Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары

Зерттеудің көкейкестілігі. Жас ұрпақтың санасын шыңдауға қызмет ететін білім жүйесін қалыптастыру – қазіргі заманның өзекті мәселесі болып тұр. Ал мұндай білім жүйесі сол ұлттың төл болмысымен санасу арқылы жүзеге асады. Өйткені, өткен тарихтың сын көзінен өткен құнды ұлттық дүниетаным мұралары жас буынның рухына негіз болып қаланып, болашаққа бағыт жасап отырған жағдайда ғана ұрпақтар арасындағы сабақтастық үзілмейді. Жастарды халықтық тәрбиенің негізінде оқытуда ұлттық өнердің өркендеуіне жол ашу қажеттілігі туып отыр. Бұл мәселе Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндетінің бірі ретінде көрініс тапқан. Атап айтқанда: «Ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» керектігі белгіленген.
Қандай бір халықтың ұлттық дүниетанымының мол мұрасын толық зерттемей және оны күнделікті оқу-тәрбие үдерісінде пайдаланбай, жан-жақты жетілген ұлтжанды жастарды тәрбиелеу мүмкін емес. Жас ұрпаққа білім мен тәрбие беру барысында, біріншіден, бүгінгі өркениетті дүниеде болып жатқан өзгерістерді ескеріп отыруда, екіншіден, өз халқының ұлттық, мәдени-тарихи, әлеуметтік-экономикалық ахуалын терең танытуға айрықша назар аудару қажет. Мұндай жағдай басшылыққа алынған жерде, ұлттық мектептің өзекті мақсаты – адамзаттық және ұлттық құндылықтарды бойына дарытқан парасатты тұлғаны тәрбиелеу болып шығады.
Әр халықтың ұлттық мәдениеті халықтың ежелден келе жатқан өзіне тән өнері, әдет-ғұрып, салт-дәстүрі есебінде жетілетіні белгілі. Сол себепті, бүгінгі таңда халықтың дәстүрлі өнер түрлерін жинақтап зерделеудің, оның айналасындағы тәлім-тәрбиесінің мол тәжірибесі негізінде жас өспірімдерді тәрбиелеудің қажеттігі өсе түсуде. Сондай-ақ, еліміздің қоғамдық- экономикалық өміріне нарықтық қатынастардың енуіне байланысты өзгеріске түскен саяси-экономикалық, әлеуметтік-мәдени, рухани қарым-қатынас жағдайлары жас ұрпақ тәрбиесінің проблемаларын осы үдеріс талаптарына сай ойластыруды қажет етеді.
1 Оқушылардың ұлттық дүниетанымын қалыптастырудағы танымдық іс- әрекеттерін арттыру жолдары //«Жас ғалымдардың қазіргі заманғы ғылыми зерттеулері: проблемалар және оларды шешу жолдары» жас ғалымдардың ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. – Астана, 2007. – Б.53-55.
2 Инновациялық технологиялар туралы мәлімет //Шымкент педагогикалық институтының 70 жылдығына арналған «Педагогикалық кадрларды дайындаудың қазіргі заманғы өзекті мәселелері» – Шымкент, 2007. – Т.2. – Б. 182-186.
3 Оқу-тәрбие үрдісінде оқушыларға музыкалық тәрбие беру //Жусуп Баласагын атындағы Кыргыз улуттук университетинин «Жаршысы» – Бишкек, 2008. – Б. 216-219.
4 Ән- күй өнерінің дүниетанымды қалыптастырудағы әсері //«Білім» Ғылыми-педагогикалық журнал. – Алматы, 2008. №2 (38). – Б. 12-18.
5 Қазақ мектептеріндегі музыкалық білім берудің мақсаты мен мүмкіндіктері //«Ізденіс» – Алматы, 2008. №2(2). – Б. 242-245.
6 Ұлттық дүниетанымды саз өнері арқылы қалыптастыру мәселесі //«Сырдария» университетінің 10 жылдығына арналған «Жаңа әлемдегі Қазақстан және ұлттық білім беру проблемалары» – Жетісай, 2008. –Б. 420-243.
7 Қазақ музыкасының оқушы дүниетанымын дамытудағы мүмкіндіктер //Ақын, жазушы, философ Шәкәрім Құдайбердіұлының туғанына 150 жыл толуына арналған «Қазақ халқының рухани мәдениеті: зерттеу мен оқытудың өзекті мәселелері» Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Шымкент, 2008. Т2. – Б. 17-20.
8 Ұлттық музыка – дүниетаным құралы //«Қазақстан мектебі» – Алматы, 2008. №9. – Б. 12-15.
9 Дүниетаным ұғымы туралы ғалымдардың көзқарасы //«Ұлт тағылымы» – Алматы, 2008. №1. – Б. 24-26.
10 Сыныптан тыс жұмыстарының оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудағы рөлі //«Шығармашылық іс-әрекетті дамыту арқылы бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру мәселелері» атты Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Шымкент-Москва, 2009. – Б. 16-19.
11 Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың психологиялық-педагогикалық негіздері //«Зерттеуші» –Шымкент, 2010. № 7 (51). – Б. 112-118.
        
        ӘОЖ 373.3:37.035.6:78Қолжазба құқығындаАХТАНОВА САЛТАНАТ КУБЕЙБЕКОВНАБАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ ДҮНИЕТАНЫМЫН  МУЗЫКА АРҚЫЛЫҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ШАРТТАРЫ13.00.01- Жалпы педагогика, педагогика және білім  ... ... ... ... ... үшін дайындалған диссертацияныңАВТОРЕФЕРАТЫҚазақстан РеспубликасыШымкент,  2010Жұмыс    А.  Ясауи  ...  ...  ...  ... ...                                ... ... Еркебаева Г.Ғ.Ресми оппоненттер:                               ... ...  ... ... ... ... А.Т.Жетекші  ұйым:                                          ... ... ...  ... 2010 жылы  «___»  ...  ...  ____   ...  атындағыОңтүстік  Қазақстан   мемлекеттік  университетінің  педагогика  ғылымдарыныңдокторы ғылыми дәрежесін беру жөніндегі Д 14.20.01 ...  ... ... ... 160012, ... қаласы, Тәуке хан даңғылы, 5.Диссертациямен  М.О.Әуезов  ...  ...  ...   ... ...  танысуға  болады  (160012,  Шымкент  ... хан ... 5 үй, ...    2010 жылы «____» ... таратылды.Диссертациялық кеңестіңҒалым хатшысыС.А. ЖолдасбековаКІРІСПЕЗерттеудің көкейкестілігі. Жас ұрпақтың ... ... ...  ... ... ... – қазіргі заманның өзекті мәселесі болып тұр.  Алмұндай білім жүйесі сол ұлттың төл болмысымен санасу  арқылы  ...  ... ... ... сын ... ... ... ұлттық  дүниетаным  мұраларыжас буынның рухына  негіз  болып  ...  ...  ...  ...  ... ғана ... арасындағы сабақтастық үзілмейді.  Жастарды  халықтықтәрбиенің негізінде ... ... ... ... жол  ашу  ... отыр. Бұл  мәселе  Қазақстан  ...  ...  ...  ... беру ... басты міндетінің  бірі  ретінде  көрініс  тапқан.  Атапайтқанда: «Ұлттық және жалпы  ...  ...  ...  мен  ... негізінде жеке адамды  қалыптастыруға,   дамытуға  және  кәсібишыңдауға бағытталған білім  алу  үшін  ...  ...  ...  керектігібелгіленген.Қандай бір халықтың ұлттық дүниетанымының мол ...  ...  ... оны ... ... үдерісінде  пайдаланбай,  жан-жақты  жетілгенұлтжанды жастарды тәрбиелеу мүмкін емес. Жас ... ... мен  ...  ...   біріншіден,   бүгінгі   өркениетті   дүниеде    болып    ...  ...  ...  ...  өз  халқының   ұлттық,  мәдени-тарихи, әлеуметтік-экономикалық ахуалын терең танытуға айрықша назар  аударуқажет. ... ... ... ...  ...   ұлттық  мектептің   өзектімақсаты – ... және ...  ...  бойына  дарытқан  парасаттытұлғаны тәрбиелеу болып шығады.Әр халықтың ұлттық мәдениеті халықтың ...  келе  ...  ...  ... ... ... ... жетілетіні  белгілі.  Сол  себепті,бүгінгі таңда халықтың дәстүрлі өнер  түрлерін  жинақтап  зерделеудің,  оныңайналасындағы ... мол ...  ...  жас  ...  ...   өсе   ...   Сондай-ақ,   еліміздің   қоғамдық-экономикалық өміріне  нарықтық  қатынастардың  енуіне  ...  ...   ...   әлеуметтік-мәдени,    рухани    қарым-қатынасжағдайлары жас ұрпақ тәрбиесінің проблемаларын осы  үдеріс  талаптарына  ... ... ...  ...  ...  ...  ...  өркениеттінегізде  білім-тәрбие  беру  маңызды  мәселеге  айналып  отыр.  Ал  бұл   ... ... ... ... ... бастап олардың  дүниетанымынұлттық мәдениетіміз  мазмұнына  бағыттау  және  олардың   ғылыми  негіздерінанықтауды  алға  ...  ...  ...  ...  және   ...   ...   ескеретін   болсақ,   болашақ   дүниеге    ... ... ...  қалыптастыруда  музыка  рөлінің  үлкенекенін  ...  Бұл  дана  ...  ...   ...   ...  ұлттық  дүниетанымды  қалыптастырудың  педагогикалық  шарттарыныңбірі екендігін алға тартады.Мектепке дейінгі, мектептің, оның ішіндегі бастауыш  ...  ... ... музыка өнерін пайдалану,  оларды  ұлттық  мәдени  ...  ...  ...   оқушылардың    ұлттық   дүниетанымынқалыптастыру  ғылыми-педагогикалық   жүйелілікті  ... ...  ...  ...  ...  ...   (Ә.   ... Қасабеков,  І.  Ерғалиев  пен  Ғ.  ...  М.  ...  ...                         Д. ...  т.б.)  «дүниетаным»,  «таным»,«қазақ дүниетанымы» саласында көптеген құнды ой-пікірлері  мен  көзқарастарыжан-жақты мазмұндалған.Зерттеуіміздің   әдіснамалық   ...   М.   ...   С.   ... ... Ж.  ...  М.  ...  М.  ...  Ш.Құдайбердиев,  Ө. Жәнібеков, М. Орынбеков, Ә.  Бірмағамбетов,  А.  Сейдімбекжәне т.б. ... орын ... ... ... танымдық әрекетінің әр түрлі   аспектілерінбірқатар       психологтар       мен       ...        ... ... В.В. ... И.Я. ...  М.Н.  ...  Л.В.  Занков,Т.И. Шамова, М.И. Махмудов, А.Н. Леонтьев,   Н.Б.  ... ... Д.Б. ... Ю.К.  Бабанский  т.б.)  зерттеу  міндеттерінеқарай жүйелі түрде талдаған.Өскелең ұрпақты өз  ұлтының  өнерімен,  салт-дәстүрімен,  ... ... ... ... ... ...  зерттеулер  жүргізумәселелері   бойынша   Қ.Б.   ...   С.    ...    С.    ... ... Қ, Қожахметова, М.  Балтабаев,  Р.  Дүйсенбінова,  ...                  З. ...  А.А.  ...  Қ.  Болатбаев,  И.Оршыбеков, Қ. Бөлеев,                      Д.Қ. ...   ...  ... ... ... ... ... қалыптасқан  дәстүрлері,  мазмұндарыондағы еңбек, ақыл-ой, эстетикалық адамгершілік, тәрбие  берудің  жекеленгенәдістері мен амал-жолдары баяндалып, оқушылар  ...  ... мәні ... көрсетілген.Қазақстан ғалымдары С.А. Ұзақбаева, М.  Х.Балтабаев,  Т.А.  Қышқашбаев,М.  ...  Ш.Б.   ...   Е.Ш.   ...   ...                       К.А. ... Н.А. ...  және  т.б.өз  еңбектерінде  қазақ  халық  музыкасы  мен  дәстүрлі  көркем   ...  ...  ...  эстетикалық,   адамгершілік)   ... ... ... ... ашып ... педагогикалық әдебиеттерді  талдау  және  зерттеулер   жалпымузыка өнерінің,  оның  дүниетанымды  қалыптастырудағы  рөлі,  ...  ...  ...  ...  т.с.с.)  оның  ішінде   бастауышсыныптағы   маңызына    ғылыми-педагогикалық    ...    ...  ...   бастауыш   сыныптан    оқушыларды   халқымыздың   ұлттықигіліктері  мен  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... және олардың ұлттық дүниетанымының  қалыптасуына  жан-жақтымүмкіндік жасау қажет  екендігі  айқындалды.Осы  ...  ...  ...  ...  ...   ... қас жауы» деген дидактикалық өсиеті, Б. Момышұлының   ...  ...  ...  ...  ...   ...   ұрпақтың   болашағынаалаңдаушылығы тұрғысындағы тұжырымы, мәселенің теория  мен  ...  ... ... ... ...  ...  әлі  ...  күнтәртібіндегі  ашық  мәселе  ...  ...  ...   зерттеліп   отырғанмәселенің   теориялық  және  ...  ...   әлі   де   ... ... қарама-қайшылықтардан екенін байқатады:-   музыка   ...   ...   ...   ...   дүниетанымынқалыптастыру    мүмкіншілігі    мен    ...     ...     ... ... ... ... етілмеуі;- оларды іске асырудың педагогикалық негіздері жасалынбағандығы.Оқыту  үдерісінде  музыка  арқылы   ...   ...   ...  ...  және  ...   ...   ... біздің зерттеу проблемаларымызды айқындап  берді  және  тақырыпты«Бастауыш   ...   ...   ...   ...    ...    ... педагогикалық шарттары» деп таңдауымызға себепші болды.Зерттеу мақсаты – бастауыш  сынып  оқушыларының  музыка  арқылы  ...  ...  ...  ...  теориялық   тұрғыданегіздеп, әдістемелік, тәжірибелік-экспериментпен ... ...... ... оқу-тәрбие үдерісі.Зерттеу  пәні  –  музыка  арқылы  ...  ...  ...  ... қалыптастырудың педагогикалық шарттары.Зерттеу ғылыми болжамы:  егер,   ...  ...  ...   ...   ...    арқылы    қалыптастырудың    теориялық    негіздеріпедагогикалық  ...   ...  ...  ...   мен   ...  нәтижесі   шығарылса,    онда,   музыка   туындылары   ...  ояту  және  ...  ...  дамытуда   оқу-тәрбиеүдерісінде   ұлттық   ...   ...   ...   ...    ... ... артады.Жетекші идея: бастауыш сынып оқушыларының  дүниетанымын  музыка  арқылықалыптастырудың теориялық негіздері, педагогикалық   шарттары,  мазмұны  ... ...  ... ... ...  ...  ...  оқушыларының  ұлттық  дүниетанымын  музыка   ... ...  ...  ... ...  ...  оқушылардың  ұлттық  дүниетанымын  қалыптастырудыңқұрылымдық-мазмұндық  моделін жасау;- бастауыш  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... шарттарын ұсыну;-  музыка  арқылы   бастауыш  ...  ...  ...  ...  ... ... ... арқылы тексеру.Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері: жеке  ...  ...   ...   ...   ...   ...   жалпыазаматтық және ұлттық  құндылықтардың  өзара  сабақтастық  теориясы,  өнердіқабылдау  ...  ...   ...   ...   ...   ... ...  біздің зерттеуіміздің әдіснамалық және теориялық  негізіболды.Зерттеу көздері: философ,  психолог,  педагогтардың  ...  ...  ...  ...   ...   ...   Республикасының   Ресмиматериалдары,  Үкіметтің  қаулы-қарарлары,  қағидалары  және  т.б.  ... ... ... ... жүзеге  асыру  жөніндегі  озықтәжірибелер.Зерттеудің әдістері: зерттеу мәселесіне байланысты философиялық, тарихи-этнографиялық,  археологиялық,   өнертану,   ...   ...  ...  ...  ...   ...   талдау   жасау;бақылау,  әңгімелесу,  сауалнама  жүргізу,  озық   тәжірибелерді   ...    ...    ...    ...     ... ... өткізу.Зерттеу  базасы:  Оңтүстік  Қазақстан  ...   ...   ... 5 А. ... ... ...  А.  ...  мектептері,Шымкент қаласының    № 7, 50  мектептері.Зерттеудің негізгі кезеңдері.Бірінші кезеңде (2004 – 2006 жылдар) зерттеу ...  ...  ... ... ... ... және  ...  әдістемелікәдебиеттерге талдау жасалынды; адамзат дүниетанымының қалыптасуы мен  ... ... ... өнер  ...  арқылы  дүниетанымдық  көзқарастардыңқалыптасуы туралы  материалдар  жинастырылып,  теориялық  тұрғыда  талданды.Анықтау ...  ...  ... ... ... ...  ...  тақырыбы  бойынша  жиналғантеориялық материалдарға талдау жалғастырылды.  ...  ...  ...  ...  дүниетанымдық   мұралары,   этнографиялық,   фольклорлық   жәнеөнертанушылық  ...  ...  ...  жүйеленді.  Бастауыш   сыныпоқушылардың  музыка  арқылы   дүниетанымын   қалыптастырудың   педагогикалықшарттары  ...  ...  ...  ...   ...   әдістемесінегізделді. Базалық мектептерде қалыптастыру эксперименті   ... ... ... ... тәжірибелік-эксперимент  жұмысы  оданәрі жалғастырылып, зерттеу нәтижелері жинақталып, ғылыми жүйеге  келтірілді.Ғылыми-әдістемелік  қорытындылар  жасалынды.  Барлық  ...   ... мен ... ...  ...  сарапталынып,диссертация түрінде дайындалды.Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен ... ...  ...  ...  ұлттық  дүниетанымының  музыка  арқылықалыптастырудың теориялық негіздері айқындалды;-  бастауыш  сынып  оқушыларының  музыка  ...  ...   ... ... ... жасалды;- бастауыш сыныпта ұлттық дүниетанымын  музыка  арқылы  қалыптастырудыңпедагогикалық  ... ...  ...  сынып  оқушыларының  ұлттық   дүниетанымын  музыка  арқылықалыптастырудың  әдістемелік ... ... ... ...  бастауыш  сынып  оқушыларының  ұлттық   дүниетанымын  музыка  арқылықалыптастыру  ...  ...  ...  оқу   ...  оқуқызметі  мен   оқушылардың  ақыл-ойын  дамыту  тәсілдері,  ...  ... ... ой ... әдісі, музыканы танып-білуге қатысты  ұғымдардықалыптастыру т.с.с.)  ұсынылды;-  бастауыш  сынып  оқушыларының  ...   ...  ...  арқылықалыптастырудың педагогикалық  шарттары  ұсынылды;-  бастауыш  ...  ...  ...    ...   ... берілді.Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:-  бастауыш  сынып  оқушыларының  ұлттық  дүниетанымын  музыка   арқылықалыптастырудың   ...  ...  ие  ...    ... негіз болады;-  бастауыш  сынып  оқушыларының  музыка  арқылы  ұлттық   дүниетанымынқалыптастырудың   ...  ...   мен   ...   ... ... ... сипаттамасымен  анықталады;-  бастауыш  сынып  оқушыларының   ...   ...   ... ... ...  ... етіледі;- музыка  арқылы   бастауыш  сынып  оқушыларының   ұлттық  ... ... ала ... ... ...  ... ...  жұмысының  дәлелділігі  мен  негізділігі:  зерттеудің  ғылыми-педагогикалық бағыты мен зерттеу пәніне сәйкес  өзара  ...  ... ... ... зерттеудің  мақсат  пенміндетке  сәйкестілігімен,  алынған   бастапқы   және   ...   ...  ...  ...  ...  ...  ... практикаға ендірумен қамтамасыз етілді.Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу  және тәжірибеге   ...  ...  ...  ...  мен  ...  ғылыми   баяндама   түріндехалықаралық  және  ...  ...   ...  ... ... ...... Бишкек, 2008);  ҚР  Білім  және  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  ... журналдарда: «Білім» (Алматы, 2008); «Қазақстан мектебі» (Алматы,  №92008ж); Ұлт тағылымы (Алматы,  №1  2008),  ...  ...  №2(2)  ...  ...  №.7  (51)  2010)   және   ...   бірлестікотырыстарында   талқыланды,    мектептердің    педагогикалық    ... ... ... ... көрініс тапты.Диссертация құрылымы: Диссертация кіріспе, екі тараудан, қорытынды жәнепайдаланған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.Кіріспеде зерттеу мәселесінің көкейтестілігі  мен  ...  ... ...  ...  пәні  ...  ...  міндеттері  менболжамы,  әдіснамалық  негізі,  ...   ...   ...   ...  ...  ...  негізгі  қағидалар,  зерттеу   ... ... ... ... ... ...  арқылы  бастауыш  сынып   оқушыларының   ұлттық   дүниетанымынқалыптастырудың  теориялық   ...   деп   ...   ...   ...  теориялық  негізі  тұрғысында   отандық,  ...  және   ... ... психологиялық,  педагогикалық  зерттеулердегі  ой-пікірлері талданып, негізгі тұжырымдары  басшылыққа  алынып,  ... ... ... құрылымдық-мазмұндық моделі жасалды.«Музыка аркылы бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастырудыңпедагогикалық шарттары» атты  екінші  тарауда   ұлттық  ...  ...  ...   ...   ...    ...   эксперименттікжұмыстардың нәтижелері баяндалады.Қорытындыда зерттеу  нәтижелері  бойынша  бастауыш  ...  ...  ...  ...  ...   қорытындылар  мен   ұсыныстарберілген.НЕГІЗГІ БӨЛІМШаруашылық пен тұрмыс ұйымдастырудан, сәулеткерлік  пен  кәсіпшіліктен,бейнелеу ... мен ... ... ... ақындық пен әуезден,  әншілікпен билеу машығынан, ... ... ... ... көрінетін  қазақжасампаздығы мен  шығармашылығының  әлі  де  болса  ашыла  қоймаған  ... ... ... ... мақсаты – осы  мәселені  шешу.  Өйткеніқазақ халқының рухани байлығының ... ...  ...  ...  ... ...  жоғарғы  деңгейде  дамуына  әсері  ...  ... ... ... ... ... музыка әсері өзгеше,  осыны  ескереотырып, біз ең алдымен  оның  “дүниетаным”  ...  және  осы  ...  ... ... дүниеге деген  көзқарасын  қалыптастырудағы  ...  ... ... категориясы ретінде,  «дүние»  мен  «адам»  алынды,өйткені, әлемді ......  Оның  ...  ең  ......  өмір,тіршілік ретінде түсіндірілсе, енді  бірде  дүние  ұғымы  –  ...  ... әлем ... қарастыруға болады.Философ ғалымдар І. Ерғалиев пен Ғ.  Телібаев  өз  еңбектерінде  ... ... ... ... байланысы, оны тануы белгілі  ұлттықжағдайда қалыптасқандықтан, дүниетанымның ұлттық белгілері  болады»,  –  дейкеле,  ежелгі  ...  ...  ...   ...   жырлар,дастандар, аңыздар, ертегілер, термелер, жоқтауларды жатқызды.Дүниетаным – адамның ... ... өмір ... ... жүйесі.Адамдардың  ұжымшылдықты,   гуманизмді   (еңбек   адамын   ...   ... ... ... ... ... қана қоймай, әр  адамды  дүниеніқайта құру жолындағы жан қиярлық күреске баулиды.Дүниетанымның  ...  ...  ...  ...  ...  да,   балакәмелетке келгенде оның  дүниетанымы  біршама  қалыптасады.  Адамның  алдынақойған мақсатының ... ... ...  ...  ...  беріксенімнен туады. Сенім мен  дүниетаным  қатарласып  ...  ғана  адам  ... ... ... бұл екеуі, құстың қос қанатындай,  адамның  ең  асылқасиеттері болып табылады. Дүниетанымды  қалыптастыру  үшін  адамға  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   дүниетанымдықалыптастыратын негізгі мәселе болып табылады.Дүниетанымдық деңгейлерді сараптай келе, дүниетаным – әлем, тұтас дүниетуралы,   ондағы   ...    ...    ...    ...    ...  пікірлер  мен  түсініктердің  ...   ...   ...  Дүниетаным   көзі  –  білім.  Адам  тіршілігінің  көзі  –  ...... және тану  деп  ...  екі  ...  ...  Адамныңәрбір даму  кезеңіне  байланысты  дүниені  тану  шеңбері  мен  оның  мазмұныұлғайып, тереңдей ... ... ... білу – ... ...  Таным– адам санасын дамытудың негізгі және ол ... адам  өзін  ...  ...  ...  ...  ...  мәдениет  үлкен   рөл   ... ... ... ұлттық мәдениет  –  мінез-құлық  негізіндеқалыптасады. Яғни ол жеке ұлттарға,  этносқа  тән  ...  ...  ...   ...  ...  жеке  көзқарасы,  айналаны  қабылдауы  тарихиқалыптасқан дәстүрлі  ұлтының  дүниетанымына  да  ...  ...  ... халқының ежелден келе жатқан тарихында негізінен  түркі  халықтарының,соның ішінде қазақ халқының ...  ...  ...  арқылы  қалыптасыпжатты.Ж. Аймауытов баланың дүниетанымын қалыптастыруда  тәрбиенің  екі  түрліболатындығын  көрсетеді:  дене   ...   және   жан   ...   ... ... ... ... ... өнері  байлықтары  әсер  етеді,  –деп ғалым ойын түйіндейді. Жастайынан ұлттық музыка өнері құралдарын  естіп,біліп, тану ... ... ... ... ... отырады.Дүниетанымдық  түсінікке  негізгі  бағыт   беретін,   қоғамдық   өмірдісуреттейтін өнердің бірі – музыка ... ... ... ...  формациядағыхалықтың тұрмысын, саяси хал-жағдайын, іс-әрекетін, мінез-құлқын  тереңірек,көркем түрде түсінуге жол ашады.Біз өз ... осы  ойды  ...  ала  ...  ...  өнерітуындыларын   талдау   арқылы,   олардың    ...    ...   ...   ...    ...    ...    ...  музыка  арқылы  кеңінен  пайдалану   балалардың   ... ... ... ... ... ... және  оныдамытудағы :–  әуенді қабылдау  –  музыка  өнеріндегі  және  ...  ...  көре ... ... ... ... кешіру;–  сезімталдық – өмір мен  өнер  құбылыстарының  құндылықтар  ... ... ...  ... ... – саздың сезімдерді бастан өткізу, оны қажетсіну;–  талғам – құбылыстар мен ... ... ... ...  қабілеттеріайқындалды.Бастауыш  сыныпта  музыка  сабағында  қазақ   фольклоры   ...... ... ... саналы  көзқарасын  терендететін,  танымміндеттерін шешетін, оқушылардың белсенділігін арттыратын:–  музыка тілін талдау;–  екпінін ажырату;–  ... ... ...  ... ... ...  ...  сөз мәтініне көңіл   бөлуіне  қажетті  ...  ...  ... білім беру басқа  кез-келген білім беру  ...  өз  ... ...  жеке ...  дамыту міндетін қояды.Жеке  тұлғаның  музыкаға  оқыту  процесінде  дамуы   ...   ... жаңа ...  ...   ...  дамуымен  және  баланыңөмірлік  ...  мен  ...   ...   ...  ...  ...  мен  ...  тәжірибесі)   және   музыкалықшығармаларда, ұлттық стильдерде, дәстүрлі музыкалық тәжірибеде  жинақталған,жалпы адамзат ... ...   ...  ...  ...  асады.  Осыған  байланысты   ...   ...  ...   ... және ... сана-сезім   не  үшін  қажет?  Ол  әр  бір  адамға  небереді?» деген  ...  ...  ... ... ... ... ... «айнадағы»  сияқты  өзін-өзі  тануғамүмкіндік береді: яғни,  санадан  тыс  ...  ...  ...  ...   ...  ...  көре ...   барысында   музыка   өнері   арқылы   ұлттық    дүниетанымдыққұндылықтарды ... үш ... ...  ...  ...  ...  оймен танымды жалпы адамзаттың құндылығы тұрғысынан пайымдау; екіншіден,  өнермен халқымыздың кемелденуін  ...  бір  ...  даму  ...  ... ... ... ... ұлттық дүниетанымын қарастырудың мазмұны  меноның процессуалдық үйлесімділігін анықтауды алға тартты.Адам психологиясының бүкіл эмоционалды  қатары – ...  туа  ...  ...  ...  және  ...  шартталған  сезімдерге   дейін,көптеген  ғалымдардың   ...   ...   ...   ...   ...  ...  ...  психологиялық  идеяларға  талдауларжасау педагогикалық тұрғыдан кез-келген интелектке  қатысты   қарастырғанда,музыка  қандай  бір   ...   ...   ...   ...   манипуляцияжасайтынын,   музыканың   ұлы   күші   оларды    ...     ...            мол            ...             ...  үшін  ...   ...  ...   психологиялық   құрылымретінде  қарастыра отырып,  олардың  ұлттық,   дүниетанымдық   көзқарастарынқалыптастырудың ...  ... ... ... ...  ...  ...  сынып  оқушыларының  ұлттық  дүниетанымы,қоғамдық  және   әлеуметтік   қарым-қатынастар   ...   әлі   ... ...  ...  ...  Сол  ... нақты көзқарастарында балалық пен жасөспірім  жасындағы  оқушылардыңталап,  мұқтаждықтары  аралығында   болатындай   қоршаған   ...   ...  ...  ауытқушылдық   әрекеттер  көптеп    ұшырасатыныанықталды.Оқушылардың  ...  ...   ...  ...  ...  ерекшеліктері  әр  қалай.  Д.Б.  Эльконин  ...  ...  ... танымдық іс-әрекеттер тез қарқынмен  өрби  бастаса,ал ... ...  ...  ...  ...  де  ...  түрдеқалыптаса отырып, соның арқасында дүниетанымның  ең  эмоционалды-ерік   күйідамуының да ... ... ... ... дейміз», - деп  сипаттайды.  Мәселенкөптеген ғалымдардың зерттеу жұмыстарында (физиолог,  психолог,  педагогтар)оқушылар  ...  ...  ...   ...   ...   жасерекшеліктеріне байланысты екендігін                  С.А. ...  ... Д.Б. ... Л.И. ... П.Я. ... Ш.А. Амонашвили,  В.В.Давыдов,  С.М.   Жакупов,   А.В.   ...                           ... М.М. ...  Н.А.  ...  Ж.И.  Намазбаева  және  т.б.  өзеңбектерінде  атап көрсетілген.Аталған  ...  ...  ...   жасай   келе,   оқушылардүниетанымын қалыптастырудағы төмендегідей  компонентердің:  интеллектуалдық(білім  жүйесін   ...  жеке  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  асыру)  қажет  екендігінанықтадық (сурет 1).Сурет 1- ... ... ... ...   ...   ...   шығатын   қорытынды:    ...   ...  ...   көзі  –  сан  мен   ...  ... ... яғни іс-әрекетте көрінбеген нәрсе  санада  да  болмайды.Бұл  ұстанымның ішкі   ...   ...  ...  ...  ...  ... ...  арқылы  адам тұлғаға айналады.Бастауыш  сыныптың   өз   ерекшеліктері,   ...   ... даму ... бар екені   анық.  Ал  музыка  өнер  құралдарынзерттеу пәні ретінде қарастырғанымыз  ...  ...  ...  ұлттық,патриоттық тәрбиесін арттыра түседі.Музыка  арқылы  бастауыш  ...  ...  ...  дүниетанымынқалыптастыру  –   әуен,   ...   ...   ...   ...   ... ... ... іс-әрекетке жетелеу, түрткі  беру,  сезімінояту арқылы жүзеге ...  да  ...  тілі  ...  ...   мен   ... ... 2- Музыка тілі мазмұны және оның құрылымыМұндағы басты мәселе – музыка өнері, оның  ішіндегі  ...  ...  ... ... әуендер арқылы ұлттық дүниетанымды қалыптастыру  болғандықтан,оқушыларды  осы  ...  ...  ...  ...  ...  ... ауқымын кеңейту, ой-өрісін  тереңдету болды.Музыка тілінің құрылымынан көрініп тұрғандай музыка өнеріндегі   ... ... ...  ...  зерттеу  барысында,   музыка   ...   ...   ... ... мен ... ... ...  тілінің  жоғарыдағымазмұны мен құрылымына сүйендік.Сонда біздің құрастырған дүниетанымның ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жеке  көзқарасы  (қарым-қатынас,  себеп-салдар,  бағыт-бағдар)  және  тәжірибелік  ...   ...  ...  тұлға  құрылымының  негізгі   ...   ...   ... асыл ... ... ...  оның  ...  толыққанды  белсендімүшесі етіп дайындау, білім мен  тәрбие  ісі  ...  ...  ғана  ... ... асады. Білім мен  тәрбие  мазмұны  жеткіншек  дүниетанымынқалыптастыруға септігін тигізіп, оларды қоршаған табиғат,  ...  ...  ... ... негіз салуға  тиіс.  Жүйелі  жолға  қойылмаған  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тұрғыда  жүзеге  асыруғаболмайтыны белгілі. Олай ... ... ...  ...  ... негізінде, оны  тиянақты  меңгеру  нәтижесінде  қалыптаспақ.  Оқушыларбойында ғылыми дүниетанымды қалыптастыруда жас ерекшеліктерінің маңызы  ... ... ... ...  ...  ... эмоционалдық және ерік-жігер компоненттерінің  бар  екендігін  атапкөрсете отырып, психологтар сияқты, олардың  бірінің  болмауы  ... әкеп ... ...   адам   ...   қоршаған   орта   жөніндегі   ғылыми,философиялық,        ...        ... және ... бағыт-бағдарын  айқындайтын  тұтас  жүйесіретінде қарастыруда ... осы ... бір ... ... ... тән дүниеге  деген  көзқарастарының  жалпы  тарихитүрлеріне  келетін  болсақ,  олар  мифологиялық,  діни   және   ... ... ...  ...  ...  тәлім-тәрбиелербереді.Сонымен  қорытындылай  келгенде,  мектептердегі  оқу-тәрбие  үдісіндегіоқушы мен мұғалімнің қарым-қатынастарында байқалған  ерекшеліктер:  ... ... ...  ...  практикалық  іс-тәжірибелер, оқуға, еңбекке деген ынтасы, қоғамдық  тапсырмаларды  орындауы,үлкен-кішілермен  сыйластығы,   оқушының   ...   ...   ... ... ... талдау және  оқушылардың  жеке-дараерекшеліктерін  салыстыру  олардың  ұлттық  дүниетанымдарын  ... ... ... ... мүмкіндік берді.Сондай-ақ, бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүнетанымын  қалыптастырумоделін жасауға, зерттеу  ...  ...  ...  логикасы  ретіндебасшылыққа  алып отыруға  мүмкіндік  ... ... ... 3 - ...  сынып оқушыларының музыка  арқылы  ұлттықдүниетанымының  қалыптасу  моделіОқушылармен  оқу  үдерісінде  және  одан   тыс   ...   ... ... ... жазу, ұлттық  дүниетаным  қалыптастырудың  сандықжәне сапалық көрсеткіштері, шығармашылық  тапсырмалар  нәтижелері  талданды,оқушылардың  ...  және  одан  тыс  ...   ...   ... ... (кесте 1).Кесте 1- Бастауыш сынып оқушыларына музыка өнері арқылы ...  ... ... ... ... жүйесі|№ |Компоненттер   |Өлшемдер      ...                               ||1 ...      ...        ... шығармалардың мазмұны жөніндегі  ||  |               ...   ... ... ... дың ...  ||  |               ... ...  |ерекшеліктеріне қарап ажыра- та алуы.      ||  |               |              ... ... ... мын          ||  |               |              ... ... түсінуі.                ||2 ...   ...     ... ... ... сезім мен ||  |               |шығармалары   ... ... ... ...  ||  |               ...    ... эстетикалық рахаттану сезіміне   ||  |               ... ... ... ... ... дануға       ||  |               |              ... ... және ... ||  |               |              ...                                     ||3 ...   ...     ... шығармалардан алған сезімдік     ||  |               ...     ... ... білуі. Музыкалық     ||  |               ...  ... ... ... лық   ||  |               |              ... ... Музыкалық         ||  |               |              ... баға беру ...           |Осы ... өлшемдер, көрсеткіштер  бастауыш  сынып  оқушыларыныңдүниетанымын қалыптастырудың деңгейлерін анықтауға ... ...  ... ...  ...  ...  және  сыныптан  тыс  меңгерілген  музыкалықшығармалар жөнінде білімдері толық,  оларды  жанрлық  ерекшеліктеріне  ... ... ... маңызын түсінеді;  музыкалық  шығармаларды  тереңэмоциялық  сезіммен  қабылдайды,  ...  ...  ...  кезінде   ерекшеэстетикалық рахаттану сезіміне  бөленеді,  ән  салуға,  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  алғансезімдік  толғанысты  әсерлі  жеткізе  біледі,  музыканы   тыңдау,   орындаудағдылары  жақсы  ...  ...  ...   баға   беру   ... ... сабақта  және  сыныптан  тыс  меңгерілген  музыкалықшығармалар жөніндегі білімдері жеткілікті,  оларды  жанрлық  ерекшеліктерінеқарай ... алуы да ...  ...  ...  ...  ... білдіреді, музыкалық  шығармаларды  эмоциялық  сезіммен  қабылдайдысебебі, музыканы тыңдау,  ...  ...  ...  ...  ... ... ән  салуға,  аспапта  ойнауға  талпынысы  бар,  ... ... ... қалыптасқан, оларға  эстетикалық  баға  беру  қабілетімұғалімнің көмегінсіз де болып тұрады.Орта деңгей: сабақта және ... тыс ... ... ... ... ... емес, жеткіліксіз,  оларды  жанрлық  ерекшеліктерінеталдауда  қателіктер  жібереді,  эстетикалық  маңызына  аса  мән   ... ... ... ғана ...  ...  ...  ...  орындау  кезінде  әрдайым  эстетикалық  ...  ...  ...  ән  ...  музыканы  аспаптарда  орындауға  ішінара   қызығады,талпынысы, қажеттігі бәсең, музыкадан алған  сезімдік  толғаныстарын  ...  ...  ...  ...   ...   дағдыларының   қалыптасуыжеткіліксіз, оларға мұғалімнің көмегімен ғана эстетикалық баға бере ...  ...  ...  және  сыныптан   тыс   меңгерілген   музыкалықшығармалардың көпшілігін білмейді, олардың  жанрлық  ...  ...   бере   ...   ...   ...   түсінбейді;   музыкалықшығармаларды  эмоциялық   сезіммен   қабылдамайды,   эстетикалық   ... ... ән ... ...  ...  орындауға  қызықпайды,қажеттілігі нашар, сезімдік толғанысын  жеткізе  ...  ...  ... ... қалыптаспаған, оларға эстетикалық баға бере алмайды.Бұл  өлшемдер,  ...  ...   ...   ...   ... ...  берумен  қатар,  олардың  күнделікті  мінез-құлықтарын,жүріс-тұрыстарын   ...   ...   ...   дәрежелерін    байқауғакөмектесті.Музыканы қабылдау – музыка  арқылы   қолданылатын  іс-әрекеттердің  ... ... ... бастапқы нүктесі ретінде қарастырылды.  Кез  келгентүрі  деп  ...  ...  ...  ән  ...  ...  ... нота сауаты және т.б. Ән үйрену  үшін  алдымен  тыңдау,  сонан  соңорындау   ...   ...   ...   ...   ...   тазалығына,мәнерлігіне назар аударылды. Оқыту  үдерісінде  мұғалім  балаларға  арналғансоқпалы ... ...  ...  ...  ...  ...  әуеніне  биқимылдарын жасағанда музыканың қалай өзгеретінін  байқап,  сол  көңіл  ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұл музыканы ұғынуға  алыпкеледі. Музыканы ұғыну дегеніміз – оны  тек  сезіммен  қабылдау  ғана  ... ... ... ... ...  ... оқыту үдерісінде музыка арқылы  бастауышсынып   оқушыларының    ұлттық    ...    ...    ... ... ... ... ... мәтін, музыка тілін табиғатпен, дүниемен үйлесімділігін  ұғынуғабастайтын іс-әрекетті  алға тарту;- табиғатта жүріп, өзгеріп ... ... ...  арқылы  бейнелеу,суреттеу;- музыканың  адамдардың  тыныс-тіршілігіндегі  ...  ...  ... ... ... ... ... тарихи кезеңдермен байланыстылығын ұғындыру;- музыка  өнерінің,  ұлттық  ерекшеліктері  арқылы  ұлттық  ... ... ... табалдырығын аттаған балаға білім беру, тәрбиелеудежан-жақты қарастырылады. Сондықтан музыка ...  ...  ... ... ... бала ... ... жаңа нышандар әкелуі заңды.Соның бірі – баланы ұлттық музыка негізінде тәрбиелеу. Халық  музыкасы,фольклорды қастерлеу баланың жас кезінен басталуы ...  Егер  ...  ... ... бала ... орын алса және  оны  өмірдің  мәні  деп  қабылдаса,онда ол келешекте өз ... ... ... ...  ...  ...  ... музыкасы арқылы балалар оның әлемдік музыкамен байланысын көреді.«Ән-күй – халық  қазынасы»  деген  тақырып  1-4  сыныптардың  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ұстанымдар  музыкалық  педагогика  талаптарын  ескере   отырыпалынған. ... ... ...  ...  ...  білім  берушілік,дамытушылық принциптерінің бірлігі,  ғылымилық  принципі,  ...  ... ... ... пен ... ...  музыкадағы  оқытудыңберіктігі мен нәтижеге жету жолдары толық көрініс тапқан.Бүгінде бұл бағдарлама  мектептегі  оқу  ...  ...  Оны  ...  деңгейге  жеткізу  қажет.  Елімізде  білім  беру  ...  ... ... ... Қазақстан Республикасының  «Білім  туралы  заңына»  саймектептерде  жаңа  ...  мен  ...  ...  оны  іске  ... ... ... дәстүрлі түрде тек белгіленген жоспарға  сай  өтіп  ...  ...  ...  ...  біліктілік,  түрлі   әдістер   меноқытудың дәстүрлі емес формаларын пайдалануды ...  ...  ...  оқушысабақта алған білімін, оның мән-мағынасын түсіне  білгенімен,  бәрін  бірдейкүнделікті өмірде ... ... ... ... пайдалана отырып, әрбір  іс-шаралардан  өзіндікнәтиже  шығаруға,  тәлім-тәрбие  ...   ...   ...   ... ...  мен  тәрбиені  жүйелі  түрде  бірыңғай  ұластырып,  дәстүрден  ... ... ... өз ойын ...  ...  оның  ...  ... жетілуіне қызмет ету – әр мұғалімнің парызы.Сондықтан  сабақты  жаңа  ...  ...  ...  ...   ... ... болады. Олар:- жаңа бағдарлама мен оқулықтардың шығуы;- ... ... ... ... ... ... әр ... сайын жүйелі түрде дамуы;- музыка сабағының басқа да  пәндермен  ...  ...  ...  ... жоғарылауы.Кез келген музыкалық шығарма өмірдегі нақты оқиғаға  байланысты  туады.Сондықтан музыканы сезімдік-эмоциялық қабылдаумен ... оған  ...  ... ... ... да жете ... аударып  отырған  жөн.  Мұндай  іс-әрекетокушылардың ... ... ... түсіне білуіне,  танымның  қалыптасып,тыңдаған  әр  музыкасы  жайлы  белгілі  бір  тұжырымға   ...   ...  ...  ...  сағаттарында   оқушыларды   қазақтың   салт-дәстүрлерімен ... ... ...  оқушыларының  ұлттық  мұраға  дегенқұрмет,   ...   ...   ...   ...   көзделе   келе,оқушыларға музыкалық өнер ... ... ... ...  ...  дүниетанымын  қалыптастыру  мен   олардың    ұлттық   ...   ... ... ... міндеттері алға қойылды.Тәрбие   сағаттарда   халықтық   педагогика   мен   ұлттық   ...   ...   ...   ...   ...    ...  арттырып,  тараудың   пысықтау   ...   ...   ... ... ... ...  ...  бірге  әдістер  оқушылардыңойын  дамытып,   өзіндік   ...   ...   ...   ...   ... ... ... салып, дербес ойлап әрекет етуге жетеледі.Тұжырымдамаларды   басшылыққа  ала  ...   біз   ...   ...  ...  ...  ...  ...  негізінде  оқушылардыңұлттық дүниетанымының төмен екенін анықтадық. Тексеру мақсатында  айқындаушыэксперимент жүргіздік.Тәжірибелік-эксперименттік жұмыс 2004-2009 жылдар аралығында үш ...   ...   №   5   А.   ...   ...   орта   ... ... атындағы орта  мектебінде,  Мырзакент  орта  ...  ... ... Шымкент қаласының № 7,50 мектептерінде жүргізілді.Сауалнама берілген жауаптардың кейбірі көңілден шыққанымен,  енді  ... ... ой ...  Сауалнамаға қатысқан  130  оқушысының  25-і  музыкатыңдау барысында  күйді  санамен  түсініп  ...  37-і  ...  ... әуен ... ... ...  ...  күйден  алған  әсеріұзаққа созылмайды, 32-інің  ...  және  ...  ...  ... Ал,  «Мақтарал»  орта  мектебінде  жай  ...  ... 2-ші, 3-ші  ...  ...  халық  әндерінің  ерекшеліктерінбілмек түгілі, бір-екеуден басқасының аттарын еске түсіре алмады т.б.Алынған   ...   ...   ...    ... ... іске  ...  ...  анықтау  мақсатында  бастауышсыныптың  музыка пәні ...  ...  ...  әңгімелесулер  менсауалнамалар  нәтижесінде  ...   ...   ...   ... ...  ...  әдістемелік,  білім  деңгейлерінің  ... ... ... нәтижесінде  мұғалімдердің  62  пайызға  жуығыоқу-тәрбие үрдісін қазақ халқының ұлттық, рухани-мәдени  мұралары  негізіндежүргізуге  теориялық,  ...  ...   ...   ... бұл сала ...  білім-тәжірибесі  бар  деген  ұстаздар  өздерінедеген ... ... ... іс ... ... көрсетті.Анықтау  эксперименті  барысында  үш  компонент   бойынша   (мазмұндық,эмоционалдық, іс-әрекеттік,)  даярланған  сауалнама  ...  ...  ... ... ... ... ... жұмысымыздың барысында оқушылардың сұрақтарға берген  жауаптарыәртүрлі болды. Оқушылардың 63%-і музыканың адам  өміріндегі  маңызын  ... 13%-і ... ... 43%-і  ...  оның  ...  тікелейәсер етеді десе, 9%-і сол  сәттік  қана  әсер  алатынын  айтты.  Оқушылардыңбарлығы ...  ...  ...  ...  ...  айтқанымен,  үйірмежұмыстарына 10% оқушы оған уақытын бөлгісі келмейтіні байқалды.  Оқушылардыңбасым   ...   ...   тыс   ...   ұнағанымен,    оған    ... ... 56%-і ... ... ...  ...  33%-і  ... қалайды. Оқушылардың 12%-і өлең  шығаруға  талаптанса  47%-і  ... ... алға ... ... ... бастауыш сынып  оқушыларының  музыкаөнеріне  деген  эстетикалық  қарым-қатынасының  әлі   де   ...   ... Осы ...  ...  ...  ...  көпшілігінің  төмендеңгейді көрсетуінің себебі – музыкалық  ...  ...  ... музыкалық жанрлары бойынша  нақты  білімдерінің,  музыкалықтуындыларға баға ... ... ... ... ... осы  ... ... сыныптан тыс тәрбие жұмыстарының жоқтығы.Бастауыш  сынып  оқушыларының   ...   ...   ...   ...  моделіне  (сурет  3)  ...  ...  ...   ... ... ... ... дүниетанымын  қалыптастыружұмысын  ұйымдастырудың  әртүрлі  ұстанымдары   ...   ...   ... ұлттық дүниетанымын қалыптастырудағы жағымды сипатын  және  оныңқазіргі ерекшелігін ескере отырып келесі ұстанымдар анықталды:оқушыларға музыка арқылы дүниетанымын ... ... ...  ... көзқарас ұстанымы;оқушылардың  көркемдік  эстетикалық  іс-әрекетінің  өмірмен,  дүниетаныммен,адамгершілік құндылықтармен байланыс ұстанымы;сыныпта  және  сыныптан  тыс   ...   ...   ... және ... жалпы психикалық дамуының бірлігі ұстанымы;оқушылардың көркемдік–шығармашылық және өзіндік іс-әрекеттегі  ізденімпаздықұстанымы;мектептегі оқу-тәрбие процесімен сабақтастық ұстанымы.Зерттеу барысында  алға  ...  ...  жету  ...  ... ... ... еместігін көрсетті:1.  Оқушылардың  орындаушылық  (ән  салу,  ...  ...  ... ... меңгеруі.2.  Музыкалық-шығармашылық   іс-әрекеттерді   ұйымдастыру   (ән   ... ... би ... өлең және әуен ... және т.б.).Бастауыш сынып оқушыларының музыкалық  іс-әрекетінің  мазмұнына  музыкатыңдау, орындау  (халық  әндерін,  ...  ...  ...  музыкалық-ырғақтық  қозғалыстар,  музыкалық  ...   ...   ...   ... ...  ...  ...  тыс  музыкалық  дәрістер,  концерттікқойылымдар және шығармашылық кездесулер сияқты  іс-әрекет  формалары  арқылыжүргізілді.Музыка өнері ... ...  ...  оқушыларының  ұлттық  дүниетанымынқалыптастыруда  үйретілетін  ...  ...   ...   ән   ...   аспаптармен   сүйемелдеу,    шығармашылық    ұжымдардың    ...  ...  ...  дағдыларды  дамытуға  арналған  жаттығуларжасау, ән репертуарларындағы шығармаларға баға  беру  және  ...  ... ... теледидар хабарларын тыңдау,  пікір  алысу  сияқты  әдіс-тәсілдер қолданылды. (Мысалы ... ... ... кестесі т.с.с.)Үйірме жұмысының  іс-әрекетін  біз  екі  кезеңге  жоспарладық.  Біріншікезеңде сыныптан тыс ... ...  ...  ...  ...  ... бастауыш сынып оқушыларының музыкаға қызығушылығын дамыту;- белсенді музыкалық-шығармашылық іс-әрекетке тарту;- ән және ... ... ... дағдыларын дамыту.Бастауыш  сынып  оқушыларының   музыка   арқылы   ұлттық   дүниетанымынқалыптастыру ... ... ... ...  даярлығына  байланыстыболғандықтан, біздер осы кезеңде сынып жетекшілері  үшін  ......  ...   ...   атты   ...   ...   ... экспериментінің екінші кезеңінде «Музыка арқылы дүниетанымәлеміне саяхат» сыныптан тыс ... ... ... ...  ...  ...  ...  міндеттер  шешімін  тапты:   музыкалық   аспаптарда   ...   ...   ...   шығармашылық   белсенділіктері    менқабілеттерін дамыту; музыкалық ...  баға  беру  ...  ... ... ... өз кезегінде, музыкалық туындылардан көрініс тапқанадамның  болмысқа  деген  ұлттық  дүниетанымдық  ...   ... ... ... ... ... ... жұмысының соңғы бақылау  кезеңінде  бастауышсынып   оқушыларына   музыка   арқылы   ...   ...   ...  ...  эмоционалдық,   іс-әрекеттік)   деңгейлерініңкөрсеткіштері  тексерілді.  ...  2,  3  -  ...   ...   ... ... нәтижелері 4, 5, 6 - суреттерде көрініс тапқан.Сурет 4 Бастауыш сынып дүниетанымының қалыптасуыныңдеңгейі (пайыз есебімен)Суреттердегі көрсеткіш бойынша, ... ...  ...  ...... ... -  1%,  ...  деңгей,  бақылау  тобында  –  ... ...  –  17,0%,  ...  ...  ...  ......  тобында  –  52,0%,  төмен  деңгей  бақылау  тобында  –   ... ... – 30,0% ...    ...    ұлттық    дүниетаным    қалыптастырудағы    маңыздыкомпоненттердің даму деңгейлерінің % ...                                                                           ... тобы (ЭТ) – 224, ... тобы (БТ) – 226                       ...     ...   ...     |Жеткілікті  |Орта      |Төмен       ||                 ...  |           |            |          |            ||           |    |ЭТ                                      |БТ |ЭТ    |БТ    || ... ... ... ... | | | | ... |120|12,1 |36,1 |36,0 |15,8 |3|7,81 |17,9 | |Бақылау |120 |3,2 |16,0 |42,1 |38,7 | | | | |Бұл ... ...  ...  арасындағы  меңгерілген  білім  бойыншамаңыздылау  айырмашылықтың  бар   екенін   ...      ... ... және ... ...  ...  нәтижелердіңайырмашылығының дұрыстығын дәйектейді.Сонымен,  тәжірибелік-эксперимент  ...  ...  ...  сыныпоқушыларының   ұлттық    дүниетанымын    ...    ...    ... ... мен  осы  ...  ...  жұмыстардың   мазмұны,әдістерінің  тиімді екендігін  дәлелдейді.ҚОРЫТЫНДЫӘр халықтың ұлттық мәдениеті халықтың ежелден келе жатқан  ...  ... ... ... ... ...  ...  Сол  себепті,бүгінгі таңда халықтың дәстүрлі өнер  түрлерін  жинақтап  зерделеудің,  оныңайналасындағы  ...  мол  ...  ...  жас  ...  ...   өсе   түсуде.   Сондай-ақ,   еліміздің   қоғамдық-экономикалық өміріне  нарықтық  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  жағдайлар  жас  ұрпақтәрбиесінің   проблемаларын   жаңаша   ...   ...   ...   ... ... ... өркениетті негізде  білім-тәрбие  беру  маңыздымәселеге айналып отыр. Сондықтан бастауыш сыныпта оқитын ...  ...   мен   ...   ...   ...   олардың   дүниетанымынқалыптастырудың  ғылыми негіздері ... роль ... ... ... ... ... үшін ... бастауышсынып  оқушыларының   ұлттық   дүниетанымын   ...   ...   ...  ... ... ...  ... Музыка туындылары оқушылардың сезімталдығын ояту  және  шығармашылыққабілеттерін дамыту интеллект  ... ... ... ... арқылы бастауыш сыныптарда  оқушылардың  ұлттық  дүниетанымынқалыптастыру – әуен, музыка ... ... ... ...  ...  ...   іс-әрекетерге  бағытталуы  тиіс  екендігі    ... ...   ...  ...  ...  ...  ...  олардыбағалау  критерилері  мен  деңгейлерін,  ...  ...  ...   ...   ...   ...    дүниетанымын    музыка    ...  ... ... ...  ...  жұмысына  басшылыққа  алынған  оқытудың   теориялық   жәнепедагогикалық негіздері, музыка тілі, ... мен ...  ...  ... ... ... ұлттық дүниетанымын қалыптастыру  моделін  жүзегеасыру  үшін арнайы  педагогикалық шарттар берілді.5.  Бастауыш  сынып  ...  ...  ...  ...  ... моделі, ұлттық ой мен танымды  жалпы  адамзаттың  ...  ...  ...  арқылы  дүниені  тұтастық   ұстанымы   негізіндеұғынуды,  ...  ...  ...   ...   ...   ...  арнайы әдістемелер арқылы  жүзеге асыру саналды.6. Оқушылардың пікір-сайыс  ...  ...  ...  ...   ...  ...  оларды  дидактикалық  тұрғыда   оқыту   үдерісіндеқолданылған  әдістері  мен  ...  ...  ...   ...   ...   классикалық   музыкадағы   көріністерін   сипаттау   әрекеттерінмеңгертуін,   ...   ...    ...   ...    ... жұмыстары арқылы  дәлелденді.Қазіргі  кезде мектеп оқушыларының  ұлттық ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  оқушылардың   ұлттық   дүниетанымын   қалыптастырубойынша мектеп  мұғалімдеріне  арнайы  әдістемелік   ...   ... ...  ...   ...   қалыптастыру   бойынша   этнопедагогикалықтұрғыда  зерттеулер жүргізу;-  ұлттық  дүниетанымға байланысты ... ... ... мазмұны мынандай басылымдарда жарияланды:1.  Оқушылардың  ұлттық  дүниетанымын   ...   ...   ... ... ... ... ғалымдардың қазіргі заманғы  ғылымизерттеулері: проблемалар және оларды  шешу  жолдары»  жас  ғалымдардыңғылыми-тәжірибелік конференциясының ......  2007.  ... ... ...  ...  ...  //Шымкент   педагогикалықинститутының   70   жылдығына   арналған   «Педагогикалық    ... ... ... ... ...... 2007. – Т.2.– Б. ...  Оқу-тәрбие  үрдісінде  оқушыларға  музыкалық  тәрбие   беру   ... ... ... ... ... ...... – Б. 216-219.4. Ән- күй өнерінің дүниетанымды қалыптастырудағы әсері //«Білім» Ғылыми-педагогикалық журнал. – Алматы, 2008. №2 (38). – Б. 12-18.5.  ...  ...   ...   білім    берудің   мақсаты   ... ...... 2008. №2(2). – Б. ...  Ұлттық  дүниетанымды   саз   ...   ...   ...   ... ...  10  ...  арналған  «Жаңа  әлемдегіҚазақстан және  ... ... беру ... – Жетісай,  2008.  –Б.420-243.7. Қазақ музыкасының оқушы дүниетанымын дамытудағы  мүмкіндіктер  //Ақын,жазушы, философ Шәкәрім  ...  ...  150  жыл  ... ... ... ... мәдениеті: зерттеу мен оқытудың өзектімәселелері»    Халықаралық     ...     ...... 2008. Т2. – Б. 17-20.8. Ұлттық музыка – дүниетаным  құралы  //«Қазақстан  ...... №9. – Б. 12-15.9. ... ұғымы  туралы  ғалымдардың  көзқарасы  //«Ұлт  тағылымы»  ... 2008. №1. – Б. ...  ... тыс ... ...  ...  қалыптастырудағырөлі //«Шығармашылық іс-әрекетті дамыту  арқылы   бәсекеге   ...  ...  ...  ...  атты   ...   ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Шымкент-Москва, 2009. –  Б.16-19.11.   ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...  психологиялық-педагогикалық  негіздері  //«Зерттеуші»–Шымкент, 2010. № 7 (51). – Б. 112-118.РЕЗЮМЕАхтанова Салтанат ... ... ... ... ... ... ... средствами музыки13.00.01 – Общая педагогика, история педагогики и образования,этнопедагогикаАктуальность исследования. В  условиях  все  ...  ... ... и материальной культуры каждый  народ  желает  сохранитьсвою самобытность, культурные ценности,  ...  ...  ...   выражаясвою потребность в духовном самоопределении.  В  ...  «Об  ...  ...  ...  одной  из  важнейших   задач   системы   ...  ...  ...   ...   для   ...   ... направленного  на  формирование,  развитие  и  ... ... на ... ...  и  общечеловеческих  ценностей,достижений науки и ...  этой  ...  в  ...  ...  и  ...  ... во первых, учитывать глобальные изменения, происходящие в  мире,и, во вторых, ... ... ...  на  глубокое  изучение  национальное,культурно-историческое и социально–экономическое  состояние  своего  народа.Отсюда    ...    ...    ...    школьника,    обладающейобщечеловеческими   и   национальными   ценностями    ...    ... ... ... ...  ...  ...  образовательныхинститутов  общества,  в  ......    ...   ... личности  подрастающей смены. Отсюда, одной из  главных  задач,стоящих на современном этапе перед ...  ...  и  ...   ... ... ... поколения, является проблема  формированиянационального  мировоззрения  современных   школьников.   В   этом   ...   ...   ...   ...    ...    ... музыкального искусства.Цель исследования: выявление и теоретическое обоснование педагогическихусловий,    обеспечивающих    ...     ...     ...  учащихся начальных классов средствами музыки.Объект исследования: учебно-воспитательный процесс в начальных классах.Предмет исследования: формирование национального мировоззрения учащихсяначальных классов средствами ...  ...  если   ...  ...  ... ... учащихся  начальных  классов  средствами  музыкиопределяются   педагогическими   условиями,   ...    ... и ...  тогда  будет  обеспечена   возможность  формированиянационального  мировоззрения  учащихся   начальных   ...    ... ... способствовать раскрытию  чувств  и  развитию  творческихспособностей у младших школьниковЗадачи исследования:1.   Определить   ...   ...   ...    ... ... начальных классов средствами музыки.2.  Разработать  структурно  –  ...  ...  по  ... ...  учащихся  начальных  классов  средствамимузыки.3.   Выявить   педагогические   условия    ...    ... ... ... ... ... музыки.4. Проверить в опытно –  экспериментальной  работе  результаты  методикиформирования национального ... ...  ...  ... ...  ...  ...  составляют:    теорияличности,   философские,   психологические,    педагогические    ...    ... ...  о  ...  общечеловеческого   и  национального;теория  восприятия   искусства;   ...   ...   ... ... в ... образования.Методы  исследования:  теоретический  анализ  философской,   психолого-педагогической,        ...         ...  ...   ...   ...   ... исследования; изучение  школьной  документации,  анализ  творческихработ    ...    ...    ...    ...     передовогопедагогического опыта, педагогический эксперимент, ...  ... ... ... ... новизна исследования:-   дано   научно-теоретическое   обоснование   проблемы   формированиянационального мировоззрения ... ... ... ... музыки;- выявлены основные педагогические условия, обеспечивающие  эффективноеформирование  национального   ...   ...   ...   ... ...   ...   ...   модель    формирования    ...  ...  ...  ...  средствами  музыки,   а   такжеопределены критерии, показатели  и  предполагаемые  ...  ... ... у ... ... классов средствами музыки;-  разработана  и  экспериментально  обоснована  методика  формированиянационального мировоззрения ... ... ... ... музыки.Практическая   значимость   исследования   заключается   в   том,   ...   ...   и   ...   ...    позволяютобеспечить эффективность  организации  процесса  формирования  национальногомировоззрения младших школьников  ... ...  и  ...  ...   ...   ... младших школьников средствами музыки и  методика  формированияисследуемого качества у  ...  ...  а  ...  ...  в  ходеисследования результаты и сформулированные на их основе  рекомендации  ...  ...  в  ...  ...  ...   ... ... учебных заведений,  в  системе  повышения  ...  ... ... кадров.Положения, выносимые на защиту:-научно-теоретическое обоснование проблемы  формирования  национальногомировоззрения учащихся начальных классов средствами музыки;-педагогические пути и ... ... ... ... ... ... средствами музыки;-структурная модель формирования национального мировоззрения у учащихсяначальных  классов  средствами  ...   ...   ...   определяетсясовокупностью критериев  и  показателей  содержательного,  мотивационного  ипроцессуального компонентов;-результаты экспериментальной ... и ... в ...  ...  ...   мировоззрения   учащихся   начальных   классовсредствами музыки.Апробация   и   внедрение   ...   ...    в    ... в  ходе  ...  ...  в  форме  научныхдокладов на Международных  (Астана,  2007;  Шымкент,  2007,2008)   научно  ...  ...  а  ...  посредством  публикаций  в  научно  –педагогических изданиях, рекомендованных Комитетом по надзору  и  ... ...  ...  и  науки  Республики  Казахстан  («Білім»,  «Қазақстанмектебі», «Ұлт тағылымы», «Ізденіс»).Перспективы исследования. В  перспективе  ...  ...  ... ... в  аспекте  изучения  проблем  ...  ... ...  ...  классов  средствами,  внутрипредметной  имежпредметной интеграции, декоративно-прикладного  искусства,  эстетическоговоспитания,   ...   ...   ...    ...    региона,ученических творческих проектов и др., в совокупности с индивидуализацией  ... ... ... Saltanat ... ... for the national ... (world view) ofprimary school children by the means of music13.00.01 – General Pedagogy, History of Pedagogics and ... of the ...  In  ...  of  growing  globalization,unification  of  ...  and  material  culture  every  nation  wants  ... its ... cultural values, ...  customs  and  ... its need of spiritual self-determination.   In  the  context  of  ... the ... of the ... ...  of  societyincreases, especially, comprehensive school in ... of  ...  ofthe rising  ...  ...  one  of  the  most  important  goals  ofnowadays for educational theory and practice set for  process  of  ... the rising ... is the issue of ... school   ...  ofthe national ... In the aspect, the usage of  musical  art  ... ... becomes essential.The goal of the research: Revealing and theoretical  substantiation  ...  ...  ...  ...  formation  of  the   nationalWeltanschauung of primary school children by the means of musicThe object of the ... primary school ... ... subject of the research: formation of the  national  Weltanschauungof primary school children by the means of ... ... of the study: if the ... basis of the  ... a national outlook of students of primary classes are  defined  by  meansof music teaching ... results of the content and  ...  thenit would be possible formation of a national ideology  of  primary  classes,music will help to reveal the  feelings  and  the  ...  of  ... in younger ... theoretical and methodological  basis  of  the  research  includes:Theory of personality, ... ... and ...  ... Weltanschauung; Theory of interconnection  between  human  and  national;theory of art  perception;  contemporary  humanistic  ...  ... of ... of the research:  Theoretical  analysis   of  the  researchissue  in  ...  of  relevant  areas  as  ...  ...  ... ... History and ... ... Art,  andScientific methodology; study of school papers, analysis  of  creative  workof  school  ...   ...   ...   study   of   ...  ...  ...  experiments,   statistic  report  andgeneral conclusion of results.Scientific novelty of the ... ... ... of the issue of ... of  the  nationalWeltanschauung of primary school children by the means  of  music  hasbeen ... ... ... conditions providing efficient  formation of thenational ... of primary school children  by  the  means  ofmusic have been ... ... model  of  ...  of  the  national  ...  ... school children by the means of music  has  been  ...  ;more,  ... factors, and ... levels of ... of  theresearched qualities of primary school children by the means of  musichave been determined;- methods of formation of the national ... of primary  ... by the means of music have been ... and  ... value  of the researchTheoretical deduction and scientific and methodological recommendationsprovide efficiency of process organization of   formation  of  the  ... of primary school children by the  means  of  ... tested are the model of ...  of  the  national  ...  ... school children by the means of music and ...  of  ...  the ... qualities of primary school children;  the  results  thanhave  been  obtained  during  the   research   and   ...   from   ...  could be applied  by  ...  schools,  colleges  ... ... in system of advanced training  and  retraining  ... ... for defense- ... ... of the issue of ... of  the  nationalWeltanschauung of primary school children by the means of music;-  Pedagogical  ways  and  ...  of  ...  of  the   ... of primary school children by the means of music;- ... model  of  ...  of  the  national  Weltanschauung  ofprimary school children by  the  means  of  music;  The  ...  ...  by  the  ...  of   criterion   and   indicators   ... ... and ... components;- Results of experimental approval and implementation of the methods  offormation of the national ... of primary school children bythe means of ... and ... of the research results were being ... ... work such as scientific  reports  at  the  Internationalpractical ... ... (Astana, 2007; ... 2007,  2008)   andeducational scientific publications recommended   by   ...  ... ... and ... in ...  and  science  area  ... ... “Ult tagylymy”, “Izdenis”).Prospects for research. In the future, this study may be the  directionin the aspect of studying the problems of  forming  a  national  outlook  ...   of    primary    school    ...    ...    ... ... of  ...  and  applied  arts,  ... the study of national cultural heritage of the region,  students'creative projects, etc.,  in  conjunction  with  the  ...  ... of ... ... САЛТАНАТ КУБЕЙБЕКОВНАБастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылықалыптастырудың педагогикалық шарттарыБасуға 01.07.2010 ж. қол ... ... ... түрі «KZ Times New ... 2 шартты баспа табағыТаралымы 100 дана.«Нұрлы Бейне» баспаханасы. Тапсырыс № 0107160012,  Шымкент қаласы, А.Байтұрсынов көшесі, 15Б/1-----------------------тәжірибелік ...  ...  ...  ... ... қатынас, себеп салдар,  бағыт-бағдаринтеллектуалдық(білім жүйесін  меңгеру)Оқушылардың дүниетанымдық компоненттері  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Бастауыш сынып мұғалімінің педагогикалық шеберлігі және оны қалыптастыру мәселелері47 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь