Парафинді көмірсутегілер (алкандар)

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
I Бөлім әдеби шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Топтық және элементтік құрам ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.1.1 Парафинді көмірсутегілер (алкандар) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1.2 Қаныққан және нафтенді көмірсутегілер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.1.3 Ароматты көмірсутегілер (арендер) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
1.1.4 Мұнайдың гетероатомды қосылыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1.4.1 Құрамында күкірті бар қосылыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1.4.2 Азот және азотты қосылыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.1.4.3 Құрамында оттегі бар қосылыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 14
1.1.5 Асфальтшайырлы заттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.1.6 Құрамында металл бар қосылыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 17
1.2 Фракциялық құрам және мұнай айдау негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 18
1.2.1 Фракциялық құрам ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 18
1.2.2 Айдау мен ректификациялаудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... 22
1.3 Айдау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
1.3.1 Фракциялық айдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
II Бөлім тәжірибелік бөлік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.1 Фракциялық айдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38
2.1.2 Будың серпінділігін анықтау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 40
III Бөлім нәтижелерді сараптау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 52
Глоссарий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 56
Қосымша
Кіріспе

Мұнай газды қайта өңдеу өнеркәсібі кез-келген мемлекеттің экономикалық тұрғыдан отын-энергетика кешенінің аса маңызды көзі болып табылады. Табиғи газ арзан энергетикалық және тұрмыстық отын болып табылады. Мұнай айдаудан автомобиль бензинін, керосин, реактивті, дизельді және қазандық отын алады. Мұнайдың қайнауынан жоғары фракциялы майлайтын және арнайы майлардың түрлері, консистенттік майлар өндіріледі. Мұнайды қайта өңдеу барысынды парафин, резеңке өнеркәсібіне арналған қара күйе, мұнай коксі, жол құрылысына көптеген маркалы битумдар және басқа да тауар өнімдері өндіріледі. Мұнай және көмірсутекті газдар – көптеген химиялық өнімдер өндірілетін әмбебап шикізат. Демек, мұнай және газдан қайта өндірілген өнімдерсіз, яғни, энергиясыз, жарықсыз, жылусыз, байланыссыз, радиосыз, телевидениесіз, есептеу және космостық техникасыз, әртүрлі химиялық материалдарсыз, транспорттың барлық түрінсіз т.б.қазіргі заманғы адамның өмірін елестету өте қиын.
Жұмыстың мақсаты әртүрлі факторлардың әсері кезіндгі мұнайдың фракциялық айдау процесінің технологиялық сипаттамасын жасау.
Жұмыстың жаңашылдығы:
Алғаш рет мұнайды айдау процесінің математикалық моделі алынды.
Құмкөл аймағының мұнайының фракциялық айдау процесінің тиімді шарттары анықталды.
Фракцияның шығуына табиғат және көмірсутекті шикізаттың құрамы елеулі әсер ететіні көрсетілді.
Мұнай айдау процесінің кинетикалық сипаттамасы анықталды.
Жеңіл фракцияларды алу прцесінің термодинамикалық параметрлері анықталды.
Алынған нәтижелердің практикалық маңызы шығатын жеңіл фракцияларды болжауға және бағалауға мүмкіндік береді, бұл айдау аппараттары мен ректификациялық колоналарды жобалауда аса маңызды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Касаткин А.Г. Процессы и аппараты химической технологии.- М.: Химия. – 1973. – 754 с.
2. Плановский А.Н., Николаев П.И. Процессы и аппараты химической и нефтехимической технологии.- М.: Химия.- 1972. – 493 с.
3. Основные процессы и аппараты химической технологии: Пособие по проектированию/ Г.С. Борисов, В.П. Брыков, Ю.И. Дытнеровский и др. Под ред. Ю.И. Дытнеровского.- М.: Химия. - 1991. – 496 с.
4. Современные методы исследования нефтей/Под ред. Богомолова А.И. и др. Л.: Недра, 1984. – 140 с.
5. Камъянов В.Ф., Филлимонова Т.А., Горбуно¬ва Л.В., Пшеничная Н.А. Некоторые закономер¬ности в составе и строении молекул нефтяных смол и асфальтенов.//Препринт.- № 37. - Томск, 1985.- С. 30-32.
6. Yen T.F., Erdman J.G. II Anal. Chem. 1962. - V. 34, № 6. - P. 694.
7. Углев В.В., Боголюбов В.М.//Изучение состава и свойств компонентов нефти/Под ред. Камьяно-ва В.Ф. Изд. Томского филиала СО АН СССР. Томск, 1983. - 199 с.
8. Чернова Т.Г., Чуткерашвили Е.Е. // ХТТМ. -1977.- № 9.- С. 57.
9. Сагаченко Т.А., Герасимова Н.Н., Коваленко ЕЮ. и др.//II Нефтехимия.- 1991.- Т. 31, № 6.- С. 768.
10. Петрова Л.М., Лифанова Е.В., Юсупова Т.Н. и др.//II Нефтехимия.- 1995.- Т. 35, № 6.- С. 508.
11. Петрова Л.М., Юсупова Т.Н., Фосс Т.Р. и др.// II Нефтехимия. -1998.- Т. 38, № 3.- С. 163.
12. Yusupova T.N., Petrova L.M., Mukhametshin R.Z. et al. //II J. Thermal Anal. Cal. - 1999.- V. 55.- P. 99.
13. Манапов Р.А., Вагизов Ф.Г., Муслимое Р.Х. и др.// II Нефтяное хозяйство.- 1997.- № 2.- С. 25.
14. Петрова Л.М.. Романов Г.В., Лифанова Е.В. // Нефтехимия. - 1994.- Т. 34, № 2.- С. 145.
15. Современные методы анализа в органической гео¬химии.//Под ред. А.Э. Конторовича. Тр. Сиб. НИИ геологии, геофизики и минер, сырья. -Вып. 166.- Новосибирск, 1973.- 100 с.
16. Белонин М.Д., Голубева В.А., Скублов Г.Т. Фак¬торный анализ в геологии.- М.: Недра.- 1982.- 269 с.
17. Yusupova T.N., Petrova L.M., Ganeeva Yu.M.// etal.Hlth UNITAR Intern. Conf. on Heavy Crude and Tar Sands.-Beijing. China. - 1998. - P. 1555.
18. Ganeeva Yu.M., Yusupova T.N., Petrova L.M. //et al. II SPE 64631. SPE Intern. Oil and Gas Conf. and Exhibi¬tion in China. - 2000.- P. 1300.
19. Юсупова Т.Н., Танеева Ю.М., Барская Е.Е и др. //II Нефтехимия.- 2004.- Т. 44, № 2.- С. 103.
20. Андреева Л.Н., Березовская М.В., Цыро Л.В. и др.// II Мат. III Международ, конф. по химии нефти. – Томск, 1997.- Т. 1. - С. 92.
21. Юсупова Т.Н., Барская Е.Е., Фосс ТР. и др. //Мат-лы конференции по химии нефти и газа. Изд. Ин-та оптики и спектроскопии. -Томск, 2003. - С. 87.
22. Andersen S.I., Stenby E.H.// II Proceed, of the 3rd Intern. Symp. on Evaluation of reservoir wettability and its effect on oil recovery. 1996. - Iversity of Wyoming. Laramie. - P. 59.
23. Speight J.G.// II Proceed, of the 3rd Intern. Symp. on Eval¬uation of reservoir wettability and its effect on oil recovery. University of Wyoming. Laramie, 1996.- P. 55.
24. Халитов Г.Г., Утяшева Л.Х., Ляпина Н.К. // Химия нефти и газа: Мат. IV Международ, конф. в 2-х Т. - Т. 1.- С. 163.
25. Мухаметшин Р.З., Петрова Л.М., Юсупова Т.Н., НургалиевД.К. // В сб. "Опыт разведки и разработки рмашкинского и других крупных нефтяных месторождений Волго-Камского региона". Казань: Новое Знание, 1998. - С. 381.
        
        Мазмұны|Кіріспе...................................................................|4   ||.....................................................                     |    ||I ... ...                                                             |5   ...    ...                                             |    ||1.1 ... және ...                                                |5   ...    ||....                                                                      |    ||1.1.1 ... ... ...                                 |5   ...                |    ||1.1.2  ... және ...                                             |8   ...       |    ||1.1.3 ... ... ...                                   |9   ...             |    ||1.1.4 ... гетероатомды                                               |10  ...        |    ... ... ... бар                                             |11  ...     |    ... Азот және азотты                                                  |13  ...    ||....                                                                      |    ... ... ... бар                                              |14  ...   |    ||1.1.5 ...                                                      |15  ...    ||............                                                              |    ||1.1.6 ... ... бар                                                |17  ...  |    ||1.2 ... ... және ... айдау                                     |18  ...                    |    ||1.2.1 ...                                                          |18  ...    ...                                                     |    ||1.2.2 ... мен ректификациялаудың теориялық                              |22  ...                                 |    ||1.3 ... ...                                                        |32  ...    ...                                                |    ||1.3.1 ...                                                          |32  ...    ...                                                    |    ||II ... тәжірибелік                                                      |38  ...    ...                                                        |    ||2.1 ...                                                            |38  ...    ...                                                 |    ||2.1.2 ... ... анықтау                                         |40  ...       |    ||III ... ...                                                     |42  ...    ...                                                            |    ...  ||................................................                          |    ...  ...                       |    ... әдебиеттер                                                    |56  ...    ...                                                             |    ...                                                                   |    ...  ...   қайта   өңдеу   өнеркәсібі   ...   ... ...  ...  ...  аса  маңызды  көзі  болыптабылады.  Табиғи  газ  арзан  ...  және  ...   отын   ... ... ... ... ... керосин,  реактивті,  дизельдіжәне қазандық отын алады. Мұнайдың  қайнауынан  жоғары  фракциялы  майлайтынжәне арнайы майлардың түрлері,  ...  ...  ...   ... ... ... парафин,  резеңке  өнеркәсібіне  арналған  қара  күйе,мұнай коксі, жол құрылысына көптеген маркалы битумдар және  ...  да  ... ... ... және  ...  газдар  –  көптеген  химиялықөнімдер  өндірілетін  әмбебап  шикізат.  ...  ...  және  ...   ... ... ...  ...  жарықсыз,  жылусыз,  байланыссыз,радиосыз,  телевидениесіз,  есептеу  және  космостық   ...   ... ... ... барлық  түрінсіз  т.б.қазіргі  заманғыадамның өмірін елестету өте қиын.Жұмыстың  мақсаты  әртүрлі  факторлардың  ...  ...   ... ... ... ... сипаттамасын жасау.Жұмыстың жаңашылдығы:Алғаш  рет мұнайды айдау процесінің математикалық моделі алынды.Құмкөл  аймағының  мұнайының  фракциялық  ...  ...   ... ...  ...  ...  және   көмірсутекті  шикізаттың  құрамыелеулі әсер ететіні көрсетілді.Мұнай айдау процесінің кинетикалық сипаттамасы анықталды.Жеңіл  ...  алу  ...  ...   ... ... ... маңызы  шығатын  жеңіл  фракциялардыболжауға  және  бағалауға  ...  ...  бұл  ...  ...   ... ... ... аса маңызды.I Бөлім әдеби шолу1.1 Топтық және элементтік ...   ...   ...    қосылыстардың   топтары    кіреді:көмірсутегілер,  гетероароматты  қосылыстар,  шайырлар  және   ... ... ... үш  тобы  бар:  алкандар,  цикло-алкандаржәне  ареналар.  Табиғи  ...   ...   ...   ... олар тек  қана  ...  ...  өңдеу  процесстерінде  ғана  пайдаболады.Гетероароматты  қосылыстарға  ...  ...  ...  және  құрамындаметалл  бар  қосылыстар   жатады.   Шайырлар   мен   ...   ...  тән  ...   ...  олар  ...  ...   ...   болатынжоғарымолекулалы (М жоғары 1500—2000 г/моль) концентраттар.1.1.1 Парафинді ... ... ... ең ... ...... ... пропан  және  бутандар(қалыпты және изоқұрылымды) –  газтектес  қосылыстар.  Олар  ...  ... ... сонымен  қатар  олар  табиғи  және  ілеспе   мұнай  газдарыныңнегізгі құрамдас бөлігі болып табылады.  ... ...  және  одан  да  ... бай ... майлы деп аталады. Олардан газды бензин,  жанғангаздар және органикалық ... ... ... ...  ... метан мен этаннан тұратын газдар  тұрмыстық  және  өндірістік  отынретінде, кейде  техникалық ... ... ...  және  ... ... ... ...  пайдаланылады. жеңіл көмірсутегілері  жержәне ауа көліктеріне мотор отыны  ...  және  ...  ...  ... – бұл ... фокторлардың әсер етуінен кен  орындарымен  ... ...  болу  ...  ...  ...  заттардан  пайдаболған көмірсутектер  негізіндегі  химиялық  қосылыстардың  қоспасы.   Мұнаймайлы сұйықтық, оның толық ... ... ...  заманғы  инструменталдыәдіспен анықтау мүмкін емес.Мұнайдың ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  азот  және  оттегі  ...  ...  ...   мұнайлардакөміртегі мен сутегі сәйкесінше 82 - 87 % (мас.)  және  11  -  14  %  ... ... Олар ... ... ... қосылыстарының   құрандыбөлігі болып табылады. Пайдалы қазбалар арасында  (мұнай  ...  ...  ... ... көп ... ... ... ең  жоғары  жылуыбар. Осыған байланысты мұнайдың жанғыш қасиеттері  сутегі  мен  көміртегінің(Н  :  С)   %  ...  ...  ...  ...  қосылыстардыңқұрамына кіреді. Құрамындағы күкіртіне қарай мұнайлар  үш  класқа  бөлінеді:азкүкіртті мұнайларда 0,5% ға ... ... ... -  0,51  ден   2,0% ға ... ал ... ... 2,01 % дан ...  ...  ...  ... оттегі сәйкесінше —  0,8 және 3,0% (мас.) дейін  болады.  ...  ... жуық ... ... ... ішінде ең көп  тарағандары  V,  Ni,  Fe,Cu, Mg, Al.болып табылады.Пентаннан  гексадеканға  дейінгі   ...   ...   ... сұйық күйде болады.  Олар  мұнайдың  ашық  ...  ... ... ...  қарай  олар   қалыпты  құрылымды  алкандарғажәне   тармақталған   алкандарға   ...   ...    ... ... бір ғана ... ...  ...  көмірсутегілерқалыпты   құрылымды   көмірсутегілерден   тығыздығынығ   төмендігімен,   ...   және   ...   ...   ...  парафинді  көмірсутегілер  бензиннің  жоғары  сапасын   ...  ал  ...  ...  ...  ...   ...  ...  кері  әсер  етеді,  өйткені  тотығу  тұрақтылығы   ...  ең аз ... ... ...  ...  ...   төментемпературалы   қасиеттерініңнашарлауына  байланысты  қалыпты  алкандар  ...  ...  ...  қалыптықұрымылымның көмірсутегілері  жоғары температурада суиды,  бұл  ...  -60 °C ге ... ... ... ... болуына болмайды.Дизельдік отындарда тұтанғыштығы (максималды  сәйкестігі  Н:С),  ... ... ... ... ... сонымен қатар отынның  суутемпературасын жоғарылатады. Сондықтан дизельдік отындарда  болатын  ...  ...  ...  ГОСТ  ...  суу  температурасыменанықталады.  Мұнай  фракцияларынан  бөлінген  ...  ...   ...  ...  және  ...   ...   ретінде,   ақуыз-дәруменді  концентраттар  өндірісіне  арналған  шикізат  ...  ... және ... ...  ...  ...  алуғаарналған  шикізат  ретінде,   жасанды   күл,   ...   лак   алу   ... ... арналған шикізат ретінде  кең қолданысқа ие.Парафинді көмірсутегілер С17 қалыпты жағдайда  қатты  ...  ... ... ... ... ұлғаюына қарай  жоғарылайды.  Қаттыкөмірсутегілер парафиндер  мен  церезиндердің  құрамына  кіреді.  Парафиндеркристаллдардың ... және ... ... ...  олардыңбалқу  температурасы  40-тан   70  °C  –ге  ...   ...   ... ... саны -  ...  32-ге  ...  ...  массасы  -300-ден  450 г/мольге  дейін.  Қатты  парафиндер  350-500  °C  ...  ...  ...  ...   бұл   осы   ...   ... ... себебі болып табылады.Церезиндердің кристалдары инетектес  құрылымға  ие.  Олардың  құрамынапарафинді көмірсутегілермен қатар қатты нафтенді және жанында ұзын   ...  ...  ...  ...  Бір  ғана   ...   ... парафиндермен  салыстырғанда  иілгіштігімен,  тұтқырлығымен  жәнемолекулалық ... ... ...  ...  ...  ...    шоғырланады,    гудрондарды     жұмсарту     ... ...  ...  ...  ...  ...  қалыпт  құрылымдыкөмірсутегілер  болып  табылады,  ал  ...  ...  ......... ... ... жатады.Қатты  парафиндер  синтетикалық  майлы  ...   ...   ... мен ...  ...  ...  ...  ретінде,  қорғанышжабыны   ретінде,   мастика   мен   ...   ...    ...  оқшаулағыш   материл   ретінде,   ...   ...   ... және шырақ дайындауға  пайдаланылады.  Церезиндер  өнеркәсіптежәне тұрмыста  қорғаныш  жабыны  ретінде,  ...  ...  мен  ... майлағыштардың негізі ретінде т.б.кең қолданысқа ие.1.1.2  Қаныққан және нафтенді көмірсутегілерМұнайда өте сирек және аз мөлшерде  ...  ...  ...  ...  ...   ...  және   ...   басқа   даҚаныққан көмірсутегілердің түрлері деструктивті айдалған  мұнай  өнімдеріндекездеседі.   Бұл   ...   ...   ...   ... және  ...  оңай  полимерленеді,  шайырланады,  бұл  ...  ...  және  ...  ...   ...   әкеліп   соғады.Қаныққан  көмірсутегілер  мотор  ...  мен  ...   ...   ... ... табылады. Көптеген  Қаныққан көмірсутегілер –  ацетилен,этилен, пропилен, бутилен, бутадиен – полиэтилен, полипропилен,  синтетикалқспирт және ... ...  ...  және  ...  да  ...  ...  жеңіл  фракцияларының  нафтенді  көмірсутегілері  негізіненциклопентан мен циклогексан гомологтарынан тұрады. Мұнайларда  бір, екі,  ... төрт  ...  ...  ...  ...  Суммарлы  моноцикдынафтендер парафинді мұнайларда 300 °C дейінгі фракцияларда шамамен 20  -  30% ... және  ...  ...  ...  85-  90  %  (мас.)  дейін  болады.Полициклды нафтендер негізінен мұнайдың 300  °C  тан  ...  ... ал 400-500 °C ... ... ... ... әдетте  70-80%  (мас.).  жетеді.  Полициклды  нафтендердің  изомерлерінде   әдетте   ұзынбүйірлі тізбек ... және бұл ... ...  ... және  тармақталғанқұрымда) қаншалықты ұзын  болса,  соғұрлым  мұндай  көмірсутегілер  гибридтіқасиетке ие болады (нафтенді  және  ...  ...  ... мотор отыны мен майлағыш майлардың маңызды  құрамды  бөлігіболып таблады.  Автомобиль  бензиніне  олар  жоғары  ...  ... ... ... ...  нафтенді  көмірсутегілер  каталикалықриформинг процесінде ароматтыға  айналады,  майдың  негізгі  құрамды  бөлігібола отырып, олар ... ...  ...  ...  талаптардң  бірініңорындалуын  –  температура  өзгергенде  тұтқырлығының   аз   ғана   ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...  көмірсутегілер   парафинді   көмірсутегілерге   қарағанда   жоғарыиілгіштікке және аз суу ...  ие.  ...  бұл  ...  ... ... аса ... себебі энергетикалы сипаттамасы  1л  отынжанғанда бөлінетін жылумен анықталады.сондықтан көмірсутекті реактивті  ... ...  ...  ...  ...  концентраттарыболып табылады.Мұнайхимияда нафтендер бензол мен тонуол (Зелинсий реакциясы)  алуға,капролактама алуға (циклогексанның қышқылдануы сатысы  арқылы),  дәрі-дәрмек(туынды  ...  және  ...  ...  ...  ...    көзі   болыптабылады.1.1.3 Ароматты көмірсутегілер (арендер)Мұнайдың құрамына бірден төртке ... ... ... ... ... ... бойынша орналасуы әртүрлі. Ауыр  мұнайларда  олардыңқұрамы фракциялардың қайнау  температурасының  жоғарылауымен  бірден  ... ... ...  және ...  ...  бай  ... барлық фракцияларда  біркелкі  бөлінеді.  Бензинді  фракцияғабай жеңіл мұнайларда ... ... ... ...  ...   бірден   төмендейді.   Бензинді   фракциялардың    ароматтыкөмірсутегілері  (н.к. - 200 °C)  ...  ...  ...  ... (200-300 °C) ...  ...  қатар  аз  мөлшерде  нафталинтуындылады ... Ауыр ... ... ... ...  (400-500 °C) ... және антрацен  гомологтарынан  тұрады.  Ал  мұнай  айдаудыңдеасфальтты  қалдықтарында  балқу  температурасы  32   °C    ауыр   ... ...  ...  ...  ...   ароматтылардыңиілгіштік  қасиеті  жоғары.  Тұтқырлығы  жағынан   олар   парафинділер   ... ... ... бар ...  ...  бензиннің  детонациялыққасиетін жоғарылатады, бірақ рективті  және   ...  ...  ... жану және  ...  жағдайының  сипаттамасын  нашарлататындықтансапасын төмендетеді. ГОСТ талаптарына сәйкес реактивті отындардың  құрамындаароматты көмірсутегілер 20-22 % (мас.) аспауы тиіс.  ...  ...  ... ... ... болу ... шартты.Ұзын   бүйірлі   изопарафинді   тізбегі   бар   ...    ...  ...  майларға  жақсы  сұйықтықты-температуралы  қасиетбереді.   Мұнда    бүйірлі    ...    ...    ...    ...  ...  ...  ...  майлайтын   майлардың   хмиялықтұрақтылығын  ...  ...   ...   аз   ...   ... қалдыру керек.Ароматты    көмірсутегілер    көмірсутегілердің    басқа    топтарыменсалыстырғанда  ...  ...  ...  ...  ...  ие,   бірақолардың құрамы көптеген  мұнай  ерігіштерінде  жоғары  улылығынан  шектеледі(ауадағы бензол ... ...  5  мг/м3   ...  ...  ... - 50 мг/м3).Қазіргі   уақытта    ароматты    көмірсутегілер    мұнайөнімдерініңкомпонентіретінде,  еріткіштер,  ...   ...   ...   ... ... ... ... заттар ретінде пайдаланылады.1.1.4 Мұнайдың гетероатомды қосылыстарыГетероатомды  қосылыстар   –   бұл   бір   ...   ...   ...   ...  ...  –  күкірт,  азот,  оттегі,  хлор  жәнеметаллдан тұратын кез келген  ...  ...  ...  ...  ...  ...  терең  зерттеу   нысаны   болыптабылады,  олар  мұнай  өңдеу  технологиясына,   ...   ...   ... ... және  қоршаған  ортаны  ластау  деңгейіне  барынша  әсеретеді.1.1.4.1 Құрамында күкірті бар қосылыстар.Байланысқан ... ... 0,02 ден  6  %  ...  ...  ...  бар.Мұнайдың құрамында күкірт көбейгенде  олардың  тығыздығы,  кокстелуі,  шайырмен асфальтендері жоғарылайды.Күкіртті  жеке  ...  бөлу  ...  ...  мен  күкірттіқосылыстардың типіне байланысты. Әдетте күкірттің  құрамы  қайнауы  төменненқайнауы  жоғары   фракцияларға   ...   және   ...   ...   ... максимумға жетеді.Мұнайдағы күкіртті қосылыстардың типтері әртүрлі. Жеке мұнайларда ұзақуақыт сақтағанда амфорлы масса түрінде резервуарға ... бос  ...  ... ...  ...  ...  және  мұнай  өнімдерінде  байланысқанкүйде   ...   ...   ...   ...    ... Мұнайдың және мұнай фракцияларының  күкіртті  қосылыстарының  үштүрі бар.Бірінші  топқа  күкіртсутектер  мен   ...   ...   ... күкірттісутек (H2S) еріен күйде аз мөлшерде (0,01- 0,03  %  мас.)болады. Оның негізгі мөлшері ... ... ...  ...  ...  ...   мұнайларды   деструкцияның   термиялық   және    ... ...  ...  ...  ...  пен  ...  ...  бөліпшығарып өндіріске жіберетін күкіртсутектері көп мөлшерде пайда болады.Меркаптандар (RSH) мұнайларда көп ... ... және ...  ... ... барлық құрамында күкірт бар қосындыларының 2 - 10  %  (мас.)құрайды. Меркаптандарға тән қасиеттердің бірі олардың коррозиялық  ...  ...  ...  ...  авиациялық  керосиндер  мен   дизельдікотындарда меркаптанды күкірттің құрамы азаяды  ( 0,001 -  0,005  және  ... Көп емес ... Олар  ...  ...  ... тұрақтылығын нашарлатады және жану толықтығын азайтады.Меркаптандардың иісі өте күшті және  жағымсыз,  ол  ...  1·10-7  ... Оның бұл  ...  газ  ...  ...  онда  ... газдың ағуын байқауға арналған  одорант  (этил-меркаптан)  ретіндеқолданылады.  Меркаптандардың  ...  иісі  ...  ...  ... ... ...  және  металлмен  әсер  ететін  қабілеттерінеоларды  мұнайдың  ...   ...   ...   ...   процесстерінегізделген  (демеркаптанизация).   Екінші  ...   ...   ...   ...  тұрақсыз  сульфиды  (R-S-R'  алифатты,  Ar-S-Аг  диарилсульфидтернемесе аралас Ar-S-R ) және дисульфидтер (R-S-S-R') жатады.Сульфидтердің  иісі  ...  ...  ...  ...   оларбейтарап және сондықтан  сілітімен  шықпайды.  Құрылымы  жағынан  ... ... ... ... ...  Сонымен  қатар  олар  тотығуғабейім,  және  ...  бұл  ...  ...  ...   ... ... аз ... болады, бірқ  олар  сульфидтерге  қарағандареакцияға бейім  болады.  Жылытқан  ...  ...  ... күкіртсутектерге оңай бөлінеді.Күкіртті қосылыстардың үшінші тобына химиялық аз  активті,  тотығуғаберік,  термиялық  тұрақты  циклді  қосылыстар  –  ...  мен  ...  ...  мұнайлардың  аталған  құрамында  күкірт   барқосылыстарының арақатынасы: меркаптандар – 2 – 10 %, ... – 7 -  40  ... 18 %), ... – 50-90 % ... 50 %)  ...  ...  күіртбар қосылыстардың жоғарыда аталғаннан басқа түрлері мұнайдың қайнауы  жоғарыфракцияларында ... да ... ... ... қосылыстары бар.Құрамында  күкірт  бар  қосылыстардың  көпшілігі  бояғыштарды  алуға,полимерлердің стабилизатоларын,  дәрі  ...  ...  ...  ... ... Қазіргі уақытта мұнай фракциялары мен айдалған  мұнайқалдықтарын  күкіртсіздендірудің  ең  жақсы  ...  ...   ... ...  ...  ...  табылады.  Сөйтіп  күкіртті  қосылыстаркейін ... ... мен ... күкірт алуда пайдаға асырылатын  күкіртсутекке  айналады.1.1.4.2 Азот және ... ... ... ... ... құлауы нәтижесінде пайда  болғандеп есептелген. Әртүрлі мұнайлардың құрамында азоты бар  заттарының  құрамынзерттеу оларда  азот  ...  ...  және  ...  ...  ие  ... ... ... Негізгі сипатты  азотты  қосылыстардың  қатарынапиперидин, пиридин және хинолин, сонымен қатар үш  ...  бар  ...  ... және оның ...  ...  жатады.  Мұнайларда  азот  жалпықұрамының 30 - 60 % ... ... ... ... (индол), карбазол жатады.Осы топқа  порфириндер  де  (циклды  тетрапиролдар)  жатады.  Олар  ... ... ... ... ... зат –  ...  ...  Бұлванадий және никель металлдары  кіретін  жоғарымолекулалы  көмірсутегілерменазоттың біріккен кешені. Қышқыл құрамында азот бар ...  ...  ...  ...  жатады.   Мұнайдың  басқа  да  ...   ...  ...   ...   ...   ...   ... жақсартуға қабілетті қоспалар), азот пен күкірт  кіретін  араласқосылыстар  (тиолинолин),азот  және  ...  ...  азот   ... (ванадилпорфирин).Мұнайдағы азот 0,6 %  дан(мас.) өте сирек асады. Бензинді фракциялардамөлшері шамалы (0,0002-0,0005 %  мас.),  ал  ...  ...  ... жоғарылағанда оның концентрациясы бірден  көбейеді.  Құрамындаазоты бар қосылыстардың  негізгі  мөлшері  500  °C  ...  ... ... ...  ...  ...  ... майлағыш  майлар  мен  битумдарға  қоспа  ретінде,антиокислительретінде  пайдаланылады.  алайда  жағымды  ...  ...  олар  ...  ие   –   ...   ...   қайта   өңдеу   процестеріндекатализаторлардың активтілігін төмендетеді, мұнай өнімдерін  қарайтады  ... ... ... қосылыстардың жоғары концентрациясы  олардыңкаталикалық риформингінде жоғары  кокстелу  мен  ...  ...  ...  ...  аз   мөлшері   карбюраторда   шайырдың   ...   ... ... ... ...  ...  ...  әсер  етеді.  Дизельдіотындарда азоттың болуы отынның қараюы мен  ...  ...  ... ... ... ... фракцияларынан күкірт қышқылының 25  %-дық  ерітіндісімен(лабораторилық жғдайда) және гидратациялау арқылы  (бір  мезгілде  күкірттенгидротазалау) ... ... ... бар ... ... ... ... мөлшерде қарапайым  (алифатты)  карбонқышқылы, фенолар мен асфальтшайырлы заттардың  нафтенді  қышқылдары  ... ...  ...  ...  және  ...  ... Олар ... 0,05 тен 0,1 % (мас.). дейін болады.Нафтенді қышқылдар  циклды  құрылымды  ...  ...  ... ... ... көмірсутегілер. Жеке мұнайларда би- ,  три-  жәнететрациклды нафтенді ... ... ... ... ...   1,0-  1,2  %  (мас)  болады.  Нафтен  ...  ең  аз  ...  ...  және  олардың  фракцияларында,  ал  ең   көп   мөлшері   ... ... ... ... бөлу ... емес:  олар  көбінесежеңіл  және   орта   газойльді   ...   ал   ...   ... өте аз ... ...... жағымсыз иісі бар тығыздығы 0,96 - 1,0 а  зұшатын  майлы  сұйықтықтар.  Олар  суда  ерімейді,  ...  ...  ...   және   ...   оңай   ...    ...   ... үшін, каучукты вулкандалған заттардан  регенерациялауда,  сабынөндірісінде май қышқылдарын алмастырушы және  ...  ...  ...  ...  қышқылдардың  металлды  тұздары,   атап   ...  ...  ...   ...   пайдаланылады.   нафтендіқышқылдардың болуы  мұнай  өнімдеріне  ...  ...  ...  ... ...  (туынды  ареналар)  0,003  тен  0,05  %  ...  ... ... ... заттар барлық дерлік  мұнайлардың  компоненттері  болыптабылады.  Сирек  кездесетін  «ақ»  ...  ...  ...  ...  ...  түссізденуі  әртүрлі  дәрежедегі  өнімдер,   олар   ...   ... саз ...  ...  ...  Асфальтшайырлы  заттардыңхимиялық құрамы мен маңызы мұнайды қайта  өңдеу  бағыты  мен  мұнайды  ... ...  ...  технологиялық  процестерді  таңдауға  әсеретеді. Жеңіл мұнайларда  асфальтшайырлы  заттардың  мөлшері  4  -  5  %  ... ал ауыр ... 20 % және одан  да  көп  ...  ...  ...  ...  нақты  белгіленбеген.  Олардың  өте   күрделіқұрамына байланысты олар полициклды,  гетероциклды  және  ... ... ... ...  ...  төрт  топқа  бөлінеді:  бейтарап   шайырлар,асфальтендер,  карбендер  және  ...  ...  ...   ... ... ... – тығыздығы шамамен бір, қою-қызыл түсті   жартылайсұйық, ал кейде тіпті   қатты  ...  Олар  ...  ...  ... және ... ериді. Асфальтендерге  қарағанда  бейтарапшайырлар шынайы ерітінділер  жасайды.  Шайырлардың  құрамына  көміртегі  менсутегінен басқа күкірт және ... ...   ...   ...   (ШАЗ)   деп    жиі   ...  шайырларда  көп  мөлшерде  бүйірлі  парафинді  тізбегі   ...  және  ...  ...  түрінде   болады.   Массалық   ... ... ...  8:1  ...  Күкірт  пен  оттегі  гетероциклдыққосылыстардың құрамына кіреді. Шайырлар химиялық  тұрақсыз.  Адсорбенттердіңәсер  етуімен  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Шайырлрдың  физикалық  қасиеттері  олардың  ...   ...   ...   ...   байланысты.   Барынша   ауырфракциялардың шайырларының тығыздығы , молекулалық  массасы,  бояу  ... және ... ... азот және ... көп болады.   Бензинге  сабанды-сары түс беру үшін бар жоғы 0,005 % ауыр ... қосу ...... ...  отындардың  болмағаны  абзал  компоненті,олар двигательдерде күйік жиналуыны болуының көзі және отынның толық  ... ...  ...  бар  ...  ...  қайта  өңдеукезінде  катализаторлардың  бетінде  кокс  пайда  ...   ...   ... жылдам дезактивацияланады.Кокс өндірісіне бағытталған   қайнау   температурасы  450  -  500  °Cжоғары мұнай ... ...  ...  ...  олар  бұл  ... ... бірі ... қызмет етеді.Асфальттендер қара және  құба  қатты,  морт,  балқымайтын,  тығыздығыбірден артық  ...  ...  ...  300  °C  ден  ... газ бен ... ажырайды. Өте жоғары температурада (400  -  450°C) ... ұсақ ... ... ... тығыз  мұнай  коксі  пайдаболады. Оларың бұл  ...  ...  ...  процестердің   негізіндежатыр.  Олар петролейлі ... ... ... және ... сияқты  полярсызеріткіштерде  ерімейді.  Пентан  мен  ...   ...   ...  ...  шайырмен  қоспасынан  және   ...   ...  жиі  ...  ...  пропан   да   сол   мақсатта   өндірісте(деасфальтизация процесі) шайырлар мен ...  ...  ...       ...       пиридинде,       күкірткөміртегінде,тетрахлорметанда,   ...    ...    және    ...    да    ... ... Көміртектерінің сәйкестігі: асфальтендерде  сутегішамамен 11:1  құрайды.  Асфальтендердің  ...  ...  аз  ...  ...  ...  мыңдап  есептеледі.  Оларда  шайырдан   ггөрікүкірт, оттегі және азот көп. ... ... ... әдетте 2  -  4% (мас.) құрайды.Асфалтендер  мен  шайырлардың  шоғырланған  қоспасы  –  ауыр   ... ... ... мен ... ... ... ...  220-  260  °C  температурада  ауаның  ...   ...   ...   ... және ... зат (битум). Сонымен  қатар  табиғимұнайбитумдары бар, ... ...  мен  ...  ...  60  -  80  %(мас.) құрайды. Мұндай мұнайбитумдардың қоры  мұнай  ...  ...  ... ...  ...  өнімдері   карбендер   мен   карбоидтер.Карбендер бензолда ерімейді,  және  ...  мен  ...  ...  ...  Ккарбоидтар  қандай  да  бір  органикалық  және  ... ... ... элементті құрамы шамамен келесідей (  %(мас.)): С - 74,2; Н - 5,2; S  -  8,3;  N  -  1,1;  О  -  10,8  және   ... - ... ...  мен   ...  ...  сырт  ... ... ұқсас. Бұл  майлы,  барынша  тұтқыр,  кейде  қатты  қаразаттар,  олар  ...  ...  ...  және  бензолда,  спиртте   жәнехлороформада жақсы  ериді.  ...  ...  ...  ... үш ... топ, ... екі гидроксильді және  бір  қышқылды  топ  ...  ...  бар.  ...  ...  қышқылдар  деп   атауға   ... ... ... ... ... ... металл бар қосылыстарМұнайда 30  шақты  металл  ...  ең  ...  ...  ... (V, Ni, Fe, Mo, Co, W, Cu, Cr, Ti  және  ...   олар  көп  ... 0,05 % ... (500 мг/кг) сирек асады.Құрамында  металл  бар  қосылыстардың  ішінде  ...   ... мен  ... ... ... Бұл  ... қайнау температурасы 400 °C тан жоғары фракцияларда шоғырланады.Мұнайдың ауыр бөліктерінде металлдың болмағаны  екі  себептен  ... бұл ... ... ... ...  ...  ...  албөлінген    металлдар    катализатор    буында    ...     және     ...  ...  ауыр  ...  ...  ...  ...  кезде   күлдің  өте  коррозиялы-активті  компоненті  -    ... (V2О5) ... ол ...  пен  ...  ...  ... ... металлдарды жою - өте көп жұмысты  міндет.  Оларжарым-жартылай  ( 40 - 50 %) гидротазалау  ...  және  ...  ... және ... ...  ...  ...  мен  оның  ауырфракцияларының  құрамында  металлдың  ...  ...  ...   нақтырақанықталады.1.2 Фракциялық құрам және мұнай айдау негіздері1.2.1 Фракциялық құрамМұнай  және  мұнай  өнімдері  ...  ме  ...  ... сияқты күрделі қоспалар болып табылады, оларды  айдаудың  кәдімгіәдістерімен жеке қосылыстарға бөлу мүмкін емес.  Мұнай және ...  ... ... айдау жолымен бөледі, олардың әрқайсысы күрделі қоспа  болыптабылады. Мұндай  ...  ...  ...  ...  деп  аталады.Мұнай  фракцияларында  жеке  қоспалармен  салыстырғанда   ...  ... ... Олар белгілі бір  температура  аралығында  ... ... ... және ... ... бар. Қайнаудың  басталужәне аяқталу температуралары фракцияның химичлық құрамына байланысты.Сөйтіп, мұнай және мұнай өнімдерінің фракциялық ... ... ... ... ... ... ...  фракциялардың  (көлемде  жәнемассалық процентпен) бар  екенін  көрсетеді.  Бұл  ...  ...  зор.  ...  ...  ...  ...  олардан  қандай   мұнайөнімдерін және қанша мөлшерде бөліп алуға ... ... ал  ...  ... да ... ...  фракциялық  құрамы  олардың  булануын,  буланутолықтығын т.б.сипаттайды.Мұнай фракцияларының белгісіне әдетте  олардың  қайнау  ... ... ... 200 - 350 °C» ... сөз 200 ден 350 °C  ... ... ... дегенді білдіреді.Өндіріс құрылғыларында мұнайдан  бөлініп  ...  ...  ...  ...  ...  басталуы)  (28°С)  -  180   °C   ... ... ...  ...  ...  (28°С)  -  150  °C  ... фракция сұрыптаумен);- керосинді 150 - 250 °C;- дизельді (180°С) - 350 °C (керосинді фракцияны  сұрыптаусыз)  немесе250 - 350 °C (  ...  ...  ...  Көп  ...  ...  ауырланған  фракциялық  құрамнан  қайнаудың   ...   360   ... ... ... шығуы  (  360  °C  дейін)  мұнайдағы  ақшылфракциялардың мөлшерін құрайды.350 (360 °C) – ...  ... 350 (360 °C) - 500 (550 °C) ... және ... ... ...  ең ауыр өнім - ...  >  500  (>  550°C)  ... ... ... ... ...  ...  ...  кездебелгілі бір жағдайда стандартты аспапта  айдайды  және  координат  ... ... : ... осі  - ... ...  %  (об.)  бойынша   немесе% (мас.) ... және ... осі -  °C  ...  ...  ...  ...  ...  фракциялық   құрамын   анықтаудың   барлық   ... ... ... ... ... – сұйықтықты біртіндеп буландыру немесе  екі фаза  ... ... бу ... ... ... ...  ... қоспаларын бөлу процесі,  мұндағы  булы  қайнау  төмен  компонентпке(қтк) баиды, ал ...  ...  ...   салыстырғанда  қайнауы  жоғарыкомпонентке (қжк) баиды.Айдаумен ежелгі мысырлықтар айналысқан, олар оны өнердің бір түрі депесептеген, және абыз дар оны  ...  ...  бұл  ...  ... ... ... Шленцтің пікірінше, айдау  жаңалығын  ашқан  парсылардейді, ал олар ... ... суды алу үшін ...  ...  А.Липманайдау   туралы   мәліметтер   ...   ...    1050   ж   ...   ... ... Ebcrs») ... айтады.Мұнай сияқты ауыр қоспны қыздыру кезінде бу фзсына ең алдымен  жоғарыұшатын  қабілетке  ие  ...  ...  ...  ...   ...   ... қайнауы жоғары компоненттер өтеді,  алайда   үнемі  қайнауы  төменкомпоненттер қайнап жатқан сұйыққа қарағанда  ...  көп  ...  ... компоненттердің  Айдауына   қарай  қалдық  қайнау  жоғары  компоненткебаиды.  Қайнауы  ...  ...  ...  ...   ...   ... сыртқы қысымнан төмен  болғандықтан,  соңында  қайнау  тоқтауымүмкін. Тоқтаусыз қайнату  ...  ...  ...  қыздыру  керек.  Сөйтіпқайнаудың температурасы өскен сайын буларға  жаңа  компонеттер  өте  ... бара ... ... ...  ...  болған  конденсатты  жекемұнай фракциялары  түрінде  компонеттердің  қайнау  температуралары  аралығыбойынша ажыратады.Фракцияларға бөлу  ...  ...  және  ...  өнімдерін  айдаудыбіртіндеп немесе бірден буландыру арқылы жүзеге  асыруға  ...  ... ...  ...  кезінде  пайда  болған  буларды  айдау  ...   ...   олар   ...   және    конденсатор-тоңазытқыштасуытылады, сөйтіп  қабылдағышта  сұйық  фракция  түрінде  жиналады.  ... ... ...  буды  ...  аппаратынан  бір  әдіспен  (бір  рет)  ...  ...   ...   берілген   температураға   жеткенге   дейіншығармаса, бұл ... бір рет ... ... деп ...  ...  ... БА құрады.  Қайнауы  жоғары  компоненттердің  бір  бөлігі  ... ал ... ...  ...  ...  фазада  қалатындықтан,  мұнайөнімдерін санаулы фракцияларға біртіндеп  те,  бір  реттік  буландырумен  детолықтай   ...   ...   ...    Сондықтан    дефлегмациялық    немесеректификациялық айдауды пайдаланады.  Ол  үшін   ...  ...  ...  ...   ...  айдау   кезінде   пайда   болған,   қайнауы   жоғарыкомпоненттерінен айырылған ... ... ......  ... ... ... – флегмаға айналады.  Флегма  төмен  қарай  ағып,  қайтаданпайда болған  бумен  кездеседі.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ал  будың  қайнауы   жоғары   ... ... ... мұндай  контактісімен  фракцияларғатолық бөлінуге қол жеткізіледі.Тағы бір одан да толық бөліну ректификациялық айдау  кезінде  жүреді.Мұндай   ...   ...   ...   ...   колбсынан,   ректификациялауколоннасынан, конденсатор-тоңазытқыштан және қабылдағыштан тұрады.Ректификациялау  ректификациялау  колоннасында   жүзеге   ... ... бу ...  мен  ...  ...  конденсат  –  флегмабайланысады. Флегмаға қарағанда  булардың  ...  ...  ... ... жылуалмасу жүзеге  асады.  Мұның  нәтижесінде  қайнауы  төменкомпоненттер флегмадан бу фазасына ауысады, ал ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  Ректификациялау   процесінтиімді жүргізу үшін бу мен сұйық  фазаның  ...  ...  ...  жақындасуытиіс. Бұл колоннада  орналасқан  ерекше  жанастырушы  құралдардың  (саптама,тарелка   т.б.)    ...   ...    ...    ...    ... ... бөлінуі  жанасу сатысының саны мен буға қарсы  ағатынфлегманың санына (суландыру)   ...  ...  ...  пайда  болуыүшін колоннаның жоғарғы бөлігінде конденсатор-тоңазытқыш  орналасқан.  Толықректификациялау нәтижесі бойынша қисық ҚНТ (қайнаудың  нақты  ...  және  ...   ...   ...   ...   анықтаулабораторияда  жүргізіледі.  Лабораториялық   ...   ...   ... кең ... ... ... ... негізделген айдау:атмосфералық  қысымда  350  °C  дейін  ...  ...  және  ... ... ... ... (вакуумның астында)  350  °C  тан  жоғары  температурадақайнайтын мұнай ... ... ... ... ... айдау.2. Бір ретті булндыру принципіне негізделген айдау.Жоғары  молекулалы  қосылыстар  мен  шайырларға  арналған  молекулалықдистиляция.1.2.2 Айдау мен ... ... ... және  ...  ...  теориялық  негізін  салуғаотандық ғалымдар зор үлес қосты: С. А. ...  А.  Г.  ...  А.  ... А. И. ... Р. Г. ... А. М. ... А.  И.  ... Н. Обрядчиков, И. А. Александров, А.  А.  Кондратьев  және  т.б.  ...  ...  және  ...   ...   ...   теориялықнегіздерінің кейбір аспектілерін өңдеу жалғасуда.Бұл ... және оның ... ... ... ... жүйеекендігімен,  онда  көмірсутегілер,  әсіресе  молекулалық  құрылымы  әртүрлікөпкомпонентті ...  ...  ...  ...  ...  ... дисперсті қоспалар т.б.жсауға қабілетті  екендігімен  түсіндіріледі.Әрине, бұл күрделі мұнай қоспаларының  әрекеті  Рауль  және  ...  ... ... ... мен ... ... ... әлдеқайда басқа.Сондықтан  өндірістік  аспаптардың  инженерлік  ...  ... ... ... жуық ... тура ... Аппараттарда  қысым  0,4МПа дейін болғанда, әсіресе мұнайдың ортаңғы фракцияларына арналған  жүйелересептелгенде ... ... мен ... ерітінділер заңдарын пайдалану мүмкін.Есептеуде  қолданудың   тағы   бір   ...   ...   және   ...  өте  көп  ...  жеке  ...  ...   жәнеқазіргі уақытта толықтай теңдестіру, әсіресе азеотроптық  қоспалардың  пайдаболуын алғанды  мүмкін ... ... ... бәрі  мұнай  және  мұнайфракцияларының  құрамы  мен   ...   ...   ...   жеңілдетуқажеттілігін тудырды. Осыған байланыстыАрнайы стандартты ...  ...  ...  ...   ... ... нақты қайнау  температурасы  (НҚТ  бойынша  айдау)  бойыншаайдаудың ... ... ... және  кіші  ...  (5  –  10  ...  ...  ...   кіші   фракцияны   фракцияның   қайнауының   орташатемпературасына тең, ... ... ... жеке  ...  ретіндеқарастырады.  Салыстырмалы есептеулермен  белгіленгендей,  ... ... ...  ...  ...  ...  қанағаттандырарлықнәтижесін алу үшін 6 дан кем емес кіші фракцияға бөлу, ал барлық  ...  -35 – 40 кіші ... бөлу ...   ...   ...   бөлу   ...   ...   аппарат-ректификациялау  колонналарында  –  ...  мен   ...    ... ... ... ететін ішкі  құрылғылар  –  ректификациялаутарелкалары немесе тұрақты саптамаларда бу және  сұйық  ...  ... ... ... ... Жоғары көтерілетін  бу   400  -  410  ... ... ... ... ... ...  болады  (одан  жоғарытемпературада   ...   ...   ...   ...    ...  Компонентті  құрамы  және  температуралары  ...  (бу  ... ... жоғары температуралы) булы және сұйық фазалардың  қат-қабат жылу және ... ...  ...  ...  ...  жеңіл  қайнауытөмен компоненттер қалады, ал сұйыықтықта қайнауы жоғары  ауыр  компоненттерқалады. Сөйтіп, мұнайдың ...  ...  және  ...  ауыр  ... ... асады.Қарастырылған процестің нәтижесінде сұйықтық пен будың арасындағы бірретті жанасуының барынша ұзақтығынан бірдей температура  орнауы  ...  ...   ...   ...   ...    ...    ...    өзараәрекеттесудің мұнадй схемас «теориялық тарелка»  немес  «жанасуың  теориялықсатысы» ... ... ие ... жағдайда жанасу аумағынан кеткен  бу  мен  сұйықтықтың  қарама-қарсы ағымдарының тепе-теңдігіне ... ... ...  бұл  ағымдардытемпературасы көбінесе әртүрлі  болады  және  олардың  ...  ... ... ... ... ... ...  іске  асырылалады. мұнайдың фракциялануының  периодты  процесі  кейбір  көмірсутектердіңбөлінуі  ...  ...  ...  да,  ...  ...  ...  ...  аппаратта  жасалады,  периодты  әрекет  қондырғылрында,  мысалы,бензол мен ... бөлу және ... ... ... ... өңдеу зауыттарында мұнайды фракцияларғабөлу процестерін  негізінен  есептеулері  физика-математикалық  модельдерге:статистикалық   ...   ...   ...   осы    ... ... да ...   негізделген  үздіксіз  схемаларменжасайды.Ректификациялау  процесінің  статистикалық  тепе-тең   математикалықмодельдерінің  басым  ...   бу  және   ...   ...   ... бөлу ... ... ...  қоспаларының  тепе-теңбір ретті булануының моделіне негізделген:(1)мұндағы F – бастапқы ... ... ... ... ... D  -   булыфазаның саны, кмоль; W – сұйық фазаның саны, кмоль; zi' yi' xi’  -   ...  булы  және  ...  ...  ...  i-  ...  ... i -  ... реттік саны.Егер  D/F қатынасын   е'  арқылы  белгілесек   (булы  фазаның  ... ... ... aл W/F —1 - е'  ...  ...   ...  фазаныңмольдік үлесі) онда  (1) теңдік мынандай болады:(2)Мұнай зауыттық процестерді есептеу үшін  булы  және  ...  ... ... ... ... ... қажет.  Фазалардың  тепе-теңдігі екі  шарт:  булы  және  сұйық  фазалардың  ...  ...  және  булы  және  ...  фазаларда  әрбір  компоненттің   парциалдықысымының тепе-теңдігі бірмезгілде қанағаттандырылғанда ғана орын алады.Дальтон заңына сәйкес   (3)мұндағы  рiП —  булы  ...  ...  i-  ...  парциалдықысымы,; Р – жүйедегі жалпы қысым; у’i —  булы  фазадағы   i-  ... ...  , және  ... заңы ... pжi – ... ... i- компонентінің парциалды қысымы; р0i  –тепе  теңдік  температурасында  сұйық  фазадағы   i-компонентінің   ... ... ...   ...   (5)Рауля—Дальтона (5) теңдеулерін біріктіре отырып мынаны аламыз:(6)р0i/р =Ki  фазалық тепе теңдіктің константасы ретінде  белгілеп,  булыжәне  ...  ...  ...  ...  концентрациялары   арасындабайланыс орнатады:(7)Идеал емес қоспалар үшін бұл формула  сұйық  фазадағы  активтілік  пенбулыдағы фугитивтілікті  ...  ала  ...  ...  ...  ... ... ...  теңдеуге (2) теңдеуді қоя отырып және булы  және  сұйық  фазадағыкомпоненттерде компоненттердің мольдік үлесін ... ... ... үшін  ... ... үшін    (9)  ... және  (9)  теңдеулер  мұнай  ...  ...  ...  ... ...   ...  булы  және  сұйық  фазалардың  тепе  теңконцентрацияларының негізгі есебі; булы және сұйық  ...  ...  ... фаза үшін          ... фаза үшін               ...... ... сомасы.Кейбір  жағдайларда  бұл   ...   ...   ...   ...   ...   ...   ...    арналған    теориялықтарелкалардың  минималды  санын  анықтауға  болатын   формуланы   алу   ... ...  ...  ...  мысалы,  бірінші  тарелкадан  фаза  екіншітарелкаға  бағытталады,  және  бұл  ...  ...  ...  ...  азықретінде пайдалануға болады.  екінші  тарелкадағы  булы  фазаның  құрамы  (9)теңдеуі бойынша нықталады, және ол ... ...  ......  және  ...  тарелкаға  сәйкес  булыфазадағы компоненттердің мольдік концентрациясы; , е'2 —  бірінші  ... ... ... булы ... ... үлесі) мольдік  үлесі;  Кi1,Кi2 —  бірінші және екінші тарелкадағы фзаның тепе теңдігінің константтары.Аналогия   бойынша   ...   N   ...    i-    ... фазада:                 ... ... :                    ... тарелкалар саны бойынша туынды белгісі N; j-   ... ...  N ... саны ...  ... тепе теңдік коэфициентінорташаландыру  кезінде  =  ,      көрсетуге  болады  және   ... булы ...  ...  ...  ...  ...  Сонда( )   дистилятта  және   (   )  ...  ...  ... мыа ... беріледі(15)(15) формуладан екі компонентке Фенске—Андервуда теңдеуі алынады(16)мұндағы  —  колоннадағы  жоғарғы  тарелкадағы  ...  ... ... ......  жоғарғы  тарелкадағы  сұйықтағымольдік үлес  ;    —  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...    —  колоннаның  төменгі  бөлігіндегі   сұйықфазадағы компоненттің ...  ......  ...  ... ... фазалық тепе теңдігінің константасы;    —   ...  ...  1 ... ... тепе ... ... және (16) теңдеулерінен қабыданған мүмкіндерді есепке алғанда  ... ... ... ... ... ... анықтауға болады:(17)Аналогия бойынша  тарелкалар  санын  колоннаның  концентрациялық  жәнеайдау бөліктеріндде ... ... ... ... бойынша  тарелкалардың  санын  анықтағаннанкейін тарелкалар  саны  мен  ...  ...  ...  құрамы  менқалдықтарын   материалдық   және   жылулық   баланстарын    ...    ...  ...   ...   ...   ... мен  ...  режимді  Антуан,  Ашворт  формулаларымен  ... ... және  ...  ...  ...  ... анықтайды.XX ғасырдың 50-жылдарына қарай ашық жүйелерде, яғни  қоршаған  ортаменэнергия және зат алмасатын ...  ...  ...  ...  ...  тепе  ...  ...  алшақта   жүріп   жатқан   прцестердіклассикалық термодинамика толықтай анық сипаттамайтынын көрсететін  көптегенфакторлар жиналды.  ...  ...  ...  1931ж.  ...  ... ... ол ... жақын жүйелердегі энергия мен массаны  ауыстырудыңкинетикалық коэфициенттерінің  принципиалды  өзара  байланысын  ...  ... 1968 ж ... ... ие болды.Әртүрлі  термодинамиканың  жалпы   заңдылықтарын   Нобель   ...  (1977 ж.). И. ...  ...  ол  ашық  ...  ... ... ... жүруі  кезінде  жүйенің  энтропиясының  мәнінтөмендететін әртүрлі құрылымдардың ... ... ...  ... ... синергетика терминін ұсына отырып,  реалды жүйелер  ... ... және өлі ...  ...  және  ...  ...   екінші   заңының   ...   ...   ... ...  жүйелердің  энтропиясының  ұлғаюымен  шартты  өздігіненжүретін  негізгі  процестер  бар,  және  де  ...   ...   ...  бар.  ...  ...  ...  жүріп  жатады,  ал  түйіндеспроцестер  тек  ...  ...  ...  ...  ғана  ...   ... ... күші –  жүйенің  бос  энергиясы  -  өздігінен  жүретінпроцесте ... ...  ... ... жұмсалмайды.Кейбір  жағдайларда   бұл   ...   бір   ...   ... ... ... немесе құрылымдырынығ қалыптасуына  кетеді.Сөйтіп, В.С.Голубев термодинамиканың екінші  заңын  пайдалана  отырып,теориялық  ...  тірі  және  өлі  ...  ...  ... ... жасады.Өздігінен жүретін және өздігінен жүрмейтін процестерді  (В.С.Голубевшетүйіндес) И.М.Колесников термодинамиканың төртінші заңы деп ...  ...  бұл  ...  ...  ...  ...  яғни  ...   жүретінпроцестер мен өздігінен  жүрмейтін  процестердің  арасында  әртүрлі  қатынасболуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... прцестен басым;- өздігінен жүретін процесс өздігінен жүрмейтін процеспен тең;- өздігінен жүрмейтін процесс өздігінен жүретін процестен басым.Технологиялық  ...  ішкі  ...  ...   ... ... өңдеуде кейбір технологиялық  операцияларды  интенсификациялауүшін өздігінен жүретін және өздігінен жүрмейтін процестер де ... ... -  ... ...  ұсақ  ... ... яғни ... процесті қарастырып көрейік.Жасанды   жолмен   ректификациялық    ...    ...    ... ... ... ...  ...  көмірсутектер  менжылудың буларының өздігінен жүрмейтін ағымы жасалады  және  ...  ... ... ... ... аппаратына  булысұйықтықты  немесебулы  ортаны   ...   ...   ...   ортаға   кетуінен,   мысалы,колонналардың қабырғалары арқылы, қайнауы жоғары көмірсутектердің  өздігіненжүретін бөлшектік  конденсациясы  ...  булы  ...  ...  ...  ... ... көмірсутектерге бөлінеді.  Мұндай процесс мұнайды  және  ... ... ...  ...  асады.  Бірақ,  өндірісте  жылудыңқоршаған ортаға жоғалуының өздігінен жүретін процесінің қарқыны  жеткіліксізнемесе ректификациялау ...  ...  ...  ...  ...  ... ... будың бөлшектік конденсациясын  қарқындандыру  үшін,  яғни,қоспаны   фракцияларға   бөлудің   ...   ...   үшін    ...   ...   жағына   шамалы   суық   сұйықтық    ...    ... ... ... процесінің жылдамдығын арттыруға да,  онысуытуға да жіберіледі, сонымен қатар  ...  ...  бу  менс  ...  ...  ...  ...  жағдайда   процесті   физикалықтабиғаты ... ... ...  ...  ...  ...  ... деп атауға болмайды.Бу мен  жылудың  төменнен  ...  ...  ...  ...  ағынынұлғайту үшін ректификациялау колоннасының  төменгі  жағына   қсымша  бу  менжылуды жіберуге арналған ... ... ... ...  агентберіледі (су буы немесе мұнай булары).Жылудың, будың және сұйықтықтың белгілі  бір  ...  ... ...  көмірсутек  қоспаларын  әртүрлі  фракцияларға  бөлетінантиэнтропиялық жұмысты атқарады.Жылудың ыстық ... суық ... ... ...  ...  ...  ...  әртүрлі  жылуалмастыру  аппараттарында,  пештердежәне ... мен ... ...  үшін  ...  ал  бұл  ... ... ... жүретін процесімен қатар  түйіндес  прцесс  жүрмейді,тек қана энтропиялық  процесс  жүреді.  Жылуды  ...  ...   ...  жүру  ...  ұлғайту  үшін  жылуалмасатын   ағындар   ... ... ... ...  ...  ...   жоғалуының   өздігінен   ...   ...  ...   алу   үшін   ...   ағындарды   суыту   )   ...  ...  ...  ...  ...  суытудың  бетінұлғайтады.Инженерлер, жобалаушылар, өндірушілер және ғылыми қызметкерлер әртүрліөздігінен жүретін және өздігінен жүрмейтін (түйіндес) процестерді  ... ... ... ...  ...  жүру  ... ... үшін кеңінен пайдаланады.1.3 Айдау әдістері1.3.1 Фракциялық айдауАйдауды  айдау  кубындағы  сұйықтықты  ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  және  конденсацияланады.   Бұлпроцесс периодты немесе үздіксіз әдіспен жүргізіледі.Егер ... ... ... ...  онда ...  ...  ... сұйықтығының құрамы азаяды. Сонымен бірге  процестің  жүру  ... ... ... мен ... ... ...  ...  құрамыәртүрлі бірнеше фракцияны дистиляттан айырады. Құрамы әртүрлі  соңғы  ... ... ... ... ... ... айдау деп аталады.Сурет 1. Фракциялық айдау қондырғысы.1-айдау  кубы,  2-конденсатор-мұздатқыш,  3-шам,   4-6   -   ... ... ... ... ...  фракциялық айдауда (сурет  1)  (1)қоспаны ысытуға арналған жылан тәрізді түтікше  орнатылған  1  ...  ... ... ... 2  ...  шығарады.  Дистиляттыңфракциясы  3  қарау  шамы  ...  жеке   4-6  ...  ...   ...  соғ  ...  ...  ...  алады,  одан  кейін  оған  қайтаданбөлінетін масса толтырады.Қарапайым айдаудың материалдық  балансын  құру  үшін  ...  ...  ...   х  ...  бар  ...  төмен  компонент  бойынша)  L  кгайдайтын масса бар деп есептейік. Бұл кезде сұйықтықтағы ҚТК масса  Lх ... ғана  d( ... ... dL кг ...  ...  және  ... ... dx көлмінде  азайсын.  Сонда  сұйықтықпен  бірдейжәне у* концентрациясы бар dL кг бу ... ... ҚТК дың ...  саны  ... ... кубтағы сұйықтықтың қалдығы (L-dL), кг құрайды, ал  оныңконцентрациясы (х-dx) болады. сонда  ҚТК  бойынша  ...  ...  ... беріледі:(18)Жақшаларды аша отырып және dLdx   Қаныққан  екінші  ...  аз  ... ... ... ...  ... ... аламыз:(19)Бұл дифференциалды теңдеу бастапқы L =  F  тен  соңғы   L  =  W  ... ... ... ...   және   барлық  айдау  ...  оның  хр  ден  xW   ...  ...   ...   ... ғана ... тиіс (мұндағы F  —  шығатын  қоспаның  немеселитанияның массасы,  және W — қалдықтың массасы )  ... ... ... = f(х) функциясының түрі қисық теңдік  формасымен  анықталады  жәнеайдаудың әрбір ... ... үшін ... ...  ...  Сондықтан(21) теңдеудің оң жағындағы интеграциялау графикалық жолмен -  1/(у*—х)  тіңх ке байланысын құру арқылы жүргізеді.у—х диаграммасынан  xF тен xw ке  ...  ...  х  ...  ... xF және xw  ... ... ...  өлшемі  қисыққа  теңжәне  у* мәнін табады, интегралдың мәнін (диаграмманың масштабын есепке  алаотырып) ... ... ... ... ... ... F массасын  және  оның  xFқұрамын, сондай-ақ xW қалдықтың ... ... біле  ...  W  ... ... ... ... массасы F—W құрайды.Алынған дистиляттың (хр)  орташа  құрамын  қайнауы  төмен  компонеттербойынша материалдық ... ... ... қарапайым айдауды есептеудің мақсаты  кубта  берілген  құрамныңқалдығын  және  қажетті  орташа  ...  ...  алу   үшін   ... ... ... ... атмосфералық қысыммен  немесе  вакуумды  дистиляттыңжинағын вакумның  көзіне  байланыстыру  ...  ...  ...  ... ... тұрақсыз қоспаларды бөлуге  және  ерітіндінің  қайнауданбулануы  салдарынан  кубты  ысытуға  ...   ...   бу   ... мүмкіндік береді.Дефлегмациямен қарапайым айдау.  Қоспаны  бөлу  деңгейін  көтеру  үшінайдауды дистилятты дефлегмация жолымен ...  ... ... ...  ... ... дефлегматорға келеді,  онда  ол  біртіндеп  ... ... ҚЖК  ... және ... сұйықтық  (флегма)  кубқақұйылады. ҚТК мен байытылған бу  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жиналады.  Операцияныңаяқталуын  кубтағы  сұйықтықтың  қайнау  температурасымен  қадағалайды,   ... ...  ...  ...  ...  керек.  Соңғысы  кубтан  штуцерарқылы алынады.Жеткізгіш ағынында айдау. Бөлінтін  ...  ...  ... тек ... ... ғана ... сонымен бірге   қоспаға  қосымшажеткізгіш-компонентті (су буы ... ... ... ... ... да  ...  ...   айтылғандай,   біртекті   сұйық   қоспаларыкомпоненттерге бөлудің барынша жоғары  деңгейі  ...  ...  ...  алады.  Ректификаттауда   жүргізілетін   процестер   мен   ... ... ... бақылауға болады ( сурет 2).Сурет 2.  Бинарлық  ...  ...  бөлу  ...  ... ... ... ... температурасына  деңгейінің  ыссытқандасұйықтықпен тепе теңдіктегі буды ... (  b  ...  Бұл  буды  ... конденсациялау x2 құрамының сұйықтығын береді,ҚТК (х2 >х1)  ... ...  t2   ...  температурасына  дейін  ысытқанда  кнденсациясыбұрынғыдан көп ҚТК байытылған х3 құрамының сұйықтығын беретін бу ...  ... және т.б. ...  ...  ...  және  бу  ... тізбектеп жасай отырып, нәтижесінде таза  ҚТК  ...  ... ... ... ... ... сәйкес  бу  фазасынан  бірқатар  конденсаттаужәне буландыру процестерін тізбектеп   жүргізу   жолымен  ...  ҚЖК  ... ... ... ... ... ... процесін көпсатылы  қондырғыда  жүргізуге  болады,оның бірінші сатысында бастапқы қспа буландырылады.  Екінші  сатыға  ... ... ...  сұйықтық  булануға  келеді,  үшінші  сатыда  екіншісатыдан ... ...  ...  ...  ...  ...  кейін)және т.б. Ендеше, алдыңғы сатыда бөлінген  сұйықтықтан  қалған  будың  әрбіркелесі сатыға конденсатталуы үшін ...  ...  ...  процесінұйымдастыруға болады.Барынша  көп  саты  болғанда  осындай   жолмен   ...   ...  ...  ...  ...  бу  ...  ...  болады.Алайда мұндай  фазаның  шығуы  оның  бастапқы  қоспадан  шығатын  мөлшеріменсалыстырғанда аз болады. сонымен ... ... ...  ... ... ... көп мөлшерде жылу жоғалтуымен ерекшеленеді.Қоспаларды компоненттерге үнемді, толық және анық  бөлу  ...  ......  ...  ...   ректификаттаупроцестерінде жүзеге асырылады.Ректификаттау процестері  әртүрлі  ...  ...  ...  үздіксізжүзеге асырылады: атмосфералық қысыммен, вакуумның астында  (қайнауы  жоғарызаттардың  ...  бөлу  ...  ...  ...  ...  ... ... температурада газтектес  болып  табылатын  қоспаларды  бөлуүшін).II Бөлім ... ... ... айдау.Фракциялық айдау -  сұйық заттардың қоспаларын жекелеген компонеттерге(фракцияларға)  олардың  қайнау  ...  ...  бөлу  ...  ... айуды дефлегматор орнатылған колбадан жүргізеді.Сыйымдылығы сәйкес түбі домалақ колбаға  ...  ...  ...  ...  ...  тесік  бұрғыланады.   Содан   кейін   ...  ...  ...  және   ...   ...   ... ... тығын алынады. Қандайда бір  дефлегматор  қоспа  жасайтынсұйықтықтың қасиетіне ... ... ... ...  немесе  асбестторына қойылған колбаға қойып  аяқтарын  таянышқа  ...  ... ... көмегімен тағы да таяғышқа бекітіп, оны тоңазытқышқа  жалғайдыжәне содан кейін ғана дефлегматорға термометрі бар ... ... ... ...  ...  ...  жиі  ... – айдауды неғұрлым  жылдам  жүргізуге  тырысу.  Кейде  осы  мақсаттадефлегматорды  жылушығармайтын  ...  ...   Бу   мен   ...   ...   ...   ...   ...   бу   ондаконденсатталып айдау колбасына флегма түрінде  қайтуы  неғұрлым  көп  ...  ...  ...  ...   ...   ...   жылдамдығынарттырған сайын бөліну жылдамдығы төмендейді.Дефлегматорды жылушығармайтындай етіп тек қана қайнауы жоғары заттардыайдау кезінде ғана оқшаулау керек,  ...  онда  ...  бу  ... ... ... ... жағдайда да дефлегматордың  тек  төменгіжағын  ...  ...  ...  ...  ...  ашық  ...   ... пайда болып жатады, ол  бу  мен  сұйықтық  арасында  дефлегматордыңбарлық ... ... ... ... ... ... ... оған  толық  конденсацияның  кранныңкөмегімен дистилятты сұрыптау жылдамдығын  нақты  реттеп  отыруға  ... ... ... арқылы жүргізу өте ыңғайлы.Дефлегматордың орнына сұйықтықты қайнау температурасына қарай  барыншабөлуге  мүмкіндік  беретін  толық  конденсацияның  ...  ...   ...   сұйықтықты   (бөлшектік   айдауға)    ... ... ...  ... ...  ...  қосылғаннан  кейіндефлегматор  арқылы   құяды.   Айдауға   кіріспес   ...   ...   ... ... алу керек, олардың әрқайсысына балауыз  қарындашпеннөмір қою  керек,  содан  кейін  қабылдағыштарды  ...  ...  ... осы ... ...  температураны жазып отыру керек, мысалы:Фракция: №1 ... 80-82 °С ... °С №3 ...  84-86  °С.  Егер  ...  ...  да  бір  ерекшелік  ...  онда  ...  да  ... ... ... жазу ... №1 ... 80-82 °С ... 25 мл №2 ... 82-84 °С ... 32 ... жағдайда басында  ;жеке фракцияларды  5-10°С ...  ... ... ... ... кейін төмен температура аралығында  бұлфракцияларды жеке жеке айдайды.Фракциялық айдау әдісі көп еңбекті тлап ...  ...  ...  ... нақты жұмыс кезінде пайдаланады.Тәжірибе жасау: Колбаға 200 мл  мұнайды  қйып,  колбаны  ішіндегісіменбірге  өлшейміз.  Сұйықтықты  ...  ...  ...  жинайды.  Біркелкіқайнау үшін колбаға 5  ...  ...  ...  ...  ...  торынданемесе колбажылытқышта ысытамыз. Дестилятты  цилиндрлерге  жинап,  өлшейміз,фракцияның шығуын анықтаймыз.Фракция.  70 С ...  - ... ... ...... 90-120°С -жеңіл бензин, 120-150°С - орташа бензин, 150-300°С- ... ... ... ... ... булардың қысымын анықтаудың бірнеше әдісі бар, олардың ішіндеең көп қолданысқа ие блғаны статистикалық ... әдіс ... ...  қысымын  берілген  температурадажәне будың сұйықтықпен тепе тең болуы жағдайында есептеуге негізделген.Бұл принцип бойынша жұмыс істейтін аспаптардың  ...  НАТИ  ... ... ... ... ... көмірсутектердің  қарапайым  және  күрделі  ... ... ... ...  мәнін  әр  түрлі  температурада  жәнемотор отының буның серпінділігіне  әсер  ...  бу  және  ...  ... ... әр ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.Әртүлі температурада және бу және сұйық ...  ...  ...  алынған  крекинг-бензинге  арналған  қисықтың  сипаты  3  суреттекөрсетілген.3 сурет  - ... ... ... ... : 1 –  150/1;2 – 100 /1; 3 – 50/1; 4- 25/1; 5- ... ... 4 ... көрсетілген. Ол 3 манометрден  және   екі1 және 2 ... ...  1 ...  ...   2  ...  ... есе аз. Мұнай өнімін 1 түтікшеге толытырп ... оған ...  бар  ...   ...   ...   ...   бу   моншасына   салып,   осытемпертурада  ...  ...  ...  орнағанға  дайін  (сілкігенненкейін)  ұстайды.4 сурет -   ...  ...  ...  анықтауға  арналғанаппарат.Сыналып отырған сұйықтықтың буының қысымы мына формуламен анықталады:(24)мұндағы Рж –t ... ... ... сұйықтықтың буының қысымы;Рат – атмосфералық қысым ;  Рм  –  ...  ...  t0  –  ... температурасы .Булардың қысымын «бомба» әдісімен анықтау дөрекі техникалық әдіс болыптабылады және тек қана ... ... ...  ...  ...  ...  ...  булардың   қысымын   анықтаудың   «бомба»   әдісініңкөрсеткіштері  мен  ...  да  ...  ...  ...    ... ауытқиды.III Бөлім нәтижелерді сараптауБұл жұмыста  Құмкөл ... ... ... ...  тырып,  көмірсутекшикізаттарынректификаттау  процестерін  зерттеу  жүргізілді,  мұнда   келесіфакторлар  құбылды:  температура   170  –  210   0С   ...    ... 0,8 ден  4,0 ... ... ... тұру уақыты  30  дан  90  ...  ... саны ... ...  2 ден  9  ға  ...  белгі  беруқызметін  жеңіл фракциялардың шығуы атқарды. ... ...  ...  ...  математикалық   жоспарлау   әдісі   қолданылды,   ондаматрицаны пайдалану да жатады.  Бұл  ...  ...  ...  ... (1 ... ... – Құмкөл аймағының мұнайының  фракцияларының  шығуына  әртүрліфакторлардың әсер етуі.|Тәжірибе|T, 0С  |АғымныңV, |n       |τ, мин |Vфр., мл|V0, мл.|W,  %     ||№       |       ...    |        |       |        |       |          ||1       |170    |0,8       |2       |30     |6,5     |100    |6,5       ||2       |170    |1,6       |3       |45     |7,0     |100    |7,0       ||3       |170    |2,4       |5       |60     |8,5     |100    |8,5       ||4       |170    |3,2       |7       |75     |9,0     |100    |9,0       ||5       |170    |4,0       |9       |90     |9,5     |100    |9,5       ||6       |180    |0,8       |3       |60     |8,0     |100    |8,0       ||7       |180    |1,6       |5       |75     |10,0    |100    |10,0      ||8       |180    |2,4       |7       |90     |10,5    |100    |10,5      ||9       |180    |3,2       |9       |30     |10,5    |100    |10,5      ||10      |180    |4,0       |2       |45     |7,0     |100    |7,0       ||11      |190    |0,8       |5       |90     |11,0    |100    |11,0      ||12      |190    |1,6       |7       |30     |11,0    |100    |11,0      ||13      |190    |2,4       |9       |45     |11,5    |100    |11,5      ||14      |190    |3,2       |2       |60     |9,0     |100    |9,0       ||15      |190    |4,0       |3       |75     |10,0    |100    |10,0      ||16      |200    |0,8       |7       |45     |14,5    |100    |14,5      ||17      |200    |1,6       |9       |60     |14,5    |100    |14,5      ||18      |200    |2,4       |2       |75     |12,0    |100    |12,0      ||19      |200    |3,2       |3       |90     |13,0    |100    |13,0      ||20      |200    |4,0       |5       |30     |14,0    |100    |14,0      ||21      |210    |0,8       |9       |75     |17,5    |100    |17,5      ||22      |210    |1,6       |2       |90     |15,0    |100    |15,0      ||23      |210    |2,4       |3       |30     |16,5    |100    |16,5      ||24      |210    |3,2       |5       |45     |17,0    |100    |17,0      ||25      |210    |4,0       |7       |60     |17,0    |100    |17,0      ... ... алынған іріктеме негізінде фракцияның  шығуынаәсер ететін әрбір фактордың ... ... жеке ... ... ... ... фракцияның шығуына әсер етуі.4   суретте   келтірілген   деректер   бойынша,    ...    ... ... бұл ...  қайнауы  жоғары  және  қайнауы  төменкомпоненттерге  бөліну  ...  ...  ...  ...   210оС   ... ... ... мәні ең алдымен  170оС тан  жоғары  температурадақайнайтын фракциялармен салыстырғанда қайнау  температурасы  120  –  150  ... ... ... сурет – фракцияның шығуының ұстап тұру уақытын тәуелділігі.(25)Тәжірибелік және есептеу  жолымен  алынған  назар  қызметінің  ... ... ... ... ...  негізінде  көп  корреляциякоэфициенттері есептелген, олар 2 кестеде келтірілген.2 кесте –  фракциялық  ...  ...  ...  ...                                       |R      |tR       ||W=                                       |0,98   |339,56   ||W =                                      |0,70   |2,42     ||W =                                      |0,99   |188,86   ||W=                                       |0,94   |14,63    ... ... зерттеулер нәтижесінде ректификаттау  процесініңоптималды параметрлері анықталды,  жалпыланған теңдеулер (1-3) алынды,  ... ... кез ... мәнінде фракцияның сапалық және  сандықбожамын жасауға  мүмкіндік  береді,  бұл  мұнайдың  жеңіл  фракцияларын  ... ... ... жасайды.Алынған теңдеулер негізінде ағынның жылдамдығының әсер  етуінен  жеңілфракциялардың шығуының ... ... ... деректерден ағынның жылдамдығы 0,8 ден  2,4  мл/мин  дейінұлғайғанда  шығу  да  ...  ...  ...  бұл  ...  фракциялардыңбуларының конденсациясының процестерінің қарқыны ұлғаюымен  байланысты,  әріқарай  шығудың  азаюы   бу   ...   ...   ...   ...  Бұл  ...  температураның  барлық  облысына  тән   депбелгіленген. Сөйтіп, ағынның жылдамдығының оптималы мәні  2,4  ...   ... ... ...  мен ... ... алынған  оптималдыпараметрлердің  заңдылығын растайды.3 кестедегі ... яғни  ...  тұру  ...  ...  мұнайдыфракциялық айдау процесінің жылдамдығының константын алу үшін  пайдаланылды,нәтижелері 4 кестеде көрсетілген.3 кесте  –  ...  ...  ...  ...  ... ... ... мәндері.|Тәжіриб|T, К    |τ, мин   |V ағын, мл/мин                            ||е №    |        |         |                                          ||       |        |         |0,8     |1,6    |2,4     |3,2    |4,0    ||1      |443     |30       |9,031   |9,181  |9,241   |9,21   |9,088  ||2      |443     |45       |8,412   |8,552  |8,608   |8,579  |8,465  ||3      |443     |60       |8,575   |8,718  |8,775   |8,745  |8,629  ||4      |443     |75       |9,52    |9,679  |9,741   |9,709  |9,58   ||5      |443     |90       |11,25   |11,43  |11,51   |11,47  |11,32  ||6      |453     |60       |9,568   |9,727  |9,79    |9,757  |9,628  ||7      |453     |75       |10,62   |10,8   |10,87   |10,83  |10,69  ||8      |453     |90       |12,55   |12,76  |12,84   |12,8   |12,63  ||9      |453     |30       |10,08   |10,24  |10,31   |10,28  |10,14  ||10     |453     |45       |9,386   |9,542  |9,604   |9,572  |9,445  ||11     |463     |90       |14,96   |15,21  |15,31   |15,25  |15,05  ||12     |463     |30       |12,01   |12,21  |12,29   |12,25  |12,09  ||13     |463     |45       |11,19   |11,37  |11,45   |11,41  |11,26  ||14     |463     |60       |11,41   |11,6   |11,67   |11,63  |11,48  ||15     |463     |75       |12,66   |12,87  |12,96   |12,91  |12,74  ||16     |473     |45       |13,82   |14,05  |14,14   |14,09  |13,91  ||17     |473     |60       |14,09   |14,32  |14,42   |14,37  |14,18  ||18     |473     |75       |15,64   |15,9   |16,00   |15,95  |15,74  ||19     |473     |90       |18,48   |18,78  |18,91   |18,84  |18,59  ||20     |473     |30       |14,84   |15,08  |15,18   |15,13  |14,93  ||21     |483     |75       |19,56   |19,88  |20,01   |19,94  |19,68  ||22     |483     |90       |23,1    |23,49  |23,64   |23,56  |23,25  ||23     |483     |30       |18,55   |18,86  |18,98   |18,92  |18,67  ||24     |483     |45       |17,28   |17,57  |17,68   |17,62  |17,39  ||25     |483     |60       |17,62   |17,91  |18,02   |17,96  |17,73  ... ... өсуі ...   ...  өсуіне  әкелетініанықталған. 443 К үшін ... ... ...  мәндері  0,8  мл/минта айдау кубында булану және кондесаттау процестерінің  жүрумен  ... ... ...  бу  ...  мәні  ...  ... процестердің  тұрақтануына  себеп  болады,  яғни  ...  ... 473  К  ...  ...  ...  ...  ...  қатар  олардың  молекулалық  массасының  ұлғаюы  байқалған.   Мұныңсалдарынан буландыру процесін ... үшін ...  ...  ... ... өсуі де тепе ... әкеледі.4  кесте  –  мұнайды   фракциялық   айдау   процесінің   жылдамдығыныңконстантының өзгеруі.|T, К       |-lgk, мин-1                                                  ||           |0,8        |1,6        |2,4        |3,2        |4,0        ||443        |17,51      |6,55       |6,54       |6,54       |6,57       ||453        |5,44       |5,41       |5,40       |5,41       |5,43       ||463        |2,86       |2,85       |2,85       |2,85       |2,86       ||473        |6,76       |11,36      |11,33      |11,35      |11,42      ||483        |1,80       |1,80       |1,81       |1,80       |1,80       ...  ...  ...  температуралық   тәуелділігініңнегізінде активтендіру энергиясының көлемі есептелді (5 ...  ......  ...  мұнайын  фракциялық  айдау  процесініңэнергетикалық сипаттамасы.|Ea,        |0,8        |1,6        |2,4        |3,2        |4,0        ...   |           |           |           |           |           ||443        |541,83     |59,05      |58,93      |58,99      |59,25      ||453        |541,79     |59,01      |58,89      |58,95      |59,21      ||463        |541,74     |58,97      |58,84      |58,91      |59,17      ||473        |541,70     |58,93      |58,8       |58,87      |59,13      ||483        |541,66     |58,89      |58,76      |58,83      |59,09      ||lnA        |309,73     |23,57      |23,52      |23,54      |23,65      ...   ...   деректерден    көретініміз,    активтендірудіңэнергиясының  максималды мәні 0,8 ... ке  тең   ...  ...  ...   яғни   ...   ...   ...   процесі   ағыннның   бұлжылдамдығында   жүрмейді,   бұл   ...    ...    ...    ... және ауыр ...  буану  өнімдері  бар  ассоциаттаржасайды. Активтендірудің энергиясының минималды  мәні  2,4  ке  тең  ... ... яғни ... ... ... ... сіңіру инфрақызыл спектрі.7 суретте және қосымша Б -да бензиннің ИҚ – спектрі келтірілген, ал  ... ... ... ... ... мен олардың қатынасы  берілген.Ал бензиннің ИҚ-спектрінде сіңіру ... ... ... ... ... ... - 400 ден  2000  см-1  жиілік  диапазонындағы  ...  ... ... туралы аса маңызды ақпарат сіңірудің 800-1850 шамасында көрсетілген. 1850   ден  төмен  күшті  сіңіру   ...  ... ... ... топтың аз мөлшерін көрсетеді. Сондай-ақ  -СН3  және-СН2  топтарының  ауытқуына 1075 және 1150шамасындағы ...  ... ... Ал ... ... ...  1200 дегі ...  күшті  (8сурет).900-700  шамасындағы  жолақтар  метил   және   ...   ...  С-Н  ...  ...  ...  Жолақтар  870  де  жақсыкөрінеді (GTn>5G конформациясындғы С-С валентті ауытқу)  және оның шегі  ...  ...  (СН2  ...  ...  ...  С-С   ... 3000 ... күшті сіңіру ароматты сақинаға жатады.1280-1050  шамасындағы жолақтар қарапайым эфирлер топтарының  Аг-0 топшаларына жатады. 1375жолақтар , карбонильді ... ... ...  ...  зерттеу  нәтижелері  бензиннің  барлықфракцияларында қаныққан жәнә қанықпаған қатардың алкилді қосылыстарының  көпмөлшері, ... ... бар ... ... кесте  - сұйық және жеңіл фазалардың физика –химиялық ... 0С      | Vбу/ V ... ...                                       ||           |150/1         |100/1    |50/1       |25/1       |4/1        ||25         |84,72         |109,72   |130,00     |150,00     |200,00     ||50         |41,35         |71,346   |111,35     |151,35     |241,34     ||75         |17,97         |62,966   |182,97     |262,97     |472,96     ||90         |50,94         |105,94   |265,94     |370,94     |605,94     ||100        |74,59         |134,59   |379,59     |534,59     |854,58     ||110        |105,2         |173,78   |474,36     |656,69     |1032,39    ||120        |145,3         |222,77   |596,58     |818,8      |1314,17    ||130        |193,4         |280,54   |736,08     |1002,6     |1671,21    ||140        |249,5         |347,09   |892,86     |1208,1     |2121,97    ||150        |313,6         |422,41   |1066,9     |1435,3     |2689,36    |8  ......  ...  ...  молекулалық  массасынанықтаудың нәтижелері.|Фракция         |Тнач,  ... 0С |Тср, К |К      |М, ... кг/м3 ||                |0С     |         |       |       |         |         ... ...    |90     |120      |378    |12,22  |105,93   |726,3    ... бензин   |120    |150      |408    |12,02  |121,41   |754,6    ...         |150    |210      |453    |11,81  |148,34   |793,1    |Әрі  ...  ...  150  0С  ...  ...  қайнайтынмұнайдың  жеңіл  фракцияларының  молекулалық  массалары  анықталды.   ... ... 120  0С  ...  молекулалық  массасы  минималды,яғни бұл фракцияда С6 – С8 ... ... көп ... бар,  ... температурада қайнайтын фракциялардың құрамында ароматты және нафтен-ароматты көмірсутектер  бар,  мұны  ...  үшін  ...  ...  ...  жасауға  және  алынған  барлық  фракцияларды  нафтен-ароматты  топқажатқызуға мүмкіндік беретін К фактор ...  ...  ...  ...  ...  бу  ...  ...  басым  болуы   туралыалдыңғы кезде айтылған болжамдармен корреляциялаанады.Бұл жұмыстың келесі сатысында ... ...  ... ... (1 кесте, қосымша).1 кестеде келтірілген  деректерден  ассоциаттарды  бар  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  энтропиясыныңмәнінің зор екенін көруге болады. Гиббс энергиясының  мәні   бу  және  сұйықфазалар үшін әртүрлі, мұның ...  ...  ...  гөрі  ...  ... табылады.Қорытынды1. Тәжірибелік деректерден  алынған  іріктеме  ...  ... әсер  ...  әрбір  фактордың  әсерін  бейнелейтін  ...  ...   ...  теңдеулер   негізінде   көпкорреляция коэфициенттері есептелді.2.  Осылайша,  жүргізілген  ...   ...   ...   ...   ...   анықталды,    жалпыланғантеңдеулер  алынды,  олар  зерттелген  ...  кез  ... ... ... және ... болжамын жасауға мүмкіндікбереді, бұл мұнайдың жеңіл фракцияларын алу жағдайының  ауытқуынамүмкіндік   жасайды.   Алынған   теңдеулер   ...    ... әсер ... жеңіл фракциялардың  шығуының  мәндеріесептелді.3.  Ағынның жылдамдығы 0,8 ден 2,4 мл/мин  дейін  ұлғайғанда  шығу  ...   ...    ...    бұл    ...    ...    ...   ...   қарқыны   ұлғаюымен   байланысты    ...  ...  ...  өсуі  жылдамдың   константының   өсуінеәкелетіні анықталған.  Активтендірудің  энергиясының   ...  мәні  ... ке тең  ... ... үшін ... яғни  ...  ... процесі ағыннның бұл  жылдамдығында  жүрмейтіні,  ал   активтендірудіңэнергиясының минималды мәні 2,4  ке  тең  ...  ...  ... ... ... ... ... анықталды.4. ИҚ-спектрлі  зерттеу  нәтижелері  бензиннің  ...  ...  жәнә  ...  ...  ...  ...  көп  ... қосылыстар бар екенін көрсетеді.5. 90 нан 150  0С  ...  ...  ...  ...  жеңілфракцияларының молекулалық массалары анықталды. Демек, бұл  фракцияда  С6  –С8 қанықпаған көмірсутектердің көп мөлшері  бар,  аса  ...  ...   ...   ...    ароматты    және    ... бар.  ... ... айдау процестерінің  термодинамикалықпараметрлері  есептелді,  фракцияның  молекулалық  массасы  қаншалықты   көпболса, булану жылуы соншалық аз ... ... яғни бұл  ... аз ...  буға  ...  ...  бар  болуымен  жәнебөлшектердің  ...  ...  ...  ...  ...  энтропиясыныңмәнінің зор екенін белгілі болды.Глоссарий|№   |Жаңа түсінім        ...                                              ||1   | ...           ...                                              ||    ...         |                                                      ||2   ... газ           ... ...                                         ||3   ...             ... ... және ... ... ... ||4   ...            |Циклды тетрапирол                                     ||5   ... ... ... ... пен оттегінен тұратын       ||    ...              ...                                            ||6   ...       ... жоғары  жоғарымолекулалық қосылыс           ||7   ...              ... ... ... ...       ||8   |Коксохимия          |Шайыр ... ... ...                           ||9   ...            ... мен ... қоспасы                     ||10  ...            ... ... ...                             ||11  ...         ... бөліктері                                       ||12  ...          ... ... ... бөлу ...     ||13  |Термометр           ... ... ...                        ||14  ...               ... ... ... ... ...        ||15  ...         |Флегма жиналатын камера                               ||16  ... ...       ... ... немесе ерітінділерді қайнау          ||    |                    ... ... ... ... ...  ||17  |Термохимиялық       |бұл әртүрлі реагенттер ... ... мен          ||    |                    ... ... ... ҚЖПҚ өңдеу||    |                    ...                                             ||18  ...        | ... ... ... жаңа ...      ||    |коэффициенті        ... ...                                   ||19  ... ...    |пештің жалпы толтырылуының жаңа шикізат мөлшеріне     ||    |                    ...                                              ||20  ...        |екі – үш ... ... ...                 ||    ...         |                                                      ||21  ...              ... ... ... ... бір ...      ||    |                    ... мен конденсаттың бу ағынына қарсы       ||    |                    ... ...                             ||22  ...     ... ... ... дәлірек бөлінуін  ||    ...               ... ... процесінің негізгі айдалатын     ||    |                    ... ... мен ... ... ...          ||    |                    ... екі ... көп реттік масса алмасу болып    ||    |                    ...                                             ... ... ... ... А.Г. ... и аппараты химической  технологии.-  М.:Химия. – 1973. – 754 с.2. ... А.Н., ... П.И. ... и ... ... ... ... М.: Химия.- 1972. – 493 с.3. Основные процессы и аппараты ... ... ...  ... Г.С. ... В.П. ... Ю.И. ...  идр. Под ред. Ю.И. Дытнеровского.- М.: Химия. - 1991. – 496 с.4. Современные методы исследования нефтей/Под ред. Богомолова А.И.и др. Л.: ... 1984. – 140 с.5. ... В.Ф., ... Т.А., Горбунова Л.В., Пшеничная Н.А.Некоторые закономерности в составе и строении молекул  нефтяныхсмол и ... № 37. - ... 1985.- С. 30-32.6. Yen T.F., Erdman J.G. II Anal. Chem. 1962. - V. 34, № 6.  -  P.694.7.  ...  В.В.,  ...  ...  ...   и   свойствкомпонентов  ...  ред.  ...  В.Ф.  Изд.   ... СО АН ... ... 1983. - 199 с.8. ... Т.Г., ... Е.Е. // ХТТМ. -1977.- № 9.- С. 57.9. Сагаченко  Т.А.,  ...  Н.Н.,  ...  ЕЮ.  и  ... 1991.- Т. 31, № 6.- С. 768.10. ... Л.М., Лифанова Е.В., Юсупова Т.Н. и др.//II Нефтехимия.-1995.- Т. 35, № 6.- С. 508.11. Петрова Л.М., Юсупова Т.Н., Фосс Т.Р. и  др.//  II  ... Т. 38, № 3.- С. 163.12. Yusupova T.N., Petrova L.M., ... R.Z. et al.  //II  ... Anal. Cal. - 1999.- V. 55.- P. 99.13. ... Р.А., ... Ф.Г., ... Р.Х. и др.//  II  Нефтяноехозяйство.- 1997.- № 2.- С. 25.14. ... Л.М.. ... Г.В.,  ...  Е.В.  //  Нефтехимия.  -1994.- Т. 34, № 2.- С. 145.15. ... ... ... в органической  геохимии.//Под  ред.А.Э. Конторовича. Тр. Сиб. НИИ  геологии,  геофизики  и  минер,сырья. -Вып. 166.- ... 1973.- 100 с.16. ... М.Д., ... В.А., ... Г.Т.  ...  анализ  вгеологии.- М.: Недра.- 1982.- 269 с.17. Yusupova T.N., Petrova L.M., Ganeeva Yu.M.//  ...  ... Conf. on Heavy Crude and Tar ...  China.  -1998. - P. 1555.18. Ganeeva Yu.M., Yusupova T.N., Petrova  L.M.  //et  al.  II  ... SPE Intern. Oil and Gas Conf. and ... in China. -2000.- P. 1300.19. ... Т.Н., Танеева Ю.М., Барская Е.Е и др. //II Нефтехимия.-2004.- Т. 44, № 2.- С. 103.20. Андреева Л.Н., Березовская М.В., Цыро Л.В. и др.// II Мат.  ... ... по ... ...... 1997.- Т.  1.  -  С.92.21. Юсупова Т.Н., Барская Е.Е., Фосс ТР. и др. ... ... ... нефти и  газа.  Изд.  Ин-та  оптики  и  спектроскопии.-Томск, 2003. - С. 87.22. Andersen S.I., Stenby E.H.// II Proceed,  of  the  3rd  ... on ... of ... ... and its effect  onoil ... 1996. - Iversity of Wyoming. Laramie. - P. 59.23. Speight  J.G.//  II  Proceed,  of  the  3rd  Intern.  Symp.  ... of ...  ...  and  its  effect  on  ... University of Wyoming. Laramie, 1996.- P. 55.24. Халитов Г.Г., Утяшева Л.Х., Ляпина Н.К. // Химия нефти и  ... IV ... ... в 2-х Т. - Т. 1.- С. 163.25. Мухаметшин Р.З., Петрова Л.М., Юсупова Т.Н., НургалиевД.К. // Всб. "Опыт ... и ... ... и  ...  ... месторождений Волго-Камского региона".  Казань:  НовоеЗнание, 1998. - С. 381.-----------------------321  
        
      

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алкандар13 бет
Алкандар физикалық қасиеттері3 бет
Антропогендік фактор4 бет
Ахмет Байтұрсынов — хальіқ ағарту комиссары4 бет
Маркетингтік анализ4 бет
Мұнай өнімдері5 бет
Мұнаймен ластанған топырақты зерттеу әдістері19 бет
Химия пәнінен зертханалық жұмыстар жинағы46 бет
Қаныққан және қанықпаған көмірсутектер15 бет
Қаныққан қанықпаған көмірсутектер16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь