқарушы органдар мемлекеттік кредиттеу кезінде қарыз ... ... ... айқындалады;4) шет мемлекеттерді мемлекеттік кредиттеу кезінде қарыз алушылар Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына ... ...      4. ... Республикасының азаматтары Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген ... ... ... ...      ... Республикасының азаматтарын  мемлекеттік кредиттеу сенім білдірілген өкілдер   ... ... ... Мемлекеттік кредит беру кредиттік шарт, тапсырма шарттары және мемлекеттік кредит бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етуді ... ... ... ... ... ... асырылады.      6. Мемлекеттік кредиттер беру ... ... оның ... ... беру кезіндегі қажетті құжаттардың тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.Шет ... ... ... ... ... кредиттер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес республикалық бюджет қаражаты есебінен беріледі [10].Шет мемлекеттерге мемлекеттік кредиттер шет ...  ... ... беру ... ... ... ... күш беру үшін қажетті мемлекетішілік рәсімдерді жүргізген жағдайда беріледі.Шет мемлекетті мемлекеттік  кредиттеудің тәртібі мен талаптары мемлекеттік кредит беру ... ... ... ...      Шет ... ...   ... к кредит бойынша негізгі борыш шет мемлекеттердің Қазақстан Республикасы алдындағы борышын құрайды.Қарыз алушы мемлекеттік ... ... ... бағдарлама мен кредиттік шартта көзделген мақсаттарға ғана пайдаланады.     ... ... ... ... ... жағдайда қарыз алушы Қазақстан Республикасының заңдарына және кредиттік шарт талаптарына сәйкес ... ... ... ... көрсету1. Бюджетті атқару жөніндегі уәкілетті органның немесе сенім білдірілген өкілдің (агенттің) бюджеттік кредит қаражатының ... ... алу және ... ... кредиттік шарт талаптарына сәйкес негізгі борышты, сыйақыны және басқа да төлемдерді өтеуге төлемдер жасауды жүзеге асыру жөніндегі қызметі мемлекеттік кредитке ... ... деп ...      Ол ... ... ... ... төлемдер, тұрақсыздық төлемдері (айыппұлдар, өсімпұлдар) сомасы ескерілмей алынған және өтелмеген бюджеттік кредит сомасы ... ... ... ...      2. ... ... ... көрсету кредиттік шарт талаптарына сәйкес, белгілі бір уақыт кезеңіндегі сыйақының, өзге де төлемдердің жиынтық төлемдерін білдіреді.Мемлекеттік кредитті (кредиттік ... өтеу және оған ... ... ... ... ... басталған, қарыз алушы төлемеген төлемдер сомасы берешек болып табылады.3. Сыйақыны есептеу кредитордың шотынан мемлекеттік кредит аударылған күннен ... ол ... ... күнге дейін бюджеттік кредит бойынша негізгі борыш ... ... ... ... ... ...      4.Сыйақыны есептеу тәртібі кредиттік шартта белгіленеді.      Сыйақыны есептеу үшін ... 360 күні және ... 30 күні не ... емес ай ... ... ... іс жүзіндегі саны есепке алынады.      Төлем мерзімі басталған кезде қарыз алушы тиісті бюджетке негізгі борыш пен ... ... ... тапсырмасымен ақша аудару арқылы кезекті төлемдерді жүзеге ... ... ... пайда болған кезде мемлекеттік кредитке қызмет көрсету төлемдердің мынадай кезектілігімен жүзеге асырылады:1)есебіне жазылған тұрақсыздық төлемі (айыппұлдар, ...       2) ... ... ... ... борышты өтеу.Бюджеттік кредитті өтеу1.Қарыз алушының кредиттік шартқа және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... өтеуі бюджеттік кредитті өтеу болып табылады.2. Бюджеттік ... ... ... ... немесе сенім білдірілген өкілмен  келісім бойынша кредитті мерзімінен бұрын өтеуге құқығы бар.Қарыз алушы кредиттік шарттың талаптарын бұзған ... ... ... ... ... өкілдің  тапсырма шартына сәйкес кредитті мерзімінен бұрын өтеуді талап етуге ... бар.      ... ... ... кредит алған қаржы агенттігінің акцияларын сатуға олар ... ... ... ... ұсынған жағдайда жол беріледі.3. Қарыз алушыда бюджеттік кредит бойынша берешек пайда болған кезде кредитор немесе сенім ... өкіл ... ... ... ... ... заңнамасында белгіленген тәртіппен кредиттің өтелуін қамтамасыз ететін шаралар қабылдайды.4. ... ... ... ... өтеу ... ... алынған мүлік Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен өткізілуге және ... ... ... ... ... өтеу ... мемлекеттік меншікке айналдырылатын мүлікке бағалау жүргізуге арналған шығыстар тиісті бюджет қаражаты ... ... ... ... бойынша берешекті өтеу есебінен мүлікті мемлекеттік меншікке айналдыру кезінде кредитор талаптарының мөлшері мүлік құнының сомасына кемітіледі.7. Жергілікті ... ... ... тұрған бюджет бөлген бюджеттік кредит бойынша берешек болған кезде бюджетті атқару жөніндегі орталық немесе жергілікті уәкілетті ... ... ... жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті аумақтық бөлімшесіне заңда  көзделген шараларды қабылдау ... ... ... ... ... ... ... Тараптардың келісімі бойынша олардың кредиттік шарттар бойынша міндеттемелерді орындау мерзімдерінің, қаржылық және өзге де талаптарының өзгеруі бюджеттік кредитті қайта құрылымдау ... ...     2. ... ... ... ... ... шешім қарыз алушыда қаржылық жағдайды сауықтыру жөнінде жоспар болған кезде қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау негізінде қабылданады.3.Бюджеттік кредитті қайта құрылымдау:1) ... ... өтеу және  ... төлеу мерзімдерін өзгерту;    2) ... ... ... ... сыйақы және өзге де төлемдер бойынша берешекті капиталдандыру (жиынтықтау) арқылы жүзеге асырылады.      4. ... ... ... ... ... ... ... немесе жергілікті атқарушы органның жанындағы консультативтік-кеңесші органның оң қорытындысы болған кезде әрбір кредиттік шарт ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.      5. ... ... ... ... әрі кеткенде бір рет жүзеге асырыла алады. Бюджеттік кредитті қайта ... ... ... ... келісім жасау арқылы ресімделеді.2.3 Мемлекеттік кредиттер  бойынша  бақылау,  мониторинг және есепке алу       ... ... ... ... ... және сенім білдірілген өкіл мемлекеттік кредиттің нысаналы мақсаты бойынша пайдаланылуын және ол бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ететін жағдайдың болуын ... ... ... ... ... тәртіппен жүзеге асырады.Мемлекеттік кредитті нысаналы мақсаты бойынша пайдаланбау фактілері анықталған жағдайда ... ... ... ... өкіл ... ... ... кредиттің заңсыз пайдаланылған сомасын кредиттік шартта белгіленген мөлшерде ... ала ... ... алады.Мемлекеттік кредиттер мониторингі және есепке алуМемлекеттік кредиттер ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен міндетті тіркеуге, есепке алуға және оларға мониторинг ... ... ... ... осы ... ... ... мониторинг және нәтижелерді бағалау жүзеге асырылады.Кредиторлар қарыз алушылар мен сенім білдірілген өкілдер (агенттер) ... ... ... ... ... ... жүргізеді.Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген  қарыз алу және борыш, мемлекет кепілгерлігі :Қазақстан Республикасы Үкіметінің және жергілікті ... ... ... ... ... кепілдік берген қарыз алу Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес ... ... ... ... ... қарыз алуы "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүзеге асырылады.Қазақстан Республикасы Үкіметінің, жергілікті атқарушы органдардың және ... ... ... ... ... алуы ... қарыз алу болып табылады. Мемлекеттік емес қарыз алуды Қазақстан ... ... кез ... ... кез ... ... және кез ... нысанда Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген шектеулерді ескере отырып, өз ... ... ... емес ... ... ... мемлекеттік кепілдікпен және мемлекет кепілгерлігімен тарта алады.Жедел басқару құқығында мүлкі бар заңды тұлғаларға мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... түрлері мен нысандары1. Мемлекеттік қарыздар қарыз алушыға қатысты алғанда:Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыздары;Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қарыздары;жергілікті атқарушы органдардың қарыздары ... ... ... ... қарай мемлекеттік қарыздар:мемлекеттік сыртқы қарыздар;мемлекеттік ішкі қарыздар ... ... алу ... ... ... қарыздар:мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар шығару;қарыз шарттарын жасасу болып бөлінеді.Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар қолданылу мерзімі ...      1) 1 ... ... ... ... ... ... 1 жылдан 5 жылға дейінгі айналыс мерзімімен орта мерзімді;     3) 5 ... ... ... ... ұзақ ... ... ...    3. Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар шығару мақсаттары бойынша:     ... ... ... ... ...     ... ... ішкі нарығын дамытуға жәрдемдесу мақсатында шығарылатын болып ... ... ... ... ... және ... емес ... шығарылуы мүмкін. Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар ұсынушыға арналып ... ... ғана ... ... ... эмиссиялық бағалы қағаздар нақты және дисконттық құны бойынша сыйақының тіркелген және тіркелмеген (құбылмалы) ставкасымен ... ... ... ... ... ... аударуға кредитор шешімінің негізінде кредиттік шарт тараптарының келісімі бойынша жол беріледі.      Борышты аудару ... ... ... ... өтеу ... өндіріп алынған (ұсынылған) мүлікті берген кезде жүзеге асырылуы мүмкін.Талап қою мерзімінің өтуіМемлекеттік ... ... ... ... ... қою ... ... мемлекеттік кредитті өтеу жөніндегі   талаптарының  тоқтатылуы және кепілдіктің    ... ... ... өтеу ... ... ... алушы кредиттік шарт бойынша міндеттемелерді тиісінше орындаған кезде, қарыз алушы мен ... бір ... ... не ... ... - ... тұлға таратылған жағдайда Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес немесе сот актісінің негізінде тоқтатылады.2. Кредитордың мемлекеттік білім беру және студенттік ... ... ... ... ... қайтыс болған не ол қайтыс болды деп жарияланған жағдайда тоқтатылады.3.Қарыз алушы - заңды тұлға таратылған жағдайда ... ... ... өтеу ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген міндеттемелердің орындалуын бағалау ... ... ала ... жүргізілгеннен кейін:1) республикалық бюджеттен берілген бюджеттік кредиттер бойынша республикалық бюджет туралы заңның ... ... ... ... ... кредиттер бойынша мәслихаттың шешімі негізінде жүзеге асырылады.4. көрсетілген таратылған қарыз алушылардың ... ... сот ... негізінде талаптар тоқтатылған қарыз алушылардың берешегі өтелді деп ... және ол ... ... ... жатады.5. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес таратылған қарыз алушыларға кредитордың бюджеттік кредитті өтеу ... ... ... ... ... бір ... тиісті бюджеттік кредиттер бойынша кепілдіктер де тоқтатылады.Мемлекеттік борышты басқару келешекте макроэкономикалық қиыншылықтардан және төлем балансының проблемаларынан аман болу ... ... ... Бұл ретте  борышты есепке алу, талдау және қалыптастыру, өзгерту және оған қызмет көрсету үдерістерін қадағалап, ... ... ... ... ... қызметі ретіндегі мем - ле - кет - тік -  бо - рыш -  -  мо - ни - то - рин - гі -  -     ... ... ... ... ... ... 1) ... жоспарлы кезеңге арналған мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген қарыз алу мен борыштың, мемлекет кепілгерлігі ... ... ... мен ... онда оған ... ... ... және жергілікті атқарушы органдардың борышын өтеу және қызмет көрсету ... ... ... мен мемлекет кепілгерлігін ұсынудың лимиттері белгіленетін көрсеткіштерді айқындай отырып жыл сайынғы бағалауды кіріктіреді. Алдағы жоспарлы кезеңге ... ... және ... ... ... алу мен ... мемлекет кепілгерлігі бойынша борыштың жай-күйі мен болжамын жыл сайынғы бағалауды дайындауды мемлекеттік жоспарлауды жөніндегі орталық уәкілетті орган Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті органның қатысуымен жинақталған мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген борыштың, мемлекет кепілгерлігі бойынша борыштың ... мен ... ... жүзеге асырады;    2) мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органның ... ... ... ... республикалық бюджет туралы заңда бекітілетін тәртіппен үкіметтік ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік кепілдіктер және мемлекет кепілгерлігін беру лимиттерін айқындауын; 3) бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның ... ... ... ... ... ... бекітілетін Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыз алу көлемдерін, нысандары мен шарттарын, үкіметтік борышты өтеу мен қызмет көрсету көлемдерін айқындауын; 4) бюджетті ... ... ... уәкілетті органның мемлекеттік қарыздарды және мемлекеттің оның кепілдіктері мен кіпілгерліктері бойынша ... ... ... ... ... ... қарыздар мен мемлекеттік борышты, мемлекет кепілдік берген борышты және мемлекет кепілгерлігі бойынша борышты алу, пайдалану, өтеу және қызмет ... ... ... оның ... мен кепілгерліктері бойынша міндеттемелерді орындауға байланысты туындаған ... ... ... ... 5) ... құрылымын оңтайландыру жөніндегі, соның ішінде борышты мерзімінен бұрын өтеу,ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногында мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды эмитенттің сатып алуы мен ... ... және ... ... ... ... ... бойынша борышты қайта құрылымдау, борышты қайта қаржыландыру, мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген қарыз алу мен борыш, мемлекетке пілгерлігі борыш және ... ... ... ... басқару жөніндегі іс-шаралар дайындап, іске асыруын; 6) мемлекеттік борыштың, мемлекет ... ... ... ... кепілгерліктері бойынша борыштың және мемлекет алдындағы борыштың тәуекелдерін басқару өзіне бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган рәсімдер мен операцияларды ... ... ... мен ... сақтау, құралдар мен рыноктарды әртараптандыру, әр түрлі туынды қаржылық құралдарды (тәуекелдерді басқару мақсаттары үшін рынокта пайдаланылатын опциондар, своптар, ... ... және ... ... ... әдістерін пайдаланып, оларды анықтауды, сәйкестендіруді, бағалау мен барынша азайтуды, сондай-ақ үшінші тұлғалардың алдындағы борыштық міндеттемелері ... ... және ... ... ... заңи ... ... басқаруда уақ тылы ден қою мен қажетті шаралар ... ... ... ... мемлекет кепілдік берген борыштың, мемлекет кепілгерліктері бойынша борыштың және ... ... ... ... басқару Үкімет айқындаған тәртіппен жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексімен тиісті ... ... үшін қа - рыз -  алу - дың -  шек - те - лім - де - рі ... Бұл ... тиісінше республикалық бюджетте, жергілікті бюджетте жоспарланатын, алынған және ... ... ... ... ... табылады, бұл сомалар берілген күнге (қаржылық жылдың аяғына) тиісті құрылымның нақты борышынан аспауы тиіс.  Қазақстан Республикасы Үкіметінің мемлекеттік қарыз алуы ... ... ... ... ... ... борыш лимитімен және үкіметтік қарызға қызмет көрсетуге бағытталатын бюджеттік қаражаттар көлемімен шектеледі. ... ... ... ... ... ... бар ... астананың мемлекеттік қарыз алуы тиісті жергілікті атқарушы органның белгіленген борыш лимитімен және тиісті жергілікті атқарушы органның борышын өтеуге және оған ... ... ... ... ... қаражаттарының көлемімен шектеледі.  Қазақстан Республикасы Үкіметінің борышын өтеуді және оған қызмет көрсетуді, ол шығарған мемлекеттік бағалы қағаздарды ұйымдастырылған бағалы ... ... ... ... ... атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган республикалық бюджет туралы заңда көзделген бюджеттік қаражаттар есебінен Ұлттық банк арқылы Үкімет белгілеген тәртіппен ... ... ... ... ... ... атқарушы орган борышының лимитін Үкімет белгілейді. Жергілікті атқарушы органның борышын өтеуге және қызмет көрсетуге арналған шығыстардың көлемі тиісті қаржы ... ... ... ... кірістерінің он пайызына тең мөлшерден аспауға тиіс. Заңмен мемлекеттік кепілдіктерді берудің лимиті  тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... бұл ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік кепілдігі  -  үкіметтің кредитор алдында Қазақстан Республикасының қарыз ...   ... одан ... соманы белгіленген мерзімде төлемеген жағдайда берешекті толық немесе ішінара өтеу міндеттемесі [12]. 2009-2011 жылдарға ... ... ... туралы заңда 2009 жылға арналған республикалық бюджете үкіметтік борыш лимиті 1577 млрд миллиард теңге мөлшерінде, ал Қазақстан Республикасының ... ... беру ... 30 ... теңге мөлшерінде белгіленген. Мемлекет кепілден-дірген қарыздарды өтеу және оларға қызмет көрсету үшін 1550,5 миллиардқа жуық теңге көзделіп, мемлекеттің кепілдемелер беру ... 70 ... ... ... ... ... атқарушы органдардың борышын өтеу және оған қызмет көрсетуді олар жергілікті бюджеттерде қарастырылған қаражаттар есебінен Үкімет ... ... ... ... ... ... басқарудың әлемдік практикасы сонымен бірге мынадай әдістерді қарастырады: қайта қаржыландыру, жаңғырту, мерзімді ұзарту, ... ... ... ... ... ... қарызды өтеудің мерзімін ұзарту, мемлекеттік борыштан бас тарту. Қайта  - қар - жы - лан - ды - ру  - ... ... жаңа ... ... ... ... ... Бұл ретте, бұрын шығарылған қарыздардың орнына бірдей құндық арасалмақпен бағамдық ... ... ... жаңа ... об ... беріледі. Жаң - ғыр - ту  деп бұрын шығарылған қарыздардың шарттарын табыстылығы бойынша аз жағынан да, көп жағынан да ... ... ... ... ... ... бойынша елеулі шығыстар кезінде, екіншісінде инфляцияның болуы кезінде немесе қарыздық облигацияларды ... ... ... ... ... ... ... Мер - зім - ді -  ұзар - ту мерзімі бойынша қарыздың бастапқы ... ... ... ... қысқартумен байланысты өзгерту болып табылады. Сәй - кес - тен - діру ... ... бір ... ... білдіреді, бұл мемлекеттік борышты басқаруды оңайлатады. Об - ли - га - циялар - ды - ке - мі - ме - лі -  ара - сал - мақ  - бой - ын - ша -  айыр - бас - тау ... ақша ... ... ... және ... ... бойынша тым қымбат ақшамен есептесу тиімсіз кезде жүргізіледі. Қа - рыз - дар - ды -  өтеу - дің -  мер - зі - мін -  ұзар - ту ... ... ... ... ... ... ... болатын қаржылық қиыншылықтар кезінде қолданылады, үкімет қарыздарды өтеудің және олар ... ... мер ... ... ... тұру туралы мәлімдейді. Мем - ле - кет - тік -  бо - рыш - ты -  тө - ... -  бас - тар - ту ... жою) елде ... режім ауысымы және жаңа үкіметтің бұрынғы міндеттемелерді ... ... ... ... ... кезінде болады. Бас тарту мемлекет банкроттығының салдарынан болуы мүмкін. Мемлекеттік борышты басқарудың аталған әдістері әр ... ... бір ... мысалы айырбастау, мерзімді ұзарту және сәйкестендіру немесе айыр ... және ... және ... қолданылуы мүмкін. Қаржыны сауықтыру, соның ішінде мемлекеттік ... өсу ... ... ... ... ... ... меншіктің бір бөлігін өткізуге болады, яғни жекеше секторға сату жолымен активтердің бір бөлігі нен бас тарту; бұл ... аз ... ... ... мемлекет көтеретін ауыртпалықты азайтады [13]. Ұлттық экономиканы дамыту шикізат салаларына шетел кредиттерін, инвестицияларын ... ... және ... ... ... аграрлық сектор мен тұтыну тауарларының өндірісіне озат технологияларды тартпайынша мүмкін емес. Бірақ шетел капиталы мен ... ... ... ... ... ... пайдалануға, лайықты қарыздық қаражаттардың қайтарымына дәлелді тәсілдемені қажет етеді: негізгі борыштың сомасы мен пайыздарын төлеу бұл жағдайда нақты ... бір ... ... ... қарамағына беруді қажет етеді. Елеулі сыртқы борыштың көбеюі ұлттық валюта бағамының, экспорт пен импорттың арасалмағының өзгеруімен, отандық экономиканың ... ... ... ұзақ мер ... теріс экономикалық зардаптарды тудыруы мүмкін.Мемлекет кредиттік пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді: несие ... ... ... ... бола ... ол бұл ... деген сұранымды арттырады, мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы артады. Бұл ретте мемлекет бұл ... ... ... одан жеке инвесторларды ығыстырады. Бұл олардың бизнестің белгілі бір түрлерін инвестициялауын шектеуді тудырады. Бір ... ... ... ... ... алу ... ... ақшаның (қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың) қысқаруына жеткізеді, мұның өзі ақша эмиссиясының зардаптарын жою үшін тиімді ... ... 2.4 ... ... ... кредит қызметінің нәтижесі  ретіндеМемлекеттік кредит қызметінің нәтижесінде мемлекеттік борыш түзіледі. Мем - ле - кет - тік -  бо - рыш  -  бұл ... ... және ... ... ... ... бір ... сондай-ақ борыштық міндеттемелердің белгілі бір күнге сомасы (олар бойынша есептелген ... ... ... ... ұлғаймалы ұдайы өндірісті және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ақшалай ресурстарды тарту ... бірі ... ... ... ... ... ... борышты мемлекет мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен өтейді. Орналастыру рыногына, қарыз валютасына және басқа ... ... ... ... ішкі және ... - ... ... болып бөлінеді.Іш - кі -  мем - лекет - тік -  бо - рыш -  - - ... ... ... және жергілікті атқарушы органдардың Қазақстан Республикасының резиденттері алдындағы ішкі мемлекеттік қарыздары мен басқа борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік борышының ... ... Сырт - қы -  мем - ле - кет - тік -  бо - ... пен ... ... ... Республикасының бейрезиденттері алдындағы сыртқы мемлекеттік қарыздары мен басқа борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік борышының құрамдас бөлігі. Сондай-ақ күрделі және ... ... ... ... бөлінеді [14]. Сонымен қатар күрделі және ағымдағы ... ... ... Күр - де - лі -  мем - ле - кет - тік -  бо - рыш деп ... ... және ... ... міндеттемелерінің бүкіл сомасын (бұл міндеттемелер бойынша есептелген пайыздарды қоса) айтады. Ағым - да - ғы -  бо - рыш -  -  бұл ... ... ... ... ... ... ... төлеу және мерзімі келген міндеттемелерді өтеу жөніндегі шығыстар. Мем - ле - кет -  ке - піл - ден - дір - ген -  бо - рыш  -  ... ... ... ... бар белгілі бір күнге алынған және өтелмеген мемлекеттік қарыздардың сомасы. Қазақстан Республикасында мемлекеттік борыш өз кезегінде тікелей ... ... ... және ... кепілдігі уәдесін алған кәсіпорындардың борышы болып бөлінеді. Егер, борышты кредиторлардың түрлері (тұрпаттары) бойынша өзара бөліске ... ... ... банкке, Халықаралық валюта қорына және Қазақстандық экспортты қаржыландыратын ұйымдарға қарыз. 1 сурет.    Мемлекеттік кредиттегі себеп-салдарлық өзара байланыстарҚазақстан ... ... ... ... кепілдігі  -  Қазақстан Республикасының қарыз алушы-резиденті одан тиесілі ... ... ... төлемеген жағдайда берешекті толық немесе ішінара өтеуге Үкіметтің қарыз берушінің алдындағы міндеттемесі. Қарыз алудың едәуір көлемі жеке несиелерге де ... ... ... ... ... қағаздарын  -  қазынашылық міндеттемелерді, Ұлттық банктің ноталары мен еурооблигацияларын сатып алатын шетелдік жеке және заңи ұйымдар. ... ... өтеу ... ... қызмет көрсетуге жұмсалатын шығыстардың негізгі баптарының бірі болып отыр. Мемлекеттік борыштың пайда болуы мен өсуінің себебі мемлекеттік ... ... ... ... табылады. Ішкі мемлекеттік борыштың болуы экономикадағы ерекшелік емес, бірақ көп дәрежеде қағида болып табылады: ... ... ... елдердің едәуір мемлекеттік ішкі борышы болады. Ішкі мемлекеттік борыш Қазақстанда 2009 ... ... 1213 ... ... (10 ... ... бұл ІЖӨ-нің 7,6% пайызына жуық; соның ішінде, ... ... 820,2 ... ... (6,8 ... ... құрайды. Алайда борыштың бұл түрінің түзілу себептеріндегі, әдістеріндегі және жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... мемлекеттік борыш және оны тудырған бюджет тапшылықтары экономикалық циклге экономиканы тұрақтандыру мен оны дамытудың кiріктірілген факторлары ... ... ... ... банктерден, басқа қаржы және кредит мекемелерінен қарызға алынған ақшалары ... ... және ... қарыз алушылардың активтері ретінде қаралады. Мемлекеттік борыш  ретінде қаралады және ұлттың жиынтық байлығының ... ... әсер ... Ішкі ... ... ... ... төлеу қажеттігі түріндегі оның белгілі бір теріс зардаптары инвестицияларға немесе ... ... ... ... ... ... жұмылдырудан болатын оңтайлы нәтижелермен жабылады. Ішкі борыштың өсуі кезінде ұлттық табыс пен байлық кемімейді, мұның өзі, әрине, табыстардың ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығармайды, олар мынаған саяды: Берешекті өтеу мен пайыздарды төлеу бюджет қаражаттары есебінен, яғни салық төлеушілер есебінен жүргізіледі, сөйтіп, ... ... ... қағаздар иелеріне, әдеттегідей, қоғамның дәулетті жіктеріне ағылады.  ... ... ... ... ... ... жөніндегі мемлекеттің іс-қимылы кезінде макроэкономикалық тәуекелдер қосылады, жиынтық сұранымның қысқаруы тепе-теңді таза ұлттық өнімнің азаюына ұрын- ... ... ... қаражаттардың жұмсалымына деген ынталан- дырмалары төмендейді, экономикаға қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... Бұл құбылыс мынадан туып отыр. Мемлекет бюджет тапшылығын немесе борышты жабу мақсатымен несие рыногына шыға отырып, ақша рыногында ... ... ... нәтижесінде ақшалай капиталдың пайыздық мөлшерлемелері артады. Бұл жекеменшік секторды инвестициялардың бір бөлігінен айырады, ал инвестициялық шығыстардың төмендеуі тепе-теңді таза ... ... ... [15]. Егер ... ақша ... ... ... тұтыну мақсаттарына емес инвестициялық тауарларға бағыттаса, егер экономика жұ-мыспен толық емес қамтылған жағдайда жұмыс істесе мұндай ... ... ... ... мүмкін. Қазақстан практикасында бюджет тапшылықтары мен мемлекеттік борыш қаржыландыру нысандары және туындайтын зардаптары ... ... тай ... ... ... ... ... мем - ле - кет - тік -  қа - зы - на - шы - лық -  мін - дет - теме - лер -  бой - ын - ша -  бе - ре - шек -  ... ... ... ... ... ... қарыз алған сомасы екінші деңгей банктері мен басқа коммерциялық құрылымдардың ... ... Ішкі ... ... ... нысандары мыналар болды: бюджет тап-шылығын жабу үшін бұрын алынған кредиттер ... Ұлт - тық -  банк - ке -  бе - ре - шек; ... және ... ... ... ... ... ха - лық - тан, -  ша - ру - ашы - лық -  жүр - гі - зу - ші -  суб - ъек - ті - лер - ден -  алын - ған -  қа - рыз - дар -  бой - ын - ша -   ... оның ... ... ... ішкі ... борыштың айрықша нысандары болды: ауыл шаруашылығы өніміне, жеңіл өнеркәсіп үшін шикізатқа бағалардағы айырманың орнын ... және ауыл ... ... ... алу ... ... үстемақы төлеу бойынша бюд - жет - тің -  шы - ға - рыл - ған -  ... бұл ... ... ... ... баға ... ... болып табылады; банк - тер - дің -  не - сиеле - рі  - бой - ын - ша  - су - ша - ру - ашы - лы - ғы - ның  - ауыл - ша - ру - ашы - лы - ғы  - кә - сі - по - рын - да - ры -  мен  - ұйым - да - ры - ның  - ... ...  -  ... кре- ... қағидаттарының және шаруашылық жүргізудің шаруашылық есебінің бұзылуының салдары;  деп аталатындар нысанындағы, сондай-ақ іш-кіреспубликалық есепке алу ... ... ... және өтеу бойынша қордаланған берешек. Директивалық кредиттерді дағдарыс жағдайларында кәсіпорындар мен салаларға олардың шаруашылық қызметін қолдап отыру үшін ... ... ... ... банк ... ... Республикалық есепке алу дебиторлық және кредиторлық берешектер бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың өзара борыштарын өтеу үшін ... ... ... мен ... ... алуларды пайдаланудың нәтижелері бойынша жағымсыз салдарларына байланысты ішкі кредиттеудің бұл нысандары мұнан былай ... - ле - кет - тік -  бо - рыш - қа  - қыз - мет -  көр - се - ту деп ... ... бір ... ... алу ... туындайтын сыйақы, комиссиялық, айыппұлдар және өзге төлемдердің жиынтық төлемақыларын айтады. Қа - рыз - ға -  қыз - мет -  көр - се - ту -  ... ... ... орталық уәкілетті органның немесе қарыз алушының шоттарындағы қарыздық қаражаттарды ... ... ... банктің және қарыз шарттарына сәйкес қарыз алушының сыйақы, комиссиялық және өзге төлемдерін жүзеге асыру қызметі. Бо - рыш - ты -  өтеу -  ... ... ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен қайтаруы, борыштың басқа құрамды бөлігінің белгіленген тәртібі мен міндеттемелердің орындауы [16]. Кредиттің көмегімен халықтың, ... ... көп емес ... ... ... мемлекетте шоғырландырылады және экономиканы, әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымның қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталады. Бұған халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың ... ... ... бағалы қағаздарының басқа түрлерін (қазынашылық міндеттемелерді, қазынашылық боналарды, ... ... ... қол ... Сырт - қы -  бо - рыш -  ... ... ... ... бір ... белгіленген мерзімде өтеуге жататын елдің қаржылық міндеттемелерінің сомасы. Елдің сыртқы борышының ... ... ... парктика болып саналады. Алайда, оның шегі болады, ол ... ... ... ... ... бола ... ... сыртқы қарыз алу бойынша тартылатын қаражаттардың көлемі елдің ... ... таза ... ... 50 ... аспауы тиіс. Сыртқы қарыздарды көптен   көп ... ... ...   ... ... және  саяси тәуелділікке  ұрындыруы мүмкін. Мемлекеттік борыштың мөлшерін салыстырмалы ... үшін ... ... ... ... құру және даму банкі ұсынған арнаулы көрсеткіштер пайдаланылады . 13 кестеСыртқы борыштың салыстырмалы параметрлері Сыртқы борыштың салыстырмалы параметрлері ... ... баяу ... ... ... 1. ... сыртқы борыштың ІЖӨ-ге қаты-насы (%-бен, фирмааралық берешекті қо-са) 48-ден азырақ 48-80 80-нен жоғары 2. ... ... ... ... мен ... ... экспортына қатына-сы (%-бен, фирмааралық берешекті қоса). 132-ден азырақ 132-220 220-дан жоғары 3. Жалпы ... ... ... мен ... ... ... (%-бен, фирмааралық берешекті шығара отырып). 18-ден азырақ 18-30 30-дан жоғары 4. Сыйақы төлемдерінің тауарлар мен ... ... ... (%) 12-ден азырақ 12-20 20-ден жоғары Дерек көзі: Құлпыбаев С., Ынтықбаева С.Ж., ... В.Д. ... ... ... 2009  ... ... ... борыштың мөлшерін салыс- тырмалы сипаттау үшін арнайы көрсеткіш  бо - рыш - қа  - қыз - мет -  көр - се - ту  - коэф - фи - циен - ті ... Ол ... ... ... ... түсімдеріне қатысы ретінде есептеп шығарылады. Мұндай қатынастың қауіпсіз деңгейі 25 пайыз болып саналады. Бірақ, Қазақстан борышының жоспарлы өсіп отырғанын, ал оның ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.Елдің экономикасының көлемімен салыстырғандағы оның сыртқы борышының мөлшері туралы түсінікті Дүниежүзілік банктің сыныптамасы негізінде жасауға болады. Осы ... ... ... ... ... ... берешегі төмен деп есептелінеді, егер: а) жалпы сыртқы борыштың ішкі ... ... ... 48 пайыздан аспаса (Қазақстанда  - 33,8%);ә) жалпы ... ... ... ... 132 ... ...  - 113%); б) ... қызмет көрсету сомасының экспортқа қатынасы 18 пайыз (Қазақстанда  - 22,8%); в) сыйақы төлемдерінің экспортқа қатынасы 12 пайыз ...  - 5,1%). ... егер ... өткен төлемдердің көптігін есепке алмасақ, Қазақстанның берешегін әзірше төмен деп санауға болады. Елдің жиынтық сыртқы ... ... ... ... ... жекеменшік секторының борышы, соның ішінде фирмааралық берешек алып отыр. Борыштың бұл бөлігі несиелік капиталдың сыртқы рыноктарында экономикалық субъектілердің кредиттік өзара ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған еншілес кәсіпорындарға шетелдік бас компаниялар мен фирмалар тарапынан берілген кредиттер бойынша өзара қатынастарды білдіреді. Бұл тәрізді берешек ел ... мен ... үшін ... берешек деп санауға болмайды. Жекеменшік сектордың сыртқы кредиттері валюта бағамының ұнамсыз ауытқуларын туғызады, монетарлық ... ... ... таңдап алынған бағыттарын жүргізуде проблемаларды тереңдете отырып, валюта рыногында қалыптасқан ... ... ... ақша ... ... әсер ... Егер ...  аралық берешек үлкен көлемдерге жетсе немесе пайыздардың жоғары мөлшерлемелерімен ресімделсе, онда шығындарға кіріктіріле ... ... ...  ... соқтыра отырып, салықтық шегерімдердің мөлшерін көтеріп жібереді. Және тұтастай алғанда кредиттік, лизингтік және соған ұқсас мәмілелерді ресімдеу ... сырт ... ... ... үшін керекті түсінікте экономикалық қызметтің ақиқатты нәтижелерін бұрмалауға алып келеді.Сыртқы борыштың болуы жасалынған өнімнің бір бөлігін елден тыс жерге ... ... ... Мемлекеттік борыш бойынша пайыздық төлемдердің тез өсу үрдісі бар. Мұндай төлемақылар болашақ экономикалық дамуды тежейді және реципиент  ел бюджетінің ... ... ... ... өсуі ... қатар реципиент  елдің халықаралық абройын төмендетеді және ел үкіметінің ... ... ... ... Ірі және ... ... және ... борыштың болуының келеңсіз зардаптары микроэкономикалық тұрақтылықтың бұзылуымен бірігеді [17]. Инвестициялардың  басқа, мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша пайыздың жоғары ... ... ... ... ... ... ... ағыны сыртқы борыштың өсуін білдіреді. Шетел инвестицияларын отандық бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... және ... валюта рыногында оның бағамының өсуін тудырады. Валюта бағамының ... ... ... және ... ... ... мұның нәтижесінде экспорт қысқарады, ал импорт артады. Сауда балансы ... ... ... Таза ... ... ... ... болатындықтан, оның қысқаруы немесе теріс сальдосы ұлттық өндіріске тежеушілік ықпал ... ... ... мемлекеттің өзінің өкілдікті органы арқылы қаралған үдерістерге бюджет тапшылығы мен мемлекеттік борыштың шегін белгілеу жолымен заңнамалық араласуы бюджет ... жеке ... ... тиым салу ... белгілеуі мүмкін.1992 жылы бұрынғы КСРО-дан мұра болып қалған Қазақстанның сыртқы борышы 3,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 1993 жылдың аяғында Ресей ... ... ... сыртқы борышындағы Қазақстанның үлестік борышы мәселесін реттеген  ... қол ... ... және берешектің бір бөлігін мемлекеттік борышқа қайта ресімдегеннен ... ... ... борышы 1.9 миллиард. долларды құрады. Бұл борыш экспорттық мүмкіншілігі бар Қазақстан Республикасы үшін көп емес еді. 1995 жылдың аяғында Халықаралық ... ... ... ... қоса ... ... ... 3,09 миллиард. долларды құрады (шамамен ІЖӨ-нің 19%). 1999 ... ... ... сыртқы борыш ең жоғарғы мөлшерге  -  8,0 миллиард долларға жетті (IЖӨ-нің 50,5 %), соның ішінде тура мемлекеттік және ... ... ... борыш  -  4,0 миллиард доллар, Үкімет кепілдендірген сыртқы борыш -  2,8 миллиард доллар. Ішкі жалпы борыштың жылдық ... ... ... ал берешекке қызмет ету сомасының экспортқа қатынасы 27,3%-ды, халықтың жан басына ... ішкі ... ... 533,8 ... ... Бұл ... ... борыш статистикасында жекеше сектордың борышын, соның ішінде фирмааралық берешекті бөліп көрсету ... 14 ... ... сыртқы борыштың динамикасы,    млрд АҚШ   долларындаАталуы2005ж 2006ж 2007ж 2008ж 2009ж Мемлекеттік және мемлекет ... ... 3,1 2,2 3,1 2,1 ... %-бен 9,6 5,0 4,2 2,2 1,6 Мемлекет кепілдендірмеген борыш 29,6 41,2 70,9 94,3 ... 90,4 95,0 95,8 97,8 98,5 ... ... ішінде фирмааралық берешек 16,7 19,2 25,5 29,9 36,9жиынға%-бен 51,0 44,3 34,5 31,0 39,8 ...  ... ... банк, Қаржы министрлігі, Статистика жөніндегі агенттік 2004 жылдың аяғында ... және ... ... сыртқы борыштың жиыны 3,1 миллиард долларға жетті. Алайда, жеке меншік сектордың борышымен бірге  -  29,6 ... ... ... ... ... ...  -  16,6 миллиард доллар), жалпы сыртқы ... 32,7 ... ... ... ... ... борыш 2005 жылы 9,4 миллиард АҚШ долларына ұлғайып, 43,4 миллиард долларға жетті.Бұл ретте банк секторының ... екі есе ... 13,9 ... долларды немесе ІЖӨ-нің 25%-ын дерлік құрады. Қазақстанның сыртқы мемлекеттік борышы 2006 жылы 30 ... АҚШ ... ... 2007 ... ол 96,4 ... долларды құраған ІЖӨ- нің көлемі кезінде 74 миллиард АҚШ долларын құрады. Жалпы борыштың ... ... ... құрады, ал 80%-дағы сыни деп саналатын белгіні аттап өтпеген дұрыс. Әзір еліміз оған жеткен жоқ, сыртқы борыш айрықша қатерлі деп ... ... ... ... бұл ... ... мемлекеттің төлем ба- лансымен проблемалары пайда бола бастайды, ал қарыз алушылардың өздері үшін ... ... ... ... үрдіс сыртқы конъюктураның нашарлауы жағдайында аса қауіпті, ал бұл ерте ме, кеш пе ... ... ... ... ішкі борыштың сыртқы борышпен ара қатынасы тиісінше 62 және 38%-ды құрайды. 2009 ... ... ... сыртқы борыш 107,8 мил-  лиард долларды, соның ішінде мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген ...  -  1,7 ... ... ... ... ... борыш  -  106,2 фирмааралық берешек  -  36,9, екінші деңгей банктерінің берешегі  -  41,6 ... ... ... ... ... сыртқы борыштың ІЖӨ-ге қатынасы 66,3%-ды, ал мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген борыштың жалпы ... ... ... ... ... үлесі 1,3%-ды құрады; халықтың жан басына шаққандағы жалпы сыртқы бо- рыш 6,8 мың ... таза ... ... ... сыртқы активтерін шегергендегі) 18,6 миллиард доллар болды. Мемлекеттік борыштың ... ... ... пай - ыз - дар - ды  -  жә - не -  бо - рыш - тық  - мін - дет - те - ме - лер - ді -  өтеу - ді -  тө - леу -  жө - нін - де - гі жыл ... шы - ғын - дар - ... ... олар мем - ле - кет - тік - бо - рыш - ты - бас - қа - ру -  жө - нін - де - гі -  шы - ғын - дар деп ... ... ... үкіметтік борышын өтеуді және оған қызмет көрсетуді ... ... ... жылға арналған республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасы заңында көзделген қаражат есебінен Ұлттық банк арқылы, Ұлттық банктің борышын ... және оған ... ... ... банк ... ... ... есебінен, жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік борышын өтеуді және оған қызмет ... ол ... ... ... ... ... ... қаражат есебінен Ұлттық банктің келісімі бойынша жергілікті атқарушы органның қарыздарына қызмет ... үшін ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Барлық мемлекеттік қарыздар Үкімет белгілеген тәртіппен Қаржы министрлігінде тіркеліп, есепке алынуға тиіс. ... ... ... ... есеп - ке -  алу -  үшін ... банк пен ... ... органдар келісілген тәртіппен Қаржы министрлігіне өз қарыздарының талаптары, алынуы, оларға қызмет көрсетілуі және өтелуі ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің қаражатымен қамтамасыз етілетін үкіметтік борышты өтеу және оған қызмет көрсету, Ұлттық банк өзінің ... ... ... ... ... ... банктің борышын өтеу және оған қызмет көрсету, жергілікті ... ... ... тұрған меншік құқығындағы мүлікпен, қаржылық ресурстармен және басқа активтермен қамтамасыз етілетін өз борышын өтеу және оған ... ... ... міндеттемелерді атқарады. Борыштың негізгі сомасы қайтарылған және борышқа қызмет көрсету жөніндегі төлемдер толық көлемінде төленген ... ... ... ... ... саналады [18]. Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық банкінің және жергілікті атқарушы органдарының осындай шарттың (келісімнің) талаптарында, осындай ... ... ... ... жағдайда, қарыз туралы шарт (келісім) бойынша міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге, мемлекеттік эмис сиялық бағалы ... ... ... сатып алуға құқығы бар. Мем - ле - кет - тік -  бо - рыш - ты -  бас - қа - ру  -  ... өзі және оның ... ... ... ... көрсету, оны жоспарлы өтеу, жаңа қарыздарды тарту мен жүзеге асырудың шарттарын жасау жөніндегі мемлекет шараларының бүкіл спектрі; мемлекеттің оған ... ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету және мемлекеттік кредитке қызмет көрсетудің құнын оңтайландыру жөніндегі қызметі.3. Мемлекеттік  кредиттеу мен қарыз алу  тиімділігінің  ... мен ... ... ... ...  Мемлекеттiк кредиттiк дамыту ұйымдары (МКДҰ).Кəсiпорындарды инвестициялау мен кредиттеудi Мемлекеттiк кредиттiк дамыту ұйымдары (МКДҰ) тiкелей жүзеге асыратын ... - бұл ... ... ... жүзеге асыруға ықпал ететiн мамандандырылған мемлекеттiк институттар. Даму бюджетiнде ... ... ... ... ... нақты кешендi бағдарламаларға салу үшiн МКДҰ арасында бөлiнедi. Өнеркəсiп, ауыл шаруашылығы, тұрғын үй құрылысы, ... жəне орта ... ... ... инфрақұрылым салаларында МКДҰ құрылуы мүмкiн. Бұл қаржылық даму институттары жұмыс iстеп тұрған қорлардың негiзiнде жəне ... ...  ... ... ұйымдастырылуы мүмкiн, олардың арасында - "Ауыл шаруашылығын қаржылық ... ... ... ... кəсiпкерлiктi дамыту қоры" ЖАҚ-ы бар. Қорлардың барлығы дерлiк тармақталған облыстық филиалдар жүйесiне ие, алайда олардың ... осы ... ... айтарлықтай нəтижелер берген жоқ. Осыған байланысты жұмыс iстеп тұрған қорларды алдын ала ұйымдық жəне ... ... ... ... ... ғана ... ... ұйымдардың функциясын жүктеген орынды. Жаңадан құрылған Қазақстан Даму ... ... атап өту ... ол мемлекеттiк инвестициялық саясат жүргiзушiлердiң негiзгiлерiнің бiрi болады. МКДҰ-ның негiзгi мiндетi экономиканың басым секторларындағы қаржыландырылуға мұқтаж кəсiпорындарға ... беру жəне ... ... өнеркəсiптiк кəсiпорындарды экономикалық сауықтыру бағдарламасын жасау мен жүзеге асыру болады. Даму бюджетi қаражатын бөлу ... ... қол ... жəне тең ... принципiнде жүзеге асырылуға тиiс. Мемлекеттiк инвестициялық қоржын коммерциялық жағынан өтелiмдi жобаларды да, сондай-ақ өтелiмдiлiгi ... ... ... да,  ... ... жəне ... мəнi бар ... қамтиды. МКДҰ үкiмет белгiлеген шеңберде қосымша кредиттiк ресурстарды ... ... ие ... тиiс. ... ... құру ... жəне ... басқарылған жағдайда ағымдағы өтiмдiлiк пен табыстылыққа қол жеткiзе отырып ... ... ... ... ... ...    атаулы инвестицияларды басым салаларға бағыттау ... ... ... ... ... тұрақты тығыз өзара iс-қимыл негiзiнде, белгiленген мерзiмде өтелiмдi жобалар бойынша ... ... ... ету үшiн ... ... ... ... бақылайтын болады. Кредиттердi берудiң қатаң рəсiмдерi жəне олардың ...  ... ... ... ... ... ... бар қатерлердi оралымды еңсеруге мүмкiндiк бередi. Мемлекеттiк инвестициялардың тиiмдiлiгi мен қайтарымдылығын арттыру үшiн жекеше банктер тарапынан жобаларды бiрлесiп қаржыландыру мемлекеттiк ... ... ... беру ... бола ... МКДҰ ... жəне ... функцияларын жүзеге асырудан тыс, оңалтушылық жəне лизингтiк қызметтер де көрсете алған болар едi. қоры қытайдың даму банкінің 10 % ... ...  ...  қорының көмегі тиетін болды.  бағдарламасын жүзеге асыруды жеделдету мақсатында Үкімет жуықта кәсіпкерлікке ... ... ... ... мен ... енгізіп, шағын және орта бизнестегілердің қаржылық жағдайын жақсартатын қосымша мүмкіндіктер туғызды АҚ аймақтық филиалының атқарушы директоры Қосман ... ... ... ... бойынша бағдарламаның бірінші субсидияландыру бағыты аясындағы екінші деңгейдегі банктер арқылы ... ... 14 ... ... оның 7 ... мемлекет, 7 пайызын бағдарламаға қатысушы кәсіпкер төлейтін болып отыр. Қазіргі күні бұл бірінші ... ... ... ... ... ... 8 жоба ...  қоры сонымен бірге банк талап ететін кәсіпкерге қажетті кепілдеменің 50 пайызын өзі жаба ... ... ... несие алып, қазіргі күні төлей алмай жатқан кәсіпкерлерге де Үкіметтен жанды қолдау көрсетілетін болды.  бағдарламасының ... ... ... ... пайызбен несиелендірілген кәсіпкерлердің несиені қайтару мөлшерлемесі 12 пайызға түсіріліп, оның 5 пайызын да ... ... ...  деп аталатын бұл екінші бағыт бойынша қазіргі күннің өзінде қор ... ... ... 62 жоба ... Экспортқа бағытталған өнімдерді өндіруші кәсіпорындарды қолдауға арналған үшінші бағытта үш жоба ... ... ... ... осы ... ... сай жеңілдетілген несие алатын болды. Экспорттық бағыттағы өнім ... де ... 14 ... ... ... осы ... ... тең жартысы көлемінде ғана қайтармақ. Қалған бөлігі қор есебінен бөлінеді.Өнім өндіруші кәсіпорындарды қолдауға бағытталған осы мемлекеттік бағдарлама көлемінде биыл біздің ... 1 ... 200 ... ... ... ... ... барлығы 30 миллиард теңге қаржы қарастырылып отырған > бағдарламасы сала мамандарының есептеуінше, шағын және орта ... ... ... ... ... қоры ... қазiрге дейiн Оңтүстiк Қазақстан облысындағы 390 кәсiпкерге жалпы сомасы 14,9 млрд. теңге мөлшерiнде несие берiлдi. Сонда әр кәсiпкердiң алған несиесi орта ... 38,2 млн. ... ... ... ... осындай қолдауы нәтижесiнде көптеген кәсiпорындар дағдарыстың ауыртпалығын сезiне қойған жоқ.Оның iшiнде "Даму-аймақ" бағдарламасы бойынша Оңтүстiк Қазақстан облысына екi миллиард ... ... ... және орта ... 66 субъектiсi қаржыландырылды. "АТФ Банк" АҚ-ы 40 жобаға 1,1 млн. теңге мемлекет қаржысын жұмсады. Мәселен, "Шымпласт" ЖШС-iне дер кезiнде қолұшын ... ... ... ... ... шығаратын кәсiпорынның жұмысы тоқтаған жоқ. Қайта өндiрiс көлемi ұлғайып, ... ... ... ... бағдарламасының 3-шi траншын жүзеге асыруға екiншi деңгейлi банктердiң тоғыз филиалы ... ... ... 79 жоба ... оларды қаржыландыруға 2,9 млрд. теңге бөлiндi. Сондай-ақ өткен ... ... ... ... "Даму-Өндiрiс" бағдарламасы жүзеге асырыла бастады. Бұл бағдарламаның мақсаты өңдеу өнеркәсiбiмен айналысатын кәсiпкерлердi ... ... ... ... ... екiншi деңгейлi банктерден жоғары пайызбен алған бұрынғы несиелерiн ... ... ... үстемеақысын төмендету көзделедi.Осы қордың көмегiнiң арқасында бiз өндiрiстi сақтап қала алдық. Жұмыс орындарын ... ... ... ... өнiмдерiмiздiң түрлерi мен сапасын арттырудың сәтi түстi. Бүгiнде ... ... ... Грузияда, Түркiменстанда, Өзбекстанда, Тәжiкстанда жақсы таныс. Ресей рыногымен де жұмыс iстеуге кiрiстiк [20]. Дегенмен, банк тарапынан жасалатын келiсiмшарттың ... ... ... ... ... айта ... Ол ... несиенiң мөлшерiне байланысты. Мәселен, бiздiң жылдық тауар айналымымыз кемiнде 400-500 млн. теңгенi қамтиды. Алайда, банктен алған несиемiз  85 млн. ... ғана ... ... ... Өйткенi, банк  кәсiпорынның дүние-мүлкiн бағалаған кезде тек ғимараттарымыз бен құрал-жабдықтарымыздың ғана есебiн шығарды. Жылдық тауар айналымын ескермейдi. ... ... таза ... ... 8,5 ... құрады. Мiне, осындай жағдайда берiлген несие көлемi қажетiмiздi толық өтемей ... Әрi бұл ... екi жыл ... екi траншпен бердi. Мұның өзi  қордан ... ... басы ... ... ... жетуiне қиындық келтiредi деп есептеймiн. 2010 жылдың ... ... "АТФ ... ... 425 млн. ... несие алдық. Бұл қаржы бiзге "Даму" қоры арқылы ... ... ...  --  11 ... Бұл ... "Бәйтерек" атты зияткерлiк мектебiнiң құрылысы бой көтеруде.     "Даму" қоры екінші деңгейлі банктерге ... және орта ... ... 117 млрд ... ... ... аударды"Қазақстан Бүгін" - "Даму" кәсіпкерлікті дамыту қоры" АҚ екінші деңгейлі банктерге шағын және орта бизнесті қолдауға 117 млрд теңге ... ... ... деп хабарлайды агенттік тілшісі қордың баспасөз қызметіне сілтем жасап. ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан Халқына арнаған  Жолдауында  ... ...  ...  ҰӘҚ бастамасымен өткізіліп отыр. Зерттеулерге қарағанда, жергілікті жерлердегі кәсіпкерлер индустриалды немесе инфрақұрылымдық салалардағы жобаларды бастама етіп көтеру ... осы даму ... ... ... ... ... хабарсыз қалады екен. Ал негізінен, аймақтар ұсынып отырған болашағы зор жобалар инвестор ретінде даму институттарының назарына ілігуі керек [21]. ... ... ... елде ... даму ... ... соның бесеуі  Қоры құрамында: 1. кәсіпкерлікті дамыту Қоры  -  1997жылы ... ... Даму ... (ҚДБ)  -  2001 жылы ... ... ... Қоры  -  2003 жылы ... 4. Kazyna Capital Managment (КСМ)  -  2007 жылы құрылған, 5.Экспортты сақтандырудың Мемлекетік корпорациясы  -  2003 жылы ...          ... күні бұл ... 146 ... ... ... отыр. Оның 96 жобасы пайдалануға берілді. Қазір осы өндірістерде 20 000 жұмыс орны ашылды.  ... ... орта және ... кәсіп саласындағы 8,5 мың субъект қолдауға ие болып, 26 000-нан астам ... орны ...        ... ... негізгі мақсат: шикізаттық емес сектордағы ІЖӨ өсімін арттыру арқылы экономиканы диверсификациялау және модеринизациялауғы ықпал ету.Ол мәселелерді шешу үшін мынадай бағыттарда іс ... :: ... ... ... ... ... ықпал ету; :: Жаңа өнеркәсіп құру; :: Орта және шағын бизнесті қолдау;  (ҚДБ) АҚ мынадай құралдарды ... ...         ... мерзімдік және ұзақ мерзімдік несиелеу: қосымша қаржыландыру құралы ретінде 5 млн.АҚШ долларынан бастап кредит бере алады, ал ... ... ... үшін  -  20 ... долларынан бастап несие бере алады. Экспорттық операцияларды ...  -  1 млн. АҚШ ... ...  ... ... компаниясы  АҚ орта мерзімдік және ұзақ мерзімдік лизингтік операцияларды 1 ... ... ... ... алады.  былай қаржыландыру жолдарын ұсына алады: - ... ... ... ... ... кезде үлескер ретінде қатысуы мүмкін; - Жарғылық капиталына Қордың қатысы бар ... ... беру ...          ... ... ... АҚ ... шараларды жүзеге асырады:           ... ... ... арқылы (шарт бойынша қаржы салу) орта және шағын бизнес субъектілерін несиелеу, микронесиелеу, орта және ... ... ... ... ... қолдау; Жалпы шарттары: несиелеу мерзімі 7 жылға дейін.  Мемлекеттік кредит сомасы әр қарыз алушыға 750 ... ... ... Республикасының үкімет басшысы мен "Самұрық-Қазына" Ұлттық әл-ауқат қоры" АҚ тапсырмасына сәйкес, "Даму" кәсіпкерлікті дамыту қоры" АҚ жүзеге ... ... ... және орта бизнес жобаларын қаржыландыру жөніндегі тұрақты бағдарламаны 3 ... емес бір ... ... ... ... ... қор хабарламасында.       ... 2009 ... 25 ... 117 млрд ... көлеміндегі қаржы толық көлемде екінші деңгейлі банктерге аударылды", - делінген хабарламада.          Атап     ... "АТФ ... 10 млрд ... "kaspi ... - 6 млрд ... "ЦентрКредит Банкі" АҚ - 10 млрд теңге, "Цесна банк" АҚ - 3,3 млрд теңге, ... ... - 3 млрд ... "Нұрбанк" АҚ - 8 млрд теңге, "Қазкоммерцбанк" АҚ - 16 млрд теңге, "БТА банк" АҚ - 22 млрд ... ... ... АҚ - 6 млрд ... ... ... АҚ - 18 млрд теңге, "Банк Астана Финанс" АҚ - 3 млрд ... ... ... АҚ - 11,7 млрд ... ... ... ... көздерінде бірқыдыру сынның айтылып жатқаны мәлім. Сындарлы ойлар да айтылмай ... жоқ. Осы ... ... ... ... заңнамалық құжаттарды саралай келіп, халықты толғандырып жүрген түйткілдерді шешуге ықпал етеді-ау деген ұсынысымызды айтуды жөн көрдік.Әріректегіні былай ... ... ... ... ... де тұрғын үй саясаты бойынша мемлекеттік  бағдарламар қабылданған еді.  Әрқайсысына шолу ... ... ... салыстырғанда жаңа  мемлекеттік    бағдарламаның озық тұстарына тоқталайық.Біріншіден, мемлекет бөлген ... үй салу үшін ... ... ... ... ... ... беріледі. Осының алдындағы бағдарлама бойынша кредит мердігерлерге, екінші деңгейдегі делдал банк арқылы беріліп отырды. Әрине, ондай банк бәсеке ... ... ... Бірақ одан әрі кредит жыл сайын сол бір ғана банкіге тиесілі болатын. Кредит өз қолына ... банк ... ... шыға келетін де, оның мақсаты кредит беріп ... ... ... сай болмай, заңды тұрғыда оған тек өз пайдасына жұмыс істеуіне жол ашылушы еді. Осының кесірінен мемлекет  қаражаты  ... ... үйге ... ... ... ... мұңдауға емес, табысы мол азаматтарға жасақталған үй-жай тұрғызуға кетіп жатты.Екіншіден, жаңа бағдарламада мемлекеттік кредит есебінен үй алатын ... ... ... ... ... ... шешімдер бұрынғы бағдарламаларда болмағанды.Үшіншіден, Бағдарлама негізінде қабылданған ... ... ... үш жыл көлемінде, үй алушы кредитті толығынан  ... хұқы жоқ. ... ... ... арзан үй алуға белгілі дәрежеде шектеу бар.Енді Бағдарламаның жүзеге асырылу тетіктерінің  кемшін жақтарын жетілдіре түсу жолдары бойынша тұрғын үй ... ... ... ... - үздіксіз процесс. Сондықтан да, бірде-бір мемлекет халықты үй-жаймен толықтай қамтамасыз етуге қол жеткізе алған жоқ. Ал әлеуметтік жағдайы төмен, ... ... ... ... ... ... үй мәселесіне көмектесу мақсаты әр елдің экономикалық мүмкіншілігі мен саяси еркіне қарай ... ... Осы ... ... ... ... айқын, қаржылық негізі мығым болғанымен, мерзімдік шамасы қысқа. Бар болғаны үш жылмен  шектелуді бюджеттің орта мерзімдік жоспарлау жүйесіне сай ... ... ... ... ... үй ... ондаған жылдарға  стратегиялық жоспар ретінде қабылдануы керек.Ондай жоспар демографиялық, миграциялық, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік даму процесстерін, сәулет өнері мен құрылыс технологиясының даму үрдістерін ... ... ... ... ... керек. Демек, Бағдарламаны үлкен стратегиялық жоспардың басы деп қарап, жоғарыдағыдай зерттеулерді қазіргі кезден жүргізсек, 2009 жылы тұрғын үймен ... ... ұзақ ... ... ... алар едік ... капиталды жария ету науқаны еліміздің қаржы жүйесіне қосымша инвестициялық мүмкіндіктер берді. Әдетте, құнды қағаздар нарығы дамыған экономикалық жүйеде, өз тұтынуынан ... ... бар ... ... ... акцияларын сатып алуды қамтамасыз ету арқылы мемлекет осы тұлғалардың қаржылық ... ... бір ... ... үшін  ... ... ... айналдыра алады. Елбасының неше уақыттан бері сынынан құр қалмай келе жатқан қор нарығының дамымағандығы ... ... елге ... ... ... өте-мөте қажет боп тұрған өндіруші салаға  сипатын бере алмады. Айналып келіп, осы мол қаражат, негізінен, жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... Астана, Атырау қалаларында жалпы алыпсатарлық дүрмек сипатында тұрғын үй ... ... ... ... ... ... соғу белең алды. Осынау үрдіс, отандық құрылыс материалдары өнеркәсібі өндірісінің төмен жағдайында, оның өнімдеріне де, осы тектес шет ... ... де ... ... ... бұл ...  бағаның өсуіне ықпал етті. Бағдарлама кезеңі тұсын болжай айтсақ, мемлекет соққызатын үйлер бағасы ...  ... ... ... ... Одан арғы ... ... тікелей мердігерлік компанияларға беру өз жемісін бере бастауы керек. ... ... таза ... өз құрылыс материалдары өндірісін дамыта бастайды. Оған бізде инвестиция заңы ... ... ... ... Соның нәтижесінде конкурстық бәсеке бірте  -  ... ... ... ... береді. Осы бір жақсы шешімге жемқорлық кері  әсерін тигізуі мүмкін.Соның алдын алу мақсатында мынадай ұсыныс бар. Оның ... ... ... болу үшін ... ... ... талдайық. Тапсырыс бойынша 5 қабатты 70 пәтерлік тұрғын үйдің типтік ... ... ... ... 5 ... үйден бұл жобаның өзгешелігі Нөлінші және Мансардалы қабаттары болуы керек. Оларға қосымша автотұраққа және шаруашылық мақсаттарға ... ... ... жер асты ... ... ... ... қабатты сауда, мәдени немесе әлеуметтік-тұрмыстық қажеттер өтеу нысандарына пайдалану мақсатында жеке меншік кәсіпкерлерге аукцион арқылы ... ... ... ... ... асырылатын жобаның экономикалық есептеулері, коммерциялық алаңдар мен пәтерлердің аса ... ... ... ... ... ... ... әр үйден 10  -  15 пайыз  мемлекеттік кредит қаржысы үнемделетінін көрсетті. ... ... ... он үйге ... мемлекет тағы бір үйді жеке қаржы нарығының есебінен салып отырады. Коммерциялық негізде сатылатын пәтер иелері де ұтылмайды, ... ... ... ... 450 ... көлемінде үй құнына қол жеткізу, 700-800 доллар деңгейінде қалыптасып тұрған бағамен салыстырғанда, әрине, тиімді.ҚОРЫТЫНДЫҚорыта келгенде мемлекттік кредиттеу  -  ... ... ... ... бірі және ... ... ... бұл қатынастарда мемлекет кредитордың да, қарыз алушының да, ... да ... ... ... ... қатынастарда тараптардың бірі мемлекет, ал заңи және жеке тұлғалар кредиторлар немесе қарыз алушылар болып табылады. Мемлекеттік кредит  ... және ... ... қол ... жол ... ... жанама ықпал етудің елеулі құралы болып табылады.Мемлекеттік кредиттің ... ... ...  -  рет - теу - ші -  функ - ...      Бірінші кезекте мемлекет несиелік пайыздың мөлшеріне ... ... ... ақша ағындарын реттейді: несие капиталдарының рыногында қарыз алушы бола отырып, ол бұл ... ... ... ... ... нәтижесінде несие капиталының нормасы артады. Бұл ретте мемлекет бұл рыноктағы бәсекеге араласады, одан жеке инвесторларды ығыстырады. Бұл олардың бизнестің белгілі бір ... ... ... ... Бір ... мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу кезінде айналыстағы ақшаның  қысқаруына ... ... өзі ақша ... ... жою үшін тиімді болуы мүмкін. Жергілікті органдар жұмыстың тиімді әдістерін қолдану арқылы жергілікті қазынаның толтырылуын қамтамасыз ... ... ... өтеулер ақрылы көмектеседі. Бұл мақсаттың маңызы мен мәні бюджетке ... ... ... және де ол ... қаншалықты дұрыс шешілсе, соншалықты жергілікті бюджет жағдайы жақсы болады.Дипломдық жұмыста мемлекеттік кредиттеу жүйесінің экономикалық мәні, ... ... ... мен ... ... жасалынды. Қазақстан Республикасы мемлекеттік,  республикалық, жергіліктьі бюджеттердің мемлекеттік кредитті беру және кредитті өтеу нәтижелері бойынша жүргізілген талдау ... ... ... ... ... ...   артқанын   көрдік.2 тарауда  көрсетілген мәліметтерді байқап отырсақ, жылдан жылға мемлекеттік кредиттеудің  артқаны  ... Бұл ...   ... ... экономикалық өсуіне, яғни мкроэкономикаға тікелей әсері бар.  ... ...  ... етіп ... ... ... беру  ... және орта бизнесті дамыту бағдарламалары бойынша  халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайын көтеруге байланысты,  экономикалық қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... ...  көздерін  молайтуға, кәсіпкерлікпен айналысатын шаруа қожалықтарын  ... ... ... тауарларды сапаға сай етіп  даярлауға көмектеседі.Мемлекет несиелік пайыздың мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша ағындарын реттейді: несие капиталдарының ... ... ... бола отырып, ол бұл капиталға деген сұранымды арттырады, мұның нәтижесінде несие капиталының нормасы артады. Бұл ... ... бұл ... ... ... одан жеке инвесторларды ығыстырады. Бұл олардың бизнестің белгілі бір түрлерін инвестициялауын шектеуді тудырады. Бір мезгілде мемлекеттің бағалы қағаздарын ... алу ... ... ақшаның (қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың) қысқаруына жеткізеді, мұның өзі ақша эмиссиясының зардаптарын жою үшін ... ... ... Мемлекеттік кредиттеу мен қарыз алу  тиімділігінің критерилерін  ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады:Мемлекет  мемлекеттік кредиттің  мөлшеріне  бақылау жасап ақша ағынын реттеп отыру;Шағын және  орта бизнесті дамытуға  ... ... ... беру және ... ұзарту;Мемлекеттік қарыз алу тиімділігінің   басқару  әдістерін  ... ...  ...  сәйкестендірілсе;Мемлекеттік кредиттер  бойынша  бақылау,  мониторинг және есепке алу қызметтерін дамыту керек; Мемлекеттік ... ... ... ... ... ...  шотынан  аударған  кезден  бастап  есептелуін  жеңілдетілген  жүйеге  тиімділігін ... ... ... ... мерзімі мен түрлері отандық тауарды өндіруші кәсіпкерлерге тиімді  пайызбен ашық, әділ түрде, ...  ...  ... ... ... кредиттің көмегімен жұмылдырылған қаражаттар көбінесе экономиканы қаржыландыруға бағытталатындықтан оның өндірістік ... ... ... ... ... есебінен үй алатын әлеуметтік топтар нақты көрсетілген. Осы мәселені ...  ... ... кезінде кездесетін олқылықтарға қарсы  жол бермеу керек.Мемлекеттік қарыз алудың сан алуан құралдарының ... ... ...  ...  ... нысандарын таңдау еркіндігіне мүмкіндік береді. Бұл функция іс-әрекетінің объективті нәтижелері ... ... ... ... ... және оның ... тездетуге көмектесу керек. Ағымдағы кезеңде пайдаланылатын қаражаттар кредиторға ... ... ... яғни ... ... өндіріп алынатын салықтар есебінен қайтарылуы мүмкін болғанда мемлекеттік кредиттің қайта бөлгіштік функциясы сонымен бірге оның  қасиетінде көрінеді, сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... қол жетеді (). Мемлекеттік кредиттің рөлі халықтың, кәсіпорындардың, ұйымдардың уақытша бос ... ... ... және оларды мемлекеттің    мұқтаждарын    қаржыландыруға   бағытталуы тиіс .        ... ... ...  ... ... ... ... Жолдауы. Алматы, 2001.* Қазақстан  Республикасының  Президенті  Нұрсұлтан  Назарбаевтің  халыққа  Жолдауы.-Астана. ... 6 ...  2008ж.* К.К. ... С. ... ... ... 2005, 552 б.* ҚР Бюджет кодексі // Егемен Қазақстан, 2009.* ... С., ... С.Ж., ... В.Д  Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. Алматы,2009ж* С.Құлпыбаев, Ш.Баязитова Қаржы теориясы. Алматы: Мерей, 1999, 320б.* Елубаева Ж.М. Бюджетная система ... ... ... практика и направления развития. Алматы, 2004, 346 с.* ... ... ... ... ... ... 2008 ... атқарылуы есебі туралы түсіндірме жазба* Қаржы министрлігінің ... ... ... ... 2009 ... ... ... туралы түсіндірме жазба* Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені, мемлекеттік бюджеттің 2010 жылғы 1-жылдықтағы  атқарылуы есебі туралы түсіндірме жазба* Мукина Б. ... ... и ... ... отношений: зарубежный опыт// Аль-Пари, №1, 2006, 118-124 с.* Бюджетные рычаги государственного регулирования экономики США // ... и ... в ... ... 2008, № 1, с.49-59* 2009-2011 жылдарға арналған ҚР Қаржы ... Орта ... ... ... 2009, 18 б.* Б.С.Өтебаев Мемлекеттік бюджет: Оқулық. Алматы: Экономика, 2006, 320б.* Қазақстан ... ... ... ... ... орта ... ... саясаты. ҚР Үкіметінің 2006 жылдың 12 шілдедегі №660 Жарлығымен бекітілген.// htpp: www.minfin.kz* Малышева В.И. Эффективно планировать и управлять // ... , 2008, № 8, ... ... В.М. ... ... ... и ... 1994, 648 с.* Общая теория финансов. Под ред. Дробозиной Л.Н. Москва: ЮНИТИ, 1997, 438 с.* ... ... ... Кредит. Учебник для ВУЗов. Под ред. Дробозиной Л.Н. Москва: ЮНИТИ, 1997* Есимханов С.О. Местная бюджетная политика в условиях ... ... ... (на ... ... области). Автореферат диссертации на соискание ученой степени к.э.н. Астана: Евразийский государственный университет им.Л.Н.Гумилева, 2009, 26 с.* ... А.Д., ... Ғ.Д. : ...  -  ... ... 2006.*  туралы   ҚР-ң Салық Кодексі, - Алматы, 2010.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
«АО Банк центр кредит» банкіндегі өндірістік практика есебі32 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
Алматы қаласындағы "Алтын Кредит Банк" АҚ53 бет
Банк ресурстары мен кредиттік потенциалын зерттеу34 бет
Банк Центр Кредит туралы жалпы мәлімет4 бет
Банктік емес кредиттік ұйымдар23 бет
БТА банк АҚ мен оның кредит жүйесіндегі ролі24 бет
Бюджеттік кредиттеу20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь