Қаржы тәуекелін басқарудың теориялықаспектілері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. ҚАРЖЫ ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

1.1 Тәуекел мәні және экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.3. Кәсіпорының тәуекел деңгейін бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3. Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

ІІ Кәсіпорында тәуекел деңгейін бағалау және төмендету әдістерін талдау («Қазақтелеком» АҚ мысалында)

2.1 Кәсіпорында қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері және тәуекелдерді бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқаруды талдау («Қазақтелеком» АҚ мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25


ІІІ. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31

3.1 «Қазақтелеком» АҚ.ның тәуекелдерді басқару жүйесін дамытудың негізгі бағыттары және шетелдік тәжірибені қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
3.2 Кәсіпорынның қаржы тәуекелін басқару тиімділігі мен жетілдіру
барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
Кіріспе

Кәсiпорынның қаржылық жағдайы көптүрлi тәуекелдермен байланысты, оның әсер ету деңгейi нарықтық экономикаға өтуiмен күшейдi. Бұл iс-әрекетпен бiрге жүретiн тәукелдердi жеке арнайы қаржылық тәуекел тобына бөледi, олар кәсiпорынның жалпы “тәуекел портфелiнде” үлкен роль ойнайды. Кәсiпорынның қаржылық қорытындыларына қаржылық тәуекелдер әсерiнiң өсуi - мемлекеттегi қаржылық жағдай мен нарық конъюнктурасының тез өзгеруiмен, қаржылық қатынастардың кеңеюiмен, жаңа қаржылық технология мен құралдардың пайда болуымен және басқа да көптеген факторлармен байланысты.
Кәсiпорынның қаржылық тәуекелi деп, белгiсiздiк жағдайда өз қаржылық iс-әрекетiн жүзеге асырғандағы керi қаржылық салдардың, табыс пен капиталды жоғалту формасында көрiнетiн, пайда болу ықтималдығы айтылады.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi экономикада жүрiп жатқан процестермен анықталады. Қазiргi кездегi экономикалық субъектiнiң тұрақты және табысты даму талпынысы, тәуекелдi басқару жүйесi әлi тек қалыптасу кезеңiнде болып жатқандықтан толық қолдау таба алмай жүр.
Қаржылық тәуекелдi басқару керi қаржылық салдарды болжау мен бейтараптандыру процесiн бiлдiрiп, оларды ұқсастыру, бағалау, алдын алу мен сақтандыруға байланысты.
Тәуекелділік қандай да бір жағымсыз жағдайдың болуының мүмкіндігін көрсетеді. Тәуекелділік ұғымы кәсіпорын ресурстарының бір бөлігін жоғалту ықтималдығын, қызметті жүзеге асыру нәтижесінде табыстардың толық алынбауын немесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.
Тәуекелділік ықтималдық категориясына жатады, яғни оны белгілі бір деңгейдегі жоғалтулардың ықтималдылығы ретінде есептейді.
Кәсіпкерлік тәуекелділіктің жағымды деңгейдегі және мақсатты шешімдер қабылдаған кезде белгілі бір жоғалтуларға апаруы ықтималдылығын білумен шектеліп қоймай, сонымен қатар ол жоғалтулар сол немесе басқа деңгейден аспау ықтималдығын да қарастыруы керек.
Кәсіпкерлік тәуекел бұл бизнестің түріне байланысты компания қызметінің тәуекелі. Оның негізгі түрлері: өндірістік, коммерциялық және қаржылық тәуекел.
Өндірістік тәуекелдің пайда болу себептері: ұйғарылған өндіріс көлемінің мүмкін болатын төмендеуі, материалдық шығындардың өсуі, қызметкерлердің наразылығы, менеджерлердің қателері, көтеріңкі аударым сомалары мен салықтарды төлеу.
Коммерциялық тәуекел кәсіпкер өндірген немесе сатып алған тауарлар мен қызметтерді өткізу процесінде пайда болады. Оның себептері: өнімді өткізу көлемінің төмендеуі, материалдық ресурстардың сатып алу бағасының жоғарылауы, сатып алу көлемінің ойда болмаған төмендеуі, айналым шығындарының өсуі, экономиканың тұрақсыздығы және клиенттердің ұнату қабілетінің өзгеруі, бәсекелестердің әрекеті.
аржылық ағымды тиімді қолдануды жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Қолданылған әдібиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
2. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу закона «О бухгалтерском учете» от 26 декабря 1995 г., № 2732.
3. Закон об аудиторской деятельности от 20 ноября 1998 года с изменениями от 18 декабря 2002 года и от 15 января 2006 года.
4. Вишняков Я. Д., Колосов А. В., Шемякин В. Л. Оценка и анализ финансовых рисков предприятия в условиях враждебной окружающей среды бизнеса // Менеджмент в России и за рубежом – 2000 г. №3, с. 15-17.
5. Станиславчик Е. Н. Риск-менеджмент на предприятии. Теория и практика. М.: «Ось-89», 2008. – 80 с.
6. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
7. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 1998 г.
8. Дюсембаев К.Ш., Теория аудита. Алматы, Экономика, 1998 г.
9. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев, Перевод с английского, 2007г.
10. Грачев А.В., Анализ и управление финансовой устойчивостью предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2007 г.
11. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2007г.
12. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2006 г.
13. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная бухгалтерская отчетность. М.: “Дело и Сервис”, 2001.
14. Ковалев В.В., Патров В.В. Как читать баланс. М.: “Финансы и статистика”,1998.
15. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2001.
16. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва. Дело, 2006 г.
17. Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва. Финансы и статистика, 2007 г.
18. Абрютина М.С. Финансовый анализ коммерческой деятельности. Москва. Финпресс. 2007 г.
19. Яцюк Н.А., Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности предприятия// Аудит и финансовый анализ. 2007г. №1 стр.80.
20. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии, 2007 г.
21. Годовой отчет 2010 АО Казактелеком.
        
        ЖОСПАРКіріспе.........................................................................................................................3І. Қаржы тәуекелін басқаруДЫҢ теориялық аспектілері1.1 Тәуекел мәні және экономикалық мазмұны.......................................................51.3. Кәсіпорының тәуекел ... ... ... ... ... төмендету тәсілдері........................................................15ІІ Кәсіпорында тәуекел деңгейін бағалау және төмендету әдістерін талдау(«Қазақтелеком» АҚ мысалында)2.1  Кәсіпорында қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері  және ... ...  ... ... ... ... тәуекелін басқаруды талдау(«Қазақтелеком» АҚ мысалында)..........................................................................25ІІІ. КӘСІПОРЫННЫҢ қаржыЛЫқ тәуекелІН басқаруДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ...  ...  ... АҚ-ның тәуекелдерді басқару жүйесін  дамытудың негізгібағыттары және шетелдік тәжірибені қолдану......................................................313.2  Кәсіпорынның қаржы  ... ... ... мен ... ...  ...  жағдайы  көптүрлi   тәуекелдермен   байланысты,оның  әсер  ету  ...  ...  ...  ...  күшейдi. Бұл   iс-әрекетпен   бiрге  ...  ...  жеке   ...    қаржылық   тәуекелтобына  бөледi,  олар  кәсiпорынның   жалпы  ...   ...   ...    ...   ...    қаржылық     қорытындыларына     қаржылықтәуекелдер  әсерiнiң  өсуi -  ...   ...   ...   мен   ...    тез   ...  ...   қатынастардың   кеңеюiмен,жаңа   қаржылық   технология   мен   ...   ...   ...     ...  да   ...   ...  ...   қаржылық   тәуекелi   деп,   ...   ...   ...  ...   жүзеге   асырғандағы   керi   қаржылық    салдардың,табыс   пен    ...    ...   ...    ...  пайда   болуықтималдығы  айтылады.Бұл  тақырыптың  өзектiлiгi  экономикада  жүрiп  жатқан    ...  ...   ...   экономикалық   субъектiнiң   тұрақты   жәнетабысты  даму  ...  ...  ...  жүйесi  әлi   тек   ...  ...  ...  ...  ...  таба  алмай  жүр.Қаржылық  тәуекелдi   басқару   керi   ...  ...   ...  ...  процесiн  бiлдiрiп,   оларды   ұқсастыру,  бағалау,   алдыналу  мен  ...  ... ... да бір  ...  ...  ...  ... Тәуекелділік ұғымы кәсіпорын ресурстарының бір  бөлігін  жоғалтуықтималдығын, қызметті ... ... ... табыстардың толық алынбауыннемесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.Тәуекелділік ықтималдық категориясына жатады,  яғни  оны  ...  ... ... ... ... ... ... жағымды деңгейдегі және мақсатты  шешімдерқабылдаған кезде белгілі бір  жоғалтуларға  ...  ...  ... ... сонымен қатар ол жоғалтулар  сол  немесе  басқа  деңгейденаспау ықтималдығын да қарастыруы керек.Кәсіпкерлік  ...  бұл   ...   ...   ...   ... ... Оның ... түрлері:  өндірістік,  коммерциялық  жәнеқаржылық тәуекел.Өндірістік  тәуекелдің  пайда  болу  ...   ...   ...  ...  ...   ...   ...   шығындардың   өсуі,қызметкерлердің  наразылығы,  менеджерлердің  ...  ...  ... мен ... төлеу.Коммерциялық  тәуекел кәсіпкер өндірген немесе  сатып  алған  тауарлармен қызметтерді өткізу процесінде  ...  ...  Оның  ...  ... көлемінің төмендеуі, материалдық ресурстардың  сатып  алу  бағасыныңжоғарылауы,  сатып  алу  көлемінің   ойда   ...   ...   ...  ...  экономиканың  тұрақсыздығы  және  клиенттердің   ұнатуқабілетінің өзгеруі, бәсекелестердің әрекеті.Қаржылық тәуекелді басқару процесі алты сатыдан ... ... ... ... ... Тәуекелді бағалау* Оларды жүзеге асыру* Нәтижелерді бағалауҚаржылық  тәуекел  кәсіпорынның  ...  және  ...  да  ...  ...  ...   ...   ...   Қаржылық   тәуекелдіңсебептері: қарыз және меншікті  қаражаттардың  арақатынастарының  көлемініңжоғарлауы, ... ... ... әрекетсіздігі,  бір  жобағабір мезгілде көп қаражат жұмсау.Тақырыптың  өзектілігі.  ...  ...   ...   ...   ... ... ішкі  ...  жұмылдыруға  шарасыз  болған  қазіргіжағдайлардағы кәсіпорынның қаржылық күйі  мен  оны  талдау  ...  ... ... ... ...  қызметін  қаржылық  талдау  үлкенроль атқарады.Бұл ... ...  ...  ......  ...  мәнінтолығырақ ашып, нақты кәсіпорын мысалында қаржы  ...  ...  ... және оның  ...  мен  оны  ...  ...  ... жзету барысында келесі міндеттер қарастырылады:•  Қаржылық  тәуекелді  басқарудың  теориялық  аспектілерін   жәнеэкономикалық ... ...  ...  қаржылық  тәуекелінің  әдістері  мен   тәсілдерінталдау;• Кәсіпорынның тәуекел деңгейін төмендету мен  бағалауды,  олардыңқаржы ... ... ... АҚ ... ... ... ... тәуекелін  жетілдіру  жолдары  мен  дамытумәселелеріне тоқталу ... ... ... үш ... тұрады. Бірінші  бөлімінде  қаржы  тәуекелінбасқару теориясы, яғни  тәуекел  түрлері,  оны  бағалау  әдістері,  ... ... ... ... ... ...  ...  нарықтық  экономика  жағдайында  кәсіпорын   ...  ...   АҚ-ы  ...  оның  ...  ...   қаржылықтәуекелді басқару жүйесі талданады.Үшінші бөлімінде қаржылық тәуекелді ...  ...  ...  ... ... ... ... басқаруДЫҢ теориялық аспектілері1.1 Тәуекел мәні және экономикалық мазмұныТәуекелді табиғат пен қоғамның кейбір әрекетінен пайда болатын ... ... ... ... бұл ... және ... категория.Тәуекел тарихи категория ретінде, адамның болуы мүмкін қауіпті   түсінудеп көрінеді.. Ол тәуекел қоғамның  бүкіл  даму  ...  ...  ... ... ... дамуы, Л.Морган мен Ф.Энгельс шығарған, тарихи-мәдениеттік  периодизацияға  байланысты,   үш   ...   ...   ...  ...  ...  өз  кезегінде  үш   табалдырықтан   ... ... мен ... ... ... ретінде  тәуекел  өркениеттіңтөмеңгі табалдырығында өлім алдында қорқыныш пайда болғаннан кейін шықты.Өркениет дами бастауымен ... ... ...  ...  тәуекелэкономикалық категорияға айналды. Тәуекел  экономикалық  категория  ретінде,болуға мүмкін немесе  болуға  мүмкін  емес  ...  ...  ...  ... ...  үш  ...  ...  болуы  мүмкін:  жағымсыз,нолдік, жағымды.Тәуекел адам іс-әрекетінің әрбір формасына тән, ол  көптеген  ... ... ... ...  ...  ...  ...  шешімдердің  оңқорытындысына әсер етеді. Тарихи тәжірибе көрсеткендей, ойлаған  қорытындыныала- алмау тауарлы-ақша қатынастарының  жаппайлығы  мен  ...  ... ... ...   ...   жағдайдағы   батыстың    өзінде,    шаруашылықсубъектілері тәуекелді басқару сұрақтарына ...  ...  ...  Ал  ...  ...  кәсіпорын  басқару  тиімділігін  төмендететінтұрақсыз экономикалық факторлар жағдайында, тәуекел кешенің  басқаруға  ... көп ... ... жатыр.«Тәуекел»  түсінігі  баяғыдан  белгілі.  ...  ...   ... ... ... XX ... 20  жж.  ...  ғана  болды.  Кейінәкімшіл-әміршіл  басқару  әдісі  орын   ...   бұл   ...   ...  ...  және  әлеуметтік   тәуекел   проблемасын   жоққашығарды. /5, 168 б/Тәуекел түсінігі, мәні мен  ...  ...  ...  ...  бар.  ... құбылысының көпаспектілігімен, нақты жұмыста аз қолдануымен,  заңдықбазада көрсетпеумен байланысты. Бір-бірін толықтыратын, тәуекел  түсінігініңекі анықтамасын ...  ...   ...  пен  ...   ...   ...  өз ресурстарының жартысын жоғалту, табысты  ала-алмауы  немесеқосымша  шығыстардың пайда болу қаупімен түсіндіреді. Яғни  тәуекел  ... ... ... ... ... ... байланысты.Тәуекелдің екінші анықтамасы «тәуекел жағдайы» түсінігімен  байланысты.Тәуекел жағдай кезінде  белгілі  ...  болу  ...  ... оған үш шарт ... ... ... болуы;- альтернативаны таңдау қажеттілігі;- таңдалатын альтернативалардың болу ықтималдығын ... ... ... ... сапалы түрде  айырмашылығы  бар.Белгісіздік  жағдайы  кезінде  қорытындының  қандай  болуын  санап,  анықтайалмаймыз. ... ... ... ...  ...  бір  ...  өйткеніқұбылыстардың  болуы  ықтималды  және  анықталады.   ...   ... үш ... ... ... альтернативасы, бар талғау жасайтын субъектіде,  нәтижегеәсер ететін ықтималдықтар бар ...  Ол  ...  ... ... ...  ...  ...  статистикалықзерттеулер т.б.2. Күтілетін нәтиженің ықтималдығын  тек субъективті бағалау  арқылыала  алатын  кезде,  яғни  ...  ...  ...  ...   ...   сипаттайды:   өндірістікпотенциал, техникалық мамандырылуы, еңбектің ұйымдастырылуы т.б.3.  ...  ...   ...   ...   объективтіықтималдықпен қатар, субъективті  ықтималдықтарға  да  ие  ... осы түр ... ... ... таңдау жасап, оныіске асыруға тырысады. Көрсетілген шарттарға ... ... ... ... ... ... ... – ол таңдау жағдайындағы (таңдаужағдайындағы істің сәтті аяқталатына сену) жасалатын іс-әрекет (қылық),яғни сәтсіздік кезде таңдау жасанға ... ... ... ... ... тәуекел шаруашылық іс-әрекетті асырғандағы ең  қиын  ... ... оған ... ... тән: /6, 251 ...... тәуекел категориялары1. Экономикалық табиғаты. Қаржылық тәуекел кәсіпорынның экономикалықіс-әрекетінде  көрінеді,  ол  қаржылық   ...  ... пен ... ... ... ... ... қаржылық  тәуекел  шаруашылық  процесті  асырғандағы,экономикалық  категория  жүйесіндегі  орын  ...   ... ... ...  Болудың  объективлігі.  Қаржылық  тәуекел   әрбір   ... ... ... ол қаржылық операциялардың барлықтүрімен бірге жүреді.3.  Нәтиженің  ықтималдығы.  Тәуекел   категориясының   ...   өз   ...   ...   ...    ...  болу  ...  болмауында   көрінеді.   Ықтималдықтыңдеңгейі субъективті және объективті факторлар арқылы  ...  ...  ...  ...  табиғаты  оның   тұрақтысипаттамасы болып табылады.4.  Салдардың белгісіздігі.   ...  ...  бұл  ... ... ... детерминантты еместігінде көрінеді,біріншіден,   жүргізілетін    ...    ...    ... ... ... ... қорытынды  деңгейі,тәуекел  деңгейі  түріне  ...  ...  ...  ... Басқа сөзбен айтқанда, қаржылық тәуекел  кәсіпорын  үшінүлкен шығындар ... де, ... ... ... де жүре ... ... ... болуының күтілуі. Жоғарыда, қаржылық  тәуекелдіңсалдары оң  және  кері  ...  ...  ...  ... да, бұл ... ... ... мүмкін болатын керікөрсеткіштер  деңгейімен  сипатталып,  есептеледі.  Ол   қаржылықтәуекелдің  кері  ...  тек  ...  ғана  ...  ...  ...  ...  банкроттыққа   әкеп   соғатынынабайланысты.6. Деңгейдің  ...  ...  бір  ...  ...  ...  қаржылық  іс-әрекетіне  тән   қаржылық   тәуекелдіңдеңгейі тұрақты болып табылмайды. Ең алдымен, ол уақыт  ... ... яғни ... ... іске асу ...  себебі  уақыт  факторы  қаржылық  тәуекел  деңгейінедербес әсер  етеді  (каржылық  ...  ...  ... ... ... ... ... субъективтілігі. Экономикалық құбылыс сияқты  қаржылықтәуекелдің объективті ... ... оның ... ... – тәуекел деңгейі – субъективті.  Бұл  субъективтілік,яғни бұл  ...  ...  ...  ...  ... ... мен  сенімділігі,  қаржылылық  менеджерлердіңмаман деңгейі, тәукел-менеджмент сферасындағы тәжірибенің әртүрлідеңгейде болуында түсіндіріледі.Қаржылық  тәуекелдің  қарастырылған  ...  оның   ...   ...  мүмкіндік  береді.     Кәсіпорының   ...   ...   ... ... өз  ...  іс-әрекетін  асырғандағы  кері  қаржылықсалдардың, табыс пен капиталды  жоғалту  ...  ...  ...  болуықтималдығы айтылады. /7, 209 б/Кәсіпорынның қаржылық  тәуекелдері  көп  түрлілігімен  сипатталып,  онытиімді ... үшін ... ... ... ... ...  Қаржылық  тәуекелдің  бұл  сыныптық  белгісі  басқарупроцесінде оны анықтайтын негізгі  параметр.  ...  ...  ... ... ... ...  ...  ол  бұл  тәуекелге  байланысты  шығындеңгейі мүмкіндігін бағалауға рұқсат  ...  Жаңа  ...  ...  ... ... факторлардың пайда болуы, қаржылық тәуекелдің жаңа  түрінтудырады.Қазіргі этапта қаржылық тәуекелдің негізгі түрлеріне келесі жатады:Қаржылық  тұрақтылықтың  ...  ...  Бұл   ...   ... жетілгенсіздігінен пайда болып,  кәсіпорынның кері және оң  ақшаағымы  көлемінің  ...  ...  ...  ...  ... ...  ... негізгі орын алады.Кәсіпорынның  төлемқабілетсіздік  тәуекелі.    Бұл   тәуекел   айналымактивтерінің өтімділік деңгейінің  ...  ...  ...  ... және оң ақша ... ... ... тудырады.  Өзінің  қаржылықсалдары бойынша бұл  тәуекел де қауіпті ... ...  ...   ...   өз   ...   іс-әрекетінасырғандағы мүмкін болатын қаржылық шығындарды сипаттайды. Бұл  іс-әрекеттіңтүріне  байланысты,  қаржылық  тәуекелдің  ...  де  ...  -    ...  ...  мен  қаржылық  инвестиция  тәуекелі.   ... ... ...  қаржылық  тәуекел  түрлері,  «күрделітәуекел» түрлеріне жатқызылып, жеке түр тармағына бөлінеді.   Мысалы,  нақтыинвестициялық   ...   ...   ...    ...  аяқтамау  тәуекелін,  құрылыс  монтаждық   жұмыстарды   ...  ...  ...  жоба  ...  қаржыландыруды   уақытындабастамау тәуекелдерін т.б. көрсетуге болады. Инвестициялық  тәуекел  түрлерікапиталды ... ... ... олар  ...  ...  ... ... жатады.Инфляциялық тәуекел. Нарықтық экономикада ол дербес қаржылық   тәуекелтүр ретінде шығады. Бұл  ...  ...  ...  ...  және  ...  күтілетін  табыстың   төмендеу   мүмкіндігімен   байланысты.Қазіргі  жағдайда  осы  тәуекел   түрі   ...   ...   ... оған ... ... ... /8, 147 ... тәуекел.  Ол қаржылық нарықта  пайыздық  ставканың  болжамсызөзгеруінде  ...   Бұл  ...  ...  болу  ...   мемлекеттікреттеу, ақша ресурстардын төмендеуі, не өсуі және басқа  фактор  әсерлеріненқаржылық нарық конъюктурасының өзгеруі. Пайыздық  ...  кері  ... ...  ...  іс-әрекетінде  (акция  эмиссиясымен  қоса,облигация  эмиссиясы),  дивидендтік  саясатында,  ...   ...  ... мен ... қаржылық операцияларда көрінеді.Валюталық тәуекел. Бұл тәуекел сыртқыэкономикалық іс-әрекетті асыратын(шикізатты   импорттайтын,    дайын    ...    ...    ...  ...  ...  тән.  Ол  кәсіпорының  сыртқыэкономикалық  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... көлемін төмендетеді. Шетел  валютасының  ұлттық  ... ... ... ... пен ...  импорттағанда  шығынғаұшырайды. Ал бұл бағамның  төмендеуі  дайын  өнімді  экспорттағанда  ... ...  Ол ... ... ...  көрінеді.Депозиттік тәуекел сирек кездесіп, коммерциялық банкті  дұрыс  таңдамауыннанболады.Несиелік тәуекел. Ол  кәсіпорын  өз  ...  ...  ...  ... ... және ...  несие  бергенде  пайда  болады.Көріну формасы ... ... ... өнімге берілген  несие  үшін  уақытындатөлемеу табылады.Салықтық тәуекел. Қаржылық тәуекелдің  бұл  түрінде  бірнеше  ... жаңа ... ... енгізілу  мүмкіндігі;  бар  салық  ставкасын  көтеруықтималдығы; салық ... ... ...  ...  ...  ...  ...   алынып   тасталынуы.   Кәсіпорын   үшін   болжамсызболғандықтан (оған  қазіргі  фискалдық  ...  куә),  ...  ... әсер ...  ...  Бұл  тәуекел  кәсіпорынның  ағымдағы  шығындардытиімсіз ... ... ... Қаржылық іс-әрекетте партнерлардың өзін  жалғанбанкрот болып көрсетуі,  ақша мен басқа активтерді  ...  ...  алу  ... ... қою, ... ... ...  ұрлау  т.б.  формадакөрінеді. Криминогендік тәуекелден болатын  бірталай  ...  оны  ... ... ...  /9, 187 ...  ...  бойынша  қаржылық  тәуекелдің  келесі  түрлерішығарылады:• Жеке қаржылық операцияның тәуекелі.  Ол  ...  бір  ...  тән,  ...  ...  түрлерінің  бүкіл  кешеніңсипаттайды(мысалы,  белгілі  бір  ...   ...   ...   ... ... ... ... түрлеріне  тән  тәуекел  (мысалы,кәсіпорынның   ...   және   ...    ...   Кәсіпорынының   бүкіл   қаржылық   ...    ... ... іс-әрекетіне тән әртүрлі тәуекелдер3.Зерттелетін құралдардың жиынтығы:• Дербес қаржылық тәуекел. Жеке қаржылық құралдарға  тән  жиынтықтәуекелді сипаттайды.• Портфелдік қаржылық ...  ...  ...  ...  ...  ...  тән  (несиелік   портфель,инвестициялық портфель) жиынтық тәуекелді сипаттайды.4.Зерттелу кешені бойынша:• Жай ... ...   Жеке  ...  ...  ... ...  сипаттайды.  Мысалға,  инфляциялық  тәуекелдіалуға болады.• Күрделі қаржылық  тәуекел.  ...  ...  ... ... ... ... болып,  инвестициялық  тәуекелтабылады.5.Пайда болу көзіне  байланысты  қаржылық  тәуекелдің  келесі  түрлерібар:• Сыртқы, ... ... ... ... ...  ...  ...   іс-әрекетіне   байланыссыз    тәуекел    ...  Бұл  ...  түрі  ...  ...  ... және ... ... операция түрлеріне тән.  Олкәсіпорын  өз  ...  ...  әсер  ете   ...   ...  цикл  ...  ...  ...   конюктурасыөзгерген кездегі жағдайларға  тән.  Тәуекелдің  бұл  группасынаинфляциялық  тәуекел,  ...  ...  ...   тәуекел,салықтық  тәуекел   және   жартылай   ...   ... ... ... жүйессіз немесе  арнайы  тәуекел  (барлық  терминдер  оныжеке кәсіпорын іс-әрекетіне байланысты екендігін көрсетіп тұр).Ол  ...  ...  ...  ...   ...   ...    ...    құрылымымен,    тәуекелдік    қаржылықоперациялармен   аса   көп   ...    ...    ...  ...  ...  ...  ...  басқаруменболдырмауға болады.Қаржылық тәуекелдерді жүйелік және жүйесіз деп бөлу ... ... ... ала ... ... ...  ... мынандай топтарға бөлінеді:•  Тек  экономикалық  шығындар  әкелетін,  тәуекел.  Бұл  тәуекелтүрінде ... ... тек кері ғана ... мүмкін;• Пайдадан айырылып қалу қаупін тудыратын, тәуекел. Ол  кәсіпорынбелгілі   бір   ...   ...    және    ... ... ... операцияны іске асыра алмаужағдайы;• Экономикалық шығындармен қоса, ... ... ...  ... оны жиі ... ... деп ... себебі  олагрессивті,  спекулятивті  операцияларды  жасаумен  байланысты.Бірақ бұл термин онша дұрыс  емес,  бұл  ...  ... іске ... ... табысы төмен, не жоғары  болуымүмкін. /7, 115 б/7.Мерзім бойынша көріну сипатына ... ...  ...  екі  ... ... ... тәуекел. Ол қаржылық операцияларды асырғандағыбүкіл  мерзімге  тән  болып,  ...  ...   ... Мысалы болып, пайыздық тәуекел,  валюталық  тәуекеттабылады;• Уақытша қаржылық тәуекел. Ол  ...  ...  ... ... жеке ... ... тәуекел. Мысалы  болып,тиімді  жұмыс  жасап  жатқан  кәсіпорынның   ... ... ...  ...  деңгейі  бойынша  тәуекелдер   келесі   ...   ...  ...  ...  тәуекел.  Ол  қаржылық  шығындар,қаржылық операция бойынша есептелген шығындар бойынша  аспайтынтәуекелді сипаттайды;• Өте қиын ... ... Ол ...  ...  асырылатынқаржылық операция бойынша шығындар, есептелген жиынтық табыстанаспайтын тәуекелді сипаттайды;• Апатты  жағдайдағы  қаржылық  ...   Ол  ...  ...  ...  ...   не   жартылай   жоғалту   қаупіменсипатталады (бұл  тәуекел  тартылған  капиталды  ...  ... ... ... ...  ... тәуекелдер екі топқа бөлінеді:• Болжанатын қаржылық тәуекел. Ол  ...  ...  ... тәуекелдерді сипаттайды, қаржылық  нарық  коньюктурадеңгейлерінің  ауысуы,  бәсекелестіктің  болжамды  дамуы   ... ... ...  ...  ...  ие,себебі   100%-қ   болжам   қарастырылатын   жағдайды    ... алып  ...  ...  қаржылық  тәуекелгеинфляциялық тәуекелді, пайыздық т.б. қысқамерзімді тәуекелдердіжатқызуға болады;•   Болжанбайтын   қаржылық   тәуекел.    Ол    ...    ... ... ...  ...  ...  форс-мажорлық  топтың  тәуекелдері,  салықтық  тәуекел   және   ... ... ... ... ... және ... тәуекелдердеп бөлінеді.10.Сақтандыру мүмкіндігі бойынша  қаржылық  тәуекелдер  де  екі  топқабөлінеді:• ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сақтандыру  ұйымдарына  берілетін  тәуекелдержатқызылады.•  Сақтандырылмайтын  ...  ...   ...   сақтандырунарығында ұсыныс жоқ тәуекелдер жатқызылады.1.3.Тәуекелді талдаудың блок – ... және ... ... талдаудың блок – схемасы.1.Нақты  тәуекел  түрлерінің  ішкі  және  ...  ...   ... ... ... ... ... финанс жағынан екі тәсілмен бағалауа.финанстық тұрақтылығын, дәулетін анықтау;б.жұмсалатын қаражаттың экономикалық тиімділігін анықтау.4.Тәуекелдің жорамал деңгейін анықтау.5.Бөлек операциялардың тәуекелдерінің жорамал деңгейін талдау.6.Тәуекелді ... үшін ... ... Кәсіпорының тәуекел деңгейін бағалауӘрбip тәуекелдің фирмаға әсерін өлшеу ... Бұл ... ...  ... ... 1) ... ықтималдығы мен 2) шығындардың  әcерлігі(әрбір шығынның  ақша  өлшемі).  Жалпы  жағдайда  әрбip  ...  ...  ...   әсерлігі   үлкен   мәнде.   ...   ... ...  ...  жиі,  бipaқ  аз  ...  әкелетін  тәуекелгеқарағанда үлкен зиян әкеледі.Шығындар    жиілігін    өлшегенде    ...    ...    ... ... табу ... ... - ... жағдайының  болу  ықтималдығы,  сонымен   қатародан болатын зиян. Тәуекел:–     ... - icкe ... ... ... ... жоғалту қayпi;–  сыни   -   тек   табыстың   ғана   ...   ...   ...   ... ... ... өз қалтасынан жабуы;–  катастрофалық   -   капиталдың,   мүліктің   жоғалуы   ...   ... да ... тұр.Шығындар  ауырлығын  есептеудің  бірнеше  ...   бар.   Ең   ... ... мен ... шығындар.Максималды шығын - ең кepi оқиғаның болуымен байланысты шығыстардың  ақшалайкөpiніci,  ал  орташа  ...  -  ...  ...  ...  мысалы  отқаупінен, болатын шығыстардың ақшалай көpiнici.Сандық  бағалау  -  қаржылық  тәуекел  ...  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ақша  түрінде  көрсету,   барлықталдауларға қарағанда ең  нақты  шешімдер  ...  Бipaқ  ...  ... үшін  ...  ...  қажет,  ал  Қазақстанда  ақпараттық  қызметтернарығы аз дамыған, мәліметтерді алу ... ... ...  болатынкиындықтарға байланысты,  фирма  иесіне  ең  оңай  және  ...  ...  ... ... ... ... ... табылады.Егер белгілі бip әдіспен,  операция  бойынша  ...  ...  ... онда ... ... тәуекелдің сапалық бағалауы жүргізілді.  Mүмкіншығындардың абсолютті ... ... мен ... eceптi  ... ... ... түрінде, тәуекелдің  сандық  бағалауын  аламыз.  /10,234 б/Тәуекел мүмкін, ықтималды шығындарды есептеумен анықталады  деп  ...  ...  ...  ...  Осы  ...  болу   ықтималдығынобъективті және субъективті әдіспен анықтауға болады.Ықтималдықты  ...  ...  ...  ...  болу   ... ...  ...  субъективті  әдісі,  әртүрлі   қорытындыларғанегізделген ...  ...  ...  ...  ...  Ондайқорытындыларға: бағалаушының ойы мен  өз  ...  ...  ... ... ойы т.б. ... ... түрде  анықталғанда,әртүрлі адамдар бip оқиға үшін  әртүрлі  мән  бepiп,  ...  өз  ... ... басты орынды экспертті бағалау алады, яғни  экспертизаны  жүргізу,оның қорытындыларын өңдеу мен ықтималдықты шығару үшін қолдану.Экспертті бағалауды қабылдау, эксперт үшін  ...  мен  ...  ...   ...   және   ......   ...    менпроцедуралардың кешенін көрсетеді. Экспертті бағалау  ...  ...  ... шешімді қабылдау қасиетіне негізделген.Сонымен,  қаржылық  ...  ...  ...   ...   ... ... мен оның болу ықтималдығының арасындағы қатынасты табу.Тәуекелділікті бағалау және оның деңгейін анықтау әдісі:■    ...    ... ... ...    Варриациялық коэффициентДисперсия - күтілетін  көрсеткішке  қатысты  ықтималдылық  ... ... ... ... ... жоғары болғансайын        тәуекелділіктіңжан-жақтылығы да жоғары болады.Дисперсияның  формуласынан  қарап  ...  ...   ... ... ...  ретінде  немесе  әрбір  ...  ...  ...  мөлшерін  көрсетеді.Тәуекелділіктің  деңгейі  пайызбенанықталуына байланысты дисперсия, пайыздың квадраты  ретінде  ... 218 ... ... ... немесе дисперсияның түбірінен  қарастырылатынкөрсеткіш:Варриациялық коэффициент - күтілетін табыстылық  жоғары  болған  сайыноның  орташа  ...  ...  ...  Егер  ...  бір  жоба  бойыншатабыстылықты бөлу бір ... ... осы ...  күтілетін  нәтижесі  терісболатындығының ықтималдылығы оның орташа  квадраттық  ауытқуының  оң  нәтижеберетініне қарамастан ықтималдылығы төмен ... ...  ... ...  ...  тағы  бір  ...   компанияның   қаржылықжағдайын, тұрақтылығын, төлем қабілеттілігін талдау.  Бұл  экспресс  талдау,оның  ...  ...  ...  ...  және  ...  есеп  ... даму динамикасын анықтау.Шаруашылық  жүргізуші  субъектілернің  қаржылық  жағдайын  ... ... ... Оның ......  балансы  мен  қаржылықнәтижелер  және  ...  ...  ...  есебі  негізінде  жалпы   қаржылықжағдайын және даму  динамикасын  бағалау.  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  ...   капитал   менміндеттемелер, яғни пассивтер) назар аударылады.Қаржылық жағдай тұрақтылығының баланстық моделі ... ...  ...  негізінде  қаржылық  тәуекел  облысы  анықталады  және  ... ... ... талданады:Ф + З + Дс = Ис + Кт + К + ... Ф – ... ... ... ... ... тыс активтер;З – запастар мен шығыстар;Дс – ақшалай қаражаттар, ... ...  ...  салымдар,дебиторлық қарыздар және басқа активтер;Ис – меншікті ... ......  ұзақ  ...  ...   және   ... – қысқа мерзімді несиелер;Р – кредиторлық қарыздыр.Қаржылық тәуекелді  бағалау  үшін  қаржылық  тәуекел  ықтималдылығынсипаттауға мүмкіндік ... ... ...  ...   ...    ...    қолдануға    болады.    ...  ...  ...  есеп  ...  ...  ... ... анықтауда негізделеді.Шаруашылық   жүргізуші    субъектілернің    қаржылық    тәуекелінкомпьютерлік  имитациясы  ...  ...   ...   ...   кездетәуекелді бағалау бойынша дайын бағдарламалық өнімдер жиынтығы жасалған.  ... ...  ... ... модельдеу мүмкіндіктері бар.Қаржылық  жағдайды  болжамдау  қаржылық   ...   ... ... ...  даму ... ...  мүмкіндікбереді. Сонымен бірге болжамдау қаржылық талдау  мен  ...  ... 227 ...  ...  ...  белгілері  келсесілер:   міндеттемелердіорындамау, төлемдерді тоқтату, салықтарды ... ...  ... ... ... байланыстардың  бұзылуы.  Ішкі  белгілері:өндірістің  тоқтап  қалуы,   ...   ...   ...   ... босатылуы, мерзімі өтіп кеткен кредиторлық қарыздың жоғары  үлесі,қаржы-шаруашылық  қызмет  нәтижелерінің  төмен  көрсеткіштері,  ... ... ... қаражаттарды қолдану үлесінің жоғарылылығы.Тәуекел көлеміне (зона) салалар ... ...  ...  ...  құру  ...  сала  ...  ...  өндірістіңмерзімдік сипаты,  капитал  айналымдылығының  жылдамдығы,  өндірілетін  өнімдиверсификация мүмкіндігі, клиенттер  мен  ...  ... ... шығу ... әсер ...  ...  тәуекелдерін  ескеру  қажет.   ...   ... бар:- ... ... ... ... облысы;- жоғары тәуекел облысы;- критикалық тәуекел облысы;- жіберуге болмайтын тәуекел облысы.Баланстық  модель  бойынша  ...  ...  ...   ...  ...  ...  ...   талданады.   Мына   формулабойынша:Ф+3+Дс=Ис+Кт+Кк+Р,мұндағыФ - негізгі қаражаттар және айналымнан тыс активтер3 - ... мен ... - ақша ... қысқа мерзімді қаржылық  салымдар,  дебиторлық  қарызбен басқа да активтерИс - меншікті қаражаттар көздеріКт - ұзақ мерзімді ... мен ... ... - ... ... ... - кредиторлық қарызСонымен шаруашылық жүргізуші  субъектілернің  тәуекелін  бағалау  үшінрейтингілік  әдіс  қолданылуы  мүмкін.  Оның  ...   ...   ...   ...    ...    ...    ... эксперттік өлшем бойынша белгілі көрсеткіштердің орта  ... мәні ...  ...  есептелетін  интегралды  рейтингі  анықталады.Келесі  кезеңде  кәсіпорындардың  талданатын  топтарындағы  тәуекел  деңгейібойынша  әр  ...  ...  ...  мәні  ...  ... ... ... потенциалы жоғары және төмен деңгейлі  тәуекелдікәсіпорын алады.  /6, 254 б/Шаруашылық   жүргізуші   субъектілернің   ...   ... ... ... ... ... ... факторларын анықтау;- тәуекел туындайтын жағдайларды талдау;- тәуекелдердің потенциалды ... ... ... ... 1-ші ... ...  келе  келесідей  қорытынды  жасап  өтсекболады. Бұл тарауда мен ... ... ... ...  ... ... тәуекелдің экономикалық мәні мен мазмұнына,  оның  түрлері  менәдістерін қарастыра келе,  қаржылық  тәуекелді  ...  ...  ... ... бағалаудың маңыздылығына тоқталып өттім.1.3. Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдеріҚаржы тәуекелдері түрлі әдістер мен тәсілдер  ...  ... ... шешу ... ...  олардан  қашу,  ұстап  қалу,  ... ... ...   қашу   ...   ...   ...   жай   ауытқументүсіндіріледі. Алайда кәсіпкер  үшін  көбінесе  тәуекелден  қашу  ...  ...  ...  білдіреді.  Тәуекелді  ұстап  қалу   –   тәуекелдіинвестордың жауаптылығына қалтыру.  ...  ...  ...  ...  ...  вечурлік  капиталдың  мүмкін  болатын  жоғалтуларын  меншіктіқаражаттары есебінен өтей  алатынын  ...  ала  ...  ...  ...  ...  ...  ...  басқа  біреуге,  мысалы  сақтандыруқоғамына,  беріп  ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  ...  тәуекелін  сақтандыру  жолымен  жасалды.   Тәуекел   деңгейінтөмендету – ... ... және ... ...  тәуекелін  шешуде  нақты  құралдарды  таңдауда  ...  ... ... ... ... ... мүмкіндігінше ғана тәуекел етуге болады;- тәуекелдің соңын ... ... аз ... үшін көппен тәуекел етуге болмайды.Бірінші принципке сүйенуде  инвестор  капитал  салымын  жасаудан  бұрынтиіс:- берілген ... ... ... ... ... көлемін  максималдытүрде анықтау;- оларды (шығыстарды) капитал салымының көлемімен салыстыру;- олрады (шығыстарды) барлық меншікті қаржы  ресурстармен  ... ... ... ме екенін анықтау.Капитал салымы бойынша шығыстар көлемі капитал көлеміне  тең,  не  ... не ... ... ... ... ... яғни екінші ретті нарықта сатуға болатынбағалы  қағаздарды  сатып  алған  кезде  шығыс  көлемі  ...  ... ... аз. ... ... ... ... қөлемі  жәнемаксималды  мүмкін  болатын  шығыстар  көлемінің  ...   ... ... ... Ол тәуекел коэффициентімен өлшенеді: /10, 129 б/Кр = У / С,мұндағы   Кр – тәуекел коэффициенті;У – максималды ... ... ... ...... ... қаражатттар есебімен өзіндік қаржылықресурстар көлемі.Екінші  принципке  ...  ...  ...  ...   ... ...  біле отырып, оның тәуекелдің ықтималдылылығы қандай  ...  және  ...  ...  ...   бас   ...   ...   ...  алу  немесе  тәуекелді  басқа  тұлғаның  жауаптылығына   берушешімін қабылдауды талап етедіҮшінші принциптің қызмет етуі ... ...  ...  ...  жіберудекөрінеді. Бұл жағдайда инвестор  сақтандыру  сомасы  мен  сақтандыру  сыйақыөзіне жағымды ... ... ...  ...  ...  ...  жарнасы  –  бұл  сақтанушыныңсақтандырушыға  ...  ...  үшін  ...  ...   ...   ...  құндылықтар  (немесе  сақтанушының  азаматтық   ...  жіне  ...  ...  ақша  сомасы.  Егер  шығыс  көлемісақтандыру сыйақысын үнемдеумен  салыстырғанды  ...  ...  онда  ... ... тиіс емес, себебі  инвестор  тәуекелді  өзіне  алмау  керек.Қаржы тәуекел деігейін төмендеті үшін ... ... ... ... ... және ... туралы қосымша ақпараттар алу;- шектеу;- сақтандыру;- жабу;- хеджирлеу және т.б.Диверсификациялау  өздерінің  арасында  тығыз  байланысты  ...  ... ...  ...  ...  орналастыру  процесінбілдіреді. Диверсификациялау принципінде клиенттерге өз акцияларын  ... ... ... ... сатып  алынатын  және  тұрақты  орташа  табысәкелетін түрлі бағалы қағаздарға салатын ...  ...  ...  түрлі  қызметтер  арасында   капиталды   орналастырукезінде тәуекелдің бөлімінен қашуға мүмкіндік береді. Сонымен, ...  ... ... ... ... ... ... қоғам N акцияларын  сатыпалу табыс ықтималдылығын N есеге көбейтеді және сәйкесінше ...  ... есе ...  /15, 112 ...  ...  ...  анықталмаған  және   шектелген   ақпараттаржағдайында шешім қабылдайды. Әрине, егер ... ... ... ...  ... ... жасап, тәуекел  діңгейін  төмендете  алатын  еді.  Бұл  жағдайақпаратты тауар ретінде көрсетеді.Ақпарат бағалы тауар  ...  ...  ол  үшін  ...  ...  ... ... олай  ...  ақпаратқа  капитал  салымы  кәсіпкерліктің  ... ... ... ... ... құны ...  ...  бар  кездегі  бірнәрсенің  күтілетін  сатып  алу  құны  мен  ...  ...  емес  ... құн ... ...  ...  ...  Егер  болжам  нақтыболып шықпаса  да,  қаражаттарды  ...  ...  ...  ... ететін сұраныс пен өткізу нарығын зеттеуге салған тиімді.Шектеу –  шығыстар,  сатулар,  несиелер  және  тағы  ...  ... ... Шектеу тәуекел деңгейін төмендетудің  маңызды  құралы  болыптабылады  және  ...  ...  ...  ...  ...  келісімшартынаотырғанда;  шаруашылық  жүргізуші   ...   ...   ... ... жол ... және ... ...  сату,  инвесторларкапитал салымы сомасын  ... ... ... /7,181б./.Сақтандыру мәні – тәуекелден қашу үшін инвестор ... ...  ... яғни ... ... нөлге дейін  төмендету  үшін  төлеуге  дайын.Егер сақтандыру құны ... ... ... тең ... онда ...  ... басынан кешу мүмкін кез келген қаржылық жоғалтуларды  ...  ... ...  ...  алады.  Қаржы  тәуекелдерін  сақтандыру  ... ... ... ең ... түрі болып табылады. Сақтандыру  –бұл ерекше қаржылық қатынастар. Бұл қатынастар үшін міндетті ...  екі  ... ... ... мен ...  Сақтандырушы  сақтанушы  төлемдеріесебінен ақша қорын (сақтандыру немесе ... қор) ... үшін  ...  ...  ақша  ...  мақсатты  бағыттылықсипаты  тән,  оның  ...  тек  ...  ала  ...   ...  ...  ...  көрсету)  жұмсау;  қатынастардың  ықтималдылықсипаты, себебі сәйкес жағдай қашан  ...  оның  күші  ...  және  ...   ...   ...   алдын   ала    белгісіз;    қаражаттардыңқайтарымдылығы, себебі бұл қаражаттар барлық сақтанушылар ...  ... ... ... ...  ...  қорын  құруда  қатысушылар  арасындақаражаттарды  қайта  бөлу  жүргізіледі:   бір   ...   ...   ... өтеу жоғалтуларды барлығына бөлу жолымен  жүргізіледі.  Белгілібір  кезеңде  төлем  жасаған  сақтанушылар  саны  өтеу  ...  ... ... ...   тәсілдер   тәуекел   дәрежесін   төмендету   ...   ... шешу  ...  ...  ...  шешу  әдістері  болыптабылады: тәуекелден қашу, ... яғни  ...  ...  ...  ... мысалы, сақтандыру компаниясына.Тәуекелді төмендету үшін келесідей тәсілдер қолданылуы мүмкін:* диверсификация* ... мен ... ... ... ақпарат алу* лимиттеу* өзін-өзі сақтандыру* сақтандыру* валюталық тәуекелдерден сақтандыру* хеджирлеу* байланысқан ... ... ... алуспецификалық қорлардың қолдануын бағалау және есепке алуХеджерлеуҚаржылық менеджментте бұл термин кең және санаулы  қолданбалы  мағынадақолданады.  Кең  ...  ...  ...  ...  ...  тәуекелінтөмендететін кез келген механизмдерді – ішкімен қоса,  сыртқы  механизмдердіқолдануды сипаттайды.  Санаулы қолданбалы мағынада ... ...  ...   құралдарды   қолдануға   негізделген,    қаржылық    тәуекелдердібейтараптандыратын ішкі механизмді сипаттайды ... ...  Ары  ... термині қолданбалы мағынада қолданылады.Қаржылық тәуекелдерді туынды бағалы қағаздармен операция жүргізу арқылыхеджерлеу, тәуекел оқиғасы ...  ...  ...  ...  болатын  қаржылықшығындарды төмендету үшін жоғары  ...  ...  ...  ол  ...  ... ... етеді, брокерлерге комиссия төлеу, опциондар бойынша  жарнасияқты т.б. Бірақ бұл  шығындардың  деңгейі,  қаржылық  тәуекелдерді  ...  ...  ...  ...  ...  нысандары   отандықтәуекел-менеджментінде өз орныны тапты. /16, 203 б/Қолданатын туынды бағалы  қағаздар  түріне  қарай  ...  ... ... ... шарттарды қолдану арқылы хеджерлеу. Тауарлық немесе қорбиржа операцияларының қаржылық тәуекелдерін бейтараптандыру  ...  ...   ...   ...   ...   механизімінкөрсетеді. Фьючерстік шарттарды қолдану арқылы хеджерлеу үш  түрлібиржалық  келісімді  ...  ...  ...  1)  ...   ... нақты актив немесе бағалы қағазды сату/сатып алу;  2)актив   немесе   бағалы   ...   ...   тең    ... ... алу ... шарт бойынша орын  ашу);3) нақты актив немесе бағалы бағазды  ...  ...  ... бойынша орынды жою. Бірінші екі биржалық келісімдер  қаржылықтәуекелді бейтараптандырудың алдыңғы  ...  ...  ......  кезеңінде.  Фьючерстік  шарттарды  қолдану  арқылыхеджерлеу принципі, ...  ... ... ...  ...  ... ретінде жеткізу уақытында бағаның өзгеруінен шығынға ұшырапжатса,  фьючерстік  ...  ...  ...  ...   ...  табыс  табады  немесе   керісінше.   Осыған   байланыстыбейтараптандырудың фьючерстік шарттарды қолдану  арқылы  ... екі ... ... ... ...  сатуарқылы хеджерле мен осы контрактілерді сатып алу арқылы хеджерлеу.• ... ... ...  хеджрлеу.  Ол  бағалы  қағаздар,  ... ...  т.б.   ...  ...   ...  ... механизімін сипаттайды. Хеджереудің бұл  нысанындаопционмен келісім жатыр, ол  опциондық  шартта  көрсетілген  ... ... баға мен  ...  ...  ...  ... ... сату немесе сатып алу құқығы(бірақ міндеттеме емес).Бұл  хеджерлеу  түрінде  тәуекелді  бейтараптандыру  -  сатып  ... ... ... ... ... баға бойынша сатыпалу құқығы); сатунегізіндегі опцион арқылы  ...  ... ... сату ... қос ... немесе «стеллаж» (келісілгенбаға бойынша бірден  сатып  алу  ғана  емес,  сонымен  қатар  сатуқұқығы). ... ... ... ...  ...  ... ... табылады.• «Своп» операцияларын қолдану арқылы хеджерлеу. Ол бағалы қағаздар,валюта,  қарыз  міндеттемелер   операциялары   бойынша    ...  ...   ...   ...   ...  ...  ...   активтер   немесе   қаржылықміндеттемелердің  ...  ...   мен   ...   төмендетумақсатымен,  оларды  ауыстыру  (сату-сатып  алу).  Бұл   хеджерлеутүрінде тәуекелді  ...  -  ...  своп  ... ... ...  ...  түрінде  ауыстыру);қор  свопы   (бағалы  ...  бір  ...  ...  ...  ... ... облигацияны акцияға ауыстыру); пайыздық  своп(тұрақты пайздық ставкасы  бар  қарыз  ...  бос  ... ... ... ... ...  қаржылық  тәуекелдерді  бейтараптандыру  нысандарыотандық  тәуекел  –менеджмент  ...  ...  ...  табыстылығынақарай үлкен дамуға ұшырайды.ДиверсификацияДиверсификация механизмі негізінен жүйесіз (тән ... ...  ... үшін ... ... ... ол ...  тәуекел  түрлерінбелгілі деңгейде төмендетуге мүмкіндік береді  –  валюталық,  пайыздық  жәнебасқаларын. Диверсификация механизмінің  ...  ...  ...  шоғырлануғамүмкіндік бермейтін, тәуекелдерді бөлуде көрінеді.Қаржылық тәуекелдерді диверсификациялаудың негізгі  мынандай  бағыттарықолданылады:•  Қаржылық іс-әрекет түрлерін диверсификациялау.  Әртүрлі  ...  ...  алу  үшін  өзге  ...   ......   ...   ...   несиелікпортфельді   құрастыру,   нақты   инвестициялауды   іске    ... ... ... ... құру ...  ... валюталық портфелін  диверсификациялау.  Ол  бірнешевалюталар  үшін  ...  ...  ...   ... Бұл  бағыттың  процессінде  валюталық  ...  ... ... төмендейді.• Депозиттік портфельдің диверсификциясы. Бірнеше банктерге  уақытшабос   ірі   ...   ...   Ақша   ... ... онша ... бұл ...  депозиттіктәуекелді төмендетіп, оның табыс деңгейіне әсер етпейді.•  Несиелік  порфельдің  ...  Ол  ...  ... ... және ... ... ... алушыларыныңсан-алуандығын   қарастырады.   Әдетте    несиелік    тәуекелдібейтараптандыру кезіндегі  ...  ...  ... ... концентрациясын лимимттеумен бірге  жүріп,сатып алушылар тобы ...  ...  ...  ...  ...  ... ... қағаздар  портфелінің  диверсификациясы.  Диверсификацияныңбұл ... ... ... төмендетпей, портфельдің жүйесіз тәуекелдеңгейін төмендетуге мүмкіндік береді.•   Нақты   инвестициялау   ...   ...   ... ... ...  ...  салалық  жәнеаумақтық бағыты бар инвестициялық жобаларды енгізуді  қарастырады,бұл бағдарлама бойынша  ... ... ... ...  диверсификация  механизімін  сипаттағанда,  ол   жеке   қаржылықтәуекелдердің  кері  ...  ...  ...  ...  әсер  ететіндігінкөрсетіп  кетпеуге   болмайды.   Кешенді,   жүйесіз   портфельдік   ...   ...   өз    ...    ...    ......  салықтық  т.б.  бейтараптандырғанда  өз  әсерінтигізе  алмайды.  Сондықтан  кәсіпорында  бұл  ...  ...  ... үлестіріп беруҚаржылық тәуекелдердің, бұл бейтараптандыру бағытының  механизімі  жекеқаржылық операциялар бойынша серіктестерге трансферт ретінде  жартылай  беруретінде   ...   Бұл    ...    ...    ...    ...   ...   жүргізе   алатын    кәсіпорынның    қаржылықтәуекелдері беріледі. /17, 164 ...  ...  ...  ...  келесі   негізгібағыттары бар:•  Инвестициялық  жоба  қатысушылары  арасында  тәуекелді  ...  ...  ...  ...  құрылыс-монтаж   жұмыстарынуақытша    орындамаған,    жұмыстың    сапасыздығымен,     ...   ...   ...   ...   болатын   қаржылықтәуекелдер жалдаушыларына трансферт ... ... ...  ...     трансфертін     іске     асырған      ... ... ... жүргізеді.•  Кәсіпорын мен шикізат және  материалдар  жабдықтаушылар  арасындатәуекелдерді үлестіру.  Бұл үлестірумен ... және  ...  ...  ...  ...  бұзу  ...  пайда  болатынқаржылық тәуекелдермен байланысты. Үлестірудің  осындай  нысандарысәйкес халықаралық ережелермен реттеледі.•  ... ...  ...  ...  ...  үлестіру.Оперативті лизинг кезінде кәсіпорын жал  берушіге  қоданып  жүргенактивтің моральді тозу тәуекелін, техникалық  өнімділігін  ... және т.б. ... ... ... ...  ...  қатысушылары  арасындатәуекелді үлестіру. Үлестіру заты кәсіпорынның несиелік  тәуекелі,ол  қатысты  ...  ......   банк   ... компанияға беріледі. Үлестірудің  бұл  нысаны  ақылы,бірақ ... ... ... ... ...   ...   ...   кәсіпорынның   серіктестеріменкелісімде көрсетілетін, келісім жасауға қатыстыратын зат.ІІ Кәсіпорында тәуекел деңгейін бағалау және төмендету әдістерін ... АҚ ...  ... ... ... төмендету тәсілдері  және тәуекелдердібағалау әдістеріБатыс    Қазақстандық    облыстық    ...    ... ... ... ... ... табылады.«Қазақтелеком» АҚ Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне  сәйкес1994 жылы 27 желтоқсанынан, ҚР Министрлер Кабинетінің «Қазақтелеком»  ұлттықакйционерлік қоғамын құру  ...  1994  ...  17  ...  №666  ... ... ... ... /22/Қоғам  ҚР  барлық  территориясы  бойынша  өз  қызметін  ...  ... ... ...  берілетін  филиалдардан  тұрады.  Филиалдар  ... ... ... Филиалдар акционерлер Кеңесімен  бекітілетін  филиалтуралы ереже негізінде өз қызметін атқарады.Жалпы   төлемқабілетсіздік   ...   және   ...   ... іс ... және ... қаржылық жағдайды бағалау қазіргі  кездемаңызды  орын  алады.  Мұндай   бағалаудың   ...   ...   ... көрсеткіштері және өтімділік деңгейі болып табылады.Шаруашылық жүргізуші субъектілер өтімділігін  талдауға  көшуден  ... ... ... ... не ...  анықтау  қажет.  Өтімділіктіңекі  концепциясы  ...  ...  ...  сәйкес,  өтімділік  –  бұлкәсіпорынның  өзінің  қысқа  мерзімді  міндеттемелерін  төлей  алуы.  ... ...  ......  активтердің  ақша  қаражаттарынаайналу  дайындығы  мен  ...  ...   ...   ... мәні өзімен бірге баланс өтімділігін ұсынады.  ...  ... ... деңгейі бойынша топтастырылған актив қаражаттары және  өтеумерзімі   ...   ...   ...   ...    ... ... ...  мен  міндеттерді  сәйкестендіру  мынадайкөрсеткіштерді  ...   ...   ...   ...   өтімділік   пенперспективадағы өтімділік.Ағымдағы   өтімділік   ...   ...   ...   ... және ... ... ... және  келесіформуламен есептелінеді:ТЛ = (  А1 + А2 ) – ( П1 + П2 ),     ... ТЛ – ... ... А1 және П1  –  ...  және  ...  ... топтардың қорытындылары.Перспективалық  өтімділік  –  бұл  болашақтағы  ...  мен  ... ... Ол ... ... ... = А3 – П3,     (1.2)мұндағы ПЛ – ... ...  А3  және  П3  –  ...  және  пассивбойынша сәйкес топтардың қорытындылары /10,134б./.1 кесте.«Қазақтелеком» АҚ филиалының өтімділігін талдау|         |        |        |             |        |       ...         ||         |        |        |             |        |       ...   ... |2009ж.  |2010ж   ...  |2010ж. ...         |        |        |             |        |       |2009ж.  |2010ж.  ||1        |2       |3       |4            |5       |6      |7       |8       ||Ең ...    |1861    ...        |918120  |906030 |-908279 |-905169 ||активтер,|        |        ...        |       |        |        ||А1       |        |        |,            |        |       |        |        ||         |        |        |П1           |        |       |        |        ||Тез      |151381  |142034  ...        |0       |0      |+151381 |+142034 ...   |        |        ...     |        |       |        |        ...        |        ...        |       |        |        ||A2       |        |        |,            |        |       |        |        ||         |        |        |П2           |        |       |        |        ...     |119729  |82793   ... ...       |0      |+119729 |+82793  ...   |        |        ...        |       |        |        ...        |        |,            |        |       |        |        ||A3       |        |        |П3           |        |       |        |        ...     |2099281 |2277005 ...      |1462112 ... |+677342 ...   |        |        ...        |       |        |        ...        |        |,            |        |       |        |        ||A4       |        |        |П4           |        |       |        |        ...   |2380532 |2503690 ...       |2380532 ...       |-       ... ...                                               ...  ...  ...  №1  ...   ...   ...  өтімділік  көрсеткіштері  (1.1)  және  (1.2)  ...  ...  = ( 9841 + 151381 ) – ( 9181120 + 0 ) = - 756898 мың ...  = ( 1861 + 142034 ) – ( 906030 + 0 ) = - 760435 мың ... = 119729 – 0 = 119729 мың ... = 82793 – 0 = 82793 мың ... ... кәсіпорынның есеп  беру  кезеңінің  соңына  активтермен   міндеттемлер   ...   ...   ...   ...   ... көрсетті: А1 < П1, А2 > П2, А3 > П3, А4 < П4. ...  ...  ...  ...  деп  ...  болады.  Кезеңнің   басы   менсоңындағы  ...  ...  ...  ...   жеткіліксіздігінкөрсетті, яғни қарастырылып  отырған  кезеңге  жақын  уақытта  кәсіпорын  ...    ...   ...   ...   ...   ...  ...   өсімі   болжамды   төлемқабілеттілігінің   артуынкуәландырады, яғни болашақ ақшалай түсімдерге қарағанда кәсіпорын  ... ... ... есеп беру  ...  ...  ... ...  міндеттемелерінің  0,2  %  төлей  алады,  бұл  қаржылықжағдайдың ... ...  ...  ...  басты  міндеті  кәсіпорынның   қаржылықтұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштерді зерттеу болып табылады.2 ... АҚ ... ... ... ... ... мың теңгемен|Көрсеткіш атауы                     ... мәні    |      ...       ||                                    |2009 ж. |2010ж.  ...  ...  ||1. Өзіндік қаражаттар көздері       |1462112 |1599660 |+137548     |+9,41  ||2. Ұзақ ... ...           |2103175 |2279897 |+176722     |+8,4   ... ... ...      |-641063 |-680537 |-39174      |+6,11  ||4.Ұзақ мерзімді міндеттемелер       |0       |0       |-           |-      ||5. ... мен ... құру ... |-680537 |-39174      |+6,11  ... айналым қаражаттары және   |        |        |            |       ... ... ... болуы   |        |        |            |       ||6. ... ... ...     |918120  |906030  |-14090      |-1,53  ||7. ... мен ...         |277077  |223793  |-53264      |-19,22 ... ... көздерінің жалпы |        |        |            |       ...                              |        |        |            |       ... мен ... ...      |115835  |79898   |-35937      |-31,05 ||9. ... мен ... ... |-756898 |-760435 |-3237       |+0,43  ... ... ... ...        |        |            |       ... ...       |        |        |            |       ||10. ... мен ... ... |+143895 |-17327      |-10,75 ... ... құралдардың артықшылығы|        |        |            |       ...                   |        |        |            |       ... ... ... 2010 АО ...                                   ... АҚ филиалының қаржылық  тұрақтылығын  жалпы  бағалау  №2кестеде  көрсетілген.  Есептеу  ...   ...   ...   ...  жағдайы  тұрақты  емес  екенін  ...  2009  ...   ... ... ... және ... тұрақсыздық жағдайды тұр.2.2.Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқаруды  талдау(«Қазақтелеком» АҚ мысалында)Тәуекелді  бағалау  тәуекелді  басқарудың  жалпы  ...  ... ... ... ... Ол тәуекел  көлемін  (деңгейін)  сапалық  несаналық әдіспен анықтау процесін білдіреді.Тәуекелді сандық  бағалау  ...  ...  алу  ...  ... ... ... жүргізу ол үшін  сәйкес  келетін  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  ақпараттыққызмет нарығы дамымағандықтан,  көбіне  фактикалық  ...  алу  ...  ...  ...  ...  қажетті  мәліметтердіңбайланысты бұл қиындықтар себебінен кәсіпорынның  қаржылық  жағдайын  талдаунегізінде тәуекелді  қатысты  бағалау  ...  ...  ...  ...  иесі  кәсіпкер,  сонымен  ...  оның  ...  үшін   ... ең қолайлы әдістердің бірі болып табылады.«Қазақтелеком» АҚ филиалының тәуекелдерін  бағалау  қаржылық  есептілікнегізінде жүргізіледі. №6 ...  ...  АҚ  ...  2009-2010жылдардағы  қаржы-шаруашылық  қызметіне  экспресс–талдау  көрсетілген,  оныңнегізінде   берілген   ...   ...   ...   ...   ... ... АҚ ... 2009-2010 жылдардағы қаржы-шаруашылық қызметінэкспресс-талдау|Көрсеткіш    |Есептеу тәсілі  ... мәні    ...         ...        |                ...  |                  |                ||             |                ...  |                  |                ||             |                |      |2009ж.  |2010ж.  ... ...             |                |      |        |        |          ...             |                |      |        |        |          |ің   ||             |                |      |        |        |          ...             |                |      |        |        |          ...             |                |      |        |        |          |%    ||             |                |      |        |        |          ... ||1            |2               |3     |4       |5       |6         |7    ||1. ... ... бағалау                                             ... ...  |-     |2380532 |2503690 |+123458   ... ...  |                |      |        |        |          |     ...                |      |        |        |          |     ||бар          |                |      |        |        |          |     ...   |                |      |        |        |          |     ...     |                |      |        |        |          |     ...       |                |      |        |        |          |     ||1.2. ... |есептелген      |-     |0,474   |0,449   |-0,055    ...  ...    |      |        |        |          |     ... ...         |      |        |        |          |     ... ...      |      |        |        |          |     ||             ... құны   |      |        |        |          |     ||2. ... ...                                                   ...  ... ... |-     |-641063 |-680537 |-39174  |+6,11  ...      ... ...   |      |        |        |        |       ...      ...  |      |        |        |        |       ...       ... ...   |      |        |        |        |       ||             ...        |      |        |        |        |       ...         ...    |0,005   |-0,008  |-80,00 ...    |қаражаттар/     |,7    |        |        |        |       ... ...        |      |        |        |        |       ||             ...   |      |        |        |        |       ...        |≈1    |0,18    |0,16    |-0,05   |-11,11 ||қ ...  |қаражаттар+қысқа|      |        |        |        |       ... ...        |      |        |        |        |       ||             ...        |      |        |        |        |       ||             ...      |        |        |        |       ||             ...        |      |        |        |        |       ||             ... |      |        |        |        |       ||             ...   |      |        |        |        |       ... |Ағымдағы        |1,5-2 |0,3     |0,25    |-0,07   |-16,67 ...    ...      |        |        |        |       ...... |      |        |        |        |       ...       |>0,1  |-5,51   |-8,41   |-2,9    |+52,63 ...      ...        |      |        |        |        |       ... ...      |        |        |        |       ...         ... ... |      |        |        |        |       ||              ...     |      |        |        |        |       ||3. ... ... ...                                         ||3.1.          ...         |>0,5  |0,61    |0,64    |+0,03   |+4,92  ...   ...      |        |        |        |       ...   |лық ... |      |        |        |        |       ...  ...        |      |        |        |        |       ||3.2. ...   ... ... |~0,5  |-0,44   |-0,43   |+0,04   |-2,27  ...    |қаражаттары/мен|      |        |        |        |       ...       |шік ...    |      |        |        |        |       ...  |               |      |        |        |        |       ...     ...          |≤1    |0,63    |0,57    |-0,06   |-9,52  ... меншік  |капитал/меншік |      |        |        |        |       ...      ...        |      |        |        |        |       ...     |               |      |        |        |        |       ... |               |      |        |        |        |       ...   |(меншік        |>0,8  |0,61    |0,64    |+0,03   |+4,92  ...  ...   |      |        |        |        |       ...  ...       |      |        |        |        |       ||              ...      |        |        |        |       ||              ...     |      |        |        |        |       ||              ...     |      |        |        |        |       ||              ...        |      |        |        |        |       ||4. ... ... бағалау                                        ||4.1. ...               |-     |1937586 |2120816 |+183230 |+9,46  ... ...  |               |      |        |        |        |       ||4.2. ...    |               |-     |863314  |917776  |+54462  |+6,31  ... ... |               |      |        |        |        |       ...       |               |      |        |        |        |       ...     |               |      |        |        |        |       ...         |               |      |        |        |        |       ||4.3.          ...      |-     |0,92    |0,93    |+0,04   |+1,09  ...         |      |        |        |        |       ||ғы            ...  |      |        |        |        |       ||              ...     |      |        |        |        |       ||              ... құны    |      |        |        |        |       ...      |-     |12,48   |14,63   |+2,15   |17,23  ...         ...         |      |        |        |        |       ... ...   |      |        |        |        |       ||              ...     |      |        |        |        |       ||              ...          |      |        |        |        |       ... күн/ 4.4   |-     |29      |25      |-4      |-13,79 ...  ...     |      |        |        |        |       ...               |      |        |        |        |       ...               |-     |363     |326     |-37     |-10,19 ||қ ...       |               |      |        |        |        |       ...   |               |      |        |        |        |       ... |               |      |        |        |        |       ||4.7.          |               |-     |75      |54      |-21     |-25    ...   |               |      |        |        |        |       ... ... |               |      |        |        |        |       ||5. ... ...                                              ... табыс|-              |-     |780369  |955706  |+175335 |+22,47 ...   |               |-     |854117  |909693  |+55576  |+6,51  ...     |               |      |        |        |        |       ...         |               |      |        |        |        |       ||5.3 Өнім      ...        |-     |1,09    |0,95    |-0,14   |-12,84 ...      |      |        |        |        |       ||і             ...         |      |        |        |        |       ||              ...      |      |        |        |        |       ||              ... ...   |      |        |        |        |       ||5.4 ...    ...           |-     |0,53    |0,6     |+0,07   |+13,21 ...       ...   |      |        |        |        |       ...        |      |        |        |        |       ||і             |               |      |        |        |        |       ||5.5 ...   ...           |-     |0,33    |0,38    |+0,07   |+15,15 ...       ...   |      |        |        |        |       ...       |      |        |        |        |       ||і             |               |      |        |        |        |       ... ...                                             ...  ...  ...  ...   жағдайын   бағалаудашаруашылық  қаражаттардың  сомасының  көрсеткіші   кәсіпорынның   ... ... ...  ...  ...  көрсетеді.  Активтердіңқұны 2009 жылмен салыстырғанда 2010  жылы  5,19%-ға  өсті,  ол  кәсіпорынныңмүліктік потенциалының өскенін ... ... ...  ... амортизацияның  негізгі  капиталдың  бастапқы  құнына  қатынасы)0,47-0,45 болса, оның нормативті  мәні  0,3-0,5.  ...  ... мән  ...  орналасқан.  Ол  кәсіпорын  негізгі  қорға  салынғанқаражаттарды интенсивті түрде босатқанын білдіреді.Шаруашылық  жүргізуші  ...  ...   ...   ... ... ... ... өсімі жағымды нәтижелер бермеді,  себебіоның көлемі ... ... ...  және  ...  ...  680537  мың  теңгеқұрады, яғни кәсіпорында  ағымдағы  активтерді  жабу  көзі  болып  табылатынменшік ...  ...  ...  ...  ...  ...  кезеңбасына  тек  0,04  теңге  және  ...  ...  тек  0,005   ...   ...  ақша  ...  ...   ...   өтелуі   мүмкін   екендігінкөрсетеді.Критикалық  өтімділік  коэффициенті  ағымдағы  ...  ... 18% және ... ... 16%  ...  қаражат  және  де  есептесудентүсімдер есебінен жедел  өтелу  мүмкіндігін  көрсетеді.  Ағымдағы  ...  ...  ...  ...  баға   ...   2009   жылменсалыстырғанда 2010  жылы  ағымдағы  ...  бір  ...  ... ...  көрсетеді.  Запастарды  өтеуде  меншікті  айналым  капиталыныңүлесін есептеу динамикада 2,9 ... ... ... көрсетеді, бұл  –меншікті айналым капиталымен өтелетін запастар құнының бөлігінің  төмендеуі,бұл жақсы беталыс емес, себебі кезең басында бұл үлес  ...  ...  ... ... құрады.  /21/Шаруашылық   жүргізуші   ...    ...    ...   ...   кәсіпорын   иелерінің    ...    ...  ...  авансталатын  меншік  үлесін   сипаттайды.   Қаржылықавтономия коэффициентін есептеу ...  ...  ...  ... ... үлесі 4,92% өскенін көрсетеді. Бұл  кәсіпорынның  ... ... ...  ...  бұл  ...  ... ... де сәйкес келеді.Меншік   капиталдың   ептілік   (маневренность)   коэффициенті   меншіккапиталдың қай ... ... ...  ...  үшін  қолданылатынын,яғни қай бөлігі айналым қаражаттарына салынған, қай  бөлігі  ... ... ... ... ... есеп беру  кезеңінде2,27% төмендеді.Қарыздық  және  меншікті  капитал  қатынасының   ...   ... ...  ...  ...  ...  және  ... тәуелділігінің төмендеуін куәландырады.Экспресс-талдау  негізінде  «Қазақтелеком»  АҚ  филиалының   ... ... ... ... ... ... ... тұрақты,  бірақөтімділік пен  төлемқабілеттілікті  жоғарылату  бойынша  іс-шаралар  жүргізуқажет. Тәуекелділік ... ... ... ... ... келеді.Қаржы  күйінің және оның есеп  беру  кезеңіндегі  өзгеруінің  жалпысипаттамасынан соң, қаржы күйін ... ...   ...   міндеті   болыпкәсіпорынның  қаржылық  ... ...  ...  болып  табылады.Талдаудың  берілген  блогі   үшін   ...   ...   ...   ...  ...  ...  мәнін  қандай  көрсеткіштердің   кескіндейалатыны.    Бұған  берілетін  жауап,  ...  ...  ...   ...  байланысты, осыдан  келіп  талдау   шығады.    ...   ...  ...  ...  ...  ...  +  Z  +  Ra =  Ис  +  КТ   +  Кt  +  ... шартты белгілеулер  8  кестеде   көрсетілгендер  сияқты  ...  ... ... ...   ...  ... ... қаражаттарының  қатынастары,  қаржылық  тұрақтылық  коэффициенті,оңтайландыру коэффициенті сияқты  көрсеткіштермен  сипатталады.Тәуелсіздік коэффициенті    ... ... ... ... ... ...  екенін  және   меншікті  қаражаттарды  қаншалықтыоңтайландыруға қабілетті екенін   ...  ...   ...   ...  жалпы  капиталға    (баланс   валютасына)   қатынасымен    келесітеңдеу  бойынша  ...  =  Ск   :  ... ...  ...  ...  алғы   ...  қаржылыққиыншылықтың    төмендейтінін     айқындайды.     ...    ...  ... ...   ...  көп   болса,   соншалықтыоған үздіксіз  жұмысты  қамтамасыздандыру және нарық  жағдайында  әрекеттенусолғұрлым  ...  ...  ...   ең   ...  ...  ...   ...   қорлар   құру   және  ...    ...    ...  тікелей  есептеу  жолымен,  меншікті  капитал   сомасын   арттыруғаұмтылады.Тәуелсіздік  ...   ...   ...   ...    ...  ...  ...   валютасына   қатынасы  0.5-0.6   тең   болғанкезі   ...   Бұл   ...   ...    ...   ...     ...    ...      есебінен      ...   ...   ...  ...   ...   ...   ...  міндеттемелерін  өтей  алады.  /20, 136 б/Қаржылық  тұрақтылықты   сипаттаушы   келесі   ...   ... ...  ...  ол ...   ...   қарыз   капиталынақатынасымен  анықталады:Кф  =  Ск   :  ЗкБұл ...  ...   ...   ...   ...   ...  мен инвесторлар  үшін  қаржыландыру  ...  ...  ...  ...   субъектінің   қызметінің   қандайбөлігі меншікті қаражат  есебінен,  ал  ...  ...   ...   ...  ...  ... ...  шамасы  <   1болған кездегі  жағдайы   (мүліктің   үлкен   ...   ...   ...  ...  ... ...   ...  екенін  көрсетедіжәне көп  жағдайда  несие  алуды  қиындатады.Батыстық   фирмаларда   қаржыландыру  ...   ...   ...  ......   және   ...   қаражат   қатынастарыныңкоэффициенті  кеңінен   қолданылады,   ол  тартылған   капиталдың   ...  ...  ...  = Зк   :  ... ...  ...  ...   субъектінің   шаруашылықтыққызметінің  сипатына,  айналым  жылдамдығына,  бәріненде  бұрын,   ...  ...  ... ... қаржыЛЫқ тәуекелІН басқаруДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУжолдары3.1  «Қазақтелеком» АҚ-ның тәуекелдерді басқару жүйесін  дамытудыңнегізгі бағыттары және шетелдік тәжірибені қолдануАҚ  ...  ...  ...  ...   ...   ...  болып  табылады.  Ол  барлық  тәуекелдер   бойынша   басқармалықвертикальді және ... ... ... қабылданатын тәуекелдер  аллокациясыналдын ала ескереді.Басқару  вертикалі  бөлімінде   тәуекелдерді   ...   ...   ...   ...   тұратын,    бизнестерден    ... ... ... ... ...  ...   ...   басқару   стратегиясын   БазельКомитетінің   принциптерін   ...   ...   ...   ... ... ... серіктестіктің тәуекелдерді басқарустратегиялық   картасын   қабылдау   түрінде   Директорлар   ... және ...  ... ... ... Тәуекелдерді   тактикалық  басқару:   бұны   серіктестіктің  өкілеттіоргандары жүзеге асырады* Тәуекелдерді оперативті ... ... ... ... жүзегеасырады.Тәуекелдерді  басқару жүйесіне жалпы бақылауды ішкі нормативтік құжаттарарқылы корпорация  Правлениесы жүзеге асырады.Тәуекелдерді  ...  ...  ...  алгоритмі   алдын   алаескереді:* Идентификацияны  -  серіктестіктің  тәуекелдерін   ...  ... ... ... ... ... - тәуекел шамасын анықтау* Басқару - ұйымдасқан жүйеге ... ... ... ... ... ... ...  қызметтің тәртібі  мен  мақсатынқолдау. Корпорацияда қабылданған методология бойынша жүзегеасырылады. Басқаруды серіктестіктің бизнес бөлімдері, ... ... және ... да ... ... Мониторинг    -    ағымдағы    тәуекелді    бақылау,    ... ... ... ... ... ... /4, 125б/|Тәуекелдерді басқарудың басты салалары:                                   ...          |•   ... ... ... үшін бар ... ...    |процесстердің диагностикасы •   Тәуекелдер      ||                        ... ... оны ... ...                        ...                                ||                        |•   Жаңа ... мен ... ... ... ||                        ... ... базаның өзгеруі           ||                        |•   Жаңа ...  ...              ||                        |•    ... ... ...  үшін          ||                        ... өңдеу                                ...          |•    ... ... ... ... ...  ||тәуекелдерін басқару    |•   Тәуекелдерді басқару туралы ережелерді жасау||методологиясы           |                                                ||                        |•    ... ... ... ...    ||                        ... және ...                      ||                        |•   ... тәуекелдерді бағалау әдістерінің   ||                        ...  және ...               ||                        |•   ... ... ... ...       ||                        ... ... ...               ||                        |•    ... ... тәуекелі бар операциялар||                        ... ... ... және ...    ||                        ... ... ...                        ...          |•    ... ... есеп беру         ||тәуекелдерін тікелей    ...  ...                      ...                 |•    ... ... шектеулер  мен      ||                        ... ... ... ... ...     ||                        ... лимиттер мен шектеулердің орындалуын    ||                        ...                                       ||                        |•   ... ... ... ... ||                        ... ... және қадағалау •    Қаржылық||                        ...  ... ...       ||                        ... ... ... үшін Васк-   ||                        |Testing                                         ||                        |•    ... ... ... шегінде      ||                        ... ...                      ... басқару    |•   тәуекелдерді басқару қызметінің ...  ...              ... ... талаптарды жасау        ||ақпараттық              |•   ... ... ... базасын      ||қамсыздандырылуы        ...                                         ||                        |•   ... ... ... ... ... ||                        ...                                           ||                        |•   ... ... ...          ||                        ... етілуін жаңа есепті жүйеге көшіру    |Қаржылық  тәуекелді  басқарудың  ең  ...  ...  ...  ... ... ... мүмкін болатын серіктестерге, жобаға  қатысудыңтиімділігі туралы шешім қабылдауға және ақша жоғалтуды болдырмау  шараларынжасау үшін қажет мәліметтерді беру болып  ... ... ... тәуекел аймағы ұғымын пайдалану маңызды, яғниол шекарасында белгіленген  ...  ...  ...  ...  аспайтынжоғалтулар болатын,  нарықтың  жалпы  шығындар  аймағы.  Нарықтық  экономикажағдайында кез келген  кәсіпорын  ...  бес  ...  ...  ... ... ... ... аз тәуекелді аймақ3. жоғары тәуекелді аймақ, өндіріс қызметі қысқа мерзімді несиеесебінен болуы мүмкін4. қауіпті тәуекелді аймақ, шығындарды өз ... ... ... ... апатты тәуекелді аймақ, яғни банкроттықНесиелік тәуекелді басқару  әр  жыл  сайын  Корпорация  Правлениесыменқарастырылатын және ... ... ... ...  ... және шектеулерге  сәйкес  жүзеге  асырылады.  Несиелік  тәуекелдібасқаруды несиелік тәуекелді басқару блогы ... ... ... ... үш әдіс арқылы жүргізіледі:* алқалар органдары шешімдерімен (несие комитеттері)* ... ... ... тәуекел менеджері мен несиелікменеджердің ұйымдасқан шешімімен («төрт көз» принципі )* ...  ...  ...  стандартталған  тауарларбойынша менеджердің дербес шешіміменНесиелеу мерзімі бойынша және мәміле лимиті бойынша  әрбір  ... ... ... бар. ... ... ...  стажировкаданөту міндетті болып табылады.  Филиалдар  желісі  үшін  өз  ...  ... ... ...  ...  ...  ішкі   ...   модель   негізіндежүргізіледі. Төменде оның кезеңдері көрсетілген:1. бірінші кезеңде несие алушының несиені өтеу қабілеті анықталады. ... ... ... сала ... ... ... нарықтықжәне нарықтық емес факторлар, компанияны басқару, компанияныңсенімділігі, несиелік тарих, қаржылық  жағдай және т.б2. екінші   кезеңде  ...  ... және  ... ... ...    ...    ...    несиелендіру,    овердрафт,аккредитив, гарантия, жер қойнауын пайдаланушыларды ...  ... ... ... ...  ... қамтамасыз етудің корректировкасы  жүргізіледі.Кепілдің рейтингі нарықтық кұннан, кепіл дисконтынан , ...  ...  ...  Нәтижесінде  несиенің тәуекелділікбағасы алынады. /9, 72 ... ... АҚ ... үшін ірі ...  ... ... тәуекелді басқару (қаржылық нарықтардағы операциялардыңтәуекелдері)Келесілер қаржылық  нарықтардағы  операциялар  тәуекелдерін  басқаруастына кіреді:* ... ... ... ... ... ... ... акциялар, облигациялар,сауда вексельдері.* Валюталық нарықтардағы операциялар* Тауарлы нарықтардағы операциялар (қымбат металлдар нарығы)Нарықтық  тәуекелдердің ... ... ... :* ... ... ... Административті  бірліктерге лимиттер* Контрагенттерге лимиттер* Эмитенттерге лимиттер* Портфельдерге құрылымдық лимиттер* Андеррайтингтік операцияларға лимиттер* ... ... ... ... ... ... ашық валюталық позиция деңгейі* Қымбат металдар үшін ашық позиция деңгейі* Stop-loss* Stop-out* Таке-profit* Marging trading  операциялары үшін маржа деңгейіЛимиттерді ... ... ...        ►Ьаск-offiсе     ► Front-оffiсеСақтандыруға түрткі болатын басты себеп бұл өндіріс пен адам ...  ...   ...   ...    ...   ...   ... жекелеген санаттарының өмір тіршілігі мен  әл-ауқатын   қолдапотыру мақсатында оларды сатып  алу  үшін  ...   жеке  ...  ...  ...  ...  босалқы    қорларын   да    немесерезервтерін  де,  ...  ақ  ақша  ...  да  ...   ... ... тиіс. Мұндай ақша қаражаттары әдетте резерв және   сақтыққорлары түрінде ...  ...  ...   ...   өндірістің   үздіксіздігінқамтамасыз ету үшін азаматтарды, мүліктерді, өндіріс  процестерін  қоғамдықжәне ұжымдық  қорғау ... ... ... ... ... ортақ өзгеше белгілерібар:* Сақтық қатынастарының ақшалай сипаты* Сақтандырудың қоғамдық өнімнің ... ... ... ... Оның   іс   қимылы   ақша   қорларын   жасап,   пайдалануменқосарланып отырады* ...  ... бір  ...  міндетті  сипатыныңболуыСақтандырудың  экономикалық  мәні  барлық  қатысушылардың   төлемдеріесебінен оқыс оқиғаға ұшырағанға көмек ...   ...   ...   бұл   категорияның   қоғамдықарналымының көрінісі ретінде оның  бөлу,  өтемдік,  ...  және  ... сай ... ... ... ... мен ... қалыптастырудың екінегізгі әдісі қолданылады, олар: бюджеттік және сақтық  әдістері.Сақтық әдісі қорларды шаруашылық жүргізуші субъектілер  мен  халықтыңжарналары ... ... ... ала қарастырады; жарналардың мөлшері  жәнеоларды төлеудің  тәртібі сақтандырудың түріне қарай немесе заңмен не сақтыққатынастарының  қатысушылары арасындағы ...  ...  ... 68 б/Сақтандыру экономикалық  категориясының  материалдық  ақшалай  иелерісақтық қорлары бола  алады.  Олар  қоғамдық  ...  ...  ...   ...   ...   ...    мемлекеттік    бюджетқаражаттары, қаражаттардың ерікті аударымдары,  қайыр  көрсету  және  ... ... ... ... ...  ...  ... есебінен  қалыптасатын  ақшалай  немесе  материалдық  қаражаттардыңрезервтері болып табылады.Сақтық қорлары ... ... ... сан ... ...  алаболжануы мүмкін  емес  жайттардан  сақтандыруға  арналған  қоғамның  резервқорлары жүйесінің қажетті құрамды ... ... ... ... ...  сақтандыруды  жәнеоның орнын толтыруды сактандыруды жүзеге асыратын сақтық  қоры  ... ақша ... ... ... ... ... қоғам мүшелерініңұжымдық және жеке мүдделері  қорғалады,  олардың  тіршілік  әрекетінің  санқырлы ... және ... ... ... ...  ...  қорлардан  айырмашылығы:  олар  алдын   алатұтыну қорларына да,  ...  ...  да  ...  Ол  ...  ... және ... міндетті  қызмет  етпейтін  табыстардың  бірденбір бөлігі.Кәсіпкерлік  тәуекелді  сақтандыру  кезінде   ...   ...  іс  ...  ...   ...   шарт   жасаушы   ...   ... ... ...  кәсіпкерлік  қызметтің  залалдар  ... ...  ...  емес  ...  осы  ...  ... болған залалдар тәуекелі,  соның  ішінде  күтілген  кірісті  алаалмай қалу тәуекелі сақтандырылады. Кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру  ... тек осы ... ... тәуекелі және тек соның  пайдасынағана сақтандырылуы мүмкін. /4, 137 б/Кәсіпорын  ...  ...  ...  ...  ... Сатып   алушының  дәрменсіздігі,   өзара   шартты   орындауғақатысушы импортшы, яғни реципиент елінің ... ... ... ... экспортшыға немесе инвесторға қатыстыдискриминациялық сипаттағы шешімдер, іс-әрекеттер* Реципиент   немесе   импортшы   елі   ...   ...    ...    жүзеге    асыруға,     валютаныайырбастауға шектеу енгізуі* Экспроприациялау, мемлекет меншігіне ... ... ... ...  ... ... және ... тәуекелді басқару.Операциондық тәуекелді басқару жүйесіне кіреді:* Операциондық  тәуекелдерді   төмендету  және   шектеу  жәнебағалау ... ... ... ... ... мен ... деректербазасын құру және жүргізу регламентін өңдеуге қатысу* әртүрлі   колайсыз   ...   ...   ... ... ... статистикалық деректер базасыбар қаржылық корпорация қызметтерімен қарым қатынас жасау* сапалық   және   ...   ...   ...   ...    ...    ...    және    ... есептеу әдістерін өңдеу* талданатын   объектіде   ...   ...   ... ... ...  ...   ...   келесі   мәселелер   шешілген;жоғалтулар бойынша деректер базасы құрылды  және  ...  ...  ...  жүйе  ...  ...  ...   процестердің   регламентациясыжүргізіледі; операциондық ... ... ... индикатор әдісі  бойыншажүргізіледі.   Келешекте    ішкі    ...    ...    ... ... ... құру ... ... басқару.Кезең   сайын   агрегирленген    тәуекелдерді    басқару    ... ... ... ... есеп  беру  ... есеп беру ... правлениесіне  тапсырылады.  Бұл  есеп  берудесеріктестіктің  ...  ірі   ...   ...   (несиелік,   нарықтық,операциондық, сақтандыру бизнесінің тәукелдері) деректер берілген.Агрегирленген тәуекелдерді ... ... ... ...  капиталды бағалау* SWОТ анализ* Кәсіпорын позицияларының stress testing* ... ... ... өзін өзі диагностикасы* Инвестициялық және жалпы корпоративтік жобалардың тәуекелдерінталдау.Басқа да ... ...  ...  басқару  сәйкес  инвестиционды   ... ... ...  ...  өтімділік  тәуекелін  оперативтібасқару қазыналық блокпен жүргізіледі.  Активтер  мен  пассивтерді  басқарукомитетімен  ...  ...  ...   ...   ... ... кризистік жағдайларда өтімділікті басқару жүзеге асырылуытиіс. /17, 107 б/Кәсіпорын  тәуекелдерді  оперативті  ...   ...   ... ... жүргізіледі. Комплеанс  тәуекелдерді  басқару  шегінде«қытай қабырғалары» принципі реализациясы іске асырылады.Заң тәуекелдерін басқаруды  серіктестіктің  заңгерлік  ...  ... және  ...  Ол  тәуекелдер  бойынша  жоғалтулар  үшін  арнайырезервтер құрылады.Бедел  тәуекелдерін  басқаруды  ...  ...   ...  ...  және  ...  ...  ...  Бедел   тәуекелдеріноперативті басқаруын Президент  Аппараты  жүргізеді.  Бұл  тәуекелдер  үшінарнайы резервтер ... ... ...    Келесі     көрсеткіштерге     негізделген     АҚ ... ... ... ... ... ... ...   басқару   бойынша   жалпылай   бірыңғай . құжаттар:тәуекелдерді басқару саясаты, тәуекелдерді басқару әдістері* әртүрлі   ...   ...   ...   ...   бірыңғайкөзқарас* өңірге  байланыссыз  тәуекел  менеджменті  қызметінің  персоналғабіртұтас қарым- ... және ... ... ... ... құрылған тәуекелдерді басқару жүйесі жалпы серіктестіктің бизнесмасштабтарына және оның стратегиясына сәйкес келеді.3. тәуекелдерді  ... ... ... және ... ... ...  Базель келісімі шарттарына көп жағдайлардасәйкес келеді.  Ал 2010 жылы оны ... ...  ... ... серіктестіктің тәуекелдерін басқарудағы жоғарғы дәрежелік белгілірейтингтік компаниялармен бағаланды:* S&Р В/позитивті* Ғіtсh В/позитивті* Мооdy’s ВаЗ/тұрақты3.2  ... ...  ... ... ... мен жетілдіру барысыТәуекелділік жағдайында шешімдер қабылдау кезінде  ...  ... мен ... ... ... ...  ...  мақсаттар  жетустратегиясына тәуелді болады. Сонымен бірге тәуекелді басқару  теориясы  ... ... ... барысында  басшылыққа  алынатын  негізқалаушыпринциптер   орнатылған.   Біріншіден,    меншік    ...    ... ... ...  ...  ...  ...  үшін  көпшілікпентәуекелге баруға болмайды.Тәуекелдерді талдаудан кейін осы тәуекелдерді басқару әдістерін ... ...  бұл  ...  ажырамас  бөлігі  болып  сақтандыру  табылады.Сақтандырудан  басқа  тәуекелден  қашу  ...  оны   ...   алу,   ... ... ... ... ...  резервтеу,  тәуекелдербойынша мүмкін  болатын  қаржылық  ...  ...  ...  ... ... кепілдік  және  т.б.  сияқты  тәуекелдерді  басқару  әдістеріқолданылады.Тәуекелді төмендету – тәуекелді  ...  болу  ... ... жоғалтулар  көлемін  азайту.  Тәуекелді  басқару  ...  ... ... түрі ... максималды мүмкін болатын шығысты есептеу,  онытәуекелге ұшырауы мүмкін капитал  көлемімен  сәйкестендіріп,  ...  ... ... ... ... ... салыстыру қажет.Тәуекелді  басқару  жүйесінің  қызметін  тиімді  ...  ... ... құрылымдық бөлімше – тәуекелді басқару  бөлімшесін  құрудықарастырады. Бұл бөлімше міндетті түрде ... ...  ...  ... ... ... жасауы керек.Кәсіпорын деңгейінде мұндай бағдарлама жасау кәсіпорынның қызметі  менқұрылымының негізгі элементі ішкі және  ...  ...  ... ... ... ... тәуекелдерді  басқаруды  қамтамасызету тиіс. Тәуекелдер кәсіпорын  қызметтерінің  ...  ...  әсер  ... ол  ...  ...  ие  болады.  Жағдайды  тұрақтандыру  бойыншажұмыстар тәуекелдерді басқарудан бастау қажет,  яғни  тәуекелмен  ... ... ... бағытталған  кәсіпорын  үшін  экономикалыққолайлы ұсныныстар мен ... ... ... ...  ...  ...  ...  бірнеше  топтардан  тұруықажет. Бөлімшенің құрамына кіретін әр  топқа  ...  ...  ...  әртүрлімамандар болу керек: ең алдымен   -  антитәуекелділік  басқарушы,  ...  ...  ...  ...  персоналды   басқару   бойынша,   жоспарлы-экономикалық жұмыс бойынша, өндіріс бойынша маман.Кәсіпорынның басқармасы ...  ...  ...  шешуде  бастыорын алады, өйткені ол тәуекелді  төмендету  бойынша  ...  ...  ...  ...  ...  өткізу  шешімдерін   қабылдайды,антитәуекелділік бағдарламамен бірге сыналатын шешімдер қабылдайды.Тәуекелді  басқару  бойынша  ...  ...  ...  ...  ...   және  басқарушылық  бөлімшелерінің  қызметіне   қайшыкеледі, олардың есеп беру көрсеткіштеріне жағымсыз ...  ...  ... ... ... ... ... шығыстарды талап етеді.Сондықтан  тәуекелді  басқару  бойнша  соңғы  шешімдерді  кәсіпорынныңбасқару  органдарының  ең  ...  ...  ...  ...  ...  тәуекелмен  байланысты  мүмкін   жоғалтуларды   төмендетудеқызығушылық тудыратын кез келген ... өзі үшін ... ...  ... қаржылық тәуекелмен байланысты мүмкін жоғалтуларды бағалау;- фирма белгілі бір тәуекелдерді өзінде қалтыра ма, яғни  олар  ...  ... бола ма, не олар ...  ...  ...  субъектілерге  беретіндігітуралы шешім қабылдауы тиіс;-  негізгі   мақсаты   ...   ...   ...   болып   табылатынтәуекелдерді басқару бағдарламасын жасау қажет.Бұл міндеттерді тәуекелді басқару ... ...  ...  ... ... ... ...  Антитәуекелдік  менеджерде  тәуекелдібасқару бойынша дұрыс шешім қабылдау үшін барлық  қажетті  ақпараттар  ... ... ... мен ...  ...  бойынша  мақсатты  шаралардың  кез  келген  арнайыбағдарламасын  жасаудың  ...  ...  ...   жағдайларындасәтті қызмет етуді қамтамасыз ету болып табылады.Қаржылық  тәуекелмен  байланысты   қаржылық   жоғалтуларды   ... шешу ... ...  жүргізілуі  мүмкін:   бар  тәуекелді  жою,мүмкін тәуекелдің алдын алу,  ...  ...  ...  ...  ...  алу,мүмкін болатын зиянның жанама алдын алу.Мұндай  бағдарламаны  талдауда  тәуекелді  басқару  бойынша   ... ... ... ... мен ... ...   тәуекелді   басқару   принциптері.   ...   ...  мен  ...  ...  ...  менеджерге  фирма  тәуекелдерінбасқару принциптерін нақтылауды талап етеді.Менеджер  ...  ...  ...   ...   ...   ...    ...    негізге    алатын     ...    ...  ...  Егер  кәсіпорын  өзінің  қаржылық  тұрақтылығынқамтамасыз етуге негізделсе, онда бағдарлама жасаушы ...  ...  ... ... қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ететін     тәуекелдібасқару әдісін таңдауды ұсынады. Мұндай  нақты  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бағытталу   принципі   болыптабылады.Фирманың тиімді дамуы  үшін  тәуекелдерді  басқарудың  ...  ... ... ... ...  ...  қызметін  сыртқы   орта  талаптарыменсәйкестендіру,  оның  ішінде  ...  ...  үшін  ...  ...   –менджментінің талаптарына сәйкес келу.Тәуекелді    басқару    функцияларының    мәні      ...     ...    ол    ...     ...     ... ... бағытталғандықтан,  бұл  функцияларды  орындау  фирмабөлімшелерінің және тәуекелді басқару қызметкерлерінің  біріккен  күштеріменжүзеге  ...  ...  ...  ...  ...   үшін   ...  дайындау   қажет,   екіншіден,   әрдайым   біріккен   тренингтержүргізілуі тиіс.Тәуекел-менеджментті қабылдау  -  бұл  ...  ...  ...  Олар  ...  шешу   ...   және   тәуекелді   төмендетуәдістерінен тұрады. Тәуекелді  шешу  құралдарына:  бас  ...  ...  ... бас ...... ... ... бас тарту.  Бірақжобадан бас тартқанда мүмкін болатын табысты жоғалтуға болады.Тәуекелді ұстап тұру - бар тәуекелді  инвесторға  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   шығындарды   меншіктіқаражаттармен жаба алу.Тәуекелді беру - инвестор  өз  тәуекелін  ...  ...  ... сақтандыру  компаниясына.  Бұл  тәуекелді  сақтандыру  арқылы  жүзегеасырылады.Тәуекел  деңгейін  төмендету  -  ...  ...  мен  ... Оны жүзеге асыратын шаралар:диверсификация,  таңдау  және  нәтижелербойынша  ...  ...  алу,  ...  өзің-өзі   сақтандыру,сақтандыру,  қаржылық  жобалар  ...  ...  ...  алу,  ... қызметтер бойынша тексеруді қолға алу, жалпы  қордағы  ... ... ... көлемін  бағалау,  есеп  жүргізу,  және  тағы  басқаәдістер.Диверсификация — ... ... ...  ...  ...  бөлу  ...  Мысалы,  егер  инвестор  бір   ... ... ... бес  акционерлік  қоғамның  акцияларын  сатып  алса,онда ол тәуекел деңгейін төмендетеді және  ...  ...  алу  ... ... - бұл ...  тәуекелді  төмендетуші  болыптабылады. Бірақ оған  ...  ...  әсер  ...  ...  экономикалықжағдайлар, әскери  іс-әрекеттер,  азаматтық  толқулар,  инфляция,  ... ... ... ставканың өзгеруі, депозиттер  мен  несиелер  бойыншапроценттік   ставканың   ...   бұл    ...    ...    ...  арқылы  төмендетуге  болмайды.  Соған  сәйкес,   тәуекел   ...   ...   ...   және    ... ... тәуекел -  ол  диверсификация  арқылы  тәуекелдіөзгерту мүмкіндігі.Диверсификацияланбайтын  тәуекел,  оны   тағы   ...   деп   ...   ... ... ... ... тәуекел.Шектеу - бұл шектеуді орнату, яғни несиелер, ...  және  ... ... ... ... ... нормасын  белгілеу.  Көбінесе  бұлбанктермен қарыз беру жағдайында және овердрафт  бойынша  келісімге  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... тауарды несиеге сатқан кезде, қарыздарды бергенде  және  ... ... ... кезде қолданады.Өзің-өзі сақтандыру - сақтандыру компаниясында  сақтандырылмай,  яғнисақтандыруға кететін капитал шығындарын үнемдеу арқылы  ...  ...  ...  Бұл  орталықтандырылмаған   натуралды   түрде   сақтандыру(резервтік) қорларды құру формасы болып келеді. Бұл қорлар ...  ... ... ... ...  қоғамдар  акцияны  сатқан  кезде  оның  номиналдыққұнынан асып ... ... ... осы ... қорға  аударуы  мүмкін.  Бұлқор көзделмеген шығындарды жабу үшін қолданылады, ... ...  егер  ... ... және ... бар  ...  бойынша  дивиденттер  меноблигациялар бойынша пайыздарды төлеуге жетпеген кезде қолданылады.Тәуекелді  сақтандыру  кезінде  инвестор  ...  ...  ...  бас  ...  ...  ...  ...  ұмтылады.   Мысалы,кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру - бұл кезде сақтандыру  сомасы  кәсіпкерліктәуекелдің бағалану сомасынан асып ... ... ... ... ...  -  бұл  ...  жағдайытуындаған кезде  сақтанушы  өзінің  кәсіпкерлік  қызметінен  мүмкін  болатыншығынға ұшырау сомасы.Хеджирлеу — (ағыл. heaging  -  ...  ...  ...  ...  ...  ...  валюталық   тәуекелді   сақтандырудыңәртүрлі әдістерін анықтайды.Хеджирлеудің  2  операциясы  бар:  өсу  бойынша  ...  ... ... ... бойынша хеджирлеу -  немесе  сатып  алу  ...  ... ... мен  опциондарды  сатып  алудағы  биржалық  операция  болыпкеледі. Келешектегі бағамның көтерілуін сақтандыру  үшін  хедж  ...   ...   ...   алуға   дейінгі   сатып   алу   бағасын  анықтауғамүмкіндік  береді.  ...  3  ...  ...  ...  ...  бағасы  нақтыкезендегі бағасынан өсуі мүмкін. Соған ... ...  ...  осы  ... ... ... сатып алып, ал 3 айдан  кейін  тауар  алынған  кездеоны ... ... ... ... ... мен шұғыл келісімнің  бағасы  бірдейпропорционалды түрде өзгереді, егер  бұрын  сатып  алынған  келісім  қазіргікездегі ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.Төмендету бойынша хеджирлеу немесе сату бойынша хеджирлеу -  бұлшұғыл келісімді сату кезіндегі биржалық операция.  Бұл  ...  ... ... ...  ...  төмендеп  қалуына  байланысты  ...  ... ... ... ... уақытта сату болып табылады.Форвардтық операция  көмегімен  хеджирлеу  -  белгіленген  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үшін  екі   жақтыңбірлескен  міндеттемелері.  Яғни  сатушы  сату   керек,   ал   ...   ... ... ... ... ... ... сатып алуы тиіс.Опциондар көмегімен хеджирлеу - сатып алушы сатып  алу  құқығынаие, ал сатушы белгіленген көлемде ... ... ...  ...  бойыншавалютаға айырбастауға немесе сатуға міндетті.Шұғыл келісімдерді сату-сатып алу арқылы хеджер ... ... ... ... ... ... Сол арқылыбағаны белгілеп, шығындар мен табыстарды тұрақтандыруға болады.3-ші  тарауда  ...  ...  ...  ...  ... мен оның ... арттыру барысы қарастырылды.ҚорытындыБерілген  курстық  жұмыста   ...   ...   ...   ...  ...  жұмыстың  қойылған   мақсаты   орындалды,   яғниқаржылық  ...   ...   ...   ...   ...   ...  «Қазақтелеком»  АҚ  филиалының   қаржылық   жағдайына   ... ... ... ...  ...  тәуекелді  басқару  жүйесінжетілдіру бойынша шаралар ұсынылды.Жұмыстың теориялық бөлімінде  тәуекел  мәні  және  ...  ... ... ... Сонымен  қатар  тәуекел  менеджментінің  мазмұныашылып, қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері ұсынылған.Жұмыстың талдау бөлімінде «Қазақтелеком» АҚ филиалының  ... ... ... балдау негізінде  тәуекелдерді  басқару  жүйесінебаға  берілді.  Жалпы  қорыта  келгенде,  бұл  кәсіпорынның  ...  ... ... облысына сәйкес келеді.Жұмыстың  соңғы  бөлімінде  қаржылық  тәуекелдерді   басқару   жүйесінжетілдіру бойынша ... ... ...  ұсыныстар  ішінде  кәсіпорындатәуекелдерді басқару  бөлімшесін  құру,  оның  ...  ...  ...  ...  ...   кәсіпорындары   үшін   'тәуекел'категориясының мәні мен мазмұны артуда.  Қазақстан  өз  ...  ... ... ... таңға  дейін  көптеген  кәсіпорындар  тәуекелді  дұрысбасқармау нәтижесінде  банкроттыққа  ұшырады.  Осыған  ...  ...  ...  басқару  мен  бағалаудың  жеткілікті   әдістері   мен   ...  ...  ...  ...  ету  ...  ...  ...   тәнтәуекелдің  түрлерін,  оларды  бағалаудың   ...   ...   ...  ...  үшін  тәуекелдердің  түрлерін  анықтау  және   олардыбағалау қиынға соғады. Осы мәселені шешу үшін кәсіпорын ... ала  ... ...  ...  ...  ...  ...  және  оларға  төтеп  берумүмкіндігін анықтап ... Егер де ...  ...  дәрежеде  анықталыпталданса, нәтижесінде кәсіпорының  банкроттыққа  ...  ...  ... ... ...  ...  тәуекелді  басқарудың,  талдаудың,бағалаудың маңызы өте зор.Сонымен, тәуекелдерді басқару ролінің ...  ...  және  ... қызмет сферасына  шығару  бүгінгі  таңда  ...  ... ... ... ... ... бірі болып табылады.Өткен  2010  жылға  келесідей  сипаттама  беруге  болады.  ... ішкі ... ...  және  дүниежүзілік  нарықтыконъюнктураның  қолайлылығының  себебінен  бірқатар  өрлеу  болды.    ...   ...    ...    ...    ... ... ... салыстырғанда 15,5 % - ке өсті.Соған қарамастан, біздің компаниялардың даму қарқындылықтары жеткіліктіме және біздің әрекетіміз қаншалықты ... ... ... ...  ... сандарды келтіруге болады: телекоммуникацияның қызмет көрсетурыногінің көлемі үш жыл ішінде 350 млн. доллардан 500  млн.  ...  ...  АҚ  ...  ...  жоғарылады,  бірақ  осы   кездегірыноктағы компанияның үлесі 90 % тен 58 %  -  ке  ...  ...  ... жылы АҚ ... ...  ......  тарифтіксаясатты  жүргізді.  Саладағы  баға  белгілеу   Ұлттық   операторға   –   ... ... ... мен ...  ...  ...  ...  қатысты  қолданылатын   мемлекеттік   реттеу   шараларыменанықталды.  /21/Жұмыс  процесінде  АҚ  ...  ...  ...  ...  Бұл жерде айтып ескертілді:- ұйым, қаражаттың қарыз көздеріне біршама қаржылық тәуелділікте, бұлнегізгі ... ... ... ... ... ... ... үлесі 55% - ті  құрайды,  бұл  қаржылық  ... ...  ...  ...  ...  ...  құбылыстарды  ескереотырып, бірқатар ұсыныстар мен пікірлер беруге ... ... ... ... ... ... ... жоғарылату  қажетжәне меншікті айналымды капиталдың өсу  қарқыны  қарыз  капиталыныңөсу қарқынынан барынша жоғары ... қол ... ... ... ... дербестігін қайта құру мақсатында, қысқа  мерзімдіқарыз қаражаттарын тартуды қысқарту бойынша ... ... ...  ...  қаражаттарды  жаңғыртуға   бағытталған,   қаржыландырудыңменшікті көздерін көбейту  мақсатында,  қызмет  ...  ... ... ... ... және ...  ... реттеу Агенттігіне сүйену керек.Осы ұсыныстарды жүзеге асыру  АҚ  ...  ...  ... жеке ... ... ...  және  қаржылық  ағымдытиімді қолдануды жоғарылатуға мүмкіндік береді.Қолданылған әдібиеттер тізімі1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі2.  Указ  ...  ...  ...   ...   силу   закона    «Обухгалтерском  учете»  от  26  декабря  1995 г.,  № 2732.3. ...  об ... ... от 20 ноября 1998 года  с  ... 18 ... 2002 года и от 15 ... 2006 ... ... Я. Д., Колосов А. В., Шемякин В. Л. Оценка и  анализ  ... ... в ...  ...  ...  ...  ...  //Менеджмент в России и за рубежом – 2000 г. №3, с. 15-17.5. Станиславчик Е. Н. Риск-менеджмент на  предприятии.  ...  и  ... ... 2008. – 80 с.6.  ...  Е.  С.  ...  ...  ...  и  практика.  –   М.:“Перспектива”, 1996.7. ...  К.Ш.,  ... А.К., ...  З.К.  ...   и   ...  отчетности.  Алматы, Экономика, 1998 г.8. Дюсембаев К.Ш.,  ...  ...  ... Экономика, 1998 г.9. Джеймс К., Хорн,   Джон  М,   ...  ...  ...  менеджмента.Киев, Перевод с английского, 2007г.10.  Грачев  А.В.,    Анализ    и    ...   ...   ... Москва, Изд. Финпресс, 2007 г.11. Ефимова  О.В.,  Финансовый анализ.  Москва. Изд.Бухучет, 2007г.12. Ковалев В.В., ... ... ... и ... ...  ...  ... 2006 г.13. Донцова  Л.В.,  Никифорова  Н.А.  Годовая  и  квартальная  бухгалтерскаяотчетность. М.: “Дело и ... 2001.14.  ...  В.В.,  ...  В.В.  Как  ...  ...   М.:   “Финансы   истатистика”,1998.15. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2001.16. ... В.В., ... А.А. ... анализ в  аудите.  Москва.  Дело,2006 г.17. ... С.А. ... ... ...  ...  и  ... г.18. ...  М.С.  Финансовый  анализ  коммерческой  ...  ... 2007 г.19. Яцюк Н.А., ... Е.Д. ... ...  ...  деятельностипредприятия// Аудит и финансовый анализ. 2007г. №1 стр.80.20. Радостовец В.К., ...  В.В.,  ...  О.И.  ...  учет  ... 2007 г.21. ... ... 2010 АО ... http://www.telecom.kz/.-----------------------Бағалаудың субъективтілігіЭкономикалық  табиғатыҚорытындының ықтималдығыҚаржылық тәуекел категориясының негіз гі ... ... ... болуының күтілуіДеңгейдің көптүрлілігіБолудың объективтілігі  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Банктік қызметтегі несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету92 бет
Банктің қаржы жағдайы, оны бағалау және банк операцияларын басқару (АҚ «Нурбанк» Алматы қ.мысалында)69 бет
Банктегі несиелік тәуекелділік. «Алматы сауда қаржы банкі» акцонерлік қоғамының несиелік қызметіне талдау74 бет
Инвестициялық жобалаудың теориялық және ғылыми-практикалық проблемаларын және оның Қазақстан экономикасының экономикалық өсуі жағдайындағы ролін зерттеп, соның негізінде инвестициялық жобалаудың басқару тиімділігін жетілдіруге байланысты ұсыныстар жасау76 бет
Кәсіпорынның қаржылық менеджменті және тәуекелділігін басқарудың экономикалық негіздері26 бет
Несиелік тәуекелдер26 бет
Тәуекел. Тәуекел түрлері6 бет
Тәуекелді басқару туралы64 бет
Қаржы тәуекелі және оны басқару51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь