Өлкетану

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
І. Өлкетану тарихына кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1 Өлкетану негіздері мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Өлкетану және туризм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.3 Тарихи өлкетану, маңызы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
1.4 Тарихи өлкетану обьектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
ІІ. Географиялық өлкетану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
2.1 Табиғи өлкетану экология негіздерімен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
ІІІ. Экономика бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
IV. Еңбек қорғау бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
Кіріспе
Елбасымыздың Қазақстан халқына арналған дәстүрлі жыл сайынғы Жолдауларында халықтың әл-ауқатын көтеру, ел экономикасын дамыту, ішкі-сыртқы байланысты тұрақтандыру, халық шаруашылығын дамыту, туризм саласын өркендету т.т. күрделі мәселелерді күн тәртібінен түсірген емес. Соның ішінде өлке тарихын танып білу, өлкенің географиялық ерекшелігін ажырату, тономикалық атаулардың анықтамасын жасау, өлкетану аспектілерін нақтылау секілді толып жатқан құндылықтардың мән-мағынасын ашу бұл саладағы кемшін түсіп жатқан жағдайымыздан хабар беретін ақиқат шындық.
Осы мақсатта ұсынылып отырған оқу құралы «Туризм» мамандығының білім алушыларына, туризм саласы кәсіпорындарының мамандары мен жетекшілеріне арналған.
Кітапта өлкетану технологиясы мен функциясы, принциптері айқындалады. Сонымен қоса, бақылау сұрақтары беріліп, әртүрлі тақырыпшалар мен өлкетанудың тарихына шолу жасалынған. Отандық және шетелдік мамандардың еңбектеріне де сілтеме берілген.
Қазақстанның өлкетануына үлкен үлес қосқан қазақтың ағартушы ғалымы Ш.Уалихановтыңда еңбегі зор. Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың (біздің отандық ғылымға сіңірген еңбегі зор) жасаған еңбегі XIX ғасырда өз бағасын алған. Профессор Н.И. Веселовский “шығыстану аспанында Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов аққан жұлдыздай жарқ етті; орыстың ориенталистері (шығыстың тілімен мәдениетін зерттеуші ғалым) бірден мойындап, оны ерекше адам деп бағалады” – деді. Орыстың саяхатшы ғалымы Семенов – Тянь – Шаньский “ұлттық шеттен шыққан ағартушылардың бірі”. Азияны зерттеуші Е.Г. Потанин “Қазақтардың арасында Шоқанға тең келетін адам жоқ” – деп жазды. Уәлихановтың туыстары “данышпан”, “таза да әділ дара тұлға” деп атады.

Президенттің “Қазақстан - 2030” атты халыққа Жолдауында атап өтілгендей шаруашылық менеджменттерінің нарықтық экономикадағы нашар жұмысы, олардың дайындығының нашар екенін көрсетті. Сондықтан туризм менеджментін жақсарту үшін жаңа бағдарламалар жасап, тиімді жолдар іздеу қажет. Менеджердің шеберлігіне байланысты жұмысты өз дәрежесінде жүргізуге болады. Менеджердің жұмысы көптеген адамдардың тағдырына ғана емес, елдің қоғамдық экономикалық дамуына да әсер етуі мүмкін.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Ашурков В.Н., Катюба Д.В., Матюшин Г.Н. Историческое краеведение.М.: Просвещение, 1980.-186 С;
2. Аяпов М., Наумов Н. Чимкент; историко-информационный путеводитель. А-Ата: Казахстан, 1991.- 138 С.;
3. Бардин К.В.- Азбука туризма. -М.: Просвещение, 1994. -86С;
4. Ердавлетов С-Р. Основы географии туризма. А-Ата: Каз.ГУ,1991.- 172С;
5. Ердавлетов С.Р. География туризма Казахстана. А-Ата: Ғылым, 1992.-172С;
6. Ердавлетов С.Р. География туризма,- Алматы, 2.000,-336 С;
7. Историческое краеведение /Под ред. Н.П.Милонова. - М.: Просвещение, 1969.-95С;
8. Строев К.Ф. Краеведение. - М., 1987, с.5.
9. Курило Л.В. Краеведение и туризм.-М.:РМАТД 999.-С.З-9.
10. Краеведение / Под ред. А.В.Даринского.-Л.:ВПШК,1987.-С.З-12;
11. Курило Л.В. Краеведение и туризм: уч.пос- М.:РМАТД 999.-С.1219;
12. Краеведение /Под ред. А.В.Даринского.-Л.:ВПШКД 1987.-С.37-65
13. Ганопольский В.И и др. Туризм и спортивное ориентирование.-
М.:ФиСД87.-С.28-29,47-49;
14. Пирожник И.И.Основы географии туризма и экскурсионного обслуживания. -Минск: Изд. МУД985.-С.30-38;
15. Концепця развития туризма в РК //О развитии туризма как доходной
16. Отрасли экономики Республики Казахстан. - Алматы: ТОО ИК Раритет ,2002.-С.7-26;
17. 3акон РК «О туристской деятельности»//Там же.-С.27-45;
18. З.Вуколов В.Н. История и теория международного туризма.-Алматы, 2002. -С.17;
19. Пыхарев А.Н. и др. Организационно-правовые основы туристской деятельности в Республике Казахстан. - Алматы: Ғылым,1998.-С. 10-22.
20. Б а р ко в А.С. Вопросы методики и истории географии. - М.. 1961, с.80.
21. С а у ш к и и и.Г. Географическое краеведение в школе. - М., 1975.
22. Ю н ь е в И.О. Беседы о краеведении. - М.» 1966.
23. Курилов Л.В. Краеведение и туризм.-М.:РМАТ,1999.-С.З-9.
24. Алаев Э. Б. Социально-экономическая география: Понятийно-терминологический словарь. - М., 1983.-С. 179.
25. Зверев И. Д. Экология в школьном обучении. - М., 1980.
26. Кузнецов С. С. Геологические экскурсии. -Л., 1978. С.23
27. Природно-территориальные комплексы и их изучение в курсе географии средней школы / Под ред. К. В. Пашканга. - М., 1973.
        
        МазмұныКіріспе..................................................................................................................4І.  Өлкетану тарихына кіріспе...........................................................................9 1.1 Өлкетану негіздері мен міндеттері..................................................................91.2 Өлкетану және ... ... ... ... мен мәні..........................................................281.4 Тарихи өлкетану обьектілері..........................................................................35ІІ. Географиялық өлкетану.................................................................................422.1 Табиғи өлкетану экология негіздерімен.....................................................42ІІІ. Экономика бөлімі...........................................................................................45IV. Еңбек қорғау ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы Жолдауларында халықтың әл-ауқатын көтеру, ел экономикасын дамыту, ішкі-сыртқы байланысты тұрақтандыру, халық ... ... ... ... өркендету т.т. күрделі мәселелерді күн тәртібінен түсірген емес. Соның ішінде өлке ... ... ... ... ... ... ажырату, тономикалық  атаулардың  анықтамасын жасау, өлкетану  ... ... ... ... ...  ... ... ашу бұл саладағы кемшін түсіп жатқан жағдайымыздан хабар беретін ақиқат шындық.  Осы ... ... ... оқу ...  мамандығының білім алушыларына, туризм саласы кәсіпорындарының ... мен ... ... ... ... технологиясы мен функциясы, принциптері айқындалады. Сонымен қоса, бақылау сұрақтары беріліп, әртүрлі тақырыпшалар мен өлкетанудың тарихына шолу ... ... және ... мамандардың еңбектеріне де сілтеме берілген. Қазақстанның өлкетануына ... үлес ... ... ... ... Ш.Уалихановтыңда еңбегі зор. Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың (біздің отандық ғылымға сіңірген ... зор) ... ... XIX ... өз ... алған. Профессор Н.И. Веселовский "шығыстану аспанында Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов аққан жұлдыздай жарқ етті; ... ... ... ... ... зерттеуші ғалым) бірден мойындап, оны ерекше адам деп ...  -  ... ... ... ... ...  -  Тянь  -  Шаньский "ұлттық шеттен ... ... ... ... ... Е.Г. ... ... арасында Шоқанға тең келетін адам жоқ"  -  деп жазды. Уәлихановтың туыстары "данышпан", "таза да әділ дара ... деп ... ... ... - 2030" атты ... Жолдауында атап өтілгендей шаруашылық менеджменттерінің нарықтық экономикадағы нашар жұмысы, олардың ... ... ... ... ... ... ... жақсарту үшін жаңа бағдарламалар жасап, тиімді жолдар іздеу қажет. Менеджердің  шеберлігіне байланысты ... өз ... ... ... Менеджердің жұмысы көптеген адамдардың тағдырына ғана емес, елдің қоғамдық экономикалық дамуына да әсер етуі мүмкін.Кәсіпорынның, туристік қызмет көрсететін мекемелердің де, ... ... ... ... ең ... олар ... оқу орнын бітірген кезде қолға алынуы қажет.Кең ... ... ... ... ... тез ... Шеберлікті тек нағыз білім болғанда шыңдауға болады.  "Кәсіби шебер" деген ұғымды пайдалана отырып, туризм менеджерінің, маманның шеберлік қызметін ескере ... ... ... ... жасау керек. Бұл өз кезегінде туризм менеджерінің шеберлігінің құрылымын анықтауға мүмкіндік береді. Ол туристік қызметті ұйымдастырушы, туристік қызмет ... ... ...  -  ... ... иелерінің шеберлігін арттыру дегеніміз мамандықты толық меңгеру.Шеберлік дегеніміз бір ... биік ... ал ...  -  ...  -  сол биік ... қол ... адам. Бұл түсінік өлкетану саласындада қолданылады. Кәсіби шеберлік дара адамның кәсіби қызметінен көрінеді, адамсыз ... ... ... ... құрылымы емес, кәсіби  -  маманның құрылымы туралы айту керек."Кәсіби ... ... ... ... үшін ... ... аудару керек.Туризм менеджерінің кәсіби шеберлігін анықтау үшін, оның ... ... де, ... ... маманның жақсы маманнан айырмашылығы неде, кәсіби шеберліктің құрылымы қандай? Бұның бәрін ... үшін ... ... кәсіби шеберліктеріне назар аударайық та, оны талдау негізінде оның ... ... ... ... ... Бұлардың бәрі маманға қойылатын талаптар.Туризм менеджерінің кәсіби жұмысы, барлық жұмыс түрлері сияқты өзінің тапсырмасы, мақсаты, нәтижесі жұмыс пен ... ... Кез  -  ... ... ... ең ... ... бар, ол қызметті оның нәтижесі алдын  -  ала мегзеп тұрады. Кез  -  келген ... ... ... ... дара ... жеке ... қасиеттері мен тәжрибесіне байланысты және оның ерекшеліктерінен. ... ... ... ... ... ... деп ... сипат қызметтің жақсы үлгісінде ғана алуға болады. Ал ол оны ... ... оның ... ... ... субъекті болып білім, біліктілік, тәжірибе саналады. Тәжірибенің алатын орнын онша ескере бермейді, себебі жұмыс өтілі өскен сайын шеберлік те өсе ... деп ... ... келіспесе де болады. Себебі бұл жағдайларда әртүрлі мамандар әртүрлі тәжрибе жинақтайды. Ол адамның алғырлығына байланысты.Білім, әдіс жасай білу қызметті ... ... ... сөз ... Тек ... ... ... ғана ол шебер маман дайындап шығарады. Кез  -  келген еңбек немесе оқу ісінде жетістік себеп  -  ... ... ... белгілерді ажырата білу, бақылаудағы құбылысты түсіну, табанды, мақсатқа жетуге талпыну  -  міне осылардың ... ... ... Туризм менеджерінің кәсіби  құрылымының, оның мінін, мазмұнын және құрылымын талдап қарағанда оның тек ... ... ғана ... ... ... да ... ... құрылымында ажырағысыз болып байланысқан бірнеше құбылысты бөліп қарауға болады. Ол:* кәсіби шеберліктің жалпы гуманитарлық құбылыс, ол жалпы ғылыми және ... ... ... ... ... ... оны ... қызметте пайдалану;* шаруашылық  -  экономикалық құбылыс, мақсаты жағынан туристік қызметпен байланысты, ал ... ...  -  ... ... ол ... ... қажет ететін, әдістік, іскерлікті қажет ететін шаруашылық қызметі. Ал ... бәрі ... ... ... үшін ... ... ... аспекті жоспарлау мен туристік қызметті ұйымдастыратын технологиялық және туристерге қызмет көрсету технологиясымен байланысты;* психологиялық ... ... ... ... ... жасау кезінде іске асырады;* зерттеу, маркетингтік зерттеу әдістерін білуде, клиенттің мінез  -  ... ... ... қызмет нарығында ұсыныс пен сұранысты қалыпқа түсіру, жаңа технология жасақтау, қызметті сату;*  ... ... ... бос ... еркін қозғалу, табиғи және тарихи  -  мәдени ... ... ... ... ... * ... шұғылдану, паспорттық режим мен кедендік бақылау, туризмдегі қауіпсіздік б.т.Кәсіби шеберліктің ... ... ... оның шыңы ... ... ... даму ... ескеріледі. Маманның жалпы, жалпы гуманитарлық дамуы бұл ... ... ... шарты, ал кәсібилік жалпыға сүйенеді. Бұл адамның жалпы гуманитарлық даму деңгейі биік болған ... оның ... ... ... ... ... ... дамытудағы жалпы дамудың орнын ескерсек, онда кәсіби шеберлікті арттыруда болашақ маманның жеке ... ... рөлі зор. ... ... ... ... және ... факторлармен анықталады. Кәсіби шеберліктің объективті факторлары  -  бұл ... ... ... ... жиынтығы, мамандыққа қажет психикалық жағдай, дара тұлғаның қабілеті. Бұл мамандық ... ... ... үшін ... ... ... біз ... айтып өткен барлық аспектінің жиынтығы.Кәсіби мамандықтың субъективті факторы  -  дара адамның маман ретіндегі ерекшелігін ... ... жеке ... ... ... ... бұндай шеберлік қабілетке: адамдармен қарым  -  қатынас жасай алуы, қабілетінің дамуы, психикалық жағдайы, танымдық, ерік  -  ... ... ... ... білу мен әдіс деңгейінде меңгеруі. Берілген компоненттердің жоғары ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына айтылған субъективті компоненттердің әсері зор. Осындай ... бірі дара ... ... бағдарламасының әсері зор. Бұл қасиет оған кәсіби жұмыста оның мақсаты мен шешімін түсіну, одан қорытынды ... ... ... ... ... ... қызығу, бейімділік т.б.Кәсіби шеберліктің артуының тағы бір қасиеті ... ... ... кезінде шешімдер шығару кезінде керек болады. Дұрыс ойлана ... ... ғана ... ... ... ... ойлау қасиеті жаңа психикалық білім болып табылады, бұл кәсіби шеберлікті арттыра түседі. Қазіргі жылдам ... келе ... ... ақыл - ... орны ... кәсіби ойлау, шығарамшылық қасиет жоғары бағаланады, өз жұмысын амалсыз атқарып жүрген адамдардың ұзақ уақыт істеуі мүмкін емес.Ал, ... ... ... үшін ... ... кәсіби өзіндік таным; дара тұлғаның өзінің кәсіби қасиетін білуі, мүмкіндік деңгейімен қабілет деңгейін білуі. Бұған өзін - өзі ... да ... ... ... және оқу- ... жұмыстарының қосымша түрлері мен практикалық қосымшалардан тұрады: жорықтағы ... ... ... мәселелері; тарихи ескерткіштерді, мәдени ескерткіштерді қорғау, қоғамдық пайдалы жұмыстарды ұйымдастырып оны жүргізу.  курсының бағдарламасына өлкетану дайындығы тура осындай көлемде ... ... ... бөлімдер қоғамдық туристтік кадрларды дайындау бағдарламасына да енгізілген- өлкетану мәселелері мұнда оқудың үш кезеңінде өтіледі. Алғашқы туристтік ... ... ... ... олқитын жаңа келгендер өлкетанумен  тақырыбы арқылы танысады. Екінші кезеңде туристтер  тақырыбын өтеді, ал үшіншісінде далада жүргізілетін экспедициялық жұмыстарды ... ... ...  ұғымы облыс, немесе одан да кеңірек республика деп түсінеді. Туған өлкемен танысу үшін оның ... және ... ... танысу керек.Ауданның физика- географиялық сипаттамасына климат, жер бедері, өсімдік және жануарлар әлемі, ... ... ... ал ... ... ... ауыл шаруашылық, транспорт.Өлкетану сипаттамасы экскурсиялық нысандарды есепке ... ... ... біздің халқымыздың басқа да тарихи, мәдени орындары: мұражайлар, алдыңғы ... ... ... ... мен совхоздар. Өлкетану дайындығына арнайы әдебиетпен жұмыс істеу де кіреді: анықтамалар, жолнұсқаушылар, өлкетану әдістемелік құралдары және ... ... ... Туристтің өлкетану дайындығы және жорықта өлкетану бақылауларын өткізу оқу мен тәрбиені бір арнаға біріктіреді. Туған өлкеге жасалған ... ... ... ... ...  -  ала ... ... аудармаса, маршрутта көрген- білгенін көңілге түймесе, маршрутта бірге ... ...  ... ... слаидтармен таныстырғысы келмесе жорықтың мән- мағынасы жойылады. Сондықтан да көпшілік туристтік жорықтар, оқу- жорықтары да, белгілі бір мақсатпен ұйымдастырылады.  ... ... ... анықтау, немесе нақтылы бір партизан отрядының қимыл ауданын анықтау. Жергілікті жер ... ... және ... ардагерлерімен кездесу халықтың өткен батырлық кезеңі жайлы терең білім береді, жаумен шайқаста ... ... ... ... ... ... ... атын анықтайды. Барлық материалдар отчет ретінде соғыс ардагерлері кеңесіне тапсырылады, мектеп мұражайының экспонаттарын толықтырады, газет пен журналдарда басылады. 1. Өлкетану ... ... ... ... мен ... ... тереңдігіне, нақтылығына қарағанда қазіргі туған өлкені зерттеуді 20-30 жылдары жүргізілген өлкетану жұмыстарымен салыстыруға да болмайды. Бұл  ұғымының мазмұнының ... әкеп ... ... ... ... қазір жоқ. Ю.С. Саушкин өлкетану жергілікті күштер арқасында өлкені, ауданды, ... ... ... ... деп түсінді. Өлкенің аймағын зерттеу деген оның табиғатын, халқын, шаруашылығын, мәдениетін, өнерін, және ... ... ... да ... ... ... ... елдің белгілі бір шектеулі бөлігін жан- жақты комплексті түрде зерттеу деп түсінді.А.С.  ... ... - деп ... ... өлкетану- жергілікті күштермен өз өлкеңді зерттейтін жұмыс деп анықтап ... ... ... ... әр ... болуы мүмкін. Бір жағдайда  -  ізденіс, зертеу ... Оның ... ... ... жаңа ... ... Мысалы, архивтен жаңа құжаттар іздеу - өлкедегі айтулы оқиғалар немесе айтулы тұлғалар жайлы; халық ауыз ... ... ... жаңа салт  -  ... зерттеу, тәжірибе, өнеркәсіп жұмыстарын, жаңа аудандағы мәдени қызмет көрсетуді зертеу т.б. Мұндай өлкетанудың іздеу жұмыстары арнайы ... ... ... ... т.б.)  және олар осы өлкеге байланысты болады. Ал, кейбір ... ... ... ... сипат алады, ол өлкені жан  -  жақты зерттеу. Өлкетану жұмысының бұл түріне ... ... ... ... ... түрлі материалдар жинау, тарихы, мәдениеті, экономикасы, өткені, қазіргі жағдайы, болашағы, осы ... ...  ... ... ... Мұндай өлкетану жұмысының негізгі мақсаты ол өлкенінің аумағы жайлы, не болмаса жеке нысандары жайлы адамдар мен ... ... ... ... ... ... ... зерттейтін экскурсиялық және курорттық мекемелердің жүргізетін жұмыстары жатады. Оның негізгі мақсаты туристер мен шипажайларда демалушыларға өздері жүрген ... ... ... ... өмірі мен жұмыс жайлы ақпарат беру. Бұл жұмыстың экскурсия нысандарын, маршруттарын тандағанда зор мағынаға ие болады.Бұл зерттеудің ... ... ...  оның ... ... ... ... әдебиеті, архитектурасы, өнердің басқа да түрлері, мәдениеті, халық тұрмысы т.б ... ... ... ... әр ғылымның нысандары, сондықтан оларды  зерттегенде әр ғылымның әдістері пайдаланылады. Өлкетанудың табиғаты зерттеу саласында- физика- географиялық және ... ...  ... ... ... тарих саласында- тарихи ғылымдардың әдісі; өлкетанудың өнер саласында- әдебиет және өнер әдістері; экономикалық өлкетануда- экономикалық география және экономика ...  ... ... әр түрлілігі мен мақсат және әдістеріне қарамай, барлық өлкетану іс- әрекетінің бағыттарының бір ғана ... пәні бар, ол өлке ... ... ұғым ... ... Бұл ... ... шағын бөлігі ғана, ал оның шекарасын  кім және қандай мақсатпен зерттейтігіне  қарай белгілейді. Мысалы, облыстық  өлкетану мұражайы  ... ... ... ... ... ... зерттейтін болса, онда сол жер оларға өлке болады. Аудандық мұражай үщін бір немесе бірнеше әкімшілік аудан өлке бола ... ... ... ... туристтік  базаға туристтердің және демалушылардың экскурсияға, саяхатқа шығатын жерлері өлке ... ... ... өлке ... бұл ... ... ретінде қолданатын  мәләметі бар аудан; кей жағдай  ол ...  ...  және ... ... жерлер мен мектеп аумағы болуы мүмкін, немесе мектептік мөлтекацданы; ал кейбір жағдайда  география, әдебиет, тарих пәнін оқығанда ... ... ... ... болуы да  мүмкін. Өлкетанумен  өзінше айналысатын адам өзінің ... ... ... ...  ... Оның  ... әкімшілік аудан, немесе  топ: аудандар, қала болуы мүмкін.Ғылыми тұрғыдан өзінің ерекшелігі бар, ... ... ... ... ... ... ... облыстық аймаққа кіретін табиғи комплекс, ол аймақтық физика- географиялық аудандарға ... ... ... ... өндіріс комплексі, облыс ішін экономикалық аудандарға бөлгенде бөлгенде белгіленеді; немесе өткен тарихи ортақ аумақ немесе жалпы этнографикалық ... ... ... мен ... ... жер ... білім болып өте ертеде пайда болды. Барлық халықтарда, ... ... өзін ... ... оның ... халқының өткені мен бүгінгісін жақсы білітін адам болған. Ол бұл мәліметтерін өзінен кейінгі ... ... ... ( ... ... ... құжаттар арқылы). Ресейде осылай болған. Онда өлкетану деректері жылнамалар мен құжаттарда айтылған ( нұсқау немесе түрлі ... т.б). Ал, бұл 15-16 ... еді. 18 ... ортасында Ресейдің кейбір облыстарының алғашқы сипаттамалары басылып шықты ... ), ал 18 ... ... жартвсынан бастап елдің түрлі бөлігін зерттеп сипаттау кең орын алды.Ресейдің әр жерін зерттеуді 18 ғасырдың 60 жылдары ... ... ... ... 1765 жылдан бастап олар жергілікті экономиканың жағдай туралы мақалалар шығара бастады, негізінен ауылшаруашылығы туралы. Ресейде өлкетанудың қалыптасуында М. В. ... ... зор. Ол ... ... ... картасын шығару үшін барлық губернияларға арнайы сұрақнама жіберді.Онда олардың табиғи байлықтары, ... мен ... ... ... жайлы сұрақтар болды. Бұларға жауап беру үшін үлкендер ғана емес, балалар да  міндетті ... ... ... ... байланысты сенат барлық губерниялардың топографиялық сипаттамасын жазуға нұсқау  берді. Бұндай сипаттар 18 ғасырдың 80 жылдарында жасалды. Ресейдің әр ... ... ... 18 ... 60 ... құрылған Ерікті экономикалық қоғам үлкен еңбек етті. 1765 жылдан бастап жергілікті    ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы жайында.Осы кезден бастап Ресей өлкетануында екі бағыт айқындалды: ғылыми (жергілікті күштердің көмегімен елдің ... ... ... және ... ... қоршап жатқан аймақтықзерттеп, жиналған мәліметтерді оқытуда пайдалану)Ғылымның түрлі салалары дамыған сайын өлкетануда кеңейе ... ... ... ... ... ... қоғамдар (Ерікті экономикалық қоғам, археологиялық қоғам. Орыстың ... ... ... қоғамы, жаратылысты сүюшілер қоғамы, антропология мен этнография қоғамдары т.б) губерниялық мұражайдың оқу комиссиялары,м жер мекемелері жүргізді. Сібір мен ... ... көп ... ... ... жер ... ... бастап болшевик- революцөнерлерге дейін). В.И. Лениннің қатты ... ... ... ... жер ... ... жергілікті материал негізінде жазылған. Мектептегі өлкетанудың дамуына әсер ... 1804 жылы ... ... ол бойынша жаратылыстану мұғалімдері мектеп орналасқан жерді  зерртеп білуі керек. 1862 жылы халық ... ...  ... ... шығарды. Ол гимназия кітапханашыларын өз өлкелері жайлы ... ... ... ... ... өлкетану жұмысының дамуына орыстың ұлы педагогтарының бірі К.Д. Ушинский өз үлесін қосты. Ол география, жаратылыстану, тарих пәндерін оқыту отансүйгіштік ... ... ... ... деп ... ... ... К.Д. Ушинский мектепті қоршаған ортөмен байланыстырып оқыту керек деп ұсының жасады; бірте- бірте үйден аулаға, одан көшеге, селоға, қалаға, ал ... ... ... ... ... ... ... де деп есептеді. К.Д. Ушинскийдің бұл идеясы сол ... озат ... ... ... ... оқулықтарды құрастырғанда пайдаға асты.Ұлы Октябрь революциясынан кейін өлкетану ... кең ... және   ... ... ... де  іске асырыла бастады. Совет өлкетануының дамуының алғашқы сатысында елдің, шаруашылықтың дамуы үшін жүйелі ... ... ... мен географиялық жағдайды зерттеп отыру мен тарихи- мәдени ескерткіштерді есепке алып, оларды қорғау жолдарын  ... ... ... ... елде ... ғылыми- зерттеу институттары мен өлкетану мұражайлары ұйымдастырылды. Олар өз жұмысында көпшіліктің жеке өлкетану  ... ... ... ... ... құбылысы өлкенің географиялық  орналасуы мен оның табиғи ерекшеліктері өлкенің ерекшеліктерін зерттеудің негізі болып табылады.Табиғат жағдайлары өлкенің мәдениеті мен ... ... әсер ... ал ... ... ол ... демалыс шаруашылығының комплекстерін ұйымдастыруда көмектеседі, себебі табиғи ресурстар ... ... ... ... ... ... ие болады. Туристер мен демалушылар табиғат көрінісінің ерекшелігін, өсімдіктер мен жануарлар ... ... мен ... ... ... шұғылдануға тиімді жағдайды, балық, аң аулау мүмкіндігін т.б. ... ... ... ...  байланысты демалыс түрлері ұйымдастырылады. Бұл шаруашылығына да байланысты.Құндылығы әр түрлі қорлар белгілі бір табиғи топқа жатқандықтан, ал екінші ... ... ... ... орны әр түрлі болғандықтан олардың арасында айырмашылық бар.Туризм мен демалысты дамытуға қажетті табиғатты табу үшін аймақтық ... ... ... ... Бұл ... шет ... және кеңестік географтардың тәжірибесі көмектеседі. Экономикалық өлкетанудың нысаны болып табылатын аймақтық шаруашылық ... ... үшін және жеке ... ... пайда болуына елдің немесе ауданның географиялық орналасуының орны ерекше: теңізге жақындық, таулы жерге, орманға жақындығы, ... ... ... ...  ... ... ... жолдарына жақын болу. Кариб теңізі мен Жерорта теңізінің (Қара Теңіз де) ... ... ... ... ... ... ... себеп болды. Көркем таулар, гүлденген аңғарлар мен көлдер және Еуропанаң ортасына орналасуы ... ... ... ... дамуы енді қанат жая бастағанның өзінде 1914 жылы Еуропа туристерінің 80 % баратын. Біздің елде мысалыға Алматы мен Шортанды-Бурабайды ... ... ... орны ... ... ... ... болғандықтан туристік орталыққа айналды.Демалыс аймақтарын дамытуда берілген аймақтық жер бетінің сипаттамасының мәні зор. ... ... ... бұл керағар мән екенін де мойындауымыз қажет. Бір жағынан жер көрінісі (ландшафт) жиі өзгеретін жер бедері күрделі, ал кей ... ... ... назарына іліге қоюы қиын. Туристерді әсем көріністер, таудың таза ауасы, аңшылықпен, альпенизммен, туризммен айналыса ... ... ... ... жер ... ... нысандар салғанда көп кедергі келтіреді. Олардың шығыныңда көп (бірақ бұл шығындар тез өндіріледі).    Осы ... ... ... ... ... орталықтардың пайда болуына септігін тигізді. Біз Швейцарияны айтып кеттік. ... ... ... ... ... мен Польшаның, Румынияның және Кеңестер Одағының Карпатқа жақын аймақтарын, Валдай, ... ... ... ... жылдары Камчатка туралы да солай айтуға болады.Табиғи ортаның маңызды элеменеті бөлшек климат. ... ... ... ... пен микроклиқаттың ерекшеліктерінің мәні зор.Бұл тұрғыдан ауа тазалығы, тиімді жағдайлары, ауа ... мен ... ... ... ... аз ... ... күндер, желден қорғаныс т.б. мәні зор.Жер бетіндегі ... ... су ... ... ... таза ... суға ... тек бұл емес ландшафтың тартымдылығымен мәнді. Демалуға ... ... ... су ... ... су ... Олар ... тиүсті температурасы бар ағысы жақсы. Бұл табиғи жағажайлар, жүзу бассейндерін салуға, немесе түрлі су ... ... ... ... сол жерлерде туристік қызметтің дамуына әсер етеді. Ол өзінің әсем табиғат көрінісінен басқа биоклимат саласында ортаның жағдайын ... ... ... ... ... ... мен азонға байытады, желдің жылдамдығын шектейді, температура тербелісін жұмсартады. Үлкен орман комплекстері ауа массаларының алмасуын жеңілдетеді, сонымен ол ... ... ... ... кедергі келтіреді. Орманның демалыс аймағы ретінде мәні зор, адамның жанын жадыратып, рахат сезімге бөлейді.Туристік маусымды анықтаудың, әсіресе үлкен аймақтарда мәні зор. Үш ... ... ... ... ... ... мен ... демалыс маусымы-бұл жаяу саяхат, велосипедпен саяхат, моторлы туризм, күнге қыздырыну, таза ауадағы ойындар, балық ... ... т.б. ... ... жағдайымызға қарай бұл маусым наурыз-сәуірден бастап қазанның соңына дейін созылады. Ол өсіп-өну кезеңімен сәйкес келедідеуге болады (ауаның орташа ... ...... ... ... ... жалпы демалыс маусымына енетін. Бірақ шомылу және таза ауада су спортөмен айналысуға болатындықтан бөлініп алынады. Оның созылу мерзімі су ... 18 ... ... ... дейін.Ал ауданның температурасы 15 С тан жоғары болуы керек. Қысқы маусым  -  қысқы ойын ... оның ... ... шана ...  ... ... ... Оның ұзақтығы қардың қалыңдығы мен оның жатуына байланысты. Ал бұл күннің орташа температурасы 0 С тан төмен болуын ... ... ... ... де ... деңгейге сай болуы керек. Су спортын өткізу үшін судың байлығы мен шомылу маусымы сай болу ... ... ... жер ... ... мен ... ... байланысты. Тау туризмінің ерекшелігі оның түрлі жер бедері мен көрінісінің ғажайып сұлулығы, ал оны ... ... ... маусымына байланысты. Туризмнің бір қалыпты дамуына көптеген жағдайлар әсер етеді, ... ең ... ... ... ... мәдени деңгейі мен тұрмыстық, экономикалық жағдайы. Оның ішіндегі ең маңыздысы мемлекеттің ішкі саясаты, жұмыстан тыс уақыт, халықтың ... ... ... ... ... мен ... ... адамның орташа жасының өсуі т.б.Туризмнің дамуына мемлекеттің ішкі саясаты әсер ... ... ... ... ... ... күндері, ақылы демалыс-бұл кәзіргі кездегі туризмнің дамуына үлкен үлес қосады. Жұмысқа байланысты ... ... ... туризмнің түрлері бойынша демалыс өткізуде, демалыс туралы ішкі саяқаттың да мәні ... ... ... - қисап) этнографияда, физикалық және экономикалық география салаларында зерттеу белсенділігі артты. Бұл ... Т.П ...  -  Тянь  -  ... Н.П. Никитин және басқа да орыс ғалымдарының есімімен тығыз байланысты болады.Тарихи өлкетану 1765 жылы ... ... ... ... ... ... Олар ... тарихты, елдің қазба байлықтарын зерттеді, өлкетануды тағы 1845 жылы Санк  -  Петербург қаласында ұйымдастырылған орыс Императорының географиялық ... ... ... ... және Қиыр Солтүстікте негізгі өлкетану зерттеулерін саяси жер аударушылар өткізді. Олардың жұмыстарының нәтижесінде Якутскіде, Архангельскіде, Минусинскіде, Семейде ... ...  ... дами ... Өлкетану жұмысының белсенділігін арттыру  ресейдің тарихы мен ерте дүние тарихын жақсы көретіндер қоғамы, (1804), жаратылыстану, астрономия және этнографияны ... ... ... (1864), ... археологиялық қоғамы (1864) пайда болуымен байланыстырылды. Бұл қоғам тарихты білетін мәскеуліктерді біріктірді.Өлкетану білімдерін тарату тақырыптық ... ... ... ... 1827  -  1830 ... "Старая Мәскеу", "Московский краевед" жинақтары шыға бастады. 40 жылдары губерниялық, содан кейін махаллалық ... ... ... ... әрі ... П.И. ... (1712 - 1777) өлкетану жайлы жұмыстары басылды, сондай-ақ ... ... ... де осы ... ... 1782 жылы ... жайлы алғашқы кітап  -  "Описание императорского сталичного ... ...  ... в 1775 году и ... в свет для ... общества издателем описания Санк  -  ... г.н.с В.Г. ... 1786 жылы ... алғашқы өлкетану журналы "Уедененный пешеходец" шықты.(1917) Қазан төңкерісіне дейін Ресейде 160 жуық ... ... ... Олар, шамамен 15 мың тарихты жақсы көретін ... мен  ... ... пен өнер ... ... Оның негізгі құрамы агрономдар, мұғалімдер, земство дәрігерлер болды. Өлкетану ұйымдарының негізі ... ... ... ... сипаты революциядан кейін өзгерді. Өлкетану жұмысы көпшілікті қамти бастады. Оның жұмысына жұмысшылар, шаруалар, жастар қатысты. Елдегі өлкетану жұмысына ҒА ... ... ... ... ... жасады.Репрессия жылдары (1929 - 1939) өлкетануға кесірін тигізді. Мәскеуде көптеген өлкетану қайраткерлері ... ... ... ... өлкетану" жинақтары шығуын тоқтатты. 1940 жылы "Правда"  ... елде ... ... өз ... ... ... жүргізілмейтінін, ал кей жерлерде тіптен жүргізілмейтінін айғақтап жазды.1946 жылы өлкетануды басқару - ...  ... ...  ... жүктеді. 1947 жылы Мәскеудің облыстық өлкетану қоғамы құрылды. ... ... ... ... саны көп ...  -  ... проектный, шаруашылық т.б.), олар елдің барлық аудандарын зерттейді. Өндіруші күштер, шарушылық және мәдени өмірді зерттеу жергілікті ... ... ... ... ... орта және ... оқу орындарымен, мектептермен, демалу мекемелерімен, туризм және т.б түрлі қоғамдық ұйымдармен (тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамы, табиғат қорғау қоғамы, ... ... ... филиалдары мен бөлімшелері ж.б.) және қоғамдық топтармен (өлкетану клубтары, мәдениет үйлері мен сарайлары, халық ... ... т.б.) ... ... және туризмТуристі өлкетану жұмысына дайындау негізі өлкетануға дайындық- туристтің негізгі дайындығының ажырамас бір бөлшегі. Ол туған өлке ... оның ... ... халқының тарихи кезеңдері жайлы білім алу. Саяхат кезінде ... мен ... ... ... мен ... әдістеріе үйрету.Өлкетану дайындығы өлкетану және оқу- тәрбие ... ... ... мен ... ... ... жорықтағы бақылау, табиғатты қорғау мәселелері; тарихи ескерткіштерді, мәдени ескерткіштерді қорғау, қоғамдық пайдалы жұмыстарды ұйымдастырып оны ...  ... ... ... дайындығы тура осындай көлемде енгізілген. Барлық саналған бөлімдер қоғамдық туристтік кадрларды дайындау бағдарламасына да енгізілген- өлкетану ... ... ... үш ... ... ... туристтік дайындық бағдарламасы бірінші кезеңде олқитын жаңа келгендер өлкетанумен  тақырыбы арқылы танысады. Екінші кезеңде туристтер  тақырыбын өтеді, ал ... ... ... экспедициялық жұмыстарды бақылаудың әдісін меңгереді.Туризмде  ұғымы облыс, немесе одан да кеңірек республика деп түсінеді. Туған өлкемен танысу үшін оның ... және ... ... танысу керек. Ауданның физика- географиялық сипаттамасына климат, жер бедері, өсімдік және жануарлар әлемі, пайдалы қазбалар кіреді, ал экономикалық- өндіріс ... ауыл ... ... сипаттамасы экскурсиялық нысандарды есепке алады, тарихи, архитектуралық, біздің халқымыздың басқа да ... ... ... ... алдыңғы қатардағы өндіріс орындары, колхоздар мен совхоздар. Өлкетану дайындығына арнайы әдебиетпен жұмыс істеу де кіреді: анықтамалар, жолнұсқаушылар, өлкетану әдістемелік ... және ... ... ... ... ... ... және жорықта өлкетану бақылауларын өткізу оқу мен тәрбиені бір арнаға біріктіреді. Туған өлкеге жасалған ... ... ... ... ...  -  ала ... назар аудармаса, маршрутта көрген- білгенін көңілге түймесе, маршрутта бірге ... ...  ... ... ... таныстырғысы келмесе жорықтың мән- мағынасы жойылады. Сондықтан да көпшілік туристтік жорықтар, оқу- жорықтары да, белгілі бір мақсатпен ұйымдастырылады.  ... ... ... анықтау, немесе нақтылы бір партизан отрядының қимыл ауданын анықтау. Жергілікті жер адамдарымен- соғыс және еңбек ардагерлерімен кездесу ... ... ... ... ... ... ... береді, жаумен шайқаста ерекше ерлік көрсеткен, бұрын белгісіз ... ... атын ... ... ... ... ... соғыс ардагерлері кеңесіне тапсырылады, мектеп мұражайының экспонаттарын ... ... пен ... басылады. Туристтерді дайындаудың алғашқы кезеңдерінен бастап өлкетану маңызды орын алады. Ауданның ... ... ... ... оның ... ... оқу маршрутты дұрыс таңдауға, нақты аудан жайлы ... және ... ... ... мүмкіндік береді. Ал, бұл жорық оқу- тәрбие мәселесін тиімді шешуге көмектеседі. ... ... бұл ... ... ... және ... ... ескерткіштерін қорғау мәселесін зерттеу өлкетанудың тарих, этнография, архитектура салаларымен ... ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбекпен қатар, тарих және мәдениеттіңескерткіштерімен танысу, совет халқының әскери және ... ... ... ... ... ... ... құралдарымен тәрбиелеудің маңызды бағытын құрайды. Жорық жайлы ақпарат жинап талдау(суретке түсіру, күнделік жүргізу т.б) ... ... ... сапалы безендіруге, туризмді насихаттауға жағдай жасайды.Өлкетану дайындығында суретке түсіру мен маршруттық ... ... ... ... ... ... ауа- ... бақылау, қардың қалыңдығын өлшеу, маршрутты картаға түсіру). Маршрутта бақылауды үйрену кейін оны оқу- зерттеу жұмыстарында пайдалану туристті дайындаудың ... ... ... ол ... және ... ... жұмысын тыңғылықты атқара алады.Жастардың отансүйгіштік қасиетін тәрбиелеу, тәрбиелік табиғатты қорғауды ұйымдастыру іс- шараларымен тығыз байланысты. Бұл байланыстың нақты анықтамасын, орыс ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың екі құбылысына назар аудару керек. Біріншісі- табиғат қорғау туралы әңгімелер, слеттер мен туристік жорық өткізу методикасы жайлы әңгімелер бір ... және ... ... ... ... ... жүзеге асыру, екінші жағынан. Міне мұнның оқу- тәрбие жұмысы. Екінші құбылыс- табиғат ... ... ... ... асыру үшін жүргізілетін комплексті іс- шаралар: (көпкүндік жорық пен демалыс күнгі жорықты белгілеу мен жабдықтау; далада қонатын жер үшін ... ... ... ... алғанда із қалмау керек.) Бұл екі құбылыс тығыз байланысты. Қажетті материалдық- техникалық база болмаса оқу- тәрбие жұмысы нәтиже ... ал бұл база ... оқу- ... жұмысынсыз болмайды. Бұнда туристтік секциялардың табиғатты қорғаудағы қызметі ерекше мәнге ие болады. Орманшылармен қосылып жүргізетін жұмыстар ... ... тал егу, ... ... ... ... жерлерді жабдықтау.Өлкетану жұмысының функциялары.(Краеведение) Өлкетану- қоғамдық қозғалыстың түрі ғана емес, Д.С.Лихачевтің ... ... ... қоғамның көптеген салалары қолданатын, ғылым, оның әдісі мен әдістемелік жұмыстары.Өлкетану  өз бойында тарихи- мәдени және ... ... ... үшін ... көпшілік жұмыстарын жинақтаған, табиғат тарихының даму ерекшеліктері жайлы білім алу және өз ... ... ...  ... үшін ... жұмыс, оның мәні, табиғаты, тарихи және мәдени ескерткіштерді сақтап қалу, өлкедегі қоғамдық- мәдени және экологиялық жағдайды жақсарту.Өлкетану мәселелері мен ... жан- ... Оның ... функциялары мынадай:ғылыми- зерттеу функциясы тарих, мәдениет және жаратылыстану т.б салалар бойынша зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру. Экономикалық жағынан тиімді проектілерді ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін бағдарламаларды жүзеге асыру, қалпына келтіру, өңдеу, тарихи және мәдени ескерткіштерді қайта ... ... ... ... өз ... сақтау.Құжаттық функция тарихи ескерткіштерді тиімді пайдалану, сақтау, табу, жинауға мүмкіндік береді, архив және мұражайлар қорын жинақтау, тарих пен әдебиеттің ... ... ... ... ... ... ... балалар мен жастарды және жасы үлкен адамдарды ... мен ... ... орын ... ... ... жады ... дәстүрді сақтап оны келесі ұрпаққа жеткізу.Ұйымдастыру функциясы адамдарды біріктіруге көмектеседі, олардың қолы бос ... ... ... ... ...  ... жүзеге асыру, әр түрлі сұраныстарын қанағаттандыру, ұйымдастыру мен шаруашылықты жүргізу  әдістерін қалыптастыру. Экстремалды жағдайда, саяхатта, жорықтарда жұмыс істеуді қалыптастыру.Туристтік ... ... ... ал ... ... ... оның мақсатынан туындайды. Демалыс қызметі туризмнің негізгі саласы ретінде, қолы бос уақыттағы түрлі ... ... ... өнер ... ... курорттық ем қабылдау, туризм, дене шыныңтыру, сауықтыру ... ... ... ... коллекция жинау, экскурсия ж.б), бұлардың мақсаты адамның физикалық, психоэмоциялық және ақыл күшін ... ... оны дара ... ретінде қалыптастыру. Демалыс жұмыстарының біразы мәдени қызмет ... ... іске ... ... техникалық шығармашылық, сүйікті іспен айналысу), бірақ негізгі жұмыстар демалу, емделу, дара- тұлғаның физикалық даму  және ... ... ... ... ... мен ... экскурсиялық жұмыс кездерінде іске асырылады.Рекреациялық (демалыс және соған ... ... ... ... ... ... жан- жақты. Технология мен шаруашылықты ұйымдастырудан тұратын еңбек процесіне қарағанда, демалыс жұмысты саналы түрде таңдау мен ерекшеленеді. Бұл ... екі ... іске ... өмір ... жұмсалған адамның күшін қалпына келтіру; 2) рухани ( мәдени, идеялық, адамгершілік, эстетикалық) және күш қуат ... ... ... ... ... ... ... қозғалыс, ал  рухани ақылды дамыту.Өлкетану қызметінің құғылымы да ... ... бұл көп ... өлке ... ... ... ұқсас. Мұнда бірінші орында таным тұрады да, ол ... ... жан- ... ... ... ... танымдық көзқарас, өлкенің аймағы мен нысандарына қызығушылығы біріктіреді. Жәй демалыс пен өзіндік туризмге қарағанда өлкетанудың зор ... мәні бар. ... ... ... мен ... ... мен мәселелеріне қарағанда туризмнің ақпақаттық базасы болып табылады, аймақтық туристтік ... ... оның ... мен бір түрі боп ... ... ... мақсаты мен принциптері. Туризмнің даму мақсаты. Жоғары рентабельді туризм индустриясын жасап туризмді ... ... ... ... ол ... ... жағдайында бәсекеге лайық сапалы өнім шығарып, оны өткізу;* республиканың туристтік потенциалын ... ... және ... ... ... ... ... қорларын сақтап, оны тиімді пайдалану;* туристік қорлардың барлық халыққа қолайлы болуын, және туристік қызметке    ... ... ...  ... ... ... ету;* ... саласында мемлекеттік және жеке құғылымдардың әсерін күшейту;* орта және кіші ... ... бұл ... ... ... ... негізінде жүргізіледі:* әрбір адамның демалу құқығын жүзеге асыру;* ... мен ... ... ... ... ... ... түсінуге тырысу, сыйластық, адам құқығын сақтау, негізгі бостандыққа ... ... ... ... ... тілі мен ... ... әділ болу және тәуелсіздікке қол сұқпау, мемлекеттің ішкі ісіне қол сұқпау, олардың саяси, экономикалық және қоғамдық жүйесіне қарамау;* қоршаған ... ... ... ... ... қол ... ... теңдікпен даму,дара адамдар мен қоғамның дәулетін арттыру;* туризмді тұрақты дамыту;Бұл мақсаттарды іске асыру үшін мына мәселелерді шешу ... ... ... ... ... күшейту;* туристтік қызметті реттеу жүйесін жетілдіру;* туризм индустриясының заңдылығын, ұйымдастырушылық және экономикалық ... одан әрі ... ... рынокты қорғау үшін антидемпингті қолдану және мемлекеттік қолдауды алу;* туристтердің қауіпсіздігін ... ... ... аударатын туристік нысан имиджін жасау* ақпаратпен қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру;* туризм саласындағы ғылыми зерттеулерді жетілдіру;* ... ... ... ... алып ... ...  тиянақтап халықаралық стандартқа сай жүргізу;* туризм саласындағы ... ... ... мен ... ... ... ... туристтік қызметтің сапасын лицензиялау, сертификаттау негізінде жақсарту;* туризм саласын даму системасын ... және ... ... ... дамыту;* қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ету, жағымсыз тұрмыстық әсерді жұмсарту және мәдени мұраны сақтау;* туризм саласындағы жағымсыз  ... ... ... ... ... қоғамдық феномен деп атайды. Қоғамдық (латынша socialis- қоғамдық)- қоғамның өміріне ... ... ( нем. ... ... ... екі ... ... түсіндіріледі.1. философиялық ұғым түйсік, сезімнің пайда болуы;2. өте сирек кездесетін құбылыс, ерекше айғақ, адамТуризм сөзінің түбірі боп француздің  сөзі ... Ол ,  ... ... ... ... кезде халықаралық туризмде  деген сөзді алдын ала жоспарланған маршрут, уақыт, қызмет көрсету деген ұғымдармен ... ... ... деп ... ... энциклопедияның ұғымы бойынша қол бос кездегі саяхат (бару, жорық, саяхат) деп атайды; белсенді ... ... ... ... ... ... дара ... тұрмыстық, қоғамдық және рухани дамуы. Халықаралық практикада турист деп барлық мекен тұрағы өзгерткен адамдарды ... тек ол ... табу ... мен ... керек.БҰҰ 1974 ж дейін туризмді тұрғындар, мекендеушілер қозғалысын айтады. Олар мекен ауыстыру үшін ... ... ... ... ... және мәдени кездесулерге қатысу үшін.Қазіргі кезде  деген ұғымды Бүкіл әлемдік туристік ұйым мамандары өздерінің өскен ортасынан ... ... ... ... ... бір ... ... жүрген адамдарды айтады.Туризмнің негізгі қоғамдық мақсаты адам өмірін ұзарту және тұрмыс жағдайын жақсарту. Кездесулер, табиғатпен қауышу, жаңа адамдармен ... ... ... қоғамдық құндылығы. Өйткені адам қоғамның  басты мұраты- бұл ... ... ... ... ... ... орындалады.. Жаңалық ашып, оны ұғыну адамның ең бір ... ... ... ... ... өшуге айналады, бірақ саяхат кезінде қайтадан жанданады. Теорияда туристік қызмет ішкі және халықаралық болып бөлінеді.ҚР  ... мына ... ... қолданады:1. гид (гид- аудармашы,)- жақсы дайындалған маман, туристерге экскурсиялық ақпараттық, ұйымдастырушылық қызмет көрсетеді, елдегі уақытша болатын адамдарды туристік ... ... ... қызмет көрсету келісім- шарты- туроператор мен  немесе турагентпен турист арасындағы келісімі;3. туризм инструкторы- жақсы дайындалған маман, туристтік маршруттарда ... ... бар ... ... ... туристерді орналастыратын жерлер- қонақжайлар, мотельдер, кемпингтер, туристік базалар, қонақ үйлер, демалыс ... ... мен ... тұруға және оларға қызмет көрсетуге арналған жайлар мен құрылыстар5. туристік өнімдерді өткізу- туристік қызмет көрсетуге арналған ... ... ... ... ... мен жәрмеңкелерге қатысу, туристік өнімдерді өткізу үшін ақпарат орталықтарын  ұйымдастыру, ... ... ... ... тур- ... бір мезгілде арнайы маршрутпен өткізілетін, және де басқа туризм түрлерінен қызмет көрсету;7.туризм- ... 24 ... бір ... ... не ... 24 сағаттан аз уақыт, қона жатып, саяхаттауы, ол адамның бұл елде ақы алатын қызметі ... ... ... ... қозғалыстың белсенді түрлерін пайдалана отырып саяхаттауы, мұны туристер өздері ұйымдастырады;9. турист- адамның бір елде уақытша болуы, мерзімі 24 ... бір ... ... ол ... ... үшін, білімін арттыру үшін, іскерлік, спорттық, діни немесе басқа мақсатпен саяхаттауы мүмкін, бірақ оның  осы жерден айлық алатын қызметі ... ... ... ... осы қызметті атқаруға лицензиясы бар адам, не заң алдында жауапты, олар өздерінің туристік өнімдерін турагенттерге не ... ... ... операторлық қызмет -заң алдында жауапты, лицензиясы бар адам, олар өздерінің туристік өнімдерін   ұйымдастырып, оны өткізумен айналысады, туристік ... ...  ... (әрі ... ... ... ... мен заң алдында жауапты адамдардың туристік қызмет көрсетуі;13. туристік жолдама- құжат, ол туристік қызмет алуға ... ... ... ... заң ... жауапты адамдар, олардың негізгі ісі туристік қызмет;15. туристік қорлар- табиғи климаттық тарихи, ... ... ... ... қатарында туристік көрсету де бар, сонымен қатар адамдарға рухани қанағат беретін, оларды сауықтырып, қалпына келтіретін басқа да нысандар;16. туристік ваучер- ... ... ... ... ... ... құқы бар екенін және оның ақысы төленгенінің айғағы;17. туристік өнім- туристік қызмет жинақтары; бұлар саяхат кезінде туристің ... ... ... ... ... рынок- туристік қызмет кезіндегі товар және ақша айналымы(жұмыс, қызметі);19. туристік қызмет-туристі қанағаттандыратын қызмет түрлері, оның ... ... ... ... тасу, тамақ, саяхат, туризм инструкторларының қызметі, гидтердің, бару мақсатына қарай басқа да ... ... ... ... ... атқару органы, туристік қызметке мемлекеттік басқару, ҚР Үкіметі анықтайды;21.экскурсиялық қызмет- азаматтардың ... ... бір елге ... келгенде олардың барып қайтуын  ұйымдастыратын кәсіби қызмет, ол 24 сағат уақытты қамтиды, бірақ қонуды ұйымдастыру ... ... ... арнайы дайындалған маман, туристерге уақытша болған жерлерде экскурсиялық- ақпаратық,  ... ... ... ... ... мен ... және ... осы этапта менеджерлердің басты міндеті болып табылады. Туризм мен туристік қызметі таңдағандар үшін.Өлкенi зерттеу әдiсi зерттеудiң мәнi мен мазмұнынан, тиiстi ... ... ... туындайды. Негiзгi әдiстердiң бiрi деп туристiк өлкетану әдiсiн айтуға  ... олар ... ... ... ... ... т.б. болып бөлінеді. Өлкетанудың негiзгi бағытына қарай: географиялық, (тарихтық) тарихи, экономикалық және аймақтық зерттеуге ... ... ... ... ... тарихи оқиғалар немесе мәдени және тарихи ескерткiштер және  сәйкес зерттеу әдiсi де ... ... Жеке адам ... ... қозғалысында көп тараған әдiстер: * Далалық зерттеулер мен ... * ... ... ... ... басшылығымен); * Мұралармен (мұражай) жұмыс iстеу; * өлке үшiн маңызды тарихи, мәдени және ... ... ... ... ... ... ... қамтиды: пайдалы ғылыми және қоғамдық қызығушылықты тудыратын жұмыс кезiнде күш бiрiктiрiп, ... әдiс пен оның ... ... өлке ... ... ... ... Яғни:* пайдалы  тәжiрибенi ұйымдастыру, оны талдау, ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiп келе жатқан құндылықтарға назар аудару, шетел мен Қазақстан өлкетанушыларының жұмысын есепке алу, салт дәстүрдi пайдалану, ... ... ... жаңа ... ... * бақылау, сұрақнама жүргiзу, әңгiме, оқу, зерттеу жұмыстары баяндама, хабарлама, шығарма. Сонымен қатар мұражай көрмелерiнiң есептерiн талқылау.Өлкенi зерттеу 4 кезеңнен ... ... ... ... үшiн, ашу үшiн ... ... беретiн -  бағдар беретiн үлкен масштабты қосымша  ... ... ... ... ... ... Бұл бiр аудан, өндiрiстiк мөлтек аудан, не болмаса жеке тұрғын жай, т.б. болуы мүмкiн. * ... ... ... ... және ... да ... iздестiру және зерттеу. Бұларға осы өлкеде бұрын жұмыс  ... ... ... ... ... ... да ... * ғылыми экспедицияны ұйымдастырып өткiзу (жорық не болмаса экспедиция).  Бағыт ...  ала ... Сол ... тарихи ескерткiштер зерттеледi, қаттық бұйымдар жиналады, бақылаулар нақтыланады. * Барлық жинақталған ... ... ... ... Өлкенi сипаттауға тырысу,  оның келешектегі жоспарын анықтау.Өлкетану жұмыстарының түрлерi: Өлкенiң  дамуы ... ... мен қоры ...  ... ... аясында өтедi. Бағдарламада теориялық зерттеулерi мен  жүргiзiлетiн iс-шаралар қаралады. Бұлар мемлекет үшiн және ... ... ...  өте ... * өлкетануды, өлкетанушылар Одағы  мәдениет қорының бағдарламаларын насихаттау, нәтижеде көпшілікті тарту;*  облыстағы өлкетанушылар қоғамдарының ... ...  ... ... ... ... аймақтық және басқа бағдарламаларды жүзеге асыру;  * Сырт жақтағы өлкетанушылардың жұмыстарын реттестiру, ... бiр ... ... ... құру; * заң жобаларын талдау, өлкетану жүйесi бойынша, заң шығарушыларға өздерiнiң ұсыныңтарын білдіру. * өлкетануды ... ... ... ... ғылыми зерттеулер жүргізу.* өлкетануға қатысты жұмыстарды талдап, бағдарламаны бағалау, жасалған жобаларды талқылау; * өлкетанушылар қоғамының ғылым, мәдениет, бiлiм, ... ... ... ... ... ...  жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету.* аймақтық, шетелдiк өлкетанушылардың тәжiрибелерiн зерттеп, оны тарату; * өлкетану iсiмен  айналысатындардың бiлiмiн жетiлдiру ... ... ... ... ... қайта жөндеуге (реставрация) табиғат ескерткiштерiн жаңартуға, тарих пен мәдениеттi ... ... ... ... * ... бағдарламасын  жүзеге асыру үшiн жасалған әдiс пен тәсілдерді сыннан өткiзу үшiн ... ... ашу; * ... ... ... ... ... конференция материалдарын, ғылыми - әдiстемелiк жұмыстарды, буклеттер, плакаттар, ашық хаттарды, парақшаларды баспа беттерінен шығарып отыру; * өлкетану жұмысымен ... ... ... ... конкурс (жарысын)  және  басқа  да iс шараларды өткiзiп отыру; Әдiстемелiк ұйымдастыру жұмыстары ... ... айта ... ... ... ... жатқызуға болады:          бағдарламасының мiндетi қоғамның ғылыми, экономикалық және ... ... ... үш жағдай жасап, шешу жолын ойлап табу. Бұл шешiмдi орындау үшiн өлкетануды зерттеу түрлерi ... олар ... ... ... түрi ең көп тараған түрi. Ол жақсы туристiк дайындық бередi, және саяхат кезiнде өлкетану жайлы материалдар жинауға мүмкiндiк бередi. Экскурсиялық түрi - ... ... ... Экскурсия кезiнде экскурсовод көмегiмен адам бiлiмiн, танымын толықтырады, зерттейтiн  қатты жақын жерден көредi. ... ... ... өзi ... ... күй ... ... сезiнуге мүмкiндiк бередi. Көргеннен және естiгеннен адамның көңiл күйi көтерiлiп бiлiмдi нақтылай түседi, көзбен көргенде адам ... ... ... түрi ... бiр тақырып бойынша дайындық өткiзу мүмкiндiк бередi. Лекция соңында орынды ... ... ... түрi ... материалдарға қызығатын адамдарға арналған. Ол   шыдамдылықты, ынтаны талап етедi, уақыт көп ... ... ... ... ... елеулi мәлiметтер алуға болды, бiрақ ұйымдастыру мен қаржы талап ... ... ... түрi ... және ... ... ... құжаттармен жұмыс iстеуге негiзделген. Ол географиялық және тарихи өлкетануға зор мүмкiндiк бередi  -  ... ... ... ... ... топтардың өздерiне экскурсия өткізуге мүмкiндiк бередi, бұл дайындықты қызықты, мағыналы етедi, жаңа бiлiм алуға жетелейдi. Өлкетану жұмысының түрлерi ... ... ... ... өзiн - өзi ... ... ... үйретедi, өзiн - өзi басқаруды үйретедi, адамды ... ... ... ... Өлкетанудың, қоғамдық қозғалыстың бiр түрi ретiнде, отандық дамудың қозғаушы күшiн жетелеудiң әдiсiн зерттеудiң қоғамдық және ... ...  -  ... ... ... ... сақтау, табиғатты пайдалану т.б.  -  ... зор бiр ... ... негiзгi ұйымдастыру түрлерi былай жүйеленген: * мемлекеттiк * ... ... * ... ... жұмыстарының топтасқан жерi, негiзгi орталық:* тақырыптық экспозициясы бар өлкетану мұражайлары, олардың  негiзiн табиғатты, ... ... ... ... мен ... салт ... жинақтар құрайды; өлкелiк мұражайлар негiзгi өлкетану жұмысының әдiстемелiк орталығы болып табылады, оның  айналасына ... ... ... * ... ... ... ... қоғамы мен мәдениет сарайларындағы өлкетанушылардың ерiктi үйiрмелерi; * ғылыми зерттеу жұмыстарымен қатар оқу-тәрбие мәселелерiнде ... ... * ... ... ... ... ... шаруашылығы, мәдениетiн зерттеу мәселелерiн шешетiн жергiлiктi туристiк ұйымдар; * өлкетану ... ... ... өлкелiк, облыстық, кiтапханалар: олар өлкетану жұмыстарын насихаттайды. Мектептегi өлкетану жұмысын дамытуға үлкен мән берген Ресейдегi ... ... ... ...  К.Д. ... (1824-70/71). Өзiнiң  оқытуда қолданудың теориясын жасаған. Кәсiптiк ... пен ... ... бiлiм ... орта ... реформасы алдыңғы қатарға оқушылардың кәсiби бiлiм алуын,  келешекте өмiр сүрiп жұмыс ... ... ... ... шығарады. Мұғалiмдер мектептегi өлкетану жұмыстарын белсендi жүргiзiп, ...  ... ... ... ... ... ... мұражайлар ашты. Қазiргi кездегi өлкетанудың негiзгi  -  оның тарихи  -  мәдени мақсаттарына  ...  ... бiр ... бiрлесе жұмыс iстеуiнде. Олар: Тарихи және мәдени ескерткiштердi қорғаудың бүкiлресейлiк қоғамы, ғылым Академиясы жанындағы Географиялық және ... ... ... ... ... ... ғылыми мекемелер, мәдени мекемелер, бiлiм, денсаулық, туризм мекемелерi ерекше назар аударады. Олардың кейбiрi өлкетану ... ... ал ... оның ... ... үшiншiлерi халық шаруашылғы салаларының жетiстiктерiн көтеру үшiн оны ... ... ... т.б. Өлкетану iсiнiң өркендеуi тек қана осы қозғалыстың қоғамдық негiзiмен ғана байланысып,  ... ...  ... дамытудағы ғылыми мекемелердiң ҚР ғылымдар Академиясы, ЖОО арнаулы кафедраларының, сонымен қатар туризм және әр ... ... ...  -  ... ... Бейбiтшiлiк қоры дiни ұйымдық медцеқаттық; т.б. қатысуына байланысты. Бұлар өлкенiң эконмикалық инфрақұғылымын жетiлдiруге ... мына ... iске ...  -  , , ,  т.б. ...  құғылымы жан-жақты, ал ол бiздiң қоғамымыздың ... ... ... ... экономикалық мәселелердi шешуге мүмкiндiк бередi. Қазiргi кезде оған оқушылармен жастардың қызығушылығын арттырудың мәнi зор. Ол үшiн ... ... ... ... Қазақстан өлкетанушылар Одағы, өлкетанудың экспериментальды (тәжiрибе) орталығы, этнография орталығы, ҚР бiлiм және ... ... ... ... ... керек. 1.3 Тарихи өлкетану, маңызы мен мәні.Жалпы өлкетанудың құрамды бiр бөлiгi болып табылатын тарихи өлкетану тарихтың бiр ... ... ... Ол ... ... ... ... ерекшеленедi. Басқаша айтқанда  бұл бiрiншi жағынан тарихи ғылым негiзi, ол өлкенiң тарихын зерттегенде көне ... ... мен ... ... ал ... ... ... зерттеп оны түсінікті, қызықты түрде халыққа таратады. Сонда тарихи өлкетану дегенiмiз тарихи өлкені танудың алуан түрiнен құралған жүйе ... ... ... құнды-бағалылық, құғылымдық. Бұлардың үлкен тәрбиелiк мәнi бар. Сондықтан  терминiмен қатар  терминiн де айту керек. Ол тарихи ғылымды ... оны жаңа ... ... ... жаңа ... бередi, жаңа iзденiстерге құлшындырады. Тарихи туристiк  -  экскурсиялық (саяхат) мекемелерi мен ... ... ... ... орын ... Жергiлiктi жердiң тарихы саяхаттар кезiнде маңызды. Кез-келген  тақрыптық саяхаттарда тарихи ... ... ал шолу ... экскурсиялық материалдардың көбісін жергілiктi тарихи материалдар құрайды. Сондықтан да ... ... ... ... мен ... ... арнайы тарихи-өлкетану секциялары құрылып, олардың басты мiндетi iзденiс, жергiлiктi жердiң тарихын зерттеу және оларды жол бағыттарымен . Тарихи ... пәнi  ... ... ... зерттеуiнiң негiзi  болып бiр өлкенiң тарихы (немесе белгiлi бiр кезең) алынады. Немесе жеке мекен, көше, ... ... елді ... әр түрлi құрылыстар, тарихи орындар болуы мүмкiн. Өлкетану зерттеулерi үлкен мерзiмдi ... ... бiр ... жеке ... өмiрi болуы мүмкiн. Оның мақсатына қарамай негiзгi мәнiн жергiлiктi ... ... ... ... ... өлкетанудың ерекшелiгi жергiлiктi жердiң тарихи ізі қарастырылады. Онда ... ... ... ... не ... ... ескерткiш жайлы қосымша мәлiметтер жайлы бiлiмi аз ... ... ... Басқаша айтқанда тарихи өлкетану 3 құғылымнан тұрады: айғақтылық(су актілік),ескерткіш, ескерткiш-деректеме. Өлкетанудың  жеке дара зертеу ... ... Ол тек ... ... емес ... ... географиялық, табиғаттану бағыттары бойынша да жүргiзiледi. Өлкетанудың зерттеу нысандары алуан түрлi. Тарихи өлкетану дегенiмiз  -  бұл ...  -  ... ... бiр ... ғана емес ... ... ... олар ескерткiштер арқылы айқындалады, заңдылыққа бағынады, тарих ғылымының заңдылықтары мен әдiстемелерiне, принциптерiне сүйенедi. Бұл өлкетанушы тарихшылар жұмысы. Аумағы мен ... ... ... тарихи фактiлерi (айғақтары) тарихи өлкетану зерттеуiнiң негiзi болып табылады. Өлкенi зерттеу ... ... деп ... ... ... * ... ... тарихи оқиғалары; * Капитализмнiң тұрақтану дәуiрiндегi тарихи  оқиғалар; * Өлкенiң революциялық тарихы; * ... ...  ... ... * ... ... зерттеулер; * өлкедегi этнографиялық зерттеулер.Тарихи өлкетануда маңызды екi ерекшелiк бар  -  зерттейтiн ... ... ... ... оны ...  -  ... ескерткiштер арқылы зерттеу, және тарихи өлкетанудың белсендi жүргiзiлуi. Тарихи өлкетанудың негiзгi түрлерiнiң тағы бiр түрлерi: түгел өлке және ... ...  -  ... ... ... ... ғимараттар, тарихи ескерткiштер т.б. Жыл мерзімі  бойынша тарихи ... ... ... алады: ұзақ тарихи кезеңдер; өлкенiң белгiлi бiр кезеңдегi тарихи оқиғалары, тарихи оқиғаларға қатысы бар  адамдардың өмiрi мен ... ... ... ... - ... ескерткiштерi. Олар өлкедегi қоғамның, мемлекеттiң дамуына байланысты;  рухани және материалдық  тұрғыдағы шығармашылық  -  ... ... ... ... ... ... құндылық маңызы.  Бұл ескерткiштерде тарихтың шырқау шыңдары бейнеленген, мысалы ... ... ... ... үшiн ... ... ... кезеңдердiң айғағы, азамат және Ұлы Отан соғыстары, социализм дәуiрiнiң күндерi. Тарихи ескерткiштер бүкiл әлемдiк ... ... ... бiр ... бұл ... елiмiздiң бүкiләлемдiк дамуға қосқан үлкен үлесiмiздi мәлiмдейдi. Тарихи ескерткiштер алуан түрлi. Оны жiктеу төмендегiдей болып бөлiнедi; * негiзгi мәнi (тарихи ... ... ... * жасы; * шығу тарихы; * сыртқы кескіндеу (суреттеу); Өткен оқиғаларды суреттеудегi мазмұнына қарай оның ... ... ... ... ... және революциядан кейiнгi ескерткiштер, совет дәуiрiндегi, археологиялық және ... ... Шығу ... ... ескеркiштердi үлкен екi топқа бөлуге болады: * ... ... ... мен ... ... ...  өткен кезеңдерде айқын қымет  қатысушылар: + жазба және баспа құжаттар  -  жылнама, ... ... ... ... ... мен ... хаттамалар,  сот қағаздары, рапорттар, есеп-қисап, жазысқан хаттар, газеттер, парақшалар,  құжаттар т.б. + ... ... ... ... ... ... + заттар  -  еңбек құралдары, қолдан жасалған және ... ... ... ... киiм, ... бұйымдар, теңгелер, баспа өнiмдерi, қолөнер бұйымдары, оқиғаға қатысушылардың заттары, ... ... ... ... (орден, медаль, тулар, жеке қару, жасаудан түсiрген заттар т.б.) азақаттық және әскери техника; + соғыс болған ... ... ... ... ... ауданның бөлiгi болып табылатын даңқты жерлер  -  алаңдар, көшелер, участоктар  -  дала, орман, су, ...  -  сай, өзен т.б. + әр ... ... әскери  инжәнерлiк (қорғаған  -  қамалдар, мұнаралар, ... ... ... т.б.); дiни құрылыстар (монастырь, шiркеу,  қорымдар т.б.) ... ... ... ... т.б.); ... ... жолдар, туннелдер т.б.); архитектура  -  құрылыс (үйлер, қоғамдық ғимараттар, квартиралар, ақсүйектер  мен көпестердiң ... ескi ... ... т.б.).Оқиғаларды мадақтап салынған ескерткiштер: мемориалдық жинақтар, монументтер,  бюстiлер, ... ... ... құрылыстар,  ғимараттар, Даңқ жоталары т.б.). Бұл топтың ең көп ескеркiштерi революцияға, азамат және Ұлы Отан соғысына, батырлардың ерлiгiне ... Егер ... топ ...  ... ... ... болса, екiншi топтың ерекшелiгi жанама  түрде  -  ақпарат оларды ... сана ... ... ... ... Олар ... ...  былай жүйеленедi: Археология ескерткiшi. Бұл көне қоғамның материалдық және рухани мәдениетiнiң iзi, олар ғылыми жөндеуден кейiн қоғам дамуының заңдылығын ашып ... ... ... қоғамдық, құл иеленушi және феодалдық қоғамдық  -  ... ... ... ескерткiштердiң ең үлкендерi: мекен  -  жайлар мен қорымдар ... Кең ... дiни ... құрылыстар (храмдар, пирамидалар, каналдар, плотиналар, қорғаныс орындары, жартасқа салынған суреттер, өте ертедегi аңдар ... ... ... ... Олар ... ... және мәдениет, тұрмыс  -  салт ерекшелiктерiн көрсетедi. Бiздiң елдi мекендейтiн барлық ұлттар мен ұлыстардың кешегiсi мен бүгiнгi күнiн ... ... ... мыналарды жатқызуға болады: * адамдар тұрған жерлер, олардың сыртқы көрiнiсi, мекен-жайлары мен басқа құрылыстар, тұрмыс ...  ... ... ... ... мен еңбек  нәтижелерi; негiзгi және қосымша жұмыстардың сипаттамасы; * халық қолөнер туындалары мен ... * дiни ...  ... ... ... қажеттi заттар. Архитектуралық құрылыс ескерткiштерi. Олар өлкенiң өткен дәуiрiнiң ... ... көзi ... қатысушылар олар көркемөнер нысаналары болып табылады және бiздiң бабаларымыздың еңбегiнiң жемiсi. Бұл оның екi есе құндылығы. Архитектуралық құрылыс ескерткiштерiн ... ... мәнi; * ...  ... олардың тарихы бiздiң ортақ елiмiздiң  белгiлi бiр өлкесiнiң тарихымен тығыз байланысты; * жаңа өлке белгiсiз ескеркiштердi iздеу. Көп ... ... ... мен ... құндылығы жойылмаған храмдар, үйлер, сарайлар қалдықтары, құлаған үйлер кездеседi. Оларды тарихта қалдырып болашақ ұрпаққа жеткiзу - өлкетанушылардың мақсаты, ... ... ... ... олар ... кетуi  мүмкiн. Тарихи ескерткiштi сипаттау белгiлi кезекпен, қарастырылады. * Нысанның атауы мен орналасқан жерi; * Нысанның ... ... ... ... * Революцияға дейiнгiлерi; * Салыну мерзiмi мен ... ... ... * Осы ... ... ... оның ... Нысандарды зерттеу кезiнде траихи өлкетанушыларға мына пәндер көмектесе алады: тарихи (көне) география және тарихи демография, онамастика, полеография, сферагистика, геральдика,  ... т.б. ... ...   ... ... ... ... Бұл ауа райы өзгерiсiнiң қоршаған ортаның белгiлi бiр өлкеде өмiр ... ... ... ... ... жер iздеп көшiп-қонған елдiң қозғалысын анықтау. Тарихи демография (халық санының ... ... ... бiр ... ...  ... өсу процесiн зерттейдi, өткен дәуiр жайлы деректемелер болмаса бұл процестi зерттеу қиындайды, сондықтан жылнама, ... ... ... ... төлейтiн нысандар  тiзiмi, мәәлiметтердiң жүйелi жинағы т.б.) Ономастика жалпы есiмдердi зерттейдi, география мен демографияның көптеген айғақтарын  ... ... екi ... ...  -  ...  -  және ... Топонимика елдер мен қалалардың, аймақтардың, құрлықтардың географиялық атауының тарихын тексередi,  халықтық миграциясының (көшу, қоныс аудару) тарихын зерттейдi. Антропонимика ... ... шығу ... ... ... ... тарихын зерттейдi. Олардан тұрмыстық құбылысты,дiни көрiнiстердi, ұлттық сал  -  ... ... ... болады. Христиандықты қабылдағаннан кейiн шоқындырғанда әулиелердiң аттары қойылатын болды. Бұларды ... ... ... ... Күндеректiк аттар деп гректердiң аттарын айтатын, бiрақ ежелгi еврей (iнжiлден алынған) және римдiк аттар да болды.Палеография жазу ... оның ... ... ... Көне жазбалар мен өте ертедегi қолжазбаларды полиографиялық зерттеуден өткiзу өлкетанушыға ... ... ... ... ...  ... бередi. Геральдика елтаңба жайлы, ал сфрагистика мөрлер ... ... ... ... ... ... ... орын алады. Бұл екi ғылым тығыз байланысты, өйткенi елтаңба мен ... ... ... ... қолданылады. Гералдика мен сфрагистика рулық қалалық және мемлекеттiк мөрлер мен ... ... ... ... мен мөрлердiң таңбасы бiзге әлдеқашан жоқ болып  кеткен мемлекет, қала, оқиғалар жайлы ... ... ... ... ... ретiнде нумизматика зерттейдi, ал ақша санағы мәселесiн  -  метрология зерттейдi. Бұл қоғамның және өлкенiң экономикалық ... ... ... ... Тарихи өлкетану жұмыстарының түрi. Тарихи  өлкетанудың мәнi өткендi  зерттеу ғана  емес, ол ... ... ... Бұл бiр жүйенi құрайды. Тарихи өлкетанудың негiзгi ... ... ... ... бiлу, ... ... ... Танымдық түрi рухани бiлiм. Ол алуан түрлi болуы мүмкiн және мектептегi сабақтан және тарихи өлкетану үйiрмесiнiң жұмысынан бастап мұрағаттардан  ... ... ... ... ... кездесу т.б. болуы мүмкiн. Бiлiмдi болықтыру түрiнiң мақсаты рухани  -  практикалық құндылықтар ... ... ... ... ... ... ашу, ескерткiштер ашу  мен мемориалдық тақталар iлу, оларды қорғау мен қамқорлыққа алу. Құндылықтармен ...  ... ... рухани мәнi бар. Осының арқасында адам өткен тарихи оқиғалардың өзi және оның өлке үшiн қандай мәнi бар ... ... ... аты ... атақты адамдармен батырлардың жасаған iстерiнiң мәнiн түсiнедi. Қатынас түрi адамдарды  бiр  -  ... ... ... және ... ...  ... дара ... қарым-қатынас түрiне дайындайды. 	Бұлардың бәрi  бiр  -  бiрiмен тығыз байланысты. Мысалы: ...  ... ... ескерткiш ашу, өлкетану мұражайларына жаңа экспозициялар жасау, немесе басқа да жұмыстрады жүргiзу үшiн жаңа бiлiм алу қажет (танымдық түрi) олардың ... ең ... ... ... ... бағалау  (құндылықты бағалау түрi). Тарихи - өлкетану жұмысын жолға қою адамгершiлiк, отан ... ... ... қоюға мүмкiндiк бередi. Тарихи өлкетанудың тәрбиелiк мәнi өлкенiң тарихи мәнінде болады. Олар өскелең ұрпақтың санасына ... ... мен ... ... ... ... ... тарихи салт  -  дәстүрлердi жеткiзедi, ұрпақтар жалғастығын паш етедi. Салт  - ... ... ... ... ... ... қоры,тұрмыстық ақпақатты сақтап жеткiзушi, өмiрдiң  қайнар көзi. Тарихи - өлкетану жұмыстарына қатыса отырып, өздерiнiң шағын жаңалықтарын ашқан адамдар ... ... ... ... не болмаса болмаған деп қана қабылдамайды. Олар сол оқиғаларға қатысқандай сезiнедi. Сол ...  ... ... ... салт  -  ... ... , ... жан-дүниесiн ашады, тарихи  тұлғалармен ойша сөйлесуге мүмкiндiк бередi. Тарихи деректемелердi сараптауға әдiстемелiк талап.Тарихи оқиғалар қайта айналмас кезең. Өткендi зерттеген адам оған өзi ... ... ... ... ... кезеңдер сақталып қалған ескерткiштер арқылы зерттеледi. Бұл ескерткiштер тарихи дерек көздерi деп ... ... ... ... дерек  -  бұл өткеннiң ескерткiшi. Бұлар белгiлi бiл қоғамдық қатынас ... ... ... өз ... ... iзiн сақтайды. Олар адамдар өмiрiнiң түрлi жағдайын көрсетедi. ... - ... ... барлық деңгейдегi тарихи - өлкетану зерттеуiнiң ақпарат көзi болып  табылады. ... ... ...  ... ... ... және ...  ескерткiштерi арнайы жасалынбайды. Олар қоғамдық  қажеттiліктен де арнайы жасалынбайды. Олар қоғамдық қажеттiлiктен, арнайы қызметтiк ... ... ... ... ... ... ... оқиғалар мен айғақтар нақты көрсетiледi. Кез  -  келген тарихи дерек тұрмыс құбылысы деп ұсынғанда ғана ... ... ... ... ... ... ... сараптау оны қолдану  -  ең күрделi де жауапты iс. Ол үшiн ... ... ... ... ... ... бар. ... дәуiрдегі халық өнерiнiң жалғастырушысы болып қазiргi кездегi көркем өнер түрлерi саналады. Олар өнердiң бағзы замандағы байлығын, көріктілігін сақтайды, және ... ... ... көзi мен  ... ... зерттеуге зор көмек бередi. 1.4 Тарихи өлкетану обьектілері.1.Көне ескерткiш өлкелерi суретшi өмiрiндегi айтулы кезең. Суретшi өмiрi мен шығармашылығының негiзгi ... ... ... және мәдени өмiрiнiң суретшi өмiрiндегi маңызы.2.Көне ескерткiш өлкелерiмен байланысты өнер туындылары, өлке қонақжайлылығының суретшi шығармашылығында бейнеленуi, мекен ... ... мен ... және ... ... бейнеленуi.3. Есте қалған жерлер, мәдени орталық ретiнде, ... өмiрi ... Оның ... ... Оның қоғамдық және суретшiлiк өмiрiнiң маңызы. Өлкенiң суретшi шығармашылығына әсерi.4. Көне ескерткiштердi осы ... ... Көне ... ... ... сатысы, оны қайта жабдықтау мен жаңарту перспективасы.5. Көне ескерткiш жерлердiң тарихи-мәдени бағалығы, олардың мұражайлық туристiк-саяқаттық ... ... ... және ... түрлері.Ескерткіш өз дәуірінің мәдениеті мен тарихын көрсететін, құндылық ретінде бағаланатын, адамзат қызметінің заттай нәтижесі. ... ... оның ...  ... ... және ... ...  анықтауда бөлгіленеді.Ескерткіш-1) кең мағынада  -  елдің, халықтың ... ... ... ... ... ... ... сәулет өнері және монументтік өнері ескерткіштері болып бөлінеді. ... ... ... ... құндылығы бар жазбаларда жатады.2) шағын мағынасында  -  ұлы тұлғаларды, белгілі кайраткерлерді немесе елеулі тарихи оқиғаларды есте ... үшін ... ... ...  -  ... тұғырлы жерлеу құрылысы. Күмбез  -  бір камералы күмбезбен жабылған мавзолей. Мазар-мавзолей  -  мінәжат ... ... ... ...  -  ... ... ... Мешіт  -  мұсылмандардың ғибадат құрылысы.  Цитадель  -  ортағасырлық қалалардың қорғанысқа арналған ... ... ... Керуен сарай  -  сауда жолдарында түнеп,демалатын жер, аулыТарихи-мәдени мұра, халықтың тарихи тағдырының аса маңызды, оның ... және ... ... ... және ... ... Бүкiл адамқаттың өркениеттiң құрамдас бөлiгi ретiнде, аралық қауiп-қатерден тұрақты түрде қорғап ... ... ... ... ... мұны ... ету ... заңды ұйымдар мен азаматтардың адамгершілік борышы Бұл шара Қазақстан Республикасының  ... ... ... ... өнер шығармаларын қиратудан, бүлдіруден қорғау мәселесі ежелден-ақ пайда ... Грек ... ... 2000 жыл бұрын жазған: , деп айтқан.Ұлттық игіліктерді есепке алу, қорғау және насихаттаудың жалпы мемлекеттік ... ... ... ... ... да, ... үкіметінің алғашқы жылдары да қабылданған. 1918 жылы 5 қазанда Халық Комиссарлар ...  ... ... ... ... ... ... есепке алуды Орынбор губерниялық музейінің ескерткіштерді қорғау секциясы жүргізді. 1920 жылы қаңтарда музейлер және өнер мен көне ескерткіштерді қорғау ісі ... ... ... ... Республикасы Халық Комиссарлар Кеңесінің Декретімен. 1921 жылы 14 мамыр айында Халық- ағарту комиссариатының құрамында жеке дербес ұйым  ... ... және ... өнер мен ... ... қорғау ісі бойынша Түркістан комитеті ( Туркомстарис ), ал 1925 ... сол ... ... ... құрылды. 1921 жылдан бастап Туркомстарис Қазақстанның оңтүстігінде көне ескерткіштерді есепке алу, ... ... ... және ... бойынша жоспарлы жұмыстар жүргізді. Оның қызметімен біздің оңтүстік аймақтық архитектуралық және археологиялық зерттеуі тығыз ... ... ... ... материалдар жинады, өткеннің мұрасын зерттеу жүргізілді.Мысал ретінде, 1922 жылы Туркомстарүстің арнайы ғылыми комиссиясы  (профессор Д.И. Нечкин, А.А. Семенов, профессор А.Э. ... ж.б. ) Қожа ... ... ... ... ... жүргізіп, ең бірінші кезекте конструкциясын нығайтып, одан әрі реставрация жүргізу ... ... 1926 жылы ... ... ... оңтүстік өңірде 110 тарих және мәдениет ескерткіштері жойылған. Мәдени мұраны қорғаудың актісі   ... ... Бұл ... ... ... ... ... туралы Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік архивіндегі құжаттар куә (қор 121,жазу 8, іс 273, бет 310-315). Мысал ретінде, 1946 жылғы 24 ... ... ... жою ... ... :   
        
      

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар дүние танымын қалыптастырудағы өлкетану жұмыстары8 бет
Мектептерде география мен өлкетануды байланыстыра оқыту негіздері58 бет
Тарихи - өлкетану жұмыстарының формалары және әдістері16 бет
Тарихи өлкетану жұмыстары және оларды ұйымдастыру жолдары17 бет
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.30 бет
Тарихи өлкетану материалын тарих сабағында пайдалану әдістері21 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Қазақстан Республикасындағы өлкетанудың мәні мен мақсаттары84 бет
Қазақстанның өлкетану библиографиясының жалпы мәселелері38 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь