Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту

Зерттеудің көкейкестілігі. Еліміз егеменді мемлекет болғалы бері барлық салаларда ауқымды өзгерістер жүріп жатыр. Мұндай өзгерістерден білім беру саласы да тыс қалған жоқ. Қазіргі білім беру (саласы) жүйесі әлемдік өркениеттің барлық талабына сай келетін, парасатты, білім мен біліктілігі жетілген мамандар дайындауды қажет етеді. Сондықтан да Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің міндеті ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау екендігі айтылған.
Іс-әрекеттің айрықша түрлерінің бірі ойын болып табылады. Ойын оқу әрекетіне тән бірқатар қасиеттерге ие екендігі белгілі. Мұны мектеп оқушыларының білімі мен дағдыларын қалыптастыруға бағыттауына мақсатталуы айқын көрсетеді. Сонымен қатар ойын оқушыларға қозғау салуға, оларға түрткі болуға да бағытталған. Ол төмендегідей бірқатар қайталанбас қасиеттерге ие: балалар мен жасөспірім жеткіншектер үшін оның оңайлығы мен игерімділігі, демократиялылығы («ойын барлығын да қабылдайды»), игерілуі тиіс шынайы ақиқаттың барынша әралуан қырларын модельдеуге мүмкіндік беретін ойындық құралдардың бейімділігі, ең бастысы–балалар үшін ойынның тартымдылығы. Қазақ халқының ұлы ақыны Абай Құнанбаев: «Ойын ойнап ән салмай, өсер бала бола ма?»-деп айтқандай, бала өмірінде ойын ерекше орын алады. Баланың өмірі, қоршаған ортаны танып, еңбекке қатынасы, психологиялық ерекшеліктері ойын үстінде қалыптасады. Олар ойын ойнау барысында өздерін еркін сезінеді. Іздемпаздық, тапқырлық әрекеті (сезіну, қабылдау, ойлау, зейін қою, ерік арқылы) байқалады.
Ойындарды мақсатты пайдалану мәселесі қандай да бір деңгейде бастауыш оқушыларына тәрбие беру теориясы мен оқыту тәжірибесінде шешімін тапқан. Педагогикалық ғылымның аталған саласына Л.А.Венгер, В.В.Давыдов, А.В.Запорожец, Н.Н.Подьяков, А.П.Усова, Д.Б.Эльконин және тағы да басқа ғалымдар өздерінің елеулі үлестерін қосты.
Бастауыш мектеп тәжірибесінде ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін барынша біржақты түсіну және мұғалімдер мен оқушылар тарапынан оған деген әралуан қарым-қатынасты байқауға болады. Көптеген мұғалімдер мен әдіскерлер, мұндай ойынмен «қызықты» сипатта берілген тапсырмалар мен жаттығуларды ғана байланыстырады. Олар рольдік және басқа да ойындарды сабақтарда қолданудың орынсыздығы мен мақсатқа сай келмейтіндігі туралы айтады. Сондай-ақ қазіргі кезде көбінесе, ойынды екінші қатарға шығару байқалады. Ойын игерілген білімдер мен дағдыларды бекітуге арналған құрал ретінде ғана мойындалды. 1 және 2 сынып арифметика курсына арналған ойындар жүйесін жасап шығарған әдіскер Н.В. Огаркова да осындай ой-тұжырымға келген. Кейбір зерттеулер мен әдістемелік әдебиеттерде оқыту үрдісіндегі ойындарды пайдалану ерекшеліктерін айқындайтын ойын мен оқу іс-әрекеттерінің өзара байланысы жеткілікті айқындалмағаны еместігі байқалады.
1 Бастауыш мектепте математика сабақтарында ұлттық ойындарды пайдалану «Жоғары кәсіптік, базалық білім және жеке пәндерді оқыту әдістемесі» атты ғылыми-әдістемелік конференцияның еңбектері-І (17-18 желтоқсан) Шымкент-2005 жыл (Р.И.Кенжебековамен авторлық бірлестікте).
2 Бастауыш мектепте математика сабағында қолданылатын ұлттық ойындар //«Қазақстан республикасы тәуелсіздігінің 15-жылдығына арналған «Әуезов оқулары-5» «Қазақстанда гуманитарлық ілімдердің дамуы: ізденістер, даму преспективалары мен бағыттары» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясы. Шымкент-2006.–Б. 154-156.
3 Математика сабағында дидактикалық ойын есептерді қолдану //«М.О.Әуезов атындағы ОҚМУ. Шымкент, 2007. (Оқу-әдістемелік құрал) 2,5 б.т. (М.Мұсабековпен авторлық бірлестікте).
4 Ұлттық ойындарды бастауыш математикасын оқытуда пайдалану. «Білім берудің инновациялық моделі: бағыттары мен болашағы» халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары 29-30 қараша. Ақтөбе-2007 жыл.
5 Бала дүниетанымын-ұлттық ойындар арқылы дамыту //«Ұлт тағылымы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журнал –Алматы 2008 -№1(1) -Б. 20-23.
7 Сабақта дидактикалық ойындар пайдалану арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру //«Әуезов оқулары-7 М.Әуезов және қазақтанудың өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның еңбектері. Шымкент-2008.–Б. 82-84.
8 Бастауыш мектепте математиканы оқытудың нәтижесін бақылау әдісінің маңызы //«VII Сәтбаев оқулары» Атты жас ғалымдар, студенттер және оқушылардың халықаралық ғылыми конференциясы том 16–Повлодар 2008–Б. 331-333
9 Использование дидактических игр в начальной школе //XVII Международная научно методическая конференция Педагогический менеджмент и прогрессивные технологии в образовании.-Пенза 2009.-Б. 125-127.
10 Бастауыш мектеп оқушыларын математикаға оқыту барысында дидактикалық ойындарды қолданудың қазіргі жағдайы //М.Сапарбаев атындағы ОҚГИ-ның 15 жылдығына арналған «Қазіргі таңдағы білім мен ғылымның мәселелері» атты VІ Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. 1-том.-Шымкент 2009.–Б. 81-84.
11 Дидактикалық ойындарды математика сабағында пайдаланудың әдістемесі //М.О.Әуезов атындағы ОҚМУ. Шымкент 2009. (Оқу–әдістемелік құрал) 5 б.т. (Л.Искаковамен авторлық бірлестікте).
12 Дидактикалық ойындар-бастауыш мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекеттерін белсендіру құралы //«Ізденіс» халықаралық ғылыми-педагогикалық журнал–Алматы. 2009ж №4(2).–Б. 296-299. (Л.Искаковамен авторлық бірлестікте)
13 Бастауыш сыныпта дидактикалық ойындардың мүмкіншіліктері //«Ұлт тағылымы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журнал–Алматы. 2009. №4 –Б. 19-22. (Л.Искаковамен авторлық бірлестікте)
14 Сабаққа дидактикалық ойындарды қолданғанда оқушылар арасындағы өзара жарыстың атқаратын рөлі //Қазақстан жоғары мектебі журналы-Алматы. 2010ж. №1.-Б. 224-227.
15 Есеп шығаруда модельдеуді қолдану //«Ұлт тағылымы» халықаралық ғылыми-педагогикалық журнал-Алматы. 2010ж. №2(1). 184-187. (М.Мұсабековпен авторлық бірлестікте)
        
        |ӘОЖ 373.31:37.025:51                  |Қолжазба ...               ... ... НИЯЗБЕКҚЫЗЫБастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және  дидактикалықмазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін ...... және ... ... мен әдістемесі(математика)Педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесіналу үшін дайындалған диссертацияныңАВТОРЕФЕРАТЫҚазақстан РеспубликасыАлматы, 2010Жұмыс М.О.Әуезов атындағы  Оңтүстік  Қазақстан  мемлекеттік  ... ...              ... ... ...      ||                               ... ... А.М.              ||                               |                                      ||                               |                                      ... ...             ... ... докторы,      ||                               ... ... Ә.К.             ||                               |                                      ||                               ... ... ...     ||                               ... Ж.Т.                        ||                               |                                      ... ұйым                   ... ... қыздар педагогикалық||                               ...                          ... 2010 жылы ... ...  ...  ...  университетіндегі  педагогика  ғылымдарының  докторы   ғылымидәрежесін беру жөніндегі Д 14.08.05 ... ... ... 050012, ... ...  Төле  би  ...  86,  ...  415бөлме.Диссертациямен Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық  университетініңкітапханасында танысуға болады (050010, Алматы қаласы,  ...  би  ... 2010 ... ... ... ...  |                                     ... хатшысы            |Шоқыбаев Ж.Ә.                        ... ... ... ... ... ... бері барлықсалаларда ауқымды өзгерістер жүріп жатыр. Мұндай  өзгерістерден  білім  берусаласы да тыс  ...  жоқ.  ...  ...  беру  ...  жүйесі  әлемдікөркениеттің барлық талабына сай келетін, ...  ...  мен  ...  мамандар  дайындауды   қажет   етеді.   ...   да   ... ... ... заңында білім беру жүйесінің  міндеті  ұлттықжәне  жалпы  адамзаттық  құндылықтар,  ғылым   мен   ...   ...  жеке  ...  қалыптастыруға,  дамытуға  және   кәсіби   шыңдауғабағытталған білім алу үшін ... ... ... ... ... ... ...  бірі  ойын  болып  табылады.  Ойын  оқуәрекетіне  тән  бірқатар  қасиеттерге  ие  ...  ...  Мұны   ... ... мен ...  ...  ...  мақсатталуыайқын көрсетеді. Сонымен қатар ойын оқушыларға қозғау салуға, оларға  түрткіболуға да бағытталған. Ол  ...  ...   ...  ...  ...  мен   жасөспірім   жеткіншектер   үшін   оның   ...   ... ... ...  ...  да  ...  ...  шынайы  ақиқаттың  барынша  әралуан  қырларын  модельдеуге   ... ... ... ...  ең  ...  үшін  ... Қазақ халқының  ұлы  ақыны  Абай  Құнанбаев:  «Ойын  ойнап  ... өсер бала бола ... ... бала ...  ойын  ...  орыналады.   Баланың   өмірі,   қоршаған   ортаны   ...   ...   ...  ...  ойын  ...  ...  Олар  ойын  ... өздерін еркін сезінеді. Іздемпаздық,  тапқырлық  әрекеті  (сезіну,қабылдау, ойлау, зейін қою, ерік ... ... ... пайдалану мәселесі қандай да  бір  деңгейде  бастауышоқушыларына тәрбие беру теориясы мен  оқыту  ...  ...  ...   ...   ...   ...    Л.А.Венгер,    В.В.Давыдов,А.В.Запорожец, Н.Н.Подьяков, А.П.Усова,  Д.Б.Эльконин  және  тағы  да  ... ... ... үлестерін қосты.Бастауыш мектеп тәжірибесінде ұлттық  және  дидактикалық  мазмұнды  ойынесептерін барынша біржақты түсіну және  ...  мен  ...  ... ... ... ... ... болады. Көптеген мұғалімдер  менәдіскерлер,  мұндай  ойынмен  «қызықты»  сипатта  ...  ...  ... ғана ...  Олар  ...  және  ...  да  ойындардысабақтарда қолданудың орынсыздығы  мен  мақсатқа  сай  келмейтіндігі  туралыайтады. ... ...  ...  ...  ...  ...  қатарға  шығарубайқалады. Ойын  игерілген білімдер мен дағдыларды бекітуге  арналған  ... ғана ... 1 және 2 ... ... ... ...  ойындаржүйесін  жасап  шығарған  әдіскер  Н.В.  Огаркова  да  осындай  ой-тұжырымғакелген. Кейбір ... мен  ...  ...  оқыту  үрдісіндегіойындарды  пайдалану   ерекшеліктерін   айқындайтын   ойын   мен   оқу   ... ... ... ... ... ... ... ерекшелік психологиясы саласында ойынды Б.Г.Ананьев,  А.В.Запорожец,А.Н.Леонтьев,   А.А.Люблинская,   С.Л.Рубинштейн,   Д.Б.Эльконин    ... ... ... арнайы формасы  ретінде  дамытудағы  тарихиаспектті  Е.А.Покровский,   Р.И.Жуковская,   ...   ... ... ... ...  ...  ...  және  дидактикалық  мазмұнды  ойынесептерінің  мазмұны мен қызметін ... ... ... ...  ... ... бастады. Кіші мектеп  жасындағы  балаларды  оқытуда  ойындыпайдалануға байланысты М.И.Моро,  А.М.Пышкало,  В.Н.Рудницкая,  ... ... ... ... ұсынылымдар жасалды.Кейбір  әдіскерлердің  пікір-көзқарастары  бойынша  ойын  оқыту  әдісінежатқызыла бастады. ... ...  ...  ...  ойын  ...   жеке   оқушылардың   ой-өрісін,   ...    ...   ...    ретінде    ғалым-әдіскерлер    А.Е.Әбілқасымова,Ә.К.Қағазбаева,  Д.  Рахымбек,  Б.Баймұханов,  ...  ...   ...   ...    т.б.    ...  бастауыш   мектепте   оқыту   барысында   қолдануға   ... ... ... ... бар. Атап айтсақ:  Ж.С.Сардарованыңкандидаттық диссертациясы бастауыш мектептің оқу  процесінде  пайдаланылатындамытушы компьютерлік ойындар жүйесін  теориялық  ...  ...  ...   пайдаланудың   әдістемесін   ...   ...   ...  ...  5-ші  ...  ...  тілі  ...  дидактикалықойындарды  қолданудың  тиімді  әдістемесін  жасау,  ...  ...  ...  белгілерін  айқындау  қарастырылған.  Бастауыш   сыныптаұлттық-дидактикалық ойындарды пайдалануға Р.Жиеналиев пен  Р.Қ.Керімбековтыңғылыми  жұмыстары  ...  ...  мен  ...   ... ... ... оқушыларының сабаққа  қызығушылығын  арттырудадидактикалық    ойындардың    ...    орны    ...     ... ... еңбектерінде жаңа технология үдерісінде  математикасабағында ойын элементтерін тиімді пайдалану  арқылы  оқушылардың  ...   ...   ...   Математика   сабақтарында   дидактикалықойындарды пайдалану  арқылы  оқушылардың  ...  ...  ... ... ... ... ... еңбекгі  ойынарқылы оқытуға арналған. Білім беру барысында ойын  ...  ...  ...  ...  мен  Т.Керімбаеваның  еңбектеріндедидактикалық  ойындардың  түрлері  зерттелген.   Оқушыға   білімінді   ... ... ойын  ...  ...  ...  ... ... диссертациясы бастауыш мектепте сыныптан  тысжұмыстарда математикалық ойын  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   сыныптардағы   математиканыоқытуда  компьютерді  пайдаланып  кейбір  математикалық  ойындарды   ...   ...   ...   ...   ...  ойындарды   оқушылардың  танымдық  қызығушылығын  қалыптастыруқұралы  ретінде  қарастыруға  арналған.  А.К.Айтпаеваның  ...  ... ... ... ... сынып оқушыларын тәрбиелеу құралы  ретіндеқарастырылған.Кіші мектеп жас ... (6-10 жас ... ең ... ... оқу ... ... ... кезеңі болып табылатындығын атап  өту  қажет.  ...  ...  ...  ...  оқу  ...  ...   солсебепті де оқу іс-әрекеті кіші мектеп жасындағы  балалар  үшін  жетекші  іс-әрекеттердің бірі болып ... ... ... ... ... ...  және  ...  ойын  есептерін  қолдану  арқылы  оқушылардың   ...   ... және  ...  ...  ...  ...  ... арасында  қарама-қайшылық  бар  екендігі  анық  байқалады.  Бұлқарама-қайшылық «Бастауыш  мектептің  математика  сабақтарында  ...  ... ... ойын ... қолдану  арқылы  оқушылардың  ой-өрісіндамыту» атты тақырыбының көкейкестілігін ... орай ... ... ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойынесептерін   қолданып  бастауыш   мектепте   математиканы   ...   ... ... ... ... ... мақсаты: бастауыш мектептің математика сабағында ұлттық  жәнедидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану  арқылы  оқушылардың  ой-өрісіндамытудың ұйымдастырушылық  ...  ...  ...  ... әдістемесін жасау, оны тәжірибе жүзінде тексеру.Зерттеу нысаны: бастауыш сыныптарда математиканы оқыту үрдісі.Зерттеу пәні:  бастауыш  ...  ...  ...  ...  ... мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың әдістемесі.Зерттеудің болжамы: егер бастауыш мектептегі математика сабағында ұлттықжәне дидактикалық мазмұнды  ойын ... ...  ...  ...  ой-өрісін   дамыту   теориялық-әдістемелік   ...   ...   және   ... кешені жасалса, онда  оқушылардың  ой-өрісі  артып,  оқу  сапасыартады,  ...  бұл  ...  ...   ...   ...   ... мен ... күшейе түседі.Зерттеу міндеттері:- бастауыш мектептегі  математика  сабағында  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды  ойын  ...  ...  ...  жағдайын  анықтау  және   олойындарды  қолданып  ...  ...  ...   теориялық   негізінанықтау;- ұлттық және ... ... ойын ... қолданып  оқушылардыңой-өрісін   дамытудың   әдіс-тәсілдерін    анықтап,    оны    ... ... ... ... ...  ...  сабағында  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды   ойын   ...   ...   ...   ой-өрісін   дамытудыңәдістемесін жасау, оның тиімділігін тәжірибелік эксперимент арқылы тексеру.Зерттеудің жетекші  идеясы:  бастауыш  мектептегі  ...  ...  және  ...  ...  ойын  ...  ...  оқушылардыңтеориялық-әдістемелік тұрғыда негіздеп, тиімді  қолдану  арқылы  оқушылардыңқызығушылығы мен ынтасын арттырып, оқу сапасын жақсартуға болады.Зерттеудің   ...   ...   ...   беру   ...  ...  ...   ...  дамуының  жалпы  философиялық  принциптері,   бір   тұтастық   туралыдиалектикалық ... ... ... білім берудің қазіргі  мәселелері,ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін  оқу  ...  ...  ...   ...   ...   отандық   және   шетелдікғалымдардың әдістемелік ... ... ...  ...  ...  ғылыми  әдістемелікжәне   эксперименттік   қағидаларын   негіздеуде   дидактикалық    ... ... ... және  ...  ...  ...  ... қағидалары, іс-әрекеттің философиялық,  психологиялық,  педагогикалықтеориялары мен ... ... ... ...   көздері:   зерттеу   проблемесы   ...    ... ... педагогтардың,  математик–әдіскерлердіңеңбектері; Қазақстан Республикасы үкіметінің ресми материалдары; Білім  жәнеғылым  министрлігінің  орта  мектепте  ...   беру   ...   ...  ...  мен   оқулықтары   және   ...   ... ... оқу ... оқу  құралдары  және  т.б.);  білімберу саласын ақпараттандыру тұжырымдамасы  мен  ...  ... ... мен озық ... және ...  әдістері:  зерттеу  жұмыстарын  жүзеге   асыруда   теориялық(модельдеу, аналитикалық-синтетикалық,  салыстырмалы,  индуктивті–дедуктивтіталдау),   ...   ...   ...    ...    ... озық  ...  жинақтау);  әлеументтану  (сауалнама);білім  беру  жүйесі   субъектілерінің   ...   ...   ...    ...    ...    ...     жүргізу,математикалық-статистикалық өңдеу әдістері қолданылды.Зерттеудің   тәжірибелік-эксперименттік   базасы.   ...   ... ... ... ...  орта  мектебі,  Төлеби  ауданындағыМ.Әуезов орта ... ... ... ... ...  №47  ... Т.Рысқұлов атындағы №25 мектеп–гимназиясы.Зерттеу жұмыстары: (2003-2009 ж.ж.) үш кезеңде жүргізілді:Бірінші  кезеңде  (2003-2004  жылдар)  педагогикалық  зерттеу-әдіснамасытеориясының ... және ... ... ... ... ...  ... әдебиеттерді мақсатты  зерттеу  және  талдау;  бастауыш  мектептегіматематика  сабағында  ұлттық  және  ...  ...  ойын  ...  қазіргі  жағдайын  айқындау;  бастауыш   мектепте   математиканыоқытудың  стандарты  мен  ...  ...  мен  ...   ...  ...  зерделеу  жұмыстары   жүргізілді.   Нәтижеде   ...  ...  ...  ...   болжамы,   әдіснамасы   мен   ... ... ... ...  оның  ...  ... кезеңде (2005-2006 жылдар) ғылыми-әдістемелік  әдебиеттерді  жәнеозық  тәжірибелерді  зерттеп  ...  ...  ...  және   ... ойын есептерін бастауыш  мектеп  оқушыларының  атқаратын  рөлі  ...  және  ...  ...   ...   ...   ...   жәнедидактикалық  мазмұнды  ойын  есептерін  қолдану  ...  ...   ... ішкі ... ... ... эксперимент  негізіндебастауыш мектептегі математика сабағында ұлттық және  дидактикалық  мазмұндыойын есептерін ... ... ...  ...  ...  ... ... кезеңде (2007-2009 жылдар) жүргізілген теориялық және тәжірибелікжұмыстар қорытындыланды. Бастауыш мектептегі  математика  сабағында   ұлттықжәне дидактикалық ... ойын  ...  ...  ...  ой-өрісіндамытудың әдістемесі жасалып,  оның  тиімділігі  оқыту  эксперименті  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Зерттеужұмысының нәтижелеріне теориялық  талдау  жасалды,  қорытындылар  негізделіпшығарылды. Диссертациялық жұмыс, оған қойылатын ...  ...  ... ... ... ғылыми жаңалығы:- бастауыш мектептегі  математика  сабағында  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды  ойын  ...  ...  ...  ...   оны   қолданудағыкемшіліктер мен қиыншылықтар және оның  себептері  айқындалып,  ұлттық  ... ... ойын ... ...  ой-өрісін  құралы  ретіндеқолданудың теориялық-әдістемесінің негіздері анықталды;- ұлттық және  дидактикалық  мазмұнды  ойын  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...   негізделіп,   олардыңоқушылардың іс-әрекеттерінің шығармашылығын ... ролі  мен  ... ... ... ... мектептегі  математика  сабағында  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды  ойын  есептерін  ...  ...  ...   ...   ... әдістемесі жасалынды.Зерттеудің теориялық маңыздылығы: бастауыш мектептегі математиканы оқытубарысында  ұлттық  және  дидактикалық  мазмұнды   ойын   ...   ... ... сыныпта қолданылатын ұлттық және дидактикалық  мазмұндыойын  есептерінің  математикалық  ...  мен  ...  ...  ... және дидактикалық мазмұнды ойын  есептерін  сабақ  барысында  қолдануарқылы дайындықтары әртүрлі оқушылардың  ой-өрісінің  даму  ... ... ...   практикалық   маңыздылығы:   зерттеу   ...   ... ... және әдістемелік құралдарын  дайындағанда,  бастауышмектепте  математиканы  оқыту  ...  ...   ...   дамытудабастауыш мектеп мұғалімдерінің  білімін  жетілдіру  курстарында  пайдалануғаболады. Дайындалған ұлттық және ... ... ойын ...  ... ... ... ... қолдана алады.Қорғауға ұсынылатын қағидалар:-  ұлттық және ... ... ойын ... ...  мектептегіматематика  сабағында   оқушылардың   ой-өрісін   дамыту   үшін   ... ... ... және дидактикалық ойындар мектеп оқушыларының ой-өрісін  дамытуқұралы екендігінің дәлелдемесі;- бастауыш мектептегі  математика  сабағында  ұлттық  және  ...  ойын  ...  ...  ...  ...  үшін   қолданудыңәдістемесі;Зерттеу нәтижелерінің дәлелдігі мен негізділігі: қойылған ... ... және ... ... мен ...  ...  сәйкес  әдістердіңқолданылуымен,  бастапқы  теориялық  ...  мен   ...   ... көрсеткіштердің өзара  дәл  келуімен,  олардың  тиімділігініңбастауыш сынып  оқушыларының  ой-өрісін  дамыту  ...  ... ...  оның  ...  жоғары  екендігінің  дәлелденуімен  жәнезерттеудің  негізгі  қорытындылары  мен   ...   ... ... ... енгізіліп, мақұлдануымен қамтамасыз етілген.Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу мен  ...  ...  ...  ...  қағидалары  мен  нәтижелері   тәжірибелік-эксперименттіксынақтан өткізіліп,  өзінің  дұрыстығын  дәлелдеді.  ...  ...  ...  халықаралық    және   республикалық   ғылыми-әдістемелікконференцияларда  талқыланды:Сондай-ақ  республикалық   ...   ...   ... ... ... кәсіптік, базалық білім және  жеке  пәндерді  оқыту  әдістемесі»атты ғылыми-әдістемелік конференцияның еңбектері-І (Шымкент, 2005ж.)  ... ... ... ...  мен  ...  ...  ғылыми-практикалық конференция материалдары  (Ақтөбе, 2007ж.), «Әуезов  оқулары  -7М.Әуезов және  қазақтанудың  өзекті  мәселелері»  атты  ...  ...   ...    еңбектері.    (Шымкент,    ...     ... ... ... конференция  Педагогический  менеджмент  ипрогрессивные  ...  в  ...  ...   ...   ... ... 15 жылдығына арналған «Қазіргі таңдағы білім мен  ... атты VІ ...  ...  конференция.  (Шымкент,2009ж.)Оның ішінде Қазақстан Республикасының Білім  және  ...  ...  және  ...  саласын  бақылау  жөніндегі   комитет   алқасы   ... «Ұлт ... ... 2008),  ... ...  2009),  ... ... 2009), «Қазақстан жоғары мектебі» (Алматы, 2010).Диссертацияның құрлымы. Диссертациялық жұмыс кіріспеден, екі  ...  ... ... әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі негізделген, зерттеу  нысаны,  пәні,мақсаты, болжамы  мен  ...  ...  ...  ...  ...   ғылыми   жаңалығы   мен   практикалық    маңыздылығы,    зерттеунәтижелерінің ... ...  ...  математика  сабағында  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды  ойын  есептерін  оқушылардың  ой-өрісін  ...  ... ... атты ... тарауда  бастауыш  мектептегі  математикасабағында  ұлттық  және  дидактикалық  мазмұнды  ойын  ...  ...  ...  ...  ондағы  кемшіліктер  және  олардың   себептеріайқындалып,  ол  ...  ...  ...  ...  үшін  ...  ...  ...   Сонымен   қатар   бұлбөлімде ұлттық және дидактикалық  мазмұнды  ойын  есептерін  ...  ... рөлі мен ... ... ерекшеліктері айқындалған.«Бастауыш  мектептегі  математика  сабағында  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды  ойын   ...   ...   ...   ...   ... атты  ...  ...  бастауыш  сыныптарда  математиканы  оқытубарысында  ұлттық  және  ...  ...  ойын  ...  ...  негізі  сипатталып,  онда  ойындарды  қолданудың  қажеттілігіқандай оқу  материалдарына  байланысты  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  барысында  қолданылатын  ұлттық  жәнедидактикалық мазмұнды ойын есептерін  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Сондай-ақ,   ұлттық   және   дидактикалықмазмұнды ойын есептерін сабақ  барысында  қолданғанда  дайындықтары  ... ...  ...  ерекшеліктері  айқындалып,  педагогикалықэксперимент пен оның қорытындысы сипатталған.Қорытындыда   жүргізілген   зерттеу   ...    ...    ... ... ... қолданылған материалдар енген.НЕГІЗГІ БӨЛІМЕлімізде жүріп жатқан  саяси-әлеуметтік  реформаларға  байланысты  жалпыбілім беру ... ... ...  да  ...  Себебі  білім  беружүйесі қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуында жетекші роль ... ...  ...  беру  қызметкерлерінің  алдында  тұрған  бастымақсат-еліміздегі  білім  ...  ...  ...  ...  және  ... ... жеке ... қалыптастыру, қоғам қажеттілігін  өтеу,  оныәлемдік білім кеңістігіне кіріктіру ... ... ... ... ... И. ... ... адам»  ұғымы«Жасаушы адам» ретінде елеулі қызметті бейнелейтіндігін  айтады.  Шындығындаіс-әрекеттің қалған  түрлерінің  ...  да  адам  ...  ... ...  ...  ...  алмайды.  Ойыноқытады,  дамытады,  ...   ...   ...   ...  ...  ...  ойыннан  ажырату–оның  дамуының  басты  көзінен,шығармашылық импульсінен  және  әлемді  тану  ...  ...  ...  ...  Ойын–баланың  барлық  өмірлік   бағыттарының   реттеушісі.Дидактикалық ойындар  таным  және  ...  ...  ...  оқушылардың  іс-әрекетінің белсендіргіші. Ол балалардағы  балаға  тән  ...  ... ... балалардың өмір мектебі және  «даму  тәжірибесі»  Бала  ойнайотырып  ...  ...  өзін  оған  ...   ...   адам   ретіндеқалыптасады.«Оқу  құралдарының  мінезі-мектеп  ...  ...   ...   ... ақын ... ... ... біздің берер білім,  тәрбие  жолынапайдаланылатын  әдістемелер  мәнді  болуы  керек.  Ол  үшін  бала   ... ... ойын ... ... ... ...  білімбаланың  ақылына  лайықталап,  талабын  шабыттандыратындай,  ойын  оятарлық,іскерлігін дамытарлықтай, бастаған  істің  ...  ...  ... ...  керек.  Оқушылардың  ой  белсенділігін,  саналы  ойлана  білуіндамыту мұғалімнің негізгі міндеті. Ойын баланың ...  ...  мен  ... ... ... дағды  мен  шеберлікті  меңгеруге,  қиындықты  жеңуге,төзімділікке  баулиды.  Олай  болса,  ойынды  қай  ...  не  ... аса ...  ...  ...  ...  ...  ой-өрісіндамыту  үшін  «Санамақ»  ойынын  қолдануға  болады.  Оның  ...  ...  ...  ...  жетілдіру.  Атау  ұйқастарын  санау  арқылы  баласандардың атын атауға үйренеді, ... аты ... ... ... ... ... дегеніміз-егеу,Үш дегеніміз үкі,Төрт денегіміз төсек, т.б.«Ақсүйек» ойыны белгісіз санды табуға арналған ойын. Ойынға толық  сыныпқатысады. ... ... ... ... «ақсүйек» тағылып  жатыр.  Кімдұрыс шығарса, сол табады. Кім ақсүйекті көп ... сол ... ойын ... дамуындағы екі әлеуметтік баспалдақтардыанықтап  көрсетті:  1)  заттармен  әрекеттестікті  бейнелейтін  ойындар;  ... ... ...  ...  ...  ...  құралы  болып  табылады.  Ойынталаптарын  орындау  арқылы  балалар  өздерінің   ...   мен   ... ... ... ... ... пен ...  сезімідами түседі. Бір ойынға қатысушының ереже бұзуы тұтас команда  нәтижелеріненкөрініс  тауып  отырады.  Ұжым  талаптарын  ...   ...   ... оны ... ...  ...  қоюға  болады.  Ал  бұл  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Өйткені  балалардыойынға тартып,  қатыстырудан  басқа,  ұжымда  бірлікте  болуға  ұмтылу  жәнебелгілі орынды ... ... ... та олар үшін ...  роль  ... ... ... қарым-қатынасқа және де ұжымдық  іс-әрекетке  дегенмұқтаждықтарын  қанағаттандырады.   Ойын   ...   ...   ...   менқұндылықтарды   қалыптастырады.   ...   ...    ...    ... мен ... ... балалардың  білімін  нақтылайды,  елестетеалуды, сөйлеуді дамытып оқумен, санауды және т.б. үйретеді.Біз өз зерттеуімізде ... ...  ...  ... ойындық және танымдық  негізден тұратын іс-әрекет түрі.  Баланыңмектепке келуінен  кейін  ойын  іс-әрекеттің  жетекші  түрі  ...  ... ... ...  ...  мен  ...  ...  орын  алады.Мұндай пікірлерді Т.Е.Конникова, Ф.И.Фрадкина және  т.б.  ...  ... Олар ... жасына дейінгі балалықтың  аяқталуымен  бірге  ойынныңөлмейтіндігін, тек қана өмір сүруді жалғастырып қана қоймай  өзіндік  ... ... ...   ...   беру   ...   ...   ...   мақсатқасәйкестілігін мойындауды біз  ежелгі  дүниеден  де  табамыз.  ...  ... беру және ... беру құралы ретіндегі алғашқы жазбаларды  біз  ежелгігрек философы  Платонның  еңбектерінен  кездестіреміз.  Ол  ойынның  ... ... ... ... және ... ... ... оқуын,  білімдімеңгеруін оңайлатады деп санады. Рим  мектептерінде  Қайта  ...  ...  ...  ...  кезінде  ойындарды  енгізу  міндетті  ...  ... ... ... ойын ... ... Ф.Фребель, Ж.Фурье  секілдіғалымдар да айрықша назар аударған. Олар,  ойын  балалардың  ең  қиын  ... ... ... деп ... ...  арнайы  әдістемеәдістеме жасады және балаларды оқыту, оларға білім  беру  тек  қана  ... ... ғана  ...  асырылатын  мектептерді  Германияда  құруғаәрекет жасады.К.Д.Ушинский бүкіл оқу үрдісін ойынға ...  ...  ...  қарсышықты. Дегенмен балалардың есте  сақтау  қабілетін,  ынта  мен  оқуға  ... ... ...  ...  ...  ... ... Ол сонымен қоса ойын арқылы  тұлғаның  қандай  да  бірқыры  ғана  емес,  тұтас  адам  ...  деп  ...  ...   ойындардыпайдалануға қатысты көптеген құнды кеңестер берді.  Мәселен  ойын  негізіндебалаларда   белсенді   ...   ...   ...   ...    ... ... ... ғылымында ойын әрекетінің оқу үрдісінде  алатын  орны  туралызерттеліп жүрген еңбектер аз емес. Себебі ойын-оқу,  ...  ... ... өмір сүруінің маңызды  бір  түрі.  Оны  мынадай  сызба  арқылысуреттесек те болады. (1 сурет)Оқу  ...                     ...   ...                    ... - ... ... бір ... ұғымына түсінік берсек-бұл адамның  мінез-құлқын  өзі  басқаруменанықталатын   қоғамдық   тәжірибені   ...   ...   ...  ...  бір  ...  ...  тәжірибесінде  ойын  әрекетімыныдай қызметтерді атқарады:-ойын-сауық;-коммуникативтік немесе қарым-қатынастық:-диагностикалық (ойын барысында өзін-өзі тану);-коррекциялық (өзін-өзі түзету);-әлеуметтендіруӘлде  де  ...  ...  ...  ...   ...   ... функциялары анықталуда.Ойын-адам өміртанымының алғашқы қадамы. Сондықтан  ойын  арқылы  балаларөмірден көптеген мәліметтер алып, білімін ... ... ... құбылыс  не  әрекет  іспетті.  Ол  міндеттітүрде  ұжымдық  әрекет.   ...   ...   ...   ...   ... ... ... деген сыйластық қажеттіліктерімен  санасуы  әройыншының жеке әрекеттерінен туындайды. ...  ...  ...  ...  ... әр ... өз қарсыласының  мүмкіндігімен  санасып,  бір-біріне  дегенсенімін арттырады.Ойынның да өзіне тән мотивтері ... ... ... рөлдік ойындарбаланың зейінін, есін, ойлауын, қиялын қалыптастыруда  зор  маңыз  атқарады.Ойын әсері ... бала өз ...  ...  ...  алатынын,  қандайқабілеті бар екенін байқап  көреді.  Ал,  ақыл-ой  ...  ...  ... сақтап ойнайды. Ол ойындар  баланың  тапқырлығын,  байқағыштығын,зейінділігін артырумен қатар, ерік сезім түрлерін де дамытады.Бастауыш сынып ...  ...  ...  ...  ... еңбек болса, бұлардың әрқайсысы негізгі  функцияларды  атқарып,  баланыдамытады. Оқу-білім алу мен білік дағдыны  қалыптастырса,  ...  ...  ...  қабылдап,  сонымен  қатар  жаңалық   алмасуынарттырады. Ал ... ... ...  нақты  мақсаттарына  қарай  пайдалану   ...   ... ... ойын  ...  ...  ұйымдастыру  формалары,ойын  түрлері,  ойындық  құралдар,  ...  ...  ...  арасындағыбарлық өзара байланыстар. Ойынды  пайдалану  әдістемесінің  ...  ... ... ... ... (2 ... - Ойындарды пайдалану әдістемесінің құрылымыОйынның қолданбалы жағын зерттеген әдіскерлердің дидактикалық  ойындарғадеген  қызығушылық  барынша  өсе  түсуде.  ...  ...  ... таным дәстүрлі оқытуға ұқсамайтын айрықша түрдегі  өзіндік  формағаие  болатындығын  анықтады:  бұл  жерде  ...  мен  ...  өз   ... бұрыннан белгілі дәйектер  мен  құбылыстарға  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  жекелегенқұбылыстар арасындағы ұқсастықтар  мен  айырмашылықтарды  табу  сияқтылардыңбарлығын кездестіретін болады. Ойын қарқыны мектеп  оқушыларын  ...  ...  ...   ...   ...   ...   Олардың   тілдік   жадыларыныңдаярлықтарын  жаттықтырады,  сөйлеу  қарқынын  дамытуға  ...   ... ...  ...  оқушылар  өздерінің  ойларын  жеткізуге  машықтанады,осының ...  ...  ...  ...  ...  автоматтандырылады.(К.А.Родкин).  Демек,   ойын   сөйлеу   ...   ...   ... бірі ... ... ... дидактикалық ойындар мен оны  оқуүдерісінде  пайдалануға  қатысты  соңғы   зерттеулердің   ...   ... ... ... ... болады:а) Дидактикалық ойындар  ойлау,  ерік,  жады,  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  М.В.Стронин  жәнет.б.);б) Сабақтағы ойын жағдайларында  мектеп  оқушысы  іс-әрекеттің  үрдістікжағынан терең қанағаттану сезімінде болады және бұл ... ...  ... ... ... ... ... Г.А.Ляпина);в) Дидактикалық ойындардың жемісті  сәтілігі  мектеп  оқушыларының  ойынүдерісіне қызығушылығымен, ойынға ... өз ...  ...   ...    ұмтылысымен    байланысты.    (Ю.П.Азаров,    ... ... ... ... іс-әрекетін жандандыру құралы  ғана  болыптабылмайды,  ол  ...  және  ...  ...  ... (А.А.Баранов, В.И.Иванова).Әдебиеттерді шолу мен  тәжірибелік  сараптамалық  жұмыстар  дидактикалықойындардың барынша ... ...   ...   ...   ...   тән    ...    ...  барынша  назар  аудару,  және  мектеп   оқушыларын   зерттеуэлементтеріне ие іс-әрекетке  ...  ...  ...  ...  ...  ...  оқушылар  бірқатар  логикалық  операцияларды  ... ... ... ... шешу ... белгілейді.  Мұндайдидактикалық ойындар ізденгіштік деп аталады.Ізденгіштік дидактикалық ... ... және ... ...   ...   тұрады.    Мұндай    тапсырмалар    ... ... ... ... мектеп оқушысын дербестікке баули  отырыпоны  шығармашылық  жұмысқа  итермелейді.  Себеп-салдарлық  ...   ...  ...  ...  ...  ...  ...   танымдық   іс-әрекетінің  мазмұнына  тереңдей  отырып,  зерттелуші   ...   ... ... ашу ... ие ...  ...  ...  ойындардыбіз шығармашылық  ойындар  деп  атадық.  Бірқатар  шығармашылық-дидактикалықойындар мектеп оқушысының суырып салмалылығын іске ... ...  ... ...  ...  бар  ...  ...  деп  атадық.  Тәжірибенәтижелері  шығармашылық  ойындарды  сабақ-мерекелерде  сабақ-жарыс,  сабақ-суырып ... ... ... белгілі  пәннің  оқу  материалдарынантұратын  үш  түрінде  пайдаланудың   барынша   мақсатқа   ...   ... ... ... ... ...  ойындар  орындайды.  Ойынситуацияларының  эмоциональдылығы  барлық   мектеп   оқушыларының   белсендіқатысуына түрткі ... ойын ...  ...  ...  ...  бір-біріне  сенімділік  және   іскерлік   атмосферасында   белгіленген   жұмыстыжүргізуге ұмтылады.Мектеп  ...  ...   ...   ...   ...  ...  отырып  біз  шартты  түрде  репродуктивті,  жартылай-ізденгіштік, ізденгіштік ... ...  бар  ...  және  ... жоқ  ...  дидактикалық  ойындарды  бөліп  қарастырамыз.Ойын  ситуацияларында  қажетті  ...  мен   ...   ... ...  ...  ...  жаңғыртатын  дидактикалық  ойындарқысқа мерзімділігімен ерекшеленеді. Іс-әрекеттің процессуалдық жағы  мұғалімарқылы бағытталады және бақыланады. Дидактикалық ойындарды сабақтың  ... ... - ... ... оқу ... шешу үрдісіндегімектеп оқушыларының іс-әрекеттерінің сипатыОқу  материалын  ...  ...  ...  ...  дидактикалықойындар жаңа  материалды  қабылдау  үрдісіндегі  белсенділікті  ... ... ... ... ... енгізілген дидактикалық ойындар  жаңанәрсені түсінуді нақтыландырады және үй  ...  ...  ...  негеназар аудару қажеттігін көрсетеді. Бұл жағдайда ... ...  ... ... ... ... негізделеді.Қайталау кезінде дидактикалық ойындардың барлық  түрлері  ...  ...  ...  бұрыннан  бар  білімдерді  жаңа   ситуациялардақолдануға  итермелейді.  Дидактикалық  ойындар  ...   ...   ...  ...  жандандыру  үшін  басты  шарт-  жалпы  ...  ... ... ... негізделген,  бірте-бірте  күрделеніпотыратын дидактикалық ойындарды  оқу  үрдісіне  мақсатқа  ...  ... ... ... ойын ... ... ... арттырып,  қиын  оқуматериалдарын  меңгеруді  ...   және   ...   ...   ...   ... есте ... ... беруі тиіс.Оқушылардың шығармашылық белсенділігін  арттыру  үшін  мыналарды  жүзегеасыру қажет:1. Жағдайға қарай шығармашылық ... іске ...  ...  ...  белсенділіктің  жүйелі  циклдарын   ... ... ... ... ... жүзеге асыру:а) шығармашылықтың Мен–субъектісінің рольдік образын игеру;б) шығармашылықтың жетекші ішкі ... ... ... ... ... түрлерін игеру;г) ойын ұжымының шығармашылық бағытталушылығын дамыту;д) ойын арқылы шығармашылық нәтижені елеулі түрде сезінетін  ... ... ... ... етуі ... ... ойын  типтерімен ойындық формаларды айқындауға болады:а)  оқушылардың  шығармашылық  белсенділігін  ...  ойын  ...  ...  дамытудың  жалпы   немесе   ...   ... ... құралдары).б)  тұлғаның  жекелеген  қасиеттерін  және  шығармашылық   белсенділіктіқұрайтын іс-әрекетті  дамытушы  ...  Бұл  тип  ... және ... ... ... ... ... да тұрады.в) ерекше шығармашылық ойындар.г) арнайы шығармашылық ойындар.Ойынды шығармашылық деп ажырату ... ... ... ойын ... ... ... ... төмендегідей негізгі деңгейлерін анықтауға болады:-  ойынды таңдау  ...  ...  ...  ...  міндеттерге   жауап   беретін   және   жеткіншектердің   маңыздымұқтаждықтарын қанағаттандыратын, оның ... ...  ...  ... мүмкін ойындар мен ойындық формаларды іздеудегі оның мәні);- ойынды жоспарлау және ұйымдастыру шығармашылығы;- ойынның түрін ... ... ... құру ... Бұл ... да ... екі негізгі формақарастырылады: аналогия  немесе  үлгі  бойынша  ойынды  ...  ... ... ... және ... ...  ...  Соңғыдеңгей жеткіншектердің дербес ойындық  іс-әрекетінде  сирек  көрініс  береді(педагогикалық тәжірибеде де), ... ... ... ...  ойындарды  оқыту  мазмұнына   сәйкес   мынадай   ... ... Олар ...  ...  ...  ...  оқиғалардыбейнелейді, қарапайым жұмбақ арқылы беріледі;2. Ойын-тапсырмалар. Бұл ...  ...  ...  мен  әрекет,сөздіктапсырмалар құрайды.3. Ойын-болжамдар. Бұл ойындар «не болар еді...?», «Мен не  істер  ... ... ... ... ... ... балалардың алдына  проблемалық  міндет  пенситуацияны қоюымен ерекшеленеді.4.  ...  ...  ...  ерекшелігі-логикалық  астарыныңболуында. Олар баланың ой әрекетін белсендіреді. Жұмбақтар салыстыру,  ...  ...  ...  ұғымның  қасиеттерін  ажыратуға  тәрбиелейді,  оқушықиялының дамуына әсер ... ... Ол ... ... ... мұғаліммен  жәнебалалардың балалармен қарым-қатынасына негізделеді. Бұл  ...  ...  ...  сипаттқа  негіз  болады.  Ойынның  ...   ... ... ...  ...  ...  жасауға,  бірлесіп  ойнауғамүмкіндік туғызады.Танымдық ... ... ... ойын ... Балалардың орындаушылық әрекетті талап ететін ойындар.2. Қайта жаңғырту іс-әрекетін орындауға бағытталған ойындар.3. Қайта жасау іс-әрекетін жүзеге асыруға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне бағытталған ойындар.Құрлымы бойынша дидактикалық ойындарды мынадай түрлерге жіктеуге ... ... ... ... ... Шығармашылық ойындар.4. Драмалық ойындар.5. Әдеби-музыкалық ойындар.Халық ойындарының педагогикалық мүмкіндіктеріне сәйкес мынадай жіктемесібар:1. Білім ... ... ... ... ... ... Жеке ... әлеуметтендіретін ойындар.5. Диагностикалық ойындар.Халық  ойынының  келелі  бір  ......  ...  ... бір ойын ... ойналуы мүмкін, сондай-ақ, ойлануға  берілгенсұрақтың түрліше жауабы болуы ... ... ... үлкен маңызы жатыр. Олар  ойынның  барысынбелгілейді, балалардың  тәртібі  мен  әрекеттерін,  ...  ... ... ... ... ...  қызығуы  үшін   ойын   өмірмен   ұштастырыла   ...   ...  бала  ...  ...  ...  ойын  ...   ... түсінуге жеңіл, мақсаты айқын болуымен бірге, есептеуі аз,  ойлануарқылы тез табылатын  ...  ...  ...  ойын  ...  ...  ... ... пайдалы болады.Ұлттық-дидактикалық ойындарды  оқыту  мен  тәрбие  құралына  айналдыруүшін бір ... ... ... қатаң сақталуы тиіс:1. Тәрбиеші ұлттық дидактикалық ойындардың неғұрлым көп түрін білуі тиіс.2. Ұлттық дидактикалық  ...  ...  жас  ...  жәнеқызығушылығына байланысты іріктей білу.3. Ойын ережесін өзі жете біліп,  балаларға  да  түсінікті  етіп  ... ... ... ... ... ... алу.5. Ойын барысында ережені сақтауды қатаң түрде қадағалау.6. Ойынға арналған құрал-саймандарды даярлау. Қажет  ...  ...  ... даярлау немесе басқа құралдармен алмастыру.Бұл  жерде  атап  айтатын  бір  нәрсе,  ...  ...  ... ... ілім талаптарына сай іріктеп,  ретті  қолдана  білсек,онда ол  сабақтың  сапасын  ...  ...  ...  сыныптан  тыстәрбие жұмыстарын жандандыра түседі.Жоғарыда көрсетілген жіктемелердің барлығының  ...  өте  ...  ... ... толы. Олар дидактикалық ойындардың жалпы мақсаты  менмазмұнынына сәйкестендірілген. Бұл ойынның түрлерін  бастауыш  ...  ... ... ... ... қолдауда мыналарды ескерген жөн.-балалардың тұлғалық шығармашылық белсенділігін  дамыту  ...  ... ... циклдер ахуал  мен  үрдіс  ретінде  ситуативті  ...  ...  және  бар  ...  ...   Шығармашылықбелсенділікті дамыту циклы ойындық іс-әрекет құрылымына енгізіліп  жекелегенойын ... ... ... шеңберінде жүргізіле алады.-құрылымында  оқушылардың  ситуативті  шығармашылық  ...  ... ... жүйе ретіндегі  ойынның  жетекші  функциялары:  ситуативтішығармашылық белсенділікті іске қосу, ...  ...  ... аяқтауда тиімді нұсқа және келесі циклдарды  іске  қосудың  алғышартыретіндегі ойындық шығармашылық ... ... ...  мен  ...  ұштастыратын  дидактикалық  ойындарды  жүйелі  қолдануәдістемесін эксперимент  барысында  ...  ...  және  ...  ... ... ... мен Оңтүстік Қазақстан  облыстарның  мектептеріндежүргізілді.  Оқыту  эксперименттінің   барысында,   дидактикалық   ...  ...  ...  ...  ...  ...  әдістемесініңтеориялық және әдістемелік негіздері тексерілді.Кестедегі берілген  нәтижелерге  талдау  жасай  отырып  санау  шеберлігікөрсеткішіндегі 10-ға ... ... ... ... ...  ... ... ретсіз және  ретпен  орналастырылған  заттарды  санай  ... ... 10 ... ...  ...  да  көрсеткіші  62,8%  және69,5% болғанын байқадық. Ал цифрларды білу шеберлігі  бойынша  ... жаза ... саны  да  ...  ...  52,5  ... ... құрады. Заттарды дұрыс орналастыру мен заттар  тобын  салыстырушеберлігі 86,2%,84,1% көрсеткішке ие. Қосу мен  ...  ...  ... шешу ... ...  ...  мен  дұрыс  орындамағандарсаны шамалас (50,6% және 49,4%). Қалған көрсеткіштерде осындай.Сауалнама  мен  ...  ...  ...  екі  ...  бөлінді.  Біріэксперименттік  (ЭС),  екіншісі  бақылау  (БС).   ...   ... ... ... ... ... ...  көрсеткіштеріндегіайырмашылық елеулі болмауы тиіс.  Осы  мақсатта  жоғарыдағы  көрсеткіштердіңбағалану  мәндерін  ...  ...  ...  ...  айырмашылық  жоқекендігін тексереміз.  Ол  үшін  стъюдент  критериіне  ...  ...  және  ...  ...  бастапқы  білім  дәрежелеріндеелеулі айырмашылық жоқ деген және оған қарама-қарсы  (альтернативті)  болжамұсынамыз. Оны ... ... ... ... және ...  жұмыстаржоспарға сай, ешқандай ауытқусыз жүргізілді.Қорытынды  бақылау  нәтижелері  кестеге  енгізіліп  ...   ... ... ... 1- ... баға көрсеткіштері|Сыныптар  |Бағасы                                                       ||          |2              |3              |4             |5              ||          |ЭС                                                        ||          |2            |3              |4             |5            ||ЭС |БС |ЭС |БС |ЭС |БС |ЭС |БС | |І |- |- |9 |11 |21 |23 |15 |12 | |ІІ |-|1 |10 |16 |24 |20 |10 |7 | |ІІІ |     1 |- |7 |17 |19 |14 |18 |14 | |ІV |-|     - |6 |14 |20 |15 |19 |11 | ... ... сай ... көрсеткіштер анықталды:Χар=4,2       Уар=3,9σ /  =0,84    σ // ...            m11 =0,06t=  ... = 0,6      ...       ... ... t0,05 =1,972 Олай ...  t>t0,05  ...  яғни  Н1болжамы қабылданады.  Бұл  дегеніміз  ...  ...  ... ... ... ... деңгейімен айырмашылығы елеулі.ҚОРЫТЫНДЫБастауыш  мектептегі  математика  сабағында  ұлттық  және   дидактикалықмазмұнды ойын ... ... ... ...  ...  ...  теориялық-әдіснамалық  және  тәжірибелік-сараптамалық   ... ... ... және ұсыныстар жасауға мүмкіндік туғызды:1 Психология мен педагогикада ... ... ... мен  парктикасымектеп жасына  дейінгі  балаларды  тәрбиелеу  ...  ...  ... ... ... балаларға қарапайым білім беру барысында  дидактикалықойындар ұғымы пайда ...  ...  ...  ...  ...  ... ішінде  математиканы)  оқытуда  олар  өздерінің  толықтай  ...  Бұл  ...  ...  ...  ролі   мен   ...  анықталмаған  және  де  оларды  сабақта  қолданудың   әдістемесіжасалмаған.2  Жоғарыда  ...  орай  ...  ...  ...   ...  ...  ұлттық  және  дидактикалық  мазмұнды  ойын  есептерінқолданудың қазіргі жағдайы анықталды. Төменгі сынып  ...  үшін  ... ... ойын ...  ... ...  меңгерілетін  материалдардыңсипатына   қарай   қолданудың   ...    ...    ... негізі анықталды.3 Оқушылардың ой-өрісін дамытуда ұлттық және дидактикалық ойын есептерінқолданудың әдіс-тәсілдері анықталып,  олар  ...  ...  ... ... ... және  ...  ойындардың  оқушылардың  ой-өрісіндамытудағы атқаратын қызметінің ерекшеліктері айқындалды.4 ... ...  ...  ...  ұлттық  және  дидактикалықмазмұнды ойын есептерін  ... ...  ...  ...  әдістемесіжасалып,   оның   тиімділігі   тәжірибелік-эксперимент   жұмыстарын   арқылытексерілді.  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... ойын  есептерінің  математикалық  мазмұны  ...  және  ... ... ... ... ... ұлттық  және  дидактикалық  ойынесептерін сабақ барысында қолданғанда дайындықтары әртүрлі  оқушылардың  ... ... ... ... ...  Бұл  ...  жұмысының  жалғасы  бастауыш  мектептегі  ... ... ...  тақырыбына  байланысты  ұлттық  және   дидактикалықойындардың жүйесін құрастырып, оларды қолданудың әдістемесін жасау қажет.Диссертацияның негізгі мазмұны ... ... ... ... ... ... математика сабақтарында ұлттық  ойындарды  пайдалану«Жоғары кәсіптік, базалық білім және жеке пәндерді  ...  ...  ... ...  ...  (17-18  ...  ... жыл (Р.И.Кенжебековамен авторлық бірлестікте).2 Бастауыш мектепте математика  сабағында  қолданылатын  ...  ...  ...  ...  ...  ...  «Әуезовоқулары-5» «Қазақстанда  гуманитарлық  ілімдердің  дамуы:  ізденістер,  ...   мен   ...   атты   ...   ... ... ... Математика сабағында дидактикалық ойын есептерді қолдану //«М.О.Әуезоватындағы   ОҚМУ.   ...   2007.   ...   ...   2,5   б.т.(М.Мұсабековпен авторлық бірлестікте).4 Ұлттық ойындарды  бастауыш  математикасын  оқытуда  пайдалану.  «Білімберудің ... ... ...  мен  ...  ...  ... ... материалдары 29-30 қараша. Ақтөбе-2007 жыл.5  Бала  дүниетанымын-ұлттық  ойындар  арқылы  дамыту  ...  ... ... журнал –Алматы 2008 -№1(1) -Б. 20-23.7   Сабақта   дидактикалық   ойындар   пайдалану   ...    ... ... ... ... ... және ...  өзектімәселелері» атты халықаралық  ғылыми-тәжірибелік  конференцияның  ... 82-84.8 ... ... математиканы  оқытудың  нәтижесін  бақылау  әдісініңмаңызы  //«VII  ...  ...  Атты  жас   ...   ...   ... халықаралық ғылыми конференциясы том  16–Повлодар  2008–Б.  331-3339 Использование ... игр в ... ... //XVII ... ... ... Педагогический  менеджмент  и  прогрессивныетехнологии в ... ... ... ... ... оқушыларын математикаға оқыту барысында  дидактикалықойындарды қолданудың қазіргі  жағдайы  //М.Сапарбаев  атындағы  ОҚГИ-ның  15жылдығына арналған «Қазіргі ... ... мен ... ...  атты  VІХалықаралық ғылыми-практикалық конференция. 1-том.-Шымкент 2009.–Б. 81-84.11 ... ... ... ...  ...  ... атындағы ОҚМУ. Шымкент 2009.  (Оқу–әдістемелік  құрал)  5  б.т.(Л.Искаковамен авторлық бірлестікте).12  Дидактикалық  ...  ...  ...  танымдық   іс-әрекеттерін белсендіру құралы //«Ізденіс»  ...  ...   2009ж   ...    296-299.    ...    авторлықбірлестікте)13  Бастауыш  сыныпта  ...  ...  ...  ... ... ... ... 2009. №4  –Б.  19-22. (Л.Искаковамен авторлық бірлестікте)14 Сабаққа дидактикалық ойындарды қолданғанда оқушылар арасындағы  ... ... рөлі ... ...  мектебі  журналы-Алматы.  2010ж.№1.-Б. 224-227.15 Есеп шығаруда модельдеуді қолдану //«Ұлт тағылымы» халықаралық ...    ...               2010ж.     №2(1).     ... ... ... Нургуль НиязбековнаРазвитие кругозора школьников путем использования игровых задачнационального и дидактического содержания на уроках математикив  начальных классах13.00.02. – ... и ... ... и ... ... исследования. С обретением независимости в  нашей  странепроисходят позитивные ... во всех ... ...  ...  и  в  системеобразования.   Современная   система    ...    ...    ...   отвечающих   высоким   ...   ...    ... ... ... и ... разновидностью деятельности человека является  игра.  Известно,что  игра    ...   ...   ...    ...    ... Это можно видеть в возможностях игры привить  детям  ...  ... ... с тем игра направлена  и  на  пробуждение  инициативы  детей.Игре  ...  ...  ...  ...  ...  и  легкоусвояемость ее для  детей  и  подростков,  ...  ...  ... ... ... средств моделировать необходимые для  постиженияистин, самое главное – притягательность игровых для детей.Нужно отметить, что  младший  ...  ...  (6-10  лет)  ...  ...  ...  для   ...  у  ...  системной  учебнойдеятельности. В этот период у детей  формируются   учебные  навыки,  ... ...  ... ...   из  главных  видов  деятельности  длядетей младшего ... ... ... определить педагогические дидактические  условия  иразвития   кругозора   ...   ...   ...   ...    задачнационального и дидактического содержания на уроках математики в   ... ... ... и ... её на ... ... ... обучения математике в начальных  классах.Предмет   исследования:   развитие    кругозора    ...    ... ... ... ...  и  ...  ...  науроках математики в  начальных классах.Методика исследования: в ходе исследования были  ...   ...  ...  ...   ...    анализы),    эмпирические    ...     ...  ...  ...  ...  педагогического  опыта),социологические  (анкетирование);   анализ,   сопоставление,   сбор   опытовсубъектов  ...  ...  ...   ...  ... ... обработки.Научная новизна исследования:- были определены  современное состояние использования  игровых  ... и ... ... на уроках математики  в  начальнойшколе, недостатки и трудности  в  их  использовании;  определены  теоретико-методические ... ... ...  игр  в  ...  средства,активизирующего познавательной деятельности школьников;- была научно  обоснована необходимость  использования  игровых  задачнационального и дидактического  содержания,  ...  роль  ...   в  ...  ...  ...  ...  и  особенности  ихфункций;- была разработана методика  использования игровых задач национальногои дидактического  содержание  на  ...  ...  в  ...  ...  ... ... для развития кругозоре школьников.Практическая  значимость   работы:   ...   ...   ... при  ...  учебников  и  учебных  пособий  для  начальныхклассов, в целях  повышения кругозор ...  при ...  ...  вначальных классах, на  курсах  повышения   квалификации  учителей  начальнойшколы.  ...    нами   ...   ...   игр   ...   бытьиспользована  в повседневной  работе учителями начальных классов.Апробация работы и ... ее ... ... ... при ... ... в  ...  намеждународных научно-теоретических и научно-практических   конференциях,  нанаучно-методических конференциях ЮКГУ  ...  на  ...  ... семинарах и  заседаниях,  на  методических  советах  школы,  настраницах научных ... и ... ... Nurgul NiyazbekovnaThe development of the schoolchildren’s field of vision by means of theusage the game tasks of the national and didactic content at the ... in the primary ... Teaching and ... theory and method ... ... of the ...  The  positive  changes  proceed  in  ... in our country with the getting of independence.  News  also  occursin the system of ... The  modern  system  of  ...  demands  ... of the ...  meeting  the  high  needs  of  the  ... which have got deep ... and ... game is a special variety of the man’s activity. It is  known  thatgame ... some ... proper to teaching ... It  can  be  seenin the ... of games ... ... and  habits  to  ... are also directed to awake the initiative of the children. Games  havethe following unrepeated qualities: its easily  access and ... by  ... and ... ...  (“game  is  accessible  for  all  ages”),ability of game means to modeling ... for ... of truth,  themost general is its ... to the ... must be noted that junior  school  age  (6-10  years)  is  the  ... period for the ... of the system  teaching  activity  bythe ... The ... habits are formed  by  the  children  in  ... that’s way the ... activity is one of the main kinds of  theactivities for the children of the junior school age.The purpose of the ... ... the  ...  activity  of  the  ...  at  ... lessons is to ... the pedagogical didactical conditions  ofthe usage the means of didactic games and to work out the ...  of  itsusage and prove it in the ... object of the ... is the process of the teaching  ... the primary ... subject of the ... is the techniques of the usage of didacticgames at  the  mathematic  lessons  in  the  primary  schools  as  means  ... the ... activity by ... methods of the ... The methods of the ...  (modeling,analytic-synthetic,  comparison,  inductive-deductive   ...   ...  control,  ...  experiment,  studying  of   the   leadingpedagogical  experience),  social  ...   analyze,   ... of the ... ...  in  the  system  of  the  education,carrying out of the ... works, methods of the  ... ... ... novelty of the ... the modern ... of the usage of didactic games at the  ... in the primary school, disadvantages and difficulties  of  itsusage were defined; the theoretical-methodic basis  of  the  usage  ... games as means of the ... the  ...  activity  bythe ... were ... ...  of  the  usage  of  didactic  games  as  means  of  ...  the  cognitive  activity  by  the  schoolchildren   was   ... the role of  the  didactic  games  in  the  ...  ... activity of the ... and peculiarities  of  its  functionwere ... methods of the usage of didactic games at the  ...  ... the primary school as means of the ... the cognitive  activity  bythe schoolchildren were worked out.The practical importance of the work.The results of the  research  can  be  used  by  the  working  out  ... and teaching aids for primary ... with the purpose  ...  the  cognitive  activity  by  the  schoolchildren   in   ... in the primary school,  in  the  courses  of  the  ... of the primary  school  ...  The  worked  by  us  system  ... games can be used in the daily work of the teachers of the  ... ... and ... of its ... work had  the  ...  by  the  carrying  out  ...  atschools,  in  the  international  scientific-  ...  and  ... ... in the ... conferences  of  the  SKSUnamed  after  M.Auezov,  in  the  town’s  ...  seminars  ... at the methodic council  of  the  school,  on  the  pages  of  ... ... and ... ... 28.09.2010 ж. қол қойылдыШартты баспа табағы 1,6Пішімі 60х84 1/16 Офсеттік басылым.Таралымы 100 дана.Алматы қаласы, Достық ... 15 ... 293 89 00, 293 88 81ЖШС ... ... ... әрекеті2Ойынның нақты мақсаттарыМазмұныҚұралдарыҰйымдастыру формаларыТүрлері1534Дидактикалық ойындарды сабақтың әралуан буындарына енгізу:1. Түрткі ретіндегі дидактикалық ойындар2. Материалды игеруге даярлық кезінде пайдаланылатын ... ... ... ... кезінде пайдаланылатын дидактикалық ойындар4.  Игерілген  материалды  қайталау  ...  ...   ... Есептік дидактикалық ойындарРепродуктивті дидактикалық ойындарРольдік элементтері бар шығармашылық дидактикалық ойындарРольдік элементтері жоқ шығармашылық ... ... ... ойындарЖартылай ізденгіштік дидактикалық ойындарСабақ- мерекелер:1. Сабақ-жарыстар2. Сабақ-суырып ... ...  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық есепшот жүйесінің мазмұны7 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
Access бағдарламасында мектептің оқу үрдісін автоматтандыру арқылы жұмыс жүйесін жеңілдету17 бет
«12 жылдық мектептің бастауыш сыныптарында «Алгоритм» тақырыбын оқытудың әдістемесі»»50 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь