Мақтаарал ауданының географиясы мен экономикалық жағдайы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.Мақтаарал ауданының географиялық орналасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Мақтаарал ауданының физикалық.географиялық сипаттамасы ... ... ... ... .5
1.2 Мақтаарал ауданының климаты, су ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.3Мақтаарал ауданының жер ресурстарының сапалық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.4.Мақтаарал ауданының халқының этнодемографиялық
сипаттамасы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . .
2 Мақтаарал ауданының экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1.Мақтаарал ауданының жер ресурстарын нарықтық экономика жағдайында пайдаланудың негізгі тенденциялары. . . . . . . . . . . . . . . . . . ...
2.1 Өнеркәсіп көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.2 Ауылшаруашылығын дамыту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.3 Сыртқы экономикалық қарым . қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Кіріспе

Ауданымыздың бүгінгі тыныс-тіршілігі де, болашақтағы дамуын бағдарлайтын қам-қарекеті де - өзінің Мақтаарал деген атына сай, негізінен біздің ақ алатынымыз, бағалы қазынамыз - мақтаға байланысты. Ақ мақталы оңтүстікті, жалпы Мырзашөл өңірін кең байтақ Қазақстанымыздың- тәуелсіздік туын желбіреткен туған еліміздің басқа аудандарынан ерекшелеп даралайтын да алдымен осы мақташылық кәсіп. Мақта - біздің бойтұмарымыз, ерекшелік белгіміз. Тұрмыс дережемізді, күнделікті өміріміздің алуан саласын, бүгін мен болашақ, жайында толғанып ойлағанда, жоспар құрғанда ең алдымен, көз алдымызда ақ мақталы, әсем кестелі алқаптарымыз тұрады. Мырзашөл өңірі халқының жан дүниесімен, көңіл-күйімен, тыныс-тіршілігімен мақташылық кәсіп рухани тұтасып, сіңісіп кеткендей, болып көрінеді бізге. Халықтың, тұрмысы, тіршілігі түгелдей осы мақта шаруашылығына бейімделіп, икемделген. Өйткені, шаруа шаңырағыңыздың уық-керегесі де, экономикамыздың негізгі тірегі де, шаруашылығымыздың өзегі де, елдің күн көріс көзі де, ең алдымен, осы мақта. Шындығын айту керек, неше жылдан бері нарық экономикасының қысымына, заманның басқа қиындықтарына да республикамыздың басқа аймақтарына қарағанда неғұрлым шыдас беріп, құрығына түспей, өтпелі кезеңнің, жаңа алыс-беріс базар қатынастарына тезірек икемделе бастауымыз да осы мақта шаруашылығымен айналысуымыздың, оның ата кәсібімізге айналып, тамырын тереңге жайғандығының арқасы деп білеміз. Мақта өсіру кәсібі, халықты еңбеккерлікке, ерінбеуге, төзімділікке, жаны сірілікке баулып үйретеді. Мақтаның бойындағы қасиет те қисапсыз, ол-халық тұтынатын сан алуан өнім алынатын аса бағалы дақыл. Одан шығарылатын матаның түр-түрін айтпағанның өзінде бір тонна мақтадан ғана, үш мың метр мата, 100-110 килограмм күнжара шығады. Мақтаның сабағынан
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Абдуллин.А.А. Геология Казахстана. Алама-Ата; Наука, 1981 с. 312.
2. Абдуллин.А.А. Геология и минеральные ресурсы Казахстана. Алма-Ата. Ғылым, 1994, С.400.
3. Аубакеров. Б.Ж. Континентальные четвертычные отлажение Казахстана: Автореф.Дисс. на соискание докт.геол-минер.наук-Алма-ата, 1992., 35с
4. Боровский В.М.Геохимия засоленных почв Казахстана. М.Наука,1978. 192с, 201-203.
5. Герасимов И.П.,Матусевич С.п.Новые материалы по географии почв Казахстана ипроект легенды к почвенной карте республики.//Изв.АН КазССР Сер. Почв.,1945.Вып.1-2. 142-143.
6. Джанпейсов Р.Д.,ЗоновГ.В.Смагулов Т. Виляние эрозии и дефляции на структуру почвенного покрова полупустынь и пустынь Казахстана.
-Алма-ата:Наука6 1990.92с. 120-122.
7. Климат Казахстана //Под ред.Утешева А.С.Л.-Гидрометеоиздат, 1959. 367 с, 72-74.
8. Очерки по физической географии Казахстана //Под ред. И.П.Герасимова.-Алма-ата:Наука,1952. 560с.
9. Равнины игоры Средней Азии и Казахстана. М.:Наука,1975.40-41 с. 10.Рельеф Казахстана // В кню: Пояснительная записка к
геоморфологической карте Казахской ССР масштаба 1:1500000.
Часть 1,2.-Алматы. Ғылым.1991.С 56-58.
11.Ретеюм А.Ю. Физико-географическое районированпе и выделение
гёсистем.//Вопросы географии. 1986.ғ98. С 56-58.
12.Селверстов Ю.П. Пространственно-временная организация
геоморфологических систем.-ЛГУ, 1990. 396 с.
13.Федроович Б.А. Казахстан. Природные условия и естественные
ресурсы СССР.-М.:Наука,1969.482 с.
14.Формазов А.Н. Животный мир Казахстана.-М.:Наука,1987 . 150 с. 15.Фридланд В.М. Структура почвенного покрова мира. М.:
Мысль,1984.235 с.Шлыгин Е.Д. Геологическая история и
геологическое строение Казахстана. // В кн. Очерки по Физической
географии Казахстана.-Алма-ата: Наука, 1952. С. 59-127. Шлыгин Е.Д. Геологическая- история и палеогеография от протерозоя
до кайнозоя.// В кн. Казахстан.-М.: Наука. С. 20-32. П.Сваричевская З.А. Геоморфология Средней Азии и Казахстана, Л. 1965.
18. В. М. Чупахин. Физическая география Казахстана.//Изд ңМектепң.:
Алма-ата.1968.СЛ31-132.
19.СССР Физикалық географиясы. М.И.Давыдова,Л.И.Каминскии,Н.П.Неклюкова. Г.К.Тушинский. Мектеп
баспасы, Алматы-1974. 353-354 б.
20.Бейсенова А.С. Исследования природы Казахстана. Изд. Казахстан. Алма-Ата 1979 39-40 б.
21.Джаналиева.Г.М. Физическая география Казахстана. Алматы. Қазақ университеті 2000 ж 27-286
22.Мушкетов.И.В. Туркестан. Том 1. Пг, 1915. с.82-83 23.Чертежная книга Сибири, составленная Тобольским сыном боярским
Семеном Ремезовом ВІ701 году. Спб;1982. Обяснения к листку 20
24.Влангали.А.Г. Геогностические поездки в восточную часть Киргизской степи в1849-1851гг Горный журнал 1853 чч-2-З с.219
25.Дорощин П. Геологияческие заметки о полуострове Мангышлак
Горныйжурнал 1871 ч-іс. 119
26.Бисінбаев.Е.Б. Маңғыстаудың физикалық географиясы. Ы. Алтынсарин
ат. Қаз. ҒА. Баспасы. Алматы 2000ж 37-38 б.
27.Тазабекұлы.Т. Тазабекова.Е. Топырақтану түсіндірмей, сөздігі
Алматы.Рауан\1993ж. 236-237 б.
28.Попов.М.Г. Растительный покров Казахстана. Алма-Ата 1940г с. 127-128. 29.Польгов.Н.Н. Казахстан. Москва 1953г. с. 38-39.
30.Григорьев. А.А. Природные условия Казахстана Москва-Ленинград 1944г.
с 195-196
31.Кунаев.Д.А. Полезные ископаемые Казахстана. Алма-Ата 1955 г. с.236-238.
32.Сыранбеков.Қ.Ж. Жабайы өсімдіктер Сыры.Алматы Қайнар 1986.46-56 беттер.
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТақырыбы: МАҚТААРАЛ АУДАНЫНЫҢ ГЕОГРАФИЯСЫ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫМазмұныКіріспе......................................................................................................................31.Мақтаарал                      ...                      ... 51.1           ...           ...           ...           ...           ...           ...            ...        ...        жер        ...        ... ... халқының этнодемографиялықсипаттамасы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...  .. . . . . . .2               ...               ...               ... ... жер   ...   нарықтық  экономика   жағдайындапайдаланудың негізгі тенденциялары. . . . . . . . . . . . . . . . . . ....2.1                                                                ...                         ...                          ...            ...            экономикалық            ...             ...                                                       ...   ...   ...   де,   ...   дамуынбағдарлайтын қам-қарекеті де - өзінің Мақтаарал деген атына  сай,  негізіненбіздің ақ ... ... ...  -  мақтаға  байланысты.  Ақ  ... ... ... ... кең байтақ  Қазақстанымыздың-  тәуелсіздіктуын желбіреткен туған еліміздің басқа ... ... ...  ...  осы  мақташылық  кәсіп.  Мақта  -  біздің  ...  ... ... ... күнделікті өміріміздің  алуан  саласын,  бүгінмен болашақ, жайында толғанып ойлағанда, жоспар  құрғанда  ең  алдымен,  ... ақ ...  әсем  ...  ...  ...  ...  ... жан дүниесімен, көңіл-күйімен, тыныс-тіршілігімен мақташылық  кәсіпрухани тұтасып, сіңісіп кеткендей, болып көрінеді бізге. Халықтың,  тұрмысы,тіршілігі түгелдей осы ... ... ... ...  ... ... ... де,  экономикамыздың  негізгі  тірегі  де,шаруашылығымыздың өзегі де, ... күн ... көзі де, ең ... осы  ...  айту  ...  неше  жылдан  бері  нарық  экономикасының  қысымына,заманның  басқа  қиындықтарына   да   ...   ...   ... ... ... ... ... түспей, өтпелі кезеңнің, жаңа алыс-беріс  базар  қатынастарына  тезірек  икемделе  бастауымыз  да   осы   ...  ...  оның  ата  ...  ...   ... ...  ...  деп  білеміз.  Мақта  өсіру  кәсібі,  ... ...  ...  жаны  ...  ...  ... бойындағы қасиет те қисапсыз, ол-халық  тұтынатын  сан  алуан  ... аса ... ... Одан ...  ...  ...  айтпағанныңөзінде бір тонна мақтадан ғана, үш мың метр мата, 100-110 килограмм  күнжарашығады. ... ... ... және  ...  ...  ...  тері  ... малмалак, қағаз және басқа  өнеркәсіптік  өнімдер  айырып  алынады.Түйіндеп келгенде, мақтадан сексенге тарта әртүрлі ... өнім  ...  ...  ...  ...  халқы  ерен   қажыр-қайрат   жұмсап,тамшылаған  маңдай  тер  ...  ...  ...  бұл  ...  "ақ  ... мәні ... ... керек. Бұл жайларды егжей -  тегжейлі  тізбектепайтып  отырғанымыз,  нарыққа   көшу   ...   ...   ... ... ... мақтаның  тауарлық  қасиеттері  әбденсәйкес ... ... ... ... Осы ... алғанда, мақтаны  ілгерішіл,жаңашыл, прогресшіл, уақыт талабымен әрдәйім үндесіп отыратын  демократияшылһәм қандай да экономикалық  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... жететін жауынгер - дақыл деп бағалағанымыз дұрыс.Диплом  жұмысының  мақсаты  мен   міндеттері:   ...   ...   әрі   ...   ...    технологиялы    модернизация    менинформатизация  ... жаңа ...  ...  ...  ... ... ескеріле отырып, төмендегідей мақсат қойылды:• Мақтаарал ауданына физикалық-географиялық, климаттық  және әлеуметтік-экономикалық   сипаттама  бере  отырып,  ...   ... мен ... ...  ...  ...  ... мәселелеріне тоқталу;•  Мақтаарал  ауданының  орталығы  Жетісай  қаласының  салынуы,  қазіргітаңдағы жетістігі және аудан ... ... ... ... ... - ... ... биосфераға  тигізетінәсерін, қазіргі таңда қалыптасқан геоэкологиялық  мәселелерге  тоқталужәне бұзылған  геожүйелерді  экологиялық  қалпына  келтіру,  оны  ... ... ... ...  жұмысы   кіріспеден,   екі   тараудан,   ...   ... ... мен ... ... тұрады.1.Мақтаарал ауданының географиялық орналасуы1.1 Мақтаарал ауданының физикалық-географиялық сипаттамасыМақтаарал  ауданы  -  облыстың  қиыр  ...   ...   ... ... ... ... 1,8 мың км (облыс  аумағының  1,5%-ы). Тұрғыны 268,7 мың ... ... ... 176  елді  ...  1  ...  ... және 21 ауылдық округке біріктірілген. Орталығы - Жетісай қаласы.Бұрынғы Сырдария ... ... ... ... ...  ... негізінде 1928 жылы 3 қыркүйекте Иіржар ауданы  ...  ...  ... ...  ...  ...  1997  жылы  24  сәуірде  мақталы  үш  аудан(Асықата,  Жетісай,  Мақтаарал)  таратылып,  ...   ...   ... -  ...  ...  ...  ...  ауданы  құрылды.  Мақтааралауданы  Мырзашөл  құмды  жазығының  солтүстігіңде,  Сырдария  өзінінің   ...  ...  ...  150-250  метр  ...  ...  ... ... батысы, шығысы мен  оңтүстігі  Өзбекстанмен  шекаралас.Солтүстігін түгелдей алып жатқан  Шардара  бөгені  (1974)  ...  ... ... ... Ауданның жер қойнауынан минералды  су,  құрылысматериалдары барланған. ... ... қысы  ...  біршама  жұмсақ,жазы ыстық, аңызақты. Қаңтардың жылдық орташа температурасы -3-4°С,  шілдеде28-29°С. Жауын-шашынның ... ... ... 200-250 мм. ...  ... ... каналы - ауданның басты су көзі.  Жер  асты  суының  молқоры бар. Ауданның  ...  ...  ...  ...  баялыш,  жантақ,қараған,  жыңғыл,  жиде  өседі.  Жануарлардан  түлкі,  саршұнақ,   бауырыменжорғалаушылар кездеседі. ... ...  ...  ...  ...  ... бар. Қазақтар, тәжіктер, өзбектер,  орыстар,  тағы  ...  ұлт  ... ... ... ең тығыз  қоныстанған  аудан.  Ірі  елді  мекендері:Жетісай қаласы, Атакент, Асықата, Мырзакент кенттері және  ...  ... ... ... ... ... тағы басқа ауылдары.Ауыл шаруашылық өндірісінің  негізгі  бағыты  -  шитті  мақта  өндіру.  Оныңүлесіне  ...  ауыл  ...  ...  ...  70,8%  ...   егісаумағының 80%-ын алып жатыр.  Ірі  кәсіпорындарына  "НИМЭКС"  жауапкершілігішектеулі серіктестігінің мақта өңдеу, "ЮТЕКС"-мақта тазарту  ...  ... ...  ...  ...  "Мырзакент"  ашық  акционерлікқоғамдықдары, "Жұлдыз", "Жалын" шаруа қожалықтары,  "Ақ  май",  ... ... ... ...  Олар  ...  экономикасыныңдамуына тікелей үлес қосуда. Мақтаарал ауданы республикадағы шитті  мақтаның80%-ын  береді.  "Молчанов  және  К"  ...   ...   ...   ...  ...  стансасы",  "Оңтүстік  су   шаруашылығы"   мемлекеттіккәсіпорындары, 2 минералды су цехы, 1 ... ...  ...  жіп  ... кәсіпорындары сияқты 37 өнеркәсіп орындары жұмыс  ...  ...  83%-ы  ...  және  тігін  өндірісі  кәсіпорындарының  ...  ...  беру  ...  "Сырдария"  университеті,  гуманитарлық-медициналық, гуманитарлық-экономикалық, агробизнес колледждері, 117  мектеп,2 кәсіптік-техникалық мектеп, 1  ...  ...  2  ...  ...  ...  1  көмекші  мектеп-интернат,  13  балалар  ...  ... ... ...  ...  ...  6  ...  31отбасылық дәрігерлік емхана, 87 фельдшер-акушерлік пункт бар. 2001 жылдың  1қарашасында Сырдария өзенінің үстінен халықтарға ...  бар,  ...  ...  ...  ...  және  ұсақ  5  ...  пайдалануға   берілді.Ауданның орталығы - Жетісай  қаласынан  ...  ...  ...  -  232км.(Сурет 1.)Сурет 1. Мақтаарал ауданы, орталық қаласы -  Жетісай,Мырзашөл өңірін ... ... ... ...  онан  әрі  ... кезеңнің тұсында 1941 жылы  21  ...  Ұлы  Отан  ...  ... ... ... шитті мақта өндіру ісін жандандыра  беру  мақсатындаОңтүстік Қазақстан  облыстық  партия  комитеті  мен  ...  ...  ... 1941 ... 27  ...  ...  ...  байланыстыМырзашөл  аймағындағы  Мақтаарал,  Киров  ...  және  тың   ... ... ... енді үшінші - Сталин ауданын  ұйымдастыру  -  ... ... ...  ...  ...  Қазақстан  облысының  басшылығы  ҚазақстанКомпартиясы Орталық Комитеті мен  Қазақ  КСР  Халық  ...  ...   ...   ...   ...   ...   және   жаңа   ...  рұқсат  беруді  сұраған  сол   кездегі   ...   ... екі  ...  ...  пен  ...  ...  қолы  ...  т.б.  лауазымды  қызметкерлердің   жолдама-хаттамалары   республикабасшыларының атына жіберіліп, ... ... ... түсіп жатты.Әртүрлі себептерге байланысты, оның үстіне  елдің  күйзеліс  кезіндегіқиыншылықтар - соғыс ... ... ... ... ... болса  керек.  Жаңаауданды  ұйымдастыру  -  ашу  жағы  кешіктіріліп  кейінге  ...  ... ... coл ...  ...  бермеді.  Соғыстың  біздің  пайдамызғашешіліп  жатқан  ...  ...  яғни  1944  жылы  8  ...  ... бері ... келе ... ... істің түйіні шешілді, жаңа  ауданныңкерегесі жайылып,  шаңырағы  көтерілді.  Бұрынғы  жазылып  жүргендей  ... ... ... болып өмірге келді.Облыстың  басқару  орындарының  шешімі  ...  ...   ... ...  ...  Сакко-Ванцетти  ауылдық  кеңестері  қамтитыншаруашылықтар және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  орталығы  осы  Ильич  поселкесі  ...  ...  ... ... жер көлемі 197826 гектар шеңберіндегі 25 колхоз, бір  совхоз,2 МТС қаратылды. Осы үлкен жаңа ауданның  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Юсуповты  жіберді.  Ол  өзінің  бар   күш-жігерін,ұйымдастыру  іс  қабілетін  жаңа   ...   ...   мен   ...  ...  ...  ...  ...  нәтижесі  әрі   халықтыңМырзашөл өңірін игеруде  бұрын-соңды  болмаған  қарқынды  ...  ... ... тура ... да ... ...  1945  жылы  Ильич  ауданының  шаруашылықтарымемлекетке мақта  дайындаудың  жоспарын  едәуір  асыра  ...  ... ... ... ... ... Куйбышев, "Алғабас", "Қызыл  Ту",Қызылабад атындағы колхоздар өте жоғары мақта өнімін жинауға  қол  жеткізді.Оның  жеке  ...  мен  ...  ...   ...   ... ... 25-30 ... дейін одан да  жоғары  мақта  жинаудықамтамасыз етті.  Шаруашылықтар  ...  ...  ...  ...  көп  ...  ...  ...  айналдыру  бау-бақша,  жеміс-жидек,көкөністер түрлерін, ет, сүт, арпа, бидай, жүгері  өндірудің  жолдарына  ... ... ... ... іске  ...  ...  шаруашылықтардыңтабыс көзі әлде қайда молая түсті.Осы жерде бір айта  кететін  мәселе  ...  ...  ...  ... 1924 ... ... ... ауылы ұйымдастырыла бастағаннан  кейінқызу қолға алына бастады.  Оған  дейін  қазақстандық  бұл  ...  кең  ... ... ... ... орталықта жортқан  жабайы  аңдардың  тұяғыкүйетін, ұшқан құстың ... ... шөл дала  ...  бойы  ...  ... ... ... өтетін үлкен  керуен  жолында  шөлге  шыдамды  түйелерменғана кірекештік жалғасып жататын. Онда да бұл  ...  шыға  ...  "су  ... ... ... ... тұратын. Демек,  жолдың  өн  бойында  судыңқұны алтынмен ... ... ...  бастап  байқұлақтардың  малы  тәркіленді,  ...  ... ... ... ... ... алынды.  Осының  алғашқынегізінде  1929-1930  жылдары  "К-22"  арықтары  сәл-пәл  табаны  ...  ...  ұсақ  ...  ауылшаруашылық  артелдері   ұйымдастырылабастады. Кулақтардан тәркіленген 30 жылқы, 45 сиыр, 6  ...  ...  ... ... ... ...  30  ұялы  бал  ...  6  ат  сеялкасы,  2  аттырмасы, 2 шөп жинайтын, 4  ат  ...  4  шөп  ...  ...  ... ... күрек, бесақалар, 4 қол  арба,  оншақты  атегер-әпзелдері,бір ұстахана колхоздар меншігіне өтті.Колхоздар ауыл-ауыл ... ... и ...  ...  ...  жылдыңаяғында 10  колхоз  ұйымдастырылды.  Мысалы,  ...  ...  ... ... ... Еркіншілік, Исаев,  "ІІІ-бесжылдық",  "Прогресс",Жамбыл,  Сакко-Ванцетти.  1935  жылдан   бастап   осы   ...   ...  ...  ...  ...  ...   "Қызылабад"   МТС-ыдүниеге  келді.  Мұндай   МТС-тер    кездегі   Мақтаарал   ...   ... үшеу ... ... МТС-на қарайтын  колхоздардың  атақ-даңқы-соғысқадейінгі кезеңде дүркіреп қатты шықты. ... мал ...  ...  ... сауат ашу, балалардың 7 жылдық білім алу ісі қолға алынды.Осы колхоздар  1942  жылы  мемлекетке  берілетін  ...  тыс  ... ... ... 6 ... ет, 2  ...  сары  май,  700  ...  200  келте  тон,  500  кило  қауынқақ  ...   ...   ... жыл  ...  ...  ...  ...  жазылып  жатты.  Сакко-Ванцетти ауылдық Советтің  ...  ...  ...  бір  өзі  мал-мүлкінсатып Отан қорғау, қорына 1 миллион 102 мың  сом  ...  ...  сол  ... ... ... Алғыс хат алды. Бұл үлкен тарихи оқиға болды.1940-1941  жылдары  Қызылабад  орталау  ...  ...  ... 19  ...  ...  аттанып,  пулеметшілер  батальонын  басқаражүріп, 1945  жылдың  наурызында  сол  есіл  ер  ...  Одер  ...  ... ... мерт ... Оған ...  Одағының  Батыры  атағы  берілді.Ұлы Жеңістің 30 жылдығына орай  1975  жылы  ...  ...  ...  ...  ...  биіктігі  14  метрлік  монумент-ескерткішке  4солдаттың бейнесі белгіленген, оның ... ...  ...  бейнесісомдалған. Сонымен бірге, бұрынғы  10  ...  ...  ...  ...  800-ге  ...  ...  ...  аты-жөндері  стенд-тасқа  ойыпжазылды.  Қоғамдық  ұйымдардың  күшімен  мезгіл-мезгіл  жиындар   ... ... ... ... ... ... ...  орынғаайналып отыр. Ж.Нұрлыбаев мұғалім болып істеген орта  мектеп  қазіргі  кездебатырдың есімімен аталады.Бір кездегі 10 колхоз ... ... ... ...  бәрі  ... атындағы ірі колхозға  айналып  еді.  Сол  ...  бұл  ...  ... ... қол ... Осы ...  алғашқы  жылдары  басқарғанШүренбай Тұрғанбаев  Социалистік  Еңбек  Ері  ...  55  ...  ... - ... ... атқарған Аязхан  Қалыбеков  Ленин,  "Еңбек  ... ... және  ...  ...  ...  Халық  шаруашылығыБүкіл-одақтық көрмесінің  алтын,  күміс  медальдарына  ие  ...  ... алды ... Ұлбосын Қуатбекова бір маусымда 150  тоннаға  ... ... Ол қыз  ...  XXV  съезіне,  Қазақстан  Компартиясының  XVсъезіне делегат болды. Ұ.Қуатбекова "Еңбек  Қызыл  Ту",  ...  ... ... Атақты бригадир Тұрсынхан Уәлиев  мақта  өнімділігін  35центнерге дейін жеткізгені үшін Кеңестер ... ... ...  ... ... революциясы", "Еңбек Қызыл Ту" ордендерімен  марапатталды.Жұмабай Оспанов, ... ...  ...  ...  және  ...  сияқты  тағыбасқа да көптеген жақсы-жақсы  өндіріс  жетекшілері  ерекше  еңбек  ... ауыл ... ... бұл ... қазіргі  кезде  120-дан  аса  шаруақожалықтары жұмыс істеп жатыр.1951 жылдан бастап, Ильич ауданының түстік  жағындағы  ...  ... ... сол ... ... ... ...  игеріле  бастады.Қазақстанның Солтүстік, Шығыс, Батыс облыстарынан кішігірім  колхоздары  70-80 үйлермен ... ...  ...  ...  ...  ...  бастады,  мұныңүстіне осы  маңдағы  жергілікті  халықтардың  ...  ...  ...  Жеригеру, су жүйелерін салу, үйлер тұрғызу, жол салу,  ауыз  су  ... ... ... қызу ...  ...  ...  ... бұл өңірде қала  типтес  әдемі  ауыл-селолық  поселкелер  бой  көтеребастады. Әрбір  ауылдың  орта  ...  ...  ...  сауда  орталығы,ауруханасы, байланыс бөлімшелері тұрғызылып жатты. Халық жан-жақтан  ағылып,көбейіп  кетті.  Тек  ...  ...  және  ...  коммунизма"колхоздарының әрқайсысындағы түтін  саны  ...  ...  ...  ...  ...  1956  жылы  6  ...  КПСС  ...  Комитеті  мен  КСРОМинистрлер  Кеңесінің  "мақта  ...  онан  әрі  ...  ... ... және өзбек республикаларындағы кең байтақ1.2 Мақтаарал ауданының климаты,  су ресурстарыМақтаарал ... ... -  кең  ...  Казақстан  жерiнде  оныңгеографиялық  орнына   және   жер   бедерiнiң   сипатына   ...   ... ... ... ... ...  ...  аймақтар  сияқтыауданның  климатына  да  радиациялық  және  ...  ...  ... әсер ... ... ... Қазақстан аумағы үстiнде бүкiл  жылбойы жоғары қысымды ауа қабаты үстемдiк ... ал оған  ...  ... ... ... тән  келедi.  Жалпы  Мақтаарал  ауданының  көпшiлiкбөлiгiнде антициклондық  ауа  райы  басым.  ...  ...  ...  ... ... жылына солтүстіктен оңтүстікке қарай 2000 сағ-тан 3000  сағатқадейiн артып отырады. Жылына 260 күн ұдайы ашық болады,  бұлтты  ...  ... 60 ...  10  ...  ...  ...  Мiне,  осылардың  нәтижесiндежиынтық радиация мөлшерi де  солтүстіктен  оңтүстікке  қарай  4200-ден  5500МДж/м2-ге дейiн ... ... Сол ... ...  ...  (жер  бетiнiң)сәуле қайтару қабiлетiне байланысты сiңiрiлетiн радиация мөлшерi  де  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қыста  тұрақты  қаржамылғысы қалыптасқанда ең жоғары мәнiне 70 — 80%-ға жетiп,  ...  ... 20 — 30%-ке ...  ...  ...  жылдық  тиiмдi  сәулеленумәнi солтүстікте 1500-ден оңт-те 2100 МДж/м2-ге ... ... ...  ... ... ... ... солтүстікте 3,5 — 4,5 ай (қараша  —наурыз), оңтүстікте — 1 ... ... ... ... ...  ...  ... солтүстіктен оңтүстікке қарай 630-дан 420 МДж/м2-ге  кемидi.  Шөлдiөңiрдiң қуаңшылық маусымында жылудың көп мөлшері турбуленттi  жылу  ...  Тек  ...  ...  ...  ...  ...  сол  сияқтыкөгалды жерлерде буландыруға кететiн жылу  мөлшерi  ауаны  турбуленттi  жылуалмасу ...  ...  жылу  ...  ...  болады.  Жазғы  шұраттыққұбылыс,  яғни  булану  есебiнен  күндiзгi  ауа   ...   ... ... болуы жақсы байқалады.  Радиация  мен  жылу  балансыныңөзгерiсi  ауа  температурасын  ...  ...  ...  ...  темп-расыМақтаарал ауданында 150 С-қа дейiн көтерiледi. Шiлденiң күндерінде  ... С-қа ... Жазы ... ... ... ... ауа темп-расы 35°–50  дейiнқызуы мүмкiн. Көктемнiң соңғы үсiгi шiлдеде, ал күздiң ерте  үсiгi  тамыздыңаяғында түсуi мүмкiн.    Мақтаарал ... қысы ... Бұл ... қыс айларында жиi-жиiқайталанатын жылымық құбылысы кезiнде ауа температурасы ең  10  0С-қа  ... ... ... ... ... ... деңгейi 15  —  20  0С-танда төмен аяздар ... ... ... ...  тыс  ...  жазтым ыстық әрi ұзақ. 40 0С-қа және 45°С-қа,  топырақтың  беткi  қабаты  70°С.Кейбiр ... ауа ... 45 0С — 470С одан да ... ...  ...  Күнэнергиясының  мұншама  көп  қоры,  Мақтаарал   ауданында   гелиоэнергетиканыдамытуға ... ...  ...  ...  ...  ...  жерi  қыс  маусымындаоңтүстік антициклонының тармағы мен азорлық ядросының  ыкпалына  жиi  ұшырапотырады. Осыған байланысты ... ... ...  ... ... ал ... солтүстік-батыс  бағыттан  соғатын  жел  басым  келедi.Мақтаарал ауданындағы атмосфералық  процестер —  Еуразия  секторының  3  ...   ...   ...    ...    ...    ...    менантициклондардың  алмасу  жолдары  ендiк  бағытпен  өтсе,  онда   ол   ... ... ... ...  ...  айналым  кезiнде  Қазақстанныңкөпшiлiк   бөлiгiнде   жауын-шашынның   ...   ...   ауа   ...  ...  айналым  кезiнде  Мақтаарал  ауданына   суық   ...  енуi  ...  ...  ...  ...   ... жел күшейедi. Сiбiрлiк айналымда — оңтүстіктен  ...  жылы  ...  ...  ауа  ...  ...  ...   ...  ауданының   климатының   қалыптасуына   оның   жер   ...   ... де ... ...  ...   ...   ...   процестергеоңтүстік және оңтүстік - шығыстағы тау ... ... 4000 —  5000  ... Каспий және Арал теңіздерi сияқты  су  ...  да  ...  ... ... ... тау ... ... ендiк  бағыттағы  шептiкбелдемiн солтүстік - шығыс бағытқа қарай ойыстырып, ауа  ...  ... ... Осы ауа ... ... ... тау ...  жергiлiктiклиматты қалыптастырушы тау аңғарлық ауа айналымын тудырады.  Орташа  жылдықжауын-шашын мөлш. жазықта 100—200 мм болса,  тау  ...  ...  ...  артады.  Жазық  өңiрлерде   жылдық   жауын-шашынның   максимумы   ... ал тау ... ... 2 рет (наурыз  —  сәуiр  және  ...  ... ... Су ... бриздiк айналымды тудырады,  ол  құрлықтаондаған километрге ғана  таралады.  Орта  ендiк  бойындағы  су  ... - ... ... ... жылы ылғалды  ауа  ағыны  үстемдiк  етсеоңтүстік - батыс  жағында  атмосфералық  суық  серпiлiс  ...  ...  ... Арал теңізі мен Каспийдiң  солтүстік  -  шығыс  бөлiгiнен  жиi-жиiбайқауға  болады.  Су  айдындарының  ...  -  ...  ...  ... - шығысында жауын-шашын 2—3 есе көбiрек түседi. Су ресурстары.    Мақтаарал ауданындағы  су  ...  ...  ...  ...  127   өзен   (жалпы   үзыңдығы   5   ... 34 көл ... 110 млн. ... ... 30 ... ...  6  млрд.текше метр), 29 пайдаланылатын жер асты сулары және 5 минералды  су  ... ... ... аумағына жылына орташа есеппен 37  млрд.  текше  ... су ... ... ... су ... отырады.   Мақтаарал ауданындағы ең ірі және ұзын өзен - Сырдария  ...  ... ... ... ... ... Арал ... қүяды.  Облысаумағындағы Сырдария өзенінің негізгі саласы Арыс өзені (378 км), ол  Алатаумұздықтарынан басталып, жол-жөнекей ... (130 км), Ақсу (133 км),  ... км), т.б. ... өзен  ...  ...  Маңызды  да  ірі  өзендерқатарына Келес (102 км), Бадам (145 км) өзендерін жатқызуға ... ... ең ... ... - ...  бөгені  1965  жылыпайдалануға берілген,  су  ...  5,2  ...  ...  ...  су  өткізумөлшері 200 м3/с.  Одан  су  алатын  Қызылқұм  (106  км),  ...  (10  ... ... 71,5 мың гектар егістік  жер  суландырылады.  Бөген  суқой-масының  сыйымдылығы  37  млн.  ...  ...  ол  ...  Арыс   ... толығып отырады.   Мақтаарал ауданындағы 100  мың  гектардан  астам  ...  ... үшін 9336 ... су ... 1743 км су қашыртқылары және  800  данатік дренажды ұңғышалар, 21 мыңнан  астам  гидротехникалық  ...  ...  ...  ...  ауыл  ...   ...   басқа   дамақсаттарға пайдаланылады.    Мақтаарал ... ...  ...  ... ... Мырғалымсай,  Талас-Ақсу,  Иқансу,  Бөген  ...  ... ... ... ... ... алабының су қоры 260  млн.  текшеметрден асады, минерадды сулар Сарыағаш, Манкент  шипажайлары  мен  Темірланауылдарында ... ... ... ... Тағы бір айта  ...  белгіленген  шартқа  сәйкес  өзен  ағысы  ...  су  ...  тек  ...  келісім  бойынша   салынуы   тиіс   десек,Өзбекстан бұл жерде де басқаша қадамға ...  ...  ...  Арнасайсу қоймасын салып алды. Ал бұл өз ...  ...  су  ...  ... ... ... 2160 ... метр су өтімінің төмендеуіне  әкепсоғуда. Басқаша айтсақ, Өзбекстан алдымен өзін сумен ...  ету  ... ... трансшекаралық өзендерді пайдалану ережесін  ескерусіз  қалдырды.Қырғызстан мен Өзбекстан бұл мәселеде ... еркі ... ...  ... ... Мақтаарал ауданының жер ресурстарының сапалық жағдайыМақтаарал ауданындағы жері негізінен  жазық,  көпшілік  бөлігін  орташабиіктігі теңіз деңгейінен 200-300 м ...  ...  ...  ...  ... ... Терістігіңде Бетпакдала шөлі, Шу аңғарының оңтүстігін  Мойынқұм,облыстың батысында Қызылқұм және ... ...  қиыр  ...  ... ... ... бөлігінде, Жамбыл облысының аумағымен шектес,  оңтүстік-шығыстан солтүстікке ... 217 ... ... созылып Қаратау жотасы  (еңбиік нүктесі 2176 м) жатыр, ал  ...  ...  ...  ... - Өгем ... ... ең биік нүктесі - Сайрам шыңы  (4238  м)бар. Өгем мен Келес өзеңдерін  бөліп  жатқан  Қаржантау  ...  ... ең ... ... болып  табылады.  Қаржантаудың  орташа  биіктігі2000 м, ал ең биік нүктесі - Мыңбұлақ тауы (биіктігі 2834  м).  ... ... ... ... терең, аңызға толы  қарт  Қазығұрт  (ең  биікнүктесі 1600 м) тұр.  Қазығұрт  тауы  ...  ...  ...  аңғарынатіреледі.Қазығұрт туралы жыр да, аңыз да көп. Көк Тәңірі дүние  ...  ...  ... ... жаңа  бір  пәк  ...  жасау  үшін  Нұх  пайғамбардың  кемесінеадамзат, ... ... ... ...  ...  ...  тазатұқым сақтап қалмақ болған. Топан тартылып, су қайтқанда,  Нұх  ... ... ... ... ... деседі.Мақтаарал ауданындағы жер бедеріндегі жазықтар мен таулы  аймақтар  жиіалмасып  отырады.  Мұнда  ...  ...  ...  ...  шөлдерден  биік  таумұздықтарына дейінгі климаттық табиғат ... ... ...  ...  ...  тектоникалық   жер   сілкіністері   ...   тау   ... әлі ... ... бедерінің қалыптасуына зор  ықпал  етуші  күштер:  ағын  ...  ... Осы  ...  ...  антропогендік,  яғни  адамдардың  шаруашылықәрекеттері табиғи ортаның, әсіресе жер  бедерінің  ...  зор  ... ... ... ... мен суару  аймақтары,  авто  және  теміржолдар, кеніштер мен қала салынған аймақтар, т.б.Геологиясы және кен ... ... ... ... ...  Тұран  плитасына  жатады.Қаратау  жотасы  -  протерозой  ...  және  ...   ...  ...  ...  ...  кұмтас  конгломераттарынан  жәнедевонның жанартау ... тау ... ... ...  ...  ...  ...  пермь  дәуірінде  қалыптасқан  интрузиялық   және   ... ... ...  ...  шөгінді  тау  жыныстарыкездеседі.Мақтаарал ауданындағы жер қойнауы  әр  түрлі  ...  ...  ... ... ... ... ... гипс, әктас, оттөзімді  саз,  кварцтықұм  қабаттары,  мәрмәр,  түрлі  ...  ...  бар.   Қарт   ... ... Мырғалымсай және Байжансай қорғасын-мырыш кеніштері  20ғасырдың 40-жылдарынан жұмыс істейді. Боралдайтау, Қаржантау,  Күмісті  жәнеЖоғарғы Бадам ... кен ... орны ... ... ... ...  және  ...  мұнай-газ  кенорындары  бар.  Боралдайдан,  ...  ...   және   ... ... ... ... ...  Облыс  аумағындағы  Қаратауфосфорит алабына жататын Герес және  Үшбас  фосфор  кен  ...  ...  Ал  ...  ең  ...  сілемі  Қаржантау  мен  Сайрам   жоталарыөнеркәсіптің көптеген салаларына өте ... ... ... кеніштерінде резина, қағаз,  бояулар  дайындалады,  газ-мұнайбұрғылау жұмыстарында кеңінен пайдаланылатын минералдық ...  -  ... ... бар.Мақтаарал ауданындағы құрылыс материалдарының минералды-шикізат  базасыәр түрлі цемент, керамзит, ... шыны және ...  тас  ...  ...  ...  ...   ...   қолданылады.   Олар:Қазығұрт,  Бадам,  ...  және   ...   ...   ...   ... ... ...  Леңгір  оттөзімді  сазы,  Күрішбұлақ  кварцқұмы, Дарбаза және Қыңырақ бентониттері, Сарытопырақты  ...  ... ... мен құмтастардың табиғи қоспалары көп кездеседі.Үстірттің топырағы  солтүстіктен  оңтүстікке  қарай  өзгереді.  Солтүстікқыратты ... ... ...  тән  және  ...  ...  қоңыртопырақпен  жабылған.  Оңтүстікке  таман  созылып  жатқан   ңсорң   ... ... ... оны ішінара әр тұрлі сұрғылт топыраққа  ауысатынтопырақ  алып  ...  ...  және  ...  аудандар  сортаңдау  гипсті,қиыршық тастылау сұрғылт топырақ басқан шөл.  ...  ...  ...  ... шөл тараған, онда жартылай бұталы өсімдіктер көп,  ағаш  өсімдіктеріқара сексеуіл аз.Микрорельеф өсімдіктердің  ...  ...  әсер  ...  Ұсақ  ... шұңқырларда әдетте боз  аралас  баялыш  өседі.  Бұл  шұңқыр  тереңболған сайын бозы да  ...  ...  ...  кең  әрі  ...  жақсыылғалданатын қазаншұңқырларда ағаштар немесе қара  сексеуілдің  ірі  түптеріөседі.  Аудан  үстіртінің  жекелеген  учаскелерінде   ұсақ   ...   ... Олар қара ... ... бекиді. Құмдарда құм қияғы,  ақ  жусан,қараған өседі. Ақ сексеуіл өте сирек кездеседі.  Бұл  ...  пен  ... ... ...  Аймақ  жерінде  400-ден  астам  өсімдік  түрлеріөседі. Өсімідік жамылғысы ...  ...  ...  табиғи  зоналықтысақтайды. Солтүстікте астық тұқымдас жусанды ассоциациядан оңтүстікке  қарайжусанды-  бұйырғанды  ассоциацияға  ол   өз   ...   ... ... ...  өсімдіктерінің  ең  басты  ерекшеліктері:біріншіден,  біртұтас  өсімдік  жамылғысы  болмай,  жеке  ...  ... ... ... ... ... құрғақшылық  пен   ыстықклиматқа бейімделуі (ксерофиттік  өсімдіктер  ...  ...  ... бетіндегі бөлігінен гөрі тамыр жүйесінің  жақсы  ...  ал  ... ... ол ... тікенекке айналып кетеді. Енді  біреулеріндеол ұзын тікеншеге айналып, балауызданып, шырыштанып тұрады.Аудандағы  жануарлар  ...  ...  оның  ...  ...   құмдыалқаптарының  жануарлар  дүниесімен   салыстырғанда   бай   ...   ...  ...  ...  ...   қоян   ...   етеді.Саршұнақты  дала  күзені  аулайды.  Кірпікөп   ...   ...   ... ... кездеседі.   Құстардан бозторғайды,  тарғақты  кездестіругеболады. Үстіртті қоршап жатқан және физикалық-географиялық  жағдайдың  ... ... ... ... ... алаптың фаунасы бай.  Бұлучаскелерде қасқырлар, шиебөрілер, жалпақ тіс  ...  ... ... ... ... ... бұта. Жапырақсыз  жас  өркені  шырынды.  ... ... ... тамыры болады. Ол тереңнен су  сорады.  Суды  ...  өте  аз  ...  ...  жас  ...  ...   іскеасырылады. Бұйырған құм басқан  ...  да  ...  ...  ...  ... ... азығы.Изен. Негізгі жемдік өсімдік, Оның сабағының  төменгі  жері  сояуланыпағашталынады, ал үстіңгі жері ... ... ...  да  ...  ол  құрғапкетеді. Сондықтан изенді жартылай бұтаға қосады. Изен  көп  жылдық  өсімдік.Сабағы қызғылт,  жапырағы  өте  ...  гүлі  ...  Оның  ...  менсабағында көп мөлшерде белок болады. Сондықтан  оны  ...  ...  ... Оны ... мал ... ... ... Малды жақсы семіртеді.1.4.Мақтаарал ауданының халқының этнодемографиялықсипаттамасыМырзашөл өңірінің тың жерлерін бірлесіп суландыру  және  игеру  ...  ... ... ...  Осыған  сәйкес  Қазақстан  Компартиясы  ОрталықКомитеті мен КСР Министрлер Кеңесі 195бжылғы 5 қазанда^34  санды  ... ... Одақ  пен  ...  ...  ...  ...  ...  осы  қаулыға  жауап  ретінде  Оңтүстік  Қазақстан  ...  ... мен ... ... ... ... ...  комитетінің  1957жылғы  23  қаңтарындағы  қаулысы  ...  жаңа  ...  ...  ... ... ... ... жатты. Осы кезден бастап  колхоздар  бірінебірі қосылып, ірілендіріле  бастады,  МТС-тер  негізінде  ірі-ірі  совхоздардүниеге ... ... жаңа ... совхоздар  ұйымдастырыла  бастады.  Соныңбірі - Ильич ауданынан ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  тамаша  тәжірибелі  маман  Арысланов  басшылық   жасады.   Бұлшаруашылықтың алты ... ... ...  жыл  ...  орта  есеппен  10  мыңтоннаға дейін мақта беріп отырған кездері болды.  ...  бұл  ... ...  ...  ...  ...  отырып,  ауылшаруашылығының  көпсалалы түрін мал басын  өсіру  арқылы  ет,  сүт  және  ...  ...  ... бастады. Құс, шошқа шаруашылығын дамытуға көңіл бөлінді.Жібек  құртын  өсіру  ...  ...  ...  өзі   өте   ... бірі болатын . Әсіресе  бұған  Өзбек  КСР-інің  құрамында  болған1963-1971 жылдары кездерінде өте ... баға ... Одақ  ...  ... ...  ...  да  барынша  дағдарысқа  ұшырады.  Ақыр  ... ... ғана ...  ...  Мақтаарал  өңірінде  піллә  өніміөндірілмейтін жағдайға келтірілді. Тұт ағаштары  қырқылып,  жойылып-құртылыпжіберілді. ... ... ...  бір  ...  бұл  ...  ...  ...  жылдан  бастап  Ильич  ауданының  орталығы   шаруашылықтарғажақынырақ деген есеппен Жетісай поселкесіне ...  ...  Ал  ... ... ... ауданының қарамағына берілді.  Сол  кездегі  шағынғана  Жетісай  поселкесі  бұл  ...  30  ...  аса  ...  бар  ... ... айналды.  Кезінде  тоқтап  қалған  кейбір  үлкенді-кішіліөндіріс орындары,  әртүрлі  цехтар  ...  іске  ...  ...  ... "Стройдеталь" заводы істей бастады.1963 жылдың басынан бастап Мырзашөл өңірінің Киров,  Ильич,  Мақтааралаудандары қамтып ... ... ... ... ... ... ССР-нің құрамына беріліп жіберілді. Осыған  дейін  Қазақстанның  тұсында  үлкен-кішілігіне  қарамастан  аудандар  біріне-бірі  ...  ...  ... ... пен ... ... ... ауданы болып, екі жылдан соң  өмір  заңыөз дегенін болдырмай қоймайтыны  сияқты  қайтадан  Киров  ауданы  өз  ... ...  ...  ...  да,  бұрынғы  Ильич  ауданы  болыпкелген аймақ, ендігі ... 1965 ... ...  Жетісай  ауданы  болып  ашылудәрежесіне ие болып қалды.Міне, содан бері ... ... ... ...  Абай  ... луч", "Путь к коммунизму",  "XXII  партсьезд",  "Заря  ...   ...   ...   және   ...   ...   "Жетісай","Қараөзек", Ленин атындағы совхоздардың еңбекшілері жыл сайын  қал-қадірінше"ақ алтын"  өндіру  ...  ...  ...  ...  жатты.  Советдәуірінің  соғыстан  кейінгі  56-60  жылдардан  бастап   колхоз-совхоздардыңжағдайы түбегейлі жақсарды, экономикасы мен ...  ...  іс  ... ...  мен  ...  ...  ...  жүргізіліп  отырды.Мұның өзі егістіктен алынатың өнімділік  өнімінің  жоғары  болуына,  ... ... ... ... ...  ...  өнімді  малшаруашылығыныңжжем шөп базасын толық жасақтай отырып, ет, сүт, жұмыртқа  дайындау  ... ... ... ... болды.Жетісай  ауданын  қатарынан  14   жыл   ...   ...   ... ... хатшысы, орыс ұлтының өкілі  Иван  Константинович  ... ... ... ... Елге ...  ...  ауданға  тура,  әділ  басшылықжасады. Соның нәтижесі болса керек, мұндай үлкен лауазымды  ...  ...  ...  ұзақ  ...  Мырзашөл  өңірінде   бірде-бір   азаматістемеген  екен.  Осының  өзі,  оның  адамгершілік  ...  өте   ...  ...  ...  ...  ...   меңгергенадамда ғана осындай жағдай орнығады, ... ... ...  ... ССР ... Советіне өздерінің  округінен  депутат  етіп  сайлады.  ОлҚазақстанның  ...  ...   ...   ...   еді.   ... ... ... ордендер  мен  медальдармен  марапатталған  ерекшесый-құрметке ... ... бірі ... ... 40 ...  аса  жауапты  ел  басқару  жұмыстар  атқарып,  ... ... ... осы ...  көз  жұмды.  И.К.Мороз  есімін  есте  сақтаумақсатында  ...  ...  ...   ...   ...   ... атындағы музыкалық драма театрының алдындағы ойын-сауық,  жиынөтетін алаңы осы кісінің есімімен аталады. Бұл ...  ...  әлде  ... ... ...  ...  ...  сырттан  кадрлар  шақырылғанемес өзінің дос-жарандарын,  ...  ...  ...  қызметтергеорналастыруға барған емес. Әркімнің қабілетіне қарай  атқарған  қызметтерінеәділ бағасын беріп отырды, тұрмыста қанағатшыл, өте қарапайым еді.Жетісай  ...  ...   мен   ...   ...   ... пен талапшылдық деңгейінде өндіре жемісті жұмыс істеген  аудандықпартия комитетінің бірінші секретары ...  ...  ...  ... болды. Ол осыған  дейін  Алматы  ...  ...  ...  ... ... ... ... Сайрам аудандық  партия  комитетініңекінші  хатшысы,  ...   ...   ...   атқару   комитеті   төрағасыныңорынбасары, совхоз директоры және Ленин аудандық өндірістік  ауылшаруашылығыбасқармасының  бастығы,  ...  ...   ...   ...   ... ... ... болып істеді. Ол Қазақ,  ССР  Жоғарғы  Советініңдепутаттығына  сайланды.  Оны  елге  сіңірген  ерекше  ...   үшін   ... 3 ... ... ... Ту ордендерімен  марапатталды.  Мұндай  үлкенқұрмет Одақ кезінде екінің ... ...  ...  ескеретін  болсақ,бұл  азаматтың  халқына  ...  ...  ...  ...  өздеріңізбағалай берулеріңізге болады.Ильич ауданы болып тұрған кезінде соғыс және еңбек ... 1917  ... ... ... 1955-60 ... осы  ...  ...  комитетініңбірінші хатшысы болған жылдарында соның  ...  1956  жылы  ...  ... ... мақта  дайындаудың  жылдық  жоспары  асыра  ...  ... ...  жетістікке  ие  болды.  Осыған  байланысты  ССРО  ЖоғарғыСоветі Президиумының Жарлығымен тек Ильич ауданы ... 16 ... осы  ... ... Ері ... берілді. Олардың ішінде Е.Тасанбаев,  Ә.Оспанов,В.Куликов,  Ф.Орлов,   К.Маханов,   Н.Есентаев,   М.Тоқжігітов,   ... ... ...  ...  ...  тағы  ...  ...  алпысыншы  жылы  Е.Тасанбаевты  артта  қалып  келе  жатқан  Мақтааралауданының  ...  ...  ...  ...   ...   сол   ... ... аяғына дейін мақта теруді дұрыс ұйымдастырудың  нәтижесіндеауданда мақта дайындаудың жоспары ойдағыдай орындалды.  ...  айту  ... ... ... Е ... ...  ...  еңбегі  орасанзор болды. Сондықтан да ол бұл үш аудан Өзбекстан  ...  ...  ... ... ... атқару комитетінің төрағасы,  соңырақ  осы  облыстықпартия комитетінің  бірінші  хатшылығы  болған  кездерінде  ...  ... арқа ... ...  ...  бола  ...  ... тиістіміз.Кейбіреулер  Тасанбаев,   тағы   ...   ...   үш   ... ... ... ... айтады. Бұл дұрыс  емес.  Совет  дәуіріндеН.Хрущевтің тегеурініне ... де  ...  ...  ...  ...  ол  кездегіпартияның қаһарына тек "мақұлмен"  ...  ...  Оған  ...  ... ... Комитетінің бірінші хатшысы Д.A.Қонаев ағамыздың  кейбірмәселелер бойынша "мақұл" демегені үшін  қызметінен  шеттетілгені  бәрімізгебелгілі. Олай болса, ағайын, әр  ...  ...  ...  ...  немесеқатаң тәртібі болғанын естен шығармағанымыз жөн шығар.Мырзашөл өңірін игеру ісіне  барынша  ат  салысқан  ...  бірі  ... ... ... Ол 1926 жылы ...  Қазақстан  облысының  Жәнібекауданында туған. Қазақтың  ауылшаруашылық  институтын  бітірісімен  Мырзашөлөңіріне ... ...  ...  ауыл  құрылысы  тресінде  прораб,  бөлімбастығы, бас инжәнер, трестің  басқарушысы  ...  ...  ... ... ...  ...  басқарушылыққызметінде елеулі еңбек жасады. Соңырақ бірер жылдай Ильич  аудандық  ... ...  ...  онан  ...  Оңтүстік  Қазақстан  өлкелік  сушаруашылығы ... ... ... ...  облыстарында  облыстықпартия  комитеттерінің  бірінші  хатшысы,  ...   ...   ... хатшысы, Қазақ  ССР  Министрлер  Кеңесі  төрағасының  ... ...  ...  жері  -  ...  ...  облыстық  партия  комитетініңбірінші  хатшылығында   он   ...   аса   ...   ...   Осы   ... шығып, туған топырағында дүниеден етті. Ол кезінде осы  Ильичауданында үйленіп, ... ... бала ...  қала  ...  Көптегенқұрылыс, су шаруашылығының қызметкерлерін тәрбиелеп, өсіріп шығарды.Ильич  аудандық  партия  комитетінің  бірінші  ...  ...  ... ...  ...  Шораев,  Захан  Ескендіров  және  аудандық  ... ... ... ... ... ...  ...  жолдастарқиын кездерде өте жақсы жұмыс істеді.  Ал  Ілияс  Бектенов  ағамыз  аудандықСовет  ...  ...  ...  орынбасары  тағы  басқа   да   жауаптыжұмыстарда болды.Мырзашөл ...  ...  ...  ...  ...  1950  ... ... "Жетісай құрылыс" Қ.Мусин,  кейінірек  "Казтолстепводстрой"  ... ... ... -Ш.Қожамқұлов, Б.Тоқбергенов  және"Межколхозстрой" -Ш.Есқараев, салалық құрылыс мекемелері, әсіресе  кезіндегіаудандық, тұтынушылар одағының бастығы М.Бекманов 6-7 ... ...  ... ... универмаг, нан, сыра зауыттарын, ресторан,  тағы  басқа  дакөптеген ірі-ірі ... ... ... іске қосуға  айтарлықтай  үлесқосты. Қаланың өсіп-көркеюі үшін  ең  алдымен  ...  ...  салу  ...  ...  ...  Абай  атындағы,  Байтұрсынов   және   БауыржанМомышұлы,  М.Горький  атындағы  мектептер,  ...  ...  ... оқу  ...  ...  ...  үйі,  Қ.  Жандарбеков  атындағымузыкалық-драма ... ... ... ...  Ал  қазіргі  егемендікалғаннан кейінгі соңғы 10-11  жылдың  ішінде  салынып  жатқан  ... ... ... ... үйлер, сауда нүктелерін тұрғызу бірінен соң  бірібой көтеруде.Жетісай қаласының аумағы кеңейіп, қанат жаюда. Канал бойынан  ... ... ... саны да, сапасы да жақсы.  Бірақ  қаланың  сыйқынкетіріп жатқан проблемалар аз емес  .  ...  ...  тас  ...  ... ... көгалдандыру ісінде , су жүйелерін тарту, ауыз су  келтіру,газдандыру жүйелерін әркім өздерінше жүргізіп  жатыр,  тәртіп  жоқ  .  ...  ...  ...   екен   ...   қала   ...   мен   ...  мекемелерінің  басшылары  "жер   беруден"   ...   ... ... бар. Қаланың  ішін  күл-қоқыстан  тазарту  жағы  мүлдемқанағаттанғысыз ... ... ... ... ... 75  ...  ... атап  өтуімізбен  бірге,  осындайда  кемшіліктерді  де  айтпай  ... ... ... ... Жетісай  аймағының  халық  шаруашылығын  жан-жақтыөркендету ісінің барысына: ...  ...  ...  ...  ... ... оқу, ... сауда,  т.б.  салаларда  кезіндеқажырлылықпен ерекше  жұмыстар  атқарған  азаматтардың  есімдерін,  сіңіргенеңбектерін, үлгі-өнегелерін ... ... ...  осындай  тарихи  торқалытойларда олардың есімдерін  құрметпен  атап  ...  ...  Атап  ...  ...  ...  ...  ...  Шүренбай  Тұрғынбаев,   ТемірханДойрашев, Жұмагүл Сәуірбаева, Жолбарыс Қалшораев,  ...  ...  ... ... Төреханов, Жәдігер  Арапов,  Сапарбек  Әжібеков,  НасырханАсанов, Байсейт Оралбаев, ... ...  ...  ...  ... Әнуарбек Тасқараев, Борис Тоқарев, Ахмет  Арсланов,  Атай  ... ... ... ... Айша ...  Дәулет  Момбеков,Ізбасар Серікбаев, Кенжегүл Дауылбаева, Бөрида Тоқбергенов,  Құрал  ... ... ... ...  ...  ...  Төребек  Әлімбетов,Ахмет Санақұлов,  Базарбай  Момбеков,  ...  ...  ...  Қадыров,Төлеген Рүстемов, Зайырбек Ахметов, Өстемір Бектөреев,  Орынхан  Нұрымбетов,Парқұл Әбуов,  Бүркітбай  ...  ...  ...  ...  ...   ...   Құдайберген   Айкенжеев,   Ізтілеу   Зүлеев,   ВладимирБелобородко, Сейсенкүл Қанжігітова, Өтеп Оспанов, Самиға ...  ... ...  ...  ...  ...  Додо  Хамраев,  МақсымДосжанов, Құттыбай Әжітаев, Балта Айхынов, Болсынай  ...  ... ... Қуанов, Әсілбек Набатов, Жұмабай Оспанов,  Айту  Сұлтанов,Осатай Құлымбетов,  Гахар  Жандарбеков,  Мүсәлі  Ізбасаров,  ...  ... ... Жорабек Төребаев,  Зұлпы  Халықов,  Дүйсебай  Әжіғабылов,Әбдіхалық  ...   ...   ...   ...   ...   ТұрсынбайБаймаханов, Әуелбек Әбішов, Серік  Қайырбеков,  Нәби  ...  ...  ...  Әбибуллаев,  Шапал  Омаров,  Қазақбай   Ұзақов,   ... ... ... ... ... ... ...  ТаңатБейсенбаев,   Мейірбек   Рсымбетов,   Александр   Алехин,   Өтен    ...  тағы  ...   да   ...   ...   ...   естеншығармаймыз.Халыққа рухани білім , оқу-ағарту, мәдениет-өнер саласының ірге  тасынқаластырып, ұйымдастыруға, алға  дамытып  ...  ...  үлес  ...  еңбек  сіңіріп  келе  жатқан  азаматтарымыз  құдайға  шүкір   ... ...  ...  әсіресе,  республикаға  еңбек  сіңірген  мұғаліматағын алғашқылардың бірі ... ... ... ... ...  ...  ...  аудандық  ардагерлер  кеңесінің  төрағасы  Тайырхан  Досаев,"Сырдария"  университетінің  президенті,  педагогика  ғылымдарының  ... ...  ...  Ғани  ...  ...  ...  ... директоры, педагогика ғылымдарының кандидаты Әбдіжаліл  Усманов,Жетісай медициналық колледжінің  бұрынғы  ...  ...  ...  ...  Лауия  Тоқбергенов,  "Сырдария"  ...  ... ... ... ... ...  ...  мүшесі,мәдениет  қайраткері,  ауданның  Құрметті  азаматы,  профессор   Бөрі   Иса,театрымыздың ... ...  ...  сіңірген  әртісіміз,  ауданныңҚұрметті азаматы Жеңіс  Қарғабаев,  Қ.Жандарбеков  атындағы  музыкалық-драматеатрының   бұрынғы   ...   ...   ...   ...   ... ... ... азаматы болған марқұм Әлібек  Мейірбеков,  осыдрама театрын басқарған,  белгілі  журналист,  ...  ...   ...   ...   баспагер   Мылтықбай   Ерімбетов,    Қазақстанкомпозиторлар ... ... ...  ...  ...  ондаған  күйлердідүниеге келтірген ұстаз  марқұм  Тойшыбек  Әбдуайтов,  сол  ...  ... өнер ... ... ... ... мен құрметіне бөленіп  жүргенТасболат  пен  Сәния  ...  ...  ...   Серікбаев,   АйжанТәженова орындауынсыз ешбір мереке, үлкен  той-жиындар  еткен  ...  ... ... ... ең  ...  ...  айналып  кеткен  нағызхалықтық әртістер еді.Мектеп қабырғаларында оқушылардың бойына ...  ...  ...  ... ... үлес  ...  келе  ...  ұстаздардың  ұстаздарыШырын Пірімбеков, Сейіткерім Жолдыбаев, Омархан Қозыбақов,  Любовь  ИвановнаНовикова, Мұхан  ...  ...  ...  -  ...  Әбішев,  ГүлзираСамсаева, Ермекбай Әрипов, Әсілбек Болатов қажы  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...   Әбдиев,   БазарбайКучаров, т.б. бәрін атап шығу мүмкін емес.Ауданның тарихының 75 жылдығына ...  ...  ...  ... үш азаматы туралы  еске  түсіре  жаза  кетуді  ойластырдық.  ... ... ... ... және ...  ...  ...  екеуіұстаздықтан,  үшіншісі  банк  қызметкерінен  аудандық   ...   ... ... ... ... де  ...  ...  жылдар  ішіндеаудандық партия комитетінің білдей бөлімдеріне басшылық  жасады.  ... ... ... үгіт  және  ...  бөлімінің  меңгерушілігіненалғашқы  рет  ұйымдастырылған  Жетісай  қалалық  Совет  атқару   комитетініңтөрағалығына,   ...   ...   ...    ...    ...  аудандық  оқу   бөлімінің   меңгерушілігіне,   Құрбанбайдыаупарткомның бөлім бастығынан ...  ...  ...  ...  ... жіберді.Осы  орынтақта  үшеуі  де  жаман  істеген  жоқ.  ...  ...  ...  басқарды.  Аудандық,  партия   комитетінің   пленум   мүшесі,аудандық, қалалық ... ... рет ... ...  ...  ...  ...  кейін  14-15  жылдай   қаладағы   Абай   ...  ...  ...   ол   ...   ...   ... білгір  маманы  еді.  Жақсы-жақсы  ...  ...  ... пен ... ... де ... етіп ... Ал Құрбанбай Сүленов  болсажәй қатардағы зейнеткер ретінде жүріп жатыр.Қазіргі  кезде  Қазақстан  ...  ...  ...   ... ... ел болды. Құдайға шүкір біреуден  ілгері,  біреуден  ... ... ... ... ... ... ...  Ендігі  жердеәрбір істелген  тіршілігіміздің  ...  ...  ...  ... туды. Ерен еңбек сіңірген, бұл дүниеден өтіп  кеткен  азаматтарымыздыңесімдерін  айтылатын  жерінде  құрметпен   аталып   ...   ...   ... көшелер, ауыл-аймақтар, мектептер,  көпірлер,  жолдар,  құдықтар,базарлар, клуб, мәдениет сарайлары, т.б.  ...  ...  ...  ... ... еді. Амал не бұл  жағы  ...  ...  қолдау  таппай,  ақсапжатады. Мәселен, осы  ...  екі  ...  ...  ...  ...  олар  ... ... пен Аязхан Қалыбеков жөнінде толғана  айтып  жүрерліктейерекше еңбек сіңірген азаматтар. Алғашқысы 60 жылдай, соңғысы 55 жылдан  асабір  ...  ...  и  ...  "Жер  және  ...  деп  ...   ... ... басшылық жасады. Кезінде ат қорасы  болмаған,  судыарықтан ішетін, қоржынды тамды елді-мекендерге  неше  ...  ...  ... су құбырлары, мәдениет сарайы, 4 жерде орта мектептер,  ...  ... ... ... ...  ...  көпірлер  салынды.  ҰлыОтан  соғысынан   оралмағандардың   монумент-ескерткіші   тұрғызылды,   тағыбасқаларының бәрі осы екі ... ... ... ... ... ... ... Еңбек  Ері  атағы  берілсе,  Аязхан  солкездегі ең ... ... ... және  ...  ...  Ту"  ...  жәнекөптеген  медальдармен  марапатталды,  Республика  ауылшаруашылығына  еңбегісіңген қызметкері ... ... ...  сақтау,  оқу-ағарту  мекемелерінсалу женіндегі игілікті істеріне жоғары баға беріліп,  осы  ... ... мен  ...  ...  тапсырылып  жатты,  кеудеге  тағатын"Үздік қызметкері" белгілерімен марапатталды. Бұлардың дүниеден  өткендерінебіраз жыл болды.  Осы  екі  ...  ...  ...  ауыл  ...  ауызтұшытып айтарлықтай ешнәрсе жоқ, ұят-ай !Кешегі  қызыл  империяның  кезінде  Мырзашөлдің  ...  ... ... ... орналасқан  халықтарды  сенімсіздік  күдікпен1928-1931   жылдар   аралығында   ...   ...   алі    ...  ...  ...  жер  аудару  науқаны  басталды.  Артынша   Қиыршығыстан  ...  ...  ...  әзірбайжан,  түріктерді,  осыданкейін  финдерді,  жылдың  алдында  молдабан-виссаравиялықтарды,  1941   ... ... ... ... 1943 жылдары Солтүстік Кавказдағы  шешен-үнгіштерді,  қарашайларды,  балкарларды,  1949  жылы   ...   ... ... ...  ...  жер  ...  әкеліп,  оларғакоменданттық тәртіп орнатты.Әдетінде кім болса, ол  болсын  келгендерді  құшақ  жая  қарсы  ... ... ... екі ... ... босатып беріп, бір  күлшесін  беліпжесісті,  ауру-сырқауларына  айран-сүтін  тегін  берді.  Ол  кезде   ... ... ... ... сату үрдісі жоқ болатын.  Олардыңкөпшілігі  Мырзашөл  өңірінде  аянбай,  адал  қызмет  атқарды,   ...  ...  еді.  ...  украин  A.Ляшко,   Н.Ткаченко,   кәрістерС.Хегай,  Ли  Тен  Хан,   ...   ...   ...   ...   әзірбайжанС.Нефталиев, Мамедов, немістер  В.Реймер,  И.Шмит,  Шфайзер  Геринг,  балкарБижанаров,  қарашай  ...  ...  ...  ...  ...   ... еврей Ф.Абдикаримова,  басқа  да  толып  жатқан  азаматтардыңбәрінің   есімдерін   бұл   ...   ...   ...   мүмкін   емес.   Күшпенкелтірілгендердің  көпшілігі  ...  өтіп  ...  ...   ... ... туған жерлеріне  қайтты,  гректер  Грецияға,  ал  немістерболса арғы-түпкі шыққан жеріміз Германия  ...  екен  деп  ...  ... ... Ал ...  ...  қазақ  ағайындарымен  біргелікте  тату-тәтті өмір сүріп жатқандары да ... ... ... мен  ...  ...  ...  ...  салуда  алғашқы  кездежергілікті халықтарға үлгі-өнеге бола білді. Ал қазіргі  кезде  бізге  келіпөзбек ағайындардың  ...  ...  ...  құрылыстарының  саны  да,сапасы да әлдеқайда асып кетті. Ал кәрістер  болса  шалы-күріш  ...  ... алға ... ... гүлдендіре беру  ісіне  Қазақстан  республикасы,  оныңпартия, совет органдары тиісінше көңіл бөліп  отырды  деп  ...  ... ... ... мақсатында қыруар қаржы  шығарып,  тік  дренаждарбұрғыланып, іске қосылған  кездерді  ...  ...  ...  ...  ... байланысты қазіргі кезде  бұл  саланың  жұмыстары  тоқтап  қалғанжағдайы бар. Осыған аса ... ... ...  ...  ... аудан басшыларының тарапынан  қозғау,  қолдау  көрсетуінің  нәтижесіндеМақтаарал ауданы бойынша егістік жерлерді мелиорациялау, жөндеу жұмыстары 2-3 ... бері ... ... жүргізіліп жатыр. Бұл халыққа жасалып  отырғанүлкен қамқорлық деп есептейміз.Бұл Мырзашөл өңірінің қазақстандық ... ...  ...  нешетүрлі күйтұрқыларға ұшырамады.  1963  жылдан  ...  ...  ...  ... ... түгелдей, бірсыпыра  қазақ  жерлері  Хрущевтің  ... ... ... Абырой болғанда қазақ халқының бір туар  кемеңгербасшысы Д.A.Қонаевтың  іс-әрекеттерінің  арқасында  1971  жылы  үш  ...  ...  ...   территориясы   Қазақстанға   ...   ... ...  ...  қалып  қойғанына  қарамастан,  осыныңөзін  үлкен  ерлік  пен  ...  ...  ...  ...  ...  Одақтадүрілдеп тұрған кезінде 1971 жылдан бастап бұл аймаққа үш рет  ...  ... кісі әр ...  сайын  аудандарға  көрегендік  қамқорлық  жасап  кетіпжүрді. Театр  салдырды,  оқу  орындарының  ...  ...  ... ... ... ... ... көп  мөлшерде  қаржыбөлдіріп отырды, қатынас-байланыс салаларына айрықша назар аударды ...  ...  ...  оның  зор  ...   ...   ...  ...  жұмыстары  Мақтаарал  ауданымен  тікелей   ... ... осы ... қара ...  ...  ...  Өзі  құрылғаннанбергі өткең жетпіс жылдан астам уақыт  ...  ...   ...  ... ... етті, шаруашылықтың әр саласын  табиғат  ерекшелігіне  сайөркендете  отырып,  ...  шын  ...  ...  шалқытты,  әлеуметтік-тұрмыстық тұрғыда зор табыстарға қол жеткізді, мәдениеті гүлденді,  халықтыңәл-ауқаты кемелденді. Мақта ... ... ... қайнар  көзінеайналды. Сонымен қатар егіншілік, бау-бақша және мал  шаруашылығы  бейнеттіңзейнетін көрсетіп, азық-түліктің  ...  жол  ...  Бір  ...  дала  ...  ...  Сыр-ана  суынын  және   жасампаз,   еңбектіңқүдіретімен ауылшаруашылық өндірісінің озық ... озат  ... жаңа ... ... ...  мен  ...  ... замандық ірі кәсіпорындары пайда болып, өсіп шықты...  Иә,  бұлардың  ... ... ... қисапсыз қайрат-жігер, үлкен тарих,  ұзақ  жол  жатыреді.Сонымен  Мақтааралдың  бүгіні  ...  көз   ...   ... ...  жағасында  жасыл  желек  жайқалған  ағысты  арықтар,мақтаның өркеш-өркеш ақ  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   мектептер   мен   клубтар,   дүкендер   ... ... мен ... ... ... асфальт  жолдарболып көз тартады, он сан ұлт  өкілдерінің  береке-бірлігі,  ынтымақ-достығыболып  сүйсіндіреді.  Цифр  ...  ...  ...   Киров,   Мақтааралаудандары бірігіп, атауын алған бұрынғы  қара  шаңырақ  ...  ... ... 598 ... шақырым жерді алып жатыр, ал  егістік  көлемі  42300.гектардан асады. 51 елді  ...  ...  ...  ұлт  ...  ...  жарасқан  сексен  мыңға  тарта  халық  тұрады;  соның  50  ... ұлт  -  ...  ...  ...  ...  ...  ... неміс, татар және басқалар екендігін атап айтуымыз лазым. Ауданда  ... 5 ... ... 6 ... ... 4 көлік мекемесі және  басқада ұйымдар бар..Кезінде әкімшілік Республика президентінің жарлықтары  мен  ... ... ... ...  ...  ...  ала  ... реформаны, жекешелендірудің  ұлттық  бағдарламасын,  дағдарысқақарсы   үкіметтік   бағдарламаны   жүзеге   ...   ...    ... ... ... ... ...  іс-қимылжасап, бірталай жұмыстар атқарды, әлі де ... ... Бұл ...  біріншікезекте халыққа тұрмыстық, қызмет көрсету комбинаты  жекешелендіріліп,  оныңнүктелері жеке адамдарға сатылды. Қазірде  осының  негізінде  ...  ... ... қалыптасу, қаз басу кезеңінен өтіп, нарықтың ну  ... ... жол ...  қызмет  аясын  кеңітіп,  көпшіліктің  көдесінежарады, көңілінен шыға білді.  6  кеңшардың  бесеуі  ...  "  ...  ...  ...  жүйемен  бәсекелі   аукционға   түсетінкесіпорындар  ...  ...  ...   ...   ...   ...  және  ұжымдық  кәсіпорынға   айналдырылды.   ...   ... ... тазалайтын  зауыттары,  бірнеше  құрылыс  мекемелері,  жемісжидек базасы, астық қабылдау  кәсіпорны,  агроөнеркәсіп  ...  ... ... ... ... ... ... жерде дерлік  еңбекшілердіңжерге, мүлікке деген үлестері анықталып,  дербестендірілді.  Уақыт  талабынасәйкес ...  ...  2  ...  ...  ...  ...  менкооператив құрылып жұмыс істеп жатыр. "Қуат" кооперативінде  ...  ... мен  шеге  ...  ...  ...  ...  ... негізінде өсімдік майын өндіру жолға  қойылған.  Ауданда  қолдабар  ...  ...  ...  ...  және  өз  шикізатымызды  өңдеудіұйымдастыру  арқылы  осындай  кәсіпорындарда  халыққа  ...   бір   ... мен ... өндіруге бағыт ұсталып отыр.Осы арада бір азғантай түйген ойларымызды айта  кетсек  дейміз.  Қазіржұмыссыздық қай ... ... бар. ... жоқ  деуге  болмайды.  Ол  -өміріміздің ащы  бір  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Жұмыссыздарға  мемлекет  тарапынан  түрлі  жеңілдік,  жәрдемдер   деберіліп жатыр. Бірақ, сол жұмыссыздық  кей  ...  ...  ...  даөтірік емес. Айталық,  жұмыссызбын  деп  жүргендердің  көпшілігінің  Жағдайыжақсы, тұрмыстары тәуір. Рас, жұмыссыздықгың бір ... ...  өз  ...  ...  ...  ...  ...  мамандығы  бойынша  қызмет   табаалмауында  болып  ...  Бұл  ...  мына   ...   ...   дұрыс.Бұрынғыдай "өкімет өлтірмейді,  өзі  ...  деп  ...  ...  ... ... ...  Ал,  ...  кейбір  азаматтарымыз  табылған  жұмыстыменсінбей, " мен жоғары білімді агрономмын, мұғаліммін, пәлен  де  түгенмін"деп ... ... ... ... қазір шіренетін  заман  емес."Өнерді үйрен де ... ... ... қай ... ...  да  ...  ...  еңбек  ет,  тырбан,  отбасыңды  жүдетпе,  ...  көр.  ... ... өзің ... заңы ... Бір ...  ... өз қамқорлығымен, үкімет оңды экономикалық  шаруаларымен  болысып  жатыр.Нарық сенің ... ... ... құдаң емес, босбелбеулігіңді,  енжарлығыңды,орынсыз көкірек кергеніңді көтермейді.Осы  орайда  жергіліюі  ...  ...   ...   ... ... ...  ...  қарсы  қатаң  саясат  ұстанбасатағы болмайды. Әрбір ауылдарда, елді ...  жаңа  ...  ...  ...   ...   Мырзашөл    -өңірі    ...    ... ... келіп, тоқыма, тері  илеу,  тон  тігу,  кілем,  алашатоқу, текемет басу цехтарын көптеп ашуға болады. Оған  ...  ...  ... күші де ... Тек іске ... ... ынта-ықылас  болсын  деңіз.Мақта шикізатынан бірқатар ...  ...  ...  ...  жайы  да  осымәселенің шеңберіне  кіреді.  Міне,  аудан  әкімшілігі  ...  ...  ... ... ... бағытында жоспарлы жұмыс жүргізіп те жатырмыз.Қалай болғанда да бізде, ...  ...  ...  ... сай жас кәсіпкерлердің, фермерлердің,  мемлекеттік  емес  басқа  дақұрылымдар өкілдерінің қатары барған ... өсіп ...  ...  ... ... ... қаз тұрып, өз қолдары өз ауыздарына  жетуіне  жәнеәлсіз экономикамызды сауықтыруға ... ...  біз  ...  ...   ...   ...   ...   аямау   керек.   Осы    мақсатташаруашылықтағы  және  ...  ...  ...  ...  ...   мүмкіндікберетін   компьютерлі   техникамен   жарақталған   ...   ...   ...  ...  ...  ...  мән   берілуде.   Мысалы,Болгариялық әріптестермен бірлесіп, шұлық және  мата  өндіру  ...  ... ... ...  ...  жоқ  ...  ...  әттең,  қол  қысқа,әйтпесе, шетелдік әріптестермен байланысты одан ері ... ...  ... мен ... ... алуға, сейтіп әртүрлі  көпшлік  қолды  тауарлармен өнімдер өндіруге болар еді.  ...  ...  ...  ...  ... цех ұйымдастыру үшін жабдықтар  алу  жөнінде  келісіп  дамытып  ...  бар.  ...  ...  пайдалы  әріптестікті  кеңейту   үшінРеспублика үкіметі тарапынан да түсініктік пен қолдау қажет.Қазір экономикалық реформа ...  ...  ...  ...  жол  ашыпотыр.  Мұның  өзі  шаруашылықты  ...  ...  ...   ...   жасап,   неғұрлым   еркінірек   қимылдауға    ...    ... Жер ... ... ... жеке ...  жер  бөліп,шаруа қожалықтарын құруға және оны дамытуға  қолайлы  жағдай  ...  ... ... ала ... ... ... суармалы жер қоры түзілді.  Бұлнегізінен жеке  азаматтарға  шаруа  қожалықтарын  құруға  және  ұйымдар  ...  ...  ...  ...  ашуы   үшін   ...  ...  ...  өз  адамдарын  картоп,  пияз,  сәбіз,  капуста,күрішпен  қамтамасыз  ...  ...  мен  ...  ...   ... ... ойдамыз. Тіпті, мал ұстап, етпен,  сүтпен  қамтамасыз  етіпжатқандар да бар. ... ... ... өнім өз  ...  ... ... да, ... базарға шығарылады.Қазіргі таңда аудан бойынша 3200 гектар жерге иелік етіп  жұмыс  жасапжатқан жарты мыңдай шаруа қожалығы  бар.  ...  жоқ,  ...  ... ... шығу бір ... ...  ...  өздеріне  бекітілгенжерді  тиімді  әрі  ұқыпты  пайдаланып,  айтарлықтай  өнім  ...  ... ... ...  де  пайдамен  шығып,  шаруа  қожалығын  дамытып,  оныңкелешегіне жол аша білген ... ... ...  ...  мерейінкөтеріп  атай  кеткеніміз  де  жөн  болар.  "Жаңа    жол"    ...    ...    ...    ...  Нұрлыбаев   атындағы   ұжымдықкәсіпорыннан "Айдар" (С.Айдаров), С.Қожанов ...  ...  ... ... ...  ...  ...  (А.  Маханбетов),  "Иіржар"серіктестігінен  "Байсеңгір"  (Қ.   ...   ...   ... (Қ. ... ... жол" ...  Р.  Жұмадияров  жетекшілікететін шаруа қожалықтарының тасы өрге домалап  жүр  ...  ...  ... Аты ... шаруа қожалықтары негізінен мақта егіп, жылма-жыл  25-30 центнердеи өнім алып, табысты  ...  ...  ...  ...  ... ... өзі шаруа қожалығындағы адамдарда жұмысқа жанашырлық,  дербестік,ұқыптылық, алғырлық,  іскерлік,  өзіне  деген  сенім,  тындырымдылық  ... ... ... ... ... ... қожалықтарына үкімет  тарапынан  ешқандай  жәрдемберілмейді аудан әкімшілігі  жерді  тиімді  пайдалануды  көздеп,  оларға  ... ... өз ара ... ...  ...  ... ... қожалықтары  өздері  өндірген  өнімді  шаруашылықтардың  есебінеөткізеді. Ал шаруашылық  өз  ...  ...  ...  сүдігерлеу  тегістеу,егісті күтіп-баптау, өнімді жинауда текникадан жәрдем береді.Бұл ...  ...  ...  аудандық  бірлестігі-Қоңыратқалашығындағы Мақтаарал жеке өнеркәсіп фирмасының  ісі  көкейге  қонады.  ... ... ...  ...  қызметті  қолға  алып  отыр.  Жержырту, баптау, өнімді жинау секілді аса маңызды  ...  бұл  ...  ... ... ... бөленіп келеді.Алайда, шаруа қожалықтарын аяқтарынан тік тұрғызу және  оны  өркендетуүшін  мемлекет  тарапынан   ...   ...   ...   Ол   үшін   ...  арнап,  кіші  шаруашылықтарда  жұмыс  істеуге  оңтайлы  ...  ...  ...  Және  де   шаруа   қожалықтарынажеңілдікпен  несиелер  берілсе,  нұр  үстіне  нұр.  ...   ...   ... сан  еселеп  қайтарым  беретініне  күмәніміз  жоқ.  ...  ... ... ... ... жағдай  жасаудың  келешегі  дезор, маңызы да ... ... ... ......  қана  ... ... жеткізе алады.Енді ауданымыздың негізгі маманданған саласындағы,  яғни  мақта  өсіруісіндегі күнгейіміз бен көлеңкемізді шолып, " өлең,  ...  ...  ... деп Абай ... ...  ...  қолға  қалам  алғаннан  ...  ... ... ... шиеленіскен түйіндерге  де  тоқтала  кетейік.Сыр-ананың  аңғарындағы,   ...   ...   ...   ...  ...   ...   ...   әрине,   біздің   ауданныңшаруашылықтары. да толайым мақта  өсірумен  Шұғылданады.  Көзін  тапқанға  ... ... ... Ал,  ...  ...  ауа  райымыз,  суармалы  жержағдайымыз осындай бағалы дақыл өсіруге аса қолайлы, ұрпақтан ұрпақ  ауысқаннешеме ондаған ... бұл ... ... да,  ...  бір  дәл  сол  ... ... баптау  мен  өсірудің  технологиясын  жақсы  меңгеріпалды. Мақташылық мақтааралдықтар үшін сүйектеріне әбден сіңісті  болған  ... ... ... еш ... ... ... ... кезінде,  бір  жағыМәскеудегі  Орталықтың  ...  ...  да  ...   ...   -   біздіңМақтаарал, Жетісай мен Киров - оңтүстіктің ағайынды үш мекені жылма-жыл 230-240 мың тоннадай мақта ... ... ... отырған.Қазір еліміз тәуелсіз. Ішкі  қажеттілікті,  нақты  мүмкіндікті  ескереотырып ...  өз  ...  өз  ...  ...  ...  ... жалғыз мақта  ғана  емес,  егіншіліктің  ...  да  ...  ... ... ... ... ...  тиіспіз.  Және  де  ...  ... ... ... құнарын сақтан пайдаланудың да  өзерекшелік, өз талаптары бар. Ол талаптарды  ...  ...  ... ... да ... жылдарда осындай  қисынды  гәптерді  басшылыққаалып, азық-түліктік  дақылдар  өсіруді  молайтудың,  ауыспалы  егіс  ... ... ... жеке  ...  ...  ұйымдастырушыларға  жербөліп берудің нәтижесінде мақталық талаптардың көлемі бірнеше  мың  ... ... ...  ...  ...  ...  көлемінде  ортаесеппен әр жыл сайын 22 мың гектар жерге мақта өсіріліп отыратын  ...  ...  ...  ...  55-60  мың  ...  ...  мақта  өндіріліпдайындалады. Біле білген, дәл осы мәселенің  мәнісін  түсіне  білген  ... аз ... ... ... ... Ары ... тек ... түтуін біліңіз!Бұрынғы Одақтың ыдырауы  ондаған  жылдар  бойы  қалыптасып,  ... ... ... ... ...  ырғақты  жүйеге  келген  ... шарт ... ... ... ... ...  толассыз  қарқындытежеді, бір-бірімізге әрі тиімді, әрі тәуелді етіліп ...  ... көз  ...  ...  ...  ең  бірі  ...  ...  жергетиетіні-материалдық-техникалық жабдықтау жағынан таза жер сипап, тал  ... бұл  ...  ...  айтуымен  Одақтың  ыдырағанына,  Кеңесимпериясы құлағанына қынжылып отыр ... ... ...  ой—  ...  ... Тек орын алып ... өмірлік  шындықты,  түйткілді  жайларды  ортағасаламыз.  Ал  осы  айтқан  келеңсіздіктер,  бұрынғы  ...   ... жаңа ...  ...  дұрыс  арнаға  түсіп  кете  ...  ...  ...  ...  ...   оның   ...   өнімділігіне,тиімділігіне, рентабельділігіне көлеңкесін  түсіріп,  қатты  әсерін  ... ... ...  айтылған  түйткілдерден  туындап  қол  байлауболып тұрған-қаржы  мәселесі,  ...  ...  ...  ... ... ... ... берген  ет,  сүт,  дәм,  мақта  жәнетағы  басқа  өнімдері  үшін  ...  ...  ...  ...  алаалмайды, алған күнде бұл өнімдердің  бағасы  өте  арзан,  ешнәрсеге  ... ... ... ...  ...  баға  ...  ...  тосып  тұрмайсынап  бағанасы  сияқты  көтеріле  береді.  ...  ...  ... ... бара ... ... Неліктен?  -Өйткені,  соңғы  үш-төрт жылда тік дренажды скважиналар ...  ...  жер  ...  ... ... бұрын жабылған көлденең  дренаждарды  диқандарашып үлгере ... ... ... ... шаю үшін  ...  ...  техника  алуүшін  қаржы  қажет.  ...  ...  нақ  осы   ...   ... ... жатады.Шынын айтқанда, төрт-бес жылдан бері  шаруашылықтардын  машина-тракторпаркі жаңартылған жоқ. Қазірде қолда бар техника  ...  ...  олар  ...  ілдебайлап,  жоқтан  бар  ...  ...   оған   ... ... қасы. Жанар-жағар май жағдайының қандай  екендігін  де  бізайтпай-ақ ел-жұрттың бәрі біледі.Әрине, құр  "жоқ,  жоқ"  деп  ...  қу  ...  ...  ... іс бітпейді. Қазақ атамыз айтқандай, бұл да бір  уақытша  қиындық,"көппен көрген - ұлы той" ... ... деп ...  ...  болар,  осыкүрделі де қиын жағдайдан өткелін тауып өтудің ... ... ... осы ... ... ...  шаралар  қолданып,  жұмыс  жүргізуімізкерек. Әрі ол жұмыстың ауқымы ... ... ... ...  ...  ...  ойлаймыз.  Бұл  жердегі   мәселе,   бүкіл   Қазақстанның,   ...  ...  ...  ...  ...  өз   ...  ...  сақтап  қана  қоймай,  оны  одан  әрі  дамытып  өркендетугетіреледі. Мақтааралдың және оған  ...  ...  да  ...  ... да ... өсірумен айналыса беретіні  сөзсіз,  ол  өнімнің  талшығынегізінен Қазақстанның  жеңіл  ...  ...  ...  ...  ... пайдаланылады. Осы ретте стратегиялық маңыздылығы аса құнды  жәнебағалы дақыл екендігін ескеріп, ...  ...  ...  ...  әмбебап  бағдарламасы  жасалып,  бекітіліп,  ...  ...   ...  ...  ...  ...   деп   ...   Үкімет   тарапынанмақташылардың  мақталы  аудандардың  қажетті   техникамен,   тыңайтқыштарменқамтамасыз  ...  ...  ...  һәм   ...   ...   ... тұруы тиіс.Мұның мәні бір жағынан  мынада.  ...  ...  ...  ...  өзінше  бөлек,  ерекше,  ...  ...  ...  ... ... ... неше ... тыңайтқыш препараттары  қазір  текшетелдерде,  негізінен  -Өзбекстанда  шығарылады.   "Кісідегінің   ...   ... ... ... ... ... да өте ...  қазақша  айтқанда,удай. Сондықтан, аталмыш қажеттерімізді ...  ...  ...  ... ... сұрағыштап  жүрмей,  мемлекетаралық  келісім  шарт  жасасу  арқылыалғанымыз тиімдірек те арзанырақ болар еді. Ал болашақта  ...  ...  ...  басқа  да   қажетгі   құрал-жабдық   пензаттарын  кең  көлемде  болмаса  да  өз  ...  ...   етіп   ... атап  ...  ...  ...  ...  шығарудыңмүмкіндігін қарастырған дұрыс  сияқты.  Қазақстандағы  мақта  шаруашылығыныңтасы осы жағдайда өрге домалап, оңға ... ...  ...  даңғылжол ашылатынына өз басым кәміл сенемін және солай болса екен деп тілеймін.Мақтаның аттас ... ... ... бақытын ашу үшін аудан  халқыүшін пайдалыда тиімді сала ... ... ... ...  ...  оның  белгілібөлігінің бірқатар түпкі өнімдерін Мақтааралдың өз аумағында шығаруды  жолғақою керек. Бұл ... ... ... ...  ...  мақта  күйінде  сатуөте арзан, еткен еңбекке, төккен терге  арзымайды.  Бері  салғанда  түгелдейталшық ... ... ... ... ... кейбір халық  тұтынатын  түпкі  өнімдері  ... ... ... ...  ...  ...  ...  таразылайкеле, өз жерімізде өндіріп отырған мақта өнімін  қазіргіден  гөрі  тереңірекөңдеу үшін миницехтар, кіші кәсіпорындарды көптеп салуды  ...  ... Жіп ...  ...  түр-түрін  шығаратын  цехтарды  тездетіп  іскеқоссақ, экономикалық тұрғыдан да,  әлеуметтік  ...  да  ...  ... өмір талабы осындай. Ал мақташы қайткен күнде де осы талап  үдесіненкөрінуі керек. Осы ... ... ... әрі қосымша жұмыс орыны,  әрі  қосымшатабыс көзі де ... ... ... ... жекешелендіру  саясатын  қолдаймыз.  Бірақ,осы орайда кейбір реттерде асығыстыққа, ұр тоқпаққа жол ...  ...  ...  ...  ...  сияқтымыз.  Жер,  техника,  маләркімнің  жеке  меншігіне  үлестіріп  берілген  кезде  жұмыстың  ... өнім  ...  мал  басы  ...  ...  ...  аңғарыпқалдық. Сондықтан бұл орайда он ойланып, тоғыз толғанған мақұл.Ауданда  өнегелі  де  ...   ...   ...   түсіп   жүргеншамшырақтар көптеп саналады.  ...  ...  ...  А.  ...  ...  ...   ...   Жәмеддиновті,   "Қазақстан"   бөлімшесініңбасқарушысы  Қалдан  Апашевті,  Есентаев  атындағы  бөлімшенің   ...   ...   ...   бөлімшесінің   мақта   бригадирі   ЯдгарДавроновты, Қоңырат дайындау пунктінің меңгерушісі  ...  ... ... ...  ...  ...  Асан  Қодаровты,"Жеңіс"  қауымдастығының  механик-жүргізушілері  Ержан   Қалыбековті,   ОразБатырбаевты, "Мақтаарал" ... ... ...  ... ...  ...  ...  жалгері-Өмірзақ  Стамбаевты,"Еңбекші"   қауымдастығының   ...   Аман   ...    ...   ...   ...   ...   ...   ЗелғабдинНұржановты және басқа да көптеген еңбек озаттарын орынды мақтан тұтамыз.2.1.Мақтаарал ауданының жер  ресурстарын  нарықтық ...  ... ... тенденцияларыМақта да табиғаттың ерекше, тал бойына талай тамаша  қасиетиер  тұнғанғажап жаратылыстарының бірі. Ол - алқап ... дала ...  ...  ... ак мақталы алқапта... деген сөз орамдарының өзі өлең ... ... ... болып естілетіні тегін болмауы керек.  Аппақ  болып  көз  жауыналып шешектеп гүлдеген кездегі мақталық шалқып жатқан ақ ... ...  ... бір ... ақ теңіз әп -  сәттің  ішінде  ...  ...  ... ... ... ... бара ... Шалқыған гүлзар енді бірде  сарғыштартып сағымдана бастайды. Ақ мақта... ақ гүл... бейне  бір  шат  ...  ...  пәк  ниет  ...  Ақ  ...  ...  бір  ...  пен  тазалықтан,пәктіктен жаратылған ба деп толғанасың.Ол да рас. Себебі мақта адам игілігіне  қызмет  ...  ...  ... ... ... ... ... сала жоқ десе  де  болады.Мақта - киім. Киім болғанда - киімнің сан алуан түрі. Елді жаудан  ... киім - ...  ...  -  ...  ...  ...  ...  дакөкесі, сұйық май. Мақта күнжарасы  малдың  сүйсініп  жейтін  ...  Ел  ... ... ...  ...  ...  шикізат  болып  табылады,тұқымының, яғни  шитінің  сыртындағы  түбітінен  -линтінен  оқдәрі  ... отын ... ... ... ... тыңайтқыш әрі  одантүрлі химиялық дәрі - дәрмек, препараттар да жасалады.Мақтаның экологияға да пайдасы  зор.  Мақталық  ...  ...  ... емдік қасиетті жоғары балды көптеп жинауға болады әрі бұл кезде ұшып-қонған ...  ...  ...  тездетіп,  мақта  өнімі  де  көбейеді.Мақтадан  қыл  аяғы  целлюлозалық  ...  ...  ...  да,  ... ... де ... ... мақтамен  етене  таныс  емес  адамдарүшін таңсық деректер ... деп  ...  ...  ...  ...  қыруарқажетін  өтейтін  Оңтүстіктің  ақ  мақтасын  мақтамасқа  болмас   сірә   ...  1921  жылы  ...  ...  ...  "Түркістанныңмақта шаруашылығы  және  мақта  өнеркәсібі"  деген  кітапшасында  былай  депжазылған ... ... ...  ...  Түркістан  республикасында  тұрақтыжұмысшылары, машиналары, өте күрделі өндірісі бар май ... ғана  ... ... деп  айтуға  болады.  Мұнда  мақта  дақылының  тұқымытүгелдей  тазалау,  ...  ...  ...   ...   -   ... ... ... сабын  қайнататын  қосалқы  сала  пайда  ...  ... ... ... ... сұрыптарын,  доңғалақ  майын,  мақта  менарзан матаға кететін линт- түбіт  алады,  жасанды  ...  пен  ...  ...  ...  ...  заттары  үшін,  сабын  үшін  шикізат,  мал  жемі  ментыңайтқыш, майлық және азықтық  үн,  ...  және  ...  ...  ... осы жалаң тізімінің өзі ғана жақсы мақта  майын  жасау  заводыныңжұмысы қаншалықгы көп, әртүрлі әрі  ...  ...  ...  ... ... ... ... сексен - тоқсан  жыл  бұрын  мақта  дақылынаносындай өнім түрлері алынған болса, қазіргі ... осы  ...  ... пен озық ... ие ... ... біздің Мақтаарал ауданында  ақмақтаның, ару мақтаның берері, көрсетер игілігі  әлде  қайда  ауқымды  екеніеркімге - ақ аян  ...  Орта  ...  және  ...  оңтүстігіндегімақта шаруашылығының осы ғасырдың басындағы тарихына,  жалпы  даму  барысыназер  ...  ...  ...  ...  аса  ...  ...  экономикалықтұрғыда  өте  тиімді  ...  ...  ...   Бұл   ...   Қазантөңкерісіне дейін шикізат - мақтаның бір пұты бидайдың үш пұтына  бағаланғанжәне осы айырма ұзақ жылдар бойы міз ... ...  ...  ... ... ... үш есе ...  болса,  мақта  алқаптарының  пайдасы  ... ... үш есе ... ... Атап ...  бір  ...  Ресейрыногының білгірлері азиялық мақтаны американ мақтасынан артық  болмаса  кембағалаған жоқ.  Кей  реттерде  көбіне  -  көп  ...  гөрі  ...  ...  төлеген.  1910   жылдары   Түркістан   ...   ... ... тең ... ... ... ... он  миллион  пұтқажуық  мақта  беріп  тұрған.  Бұларды  тәптіштеп  айтып  ...   ... ...  оның  ...  ...  ...  ...  ауданындағымақташылықтың әріден келе жатқан бай дәстүрі,  өзіндік  сырлы  шежіресі  ... ... ... ... өкіметі  орнағаннан   кейінгі  алғашқы  адымдарды  ... Жан - ... ...  ...  жау  ...  ...  азамат  соғысыесеңгіреткен  қиын  уақытта  жас  ...  бір  ...   ...   ...  те  ...  қинаған  -  ды.  Соған  орай  мақта  мәселесі  де  ... ... ... ең ...  ...  ...  ...  1918жылдың  24  наурызында  ...  ...  ...  төрағалық  етуімен  өткенмәжілісінде  Кеңес  үкіметі  Орта  ...  жаңа  ...   ...  ішіндеМырзашөлді суландырудың жобасын қарады. Ал осыдан  үш  айдай  уақыт  ... ...  ...  ...  50  ...  сом  ...  ... және осы жұмыстарды  ұйымдастыру  туралы  атақты  Декрет  ... ... қол ... Осы  ...  ...  ...  -  ақ  орыстыңтоқыма  өнеркәсібін  мақтамен  қамтамасыз  етуді  ұлғайту   ...   ...  Сол  ...  ...  ...  шаралар  тізбегі  жасалып,  жұмысжоспары бекітілді. Біз үшін мұндағы ең ... ... -  сол  ...  ... ...  ...  ...  қарайтын  Мырзашөл  даласын  суландыру  дакөзделді. Аталмыш Декреттің бір тармағының негізіңде әуелі  Мескеуде  болып,кейін  ...  ...  ...  ...   ...   ... ... Осы  басқарманың  атына  1918  жылдың  қазанында  –  ақ  ...    сом    ...    ...    ...    ...     ... бастау үшін отыздан астам маман - ирригаторлар жіберілді.Жалпы Орта Азия  мен  Қазақстанның  ...  ...  ... ... ... тік ...  ...  жаңағы  Иртур  құрылуыныңмаңызы орасан зор болды. Ол  Түркістан  өлкесіндегі  иригациялық  ... ... ... жаңа  ...  ...  және  судың  пайдаланылуынбелгілі бір жүйеге келтіріп тертіптеу мәселелерімен шұғылданды,  сондай-  ақирригациялық   ...    ...    ...    ... ...  ...  оларды  жөндеді;  негізгі  міндеті  мақташаруашылығын қалпына келтіріп  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жөніндегі  бас  инжәнер,  әкімшілік  -  қаржы  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...   ... басқарды.  Иртурдың  және  басқа  да  ...  ...  ...  ...  1924  ...  ...  ...  солтүстік  шығысбөлігінде аумақты аймақ  ...  осы  ...  ...  ...  ...  ОртаАзиядағы суармалы алқаптардың  жалпы  аумағы  2  миллион  828  мың  ...  оның  401,5  мың  ...   ...   ...   Бұның   ішіндегіҚазақстанның үлес еншісіне кейінірек тоқталамыз.Сонымен, Иртур өз  міндетін,миссиясын  ...  ...  Орта  ...   ...   ...   ... ...  әр  республикада  өзінің  су  шаруашылығы  ...  ...  ...   ...   ...   ...   асакүйзелісті, тығырыққа  тірелген  халде  еді.  Он  сегізінші  жылғы  жоспардыойдағыдай жүзеге асыруға ...  ...  мен  ...  ...  ... ... Бірінші дүниежүзілік (1914-1918)  және  азамат  (1918-1920)соғыстары бүліншілікке ұшыратып қаусатып,  ...  ...  ... шаруашылығы,  әсіресе  мақташылығы  Ресей  ...  ...  ... ... ... ... қанағаттандырмады, ал шетел  шикізатыныңсатып алу бағасы өте қымбат ... Осы ...  1920  ...  2  қарашасындаРесей  Федерациясы  Халық  Комиссарлары  Кеңесінің  В.И.Ленин   қол   ...  және  ...  ...  ...   ...   ... ... келтіру туралы" Декреті өмірге  келді.-Өз  уақыты  үшінаса маңызды бұл ...  ...  ...  ...  келтіруге  шаруалардынеғұрлым   кеңінен   ...   ...   ауыл   ...   құрал-жабдықтарымен,  тыңайтқыштармен,  күнделікті   тұтыну   бұйымдарымен   азық-түлікпен  және  ...  ...  ...  ...  ...  жәнежекеменшік  шаруашылықтарға  жер  мен  суды  пайдалану   ...   ... ... ... ...  мақта  шаруашылықтарында  мақта  дақылыбасым  болып  келетін  ...  ...  ...   ...   ...   бартәжірибелік талаптар мен тұқым сұрыптау  стансаларын  қалпына  келтіру  жәнежаңаларын ... ... Бұл ... ... ... одағындағы  мақташаруашылығын қалпына келтіру мен дамытудың өзіндік бағдарламасына айналды.Осы  бағдарламалық  декретте  ...  ...  мен  ... ... ... ... - Бас мақта  комитеті,  ал  Ташкентте  -1921 жылдың 1 ... ... ...  ...  ...  Түркістан  мақтакомитеті құрылды. Оған жеке комитет ретінде іс- қимыл жасау, шешім  қабылдауқұқығы  берілді.  ...  ...  шөл  ...  ...  ...   ...  ол  ...  сарыттап  боп  безеріп  жатқан  Мақтаарал  ауданыныңжерлерінде  канал  -   арықтар   ...   ...   ...   ...  құруда,  болашақ  үлкен  істің  бастаушысы  болуда   ... ... ... неше сан ...  ...  мақсатқа  жете  алған  осыТүркмақтакомға айтатын ... шек  ...  ...  Оның  ...  ... мынадай болды: мақта шикізатын және алғашқы  өңдеу  өнімдерін  сатыпалып отырды Түркістан республикасында мақташылықты қайтадан жаңғыртуға  ... ... ... іске ... ... мақта  кәсіпорындарымен мақта есірушілер арасында делдалдық – дәнекерлік жасап,  мақтаны  өндіружәне тапсыру туралы келісім - шарттар ...  Ол  ...  -  ақ  ...  ...  ұйымдық  экономикалық,   қаржы   және   агротехникалық   шаралардыңорындалуына мұрындық болды. Түркістан мақта  ...  ...  ... ... ... ... несие,  тұқымдық  қор  астық  жәнемақтаны табысты ...  ...  ...  ...  ...  да  ...  ... Түркмақтакомның бастамасымен  1922  жылдың  күзінде  Орта  Азия  ... ... ... ... қалпына келтіру және  дамыту  үшінедәуір ... ... ... ... ... ...  нәтижесіндеқоза  егілген  алқаптардың  аумағы  айтарлықтай  ұлғайды.  Егер  1913   ... ... ... ... ... 20800 ... ... егілген  болса,және ол 18 мың жекеменшік  шаруашылықтарға  бөлініп  өсірілген  болса,  ... оның ... 31801 ... ал ... жылы 45735  гектарға  жеткізілді.Мақта шаруашылығын жеделдете дамыту міндетін  тезірек  және  ойдағыдай  ...  ...  ...  ...  рет   ...   ... ... бастады. Соның бірі өзіміздің атақты, ардақты,  Сүйікті"Мақтааралымыз" еді. Бірақ ол туралы әңгіме бөлек.Алдағы тақырыптарға ауыспас бұрын  осы  ...  ...  бір  ... ашып алайық. Жетпіс жыл  бойы  желкемізден  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жарылқаған   жердегі   жалғызқұдайымыз - ... ... және ... ... деп  келдік.  Шын  мәнісіндеолар Ресейдің ұлы державалық, империялық озбырлығын асқан қитұрқылықпен  қойтерісін  ...  ...  боп  іске  ...  екенін  білмедік,  елепескермедік, әйтпесе  "байтал  түгіл  бас  қайғыдағы"  мүшкіл  ...  ...  ...  ...  және   ...   ...   ...  декреттер  арқылы  назар  аударылуын,  қаржы  бөлінуін  жергіліктіхалыққа жасалған әкелік қамқорлық, төгілген  ерекше  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   шаралар   депбағаладық. Ал шын мәнісінде қалай еді? Белгілі  дәрежеде  ...  ... ... өңін ... ... оң pөл  ...  ол  ... емес-тұғын. Ол  империя  мүддесін  көздеген  салқынқанды,  алыстыболжаған, патшалы Ресейдің ой - жоспарларын ... ...  ... ... ... ... жанашырлығы  да  жоқ,  ешкімге  қамқорлығы  дажоқ. Мемлекет ... ... ...  ...  ...  еді.  Біз  осыныдұрыс түсінгеніміз абзал. Рас, қаржы бөлінді,  рас,  ...  та  ... олар ... ... ...  жасалған  жақсылық  емес,  мақтаға,күрішке,  тағы  тағыларға  ...  ...   ...   толтырмақшы   болғанмемлекеттік қажеттілік  еді.  Осыны  дұрыс  түсінейік.  Ол  саясатта  ... ... ...  жоқ  болатын.  Ақырына  дейін  айтсақ,Аралдың суалуының алғышарттары сол лениндік декреттерде жатқан жоқ  па  ... суын ... ... өзі ... ... ... шалқарын құртқан  солмонополист дақыл мақта емес пе еді? ... ... Арал  ...  ... жеткізілер  ме  еді?  Бүгін  Мырзашөл  аймағы  мақта  егіліп,  өсіп  ... ... ... ... ... - жыл 50  ...  шаршы  текшеметр  су"ішеді" екен. Кімнің суы? Әрине, Сырдың суы. Бұл  ...  бір  ...  ... ... ... ... -  шот  ...  суландыру,  ару  дақыл  мақтамүлде керек емес еді ... сөз ... ... еді,  ...  ...  еді.  ...  ана  Аралды  жұтып  қоятындай  ...   ...   ...   ... ... ... емес. Бағымыз болған мақта  Аралды  құртыпсорымыз да болатынын білдік пе? Білсек те не ... ... ... мақталы  өңірге  айналуының  себебіне  айналып  қайтакелейік. "Мақта тәуелсіздігі" деген ұғым қалыптасқан, сондай  ...  ...  ...  ...  ...  Бұл  ...  -саланы   текотандық мақта талшығымен қамтамасыз ету және ол өнімді  шеттен  сатып  алудытоқтату ... ... ... ... ...  ...  ...  етуболып табылады. Қеңес Одағы  мақта  жөнінен  жиырмасыншы  жылдардың  ... ... бола ... ел ... ... ... өтеу  үшіншеттен  мақта  сатып  алуға  мәжбүр  болды.  ...  ...  мен  ... ... ... ...  қысқаруы  импортқа  деген  сұраныстытудырды. Соған орай ... ...  КСРО  ...  ...  ... ... ... ірі несие бөліп, шетелден 2072600 пут мақта сатып  алды.Осы мақсатқа 1923-1925 ... ... 300 ... сом ...  ...  ...  валютаны  жалмап  жатқан  мұндай  тығырық  ...  ...  ... ... ... ... осы  ...  миллиондаған  қаржыбелмеу,  бұратана  бодан  халықтардьың  ел  мен  ...  ...  ...  ...  емес   еді.   Ал   ...   ...   пен   ... әрине,  бір-бірімен  шатастырмаған  дұрыс...  Осы  арада,  сөзретінде  айта  ...  ...  ...  өзінің  тоқыма  өнеркәсібін   отандықөндірістің ... ... ... рет  ...  ...  ...  ... етіп, шетелдерге мақта жөніндегі тәуелділіктен азат болды.Кімде кім туған жерін сүйетін болса, ...  ...  ...  ... ... ... ...  қазылу  тарихына,  мақта  өсірілебастаған  кезеңдердің  ...  зер  ...  ...   тоқи   ... ... ... туған өлкемізге жылы лептей болып ене  бастағанөзгерістерді қазірде қатары сиреп  ...  ...  ...  жыр  ... ... Ол ...  басты  мәні  канал  қазуға,  арық  тартуға,мақта өсіруге әкеліп соғатын. "Абай" колхозында тұратын ардагер  ... ... ... осы ...  ...  ...  бас  магистральдыканалдан  (бұрынғы  Романов  ...  ...  ...  -  ...  -  ... ... басында жергілікті халықтың күшімен  қазыла  бастаған,сол    уақытта   жаңа   іске   елді   ...   ...   үшін    ... мақта шаруашылығы жағын басқарып  жүрген  Сұлтанбек  Қожановкеліп қалықты - қазіргі аудан орталығымыз  ...  алыс  емес  -  ... ... ... жинапты. Канал қазудың мен-маңызын, шал даланы  суландырыпмақта  егудің  келешекте  келетін   жақсылығын,   ...   ...  ...  ...  ...  ...  ...  ұйытыпты.  Халық  ардагеразаматтың  қисынды,  шыншыл,  жанашыр  сөзіне  ден  қойыпты.   Бұл   ... ... ...  ...  ...  ...  ...  болжайтынақиық та ақылды ағамыз Сұлтекең  канал  атын  ...  -  ...  деп  ... ... ... ... ... сол тұстағы көпшілік қауымның  көңілкүйінің  нәзік  пернелерін  мол  басқан  ...  ...  ...   ... бауырлар, жаңа кәсіпті  егейсіп  жатсынбаңдар,  канал  ... ... шөл ... су ...  ...  ...  Мақта  өсіріңдер,түбі қор болмайсыңдар, қарындарың аш болмайды,  иіндерің  жалаңаш  болмайды"деп жар салған ... ... ...  дауысы  қазір  өне  бойын  алтышаруашылық жайлап,  мақталығын  ...  ...  ...  аңқытып  бақуаттұрмыс кешіп отырған "Қоңырат-арық"  жағасында  қалықтап  естіліп  тұрғандайболады.1920  жылдары  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... жасау  үшін  Орталықтан  Түркістан  ...  ...  ...  ... үш жүз  ...  ...  -  ...  қызметкері  жіберілгеніархив  құжаттарынан  ...  Бұл  ...  ...  ...  ... де баяндалған. Ал өлкемізде басталған өрелі  істің  ...  ...  жаны  ...  ...  ...  су  ...   ... жасаған жаңағы Сұлтанбек арысымыз сияқты, "Қоңырат  -   арықтың"қазылуының,       ...  ...  ...  тұрған,  осыжаңа кәсіпті ұйымдастырып басшылық  жасаған  білімді  де  білікті,  көкірегіояу, көзі ашық ... ... да ... ... отызыншы  жылдардың  қуғын- сүргінді зүлмат кезеңінде асыл заты мен ардақты  аты  тарих  ...  ... ... ...  ...  өлкеміздің  кейінгі  шежіре  баяндарынакірмеген, ұрпақ жадынан ұмытылып  көмескіліне  бастаған  әзиз  ағаларымыздыңбірі Әлсейіт  ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  кенекөзқарттарымыздың әңгімелері де, қолымыздағы, әзірге азырақ  болса  да,  ... ... ... де ...  жоғарыда  аты  аталған  ...  ...  ...   ... он ... он  ...  ...  осы  "Қоңыраттың"  Ісаналықазыла  бастады.  Құралы  -  кетпен,  ...  Осы   ...   ...   шөлінсуландырумен айналысатын  Ташкент  облысының  оязнайы  Әлсейіт  Исаев  ... адам ... ... - ... қазу ... ұйымдастырды.  Сол  кездебала болсақ та есімізде қалыпты, ол өз еліміздің азаматы екен  ...  ...  ... осы ... ... жолы» колхозының жерінде, "Қоңырат -  арықтың  басжағында болды. Алғашында әркім өзінің күш-шамасына қарай ...  ... ... 3 ... жер алып, мақта екті. Жер  әркімге  жалға  берілді.Жұмыстың бері қол күшімен атқарылды.  Жер  ...  ...  соқа  ... ...  Жерағаш  атпен,  өгізбен,  есекпен  тартып  сүйрелді.Мақтаны -Өзбекстанның ішіндегі Великий деген жердегі зауытқа кірелеп  ... ... алып  ...  едік.  Отызыншы  жылға  дейін  жекеше  болыпкелдік те, содан әрі ... тоз, ... ... ... ... де, ...  ...  қадамдары  жөніндегі  деТәжіхан  ақсақалдың  сөздері  ете  ...  ...  ...  ... ... ... ... комиссиясының 1972 жылғы 16 ақпанда  ИсаевӘлсейіттің ұлы Исаев Шауқатқа берген жауабында сталиндік  репрессия  құрбаныболған  осы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мақташаруашылығын бастап жүргізуге, отызыншы жылдан ұйымдастыруға және  басқаруғақатысшылығы туралы тартымды айғақтар келтіріледі. Аталмыш құжатқа  ... ... 1885 жылы ...  уезінің  Аққұм  ауылында  шаруа  отбасындадүниеге келеді. Он бес жасынан бастап ... ... ... бес ...  ... ... ... байға жалданады. Содан  кейін  екі  жыл  арендаторС.Вишневецкийде  мақта  өңдеу  жөніндегі  жұмысшы  ...  ...   ... соң 1919 жылдан Мырзашөл уезінің  жер  бөлімін  басқарады.  ... ...  ...  ...  ...  ...  ауданы  да  тұтастайкірген, ал 1921 жылдан 1924 жылға ... ... ...  комитеті  төрағасыныңорынбасары болады. Бұдан кейін ... да  ...  ...  ...  1926-1927  жылдары  қайтадан  жер  белімін  басқарады...   Міне,   ...   ...... ... Жер ... ...  ...  адам  Мырзашөлөңіріндегі ауыл шаруашылығының ең басты,  бірден-  бір  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   қазудың,   әрине,   ...  ...  ...  ...  жалпы  Мырзашөл   өңіріндегімақташылықтың бастауында ... ... ...  асыл  азаматтарымыздыңбірі Әлсейіт Исаев деп бүгін таңда мақтанышпен айтуға хақылымыз дер едім.Мақтаарал  ауданын  Кеңес  уағында  көп  ...  ...  ...  бірі  ...  ...   ...   1978   жылы   ...  шыққан  "Служение  земле"  атты  кітабында  өңірдің  жиырмасыншыжылдардағы тынысын баяндағанда жаңағы Тәжіхан ...  ...  ...   түседі:   "Суармалы   алқаптар   ...   ...   ... жаппай көше  бастауына  жол  ашты.  1926  жылдың  өзінде  жаңаҚоңырат ... ... ... ... Қылышбек Шаманқұлов  бас  болып  30үй ... ... ... ...  ...  ...  ...  мұнда  бесгектар егістіктен келді.  Егіншіліктің  әліппесін  ...  ...  ғана  ...  ...  ...  ...  алғашқы  жылы  кетпен  менкүректен басқа ешқандай ... ... ... ... ...  ... етті. Сол жылы олар әр гектардан 6 центнерден мақта алды".-Өмірдің бір шаттық пен бір  мұңнан  құралатыны  ...  ... ... ... ... ... ... идеологияның  перменіменжазылған кеңес кезеңіндегі кітаптарда баяндалатындай, ылғи  жаймашуақ,  ылғижарқын болған жоқ, ... ... ...  ...  ...  ...  ...  Мысалы,  Уәлихан  Сүлейменов  аға  ...  ...   ... ... ... ... алқаптарға, қазіргі Шымкент  облысыныңбірқатар аудандарынан көптеген жерсіз шаруалар көшіп  келді,  жиын  -  ... ... ... ретінде  Арал  бойы  мен  Сарыарқадан  "Мақтаарал"ауылына  келген  ...  ...  ...  ...  1929  жылы   ұжымдастырубасталды" деп жазып осы өңірдегі ... ... ...  ...  ... ... ... Ал шын мәнісінде колхоздастыру кезінде  де  ... өте ... ... адам айтқысыз нашар болды деп отырады көпті  ... ... ... ... ... аштан қырыла  бастаған,  жұқпалыіндет, сүзек талай өмірді жалмаған. Арал бойы мен ... ...  ... ... - Қазақстанның әр жерінен аштықтан қашып  босып  келген  жұрт  ... жуық опат ... ... ... көзі тірі куәлар. Біздің  мұны  екшепайтып отырғандағы мақсатымыз ешкімге қара күйе жағу емес,  тек  қалың  ... ... ... ... нәубетінен Мақталы ел де  шет  қалмағандығынаңғарту ғана.Маңайындағы ... ел ... ... ...  аса  ...  мақтаөсіріп жатқан '"Мақтаарал" ауылына мемлекет тарапынан қаржылай,  техникалай,азық түлік және ...  ...  ...  ...  тұрғанына  да  таңдануғаболмайды. Халық қасіретке бөккенде біреулер шәпкісін аспанға атып,  алақайғабасып  ...  ...    1933  жылы  ...   дегеннің   қазақ   өлкелікбаспасынан шыққан  ...  ...  ...  ...  ...  ... сандарға үйретті. Миллиондар  мен  мыңдар  әдепкі,  үйреншіктіұғымдарға айналды... Тек "Мақтаарал"  алқаптарынан  жиналған  ...  ... ... ...  жер  шарын  құндақтап  орауға  болады.  Қасірет  пенкүлкінің   ...   ...   ...   ...   осы   ...   Әрине   қарапайыммақтааралдықтардың,  аштық  тұзағынан  ...   ...   ...   ... ... бұл ... еш қатысы жоқ еді.Енді ауданымыздың  ұйымдық,  аумақтық,  экономикалық  және  шаруашылыққұрылымының  ...  ...  ең  ...  ...   ...   негіздерінзерделеп шолып өтетін мезгіл де жеткен сықылды. Бүгінгі Мақтаарал  ауданыныңаумағы Қазан төңкерісіне дейін мақта өсіру мақсатында ... ...  ...   кейінгі   әкімшілік   бөлініс    ...    ...    ...  ...  ...  ...  Иіржар  және  Славян   ... 1919 ... ... даласының мақта  өсіруге   табиғы  климаттықтұрғыда аса  қолайлы  осы  алқаптарына   ...  ...  ... ... Олар сол жылы ...  ...  ...  арықты"  қазудықолға алып, суармалы  ...  ету  үшін  тың  ...  ...  ... 1921 жылы ...  он  ...  жуығы  қазылып,  мұның  өзі  750гектарға дейінгі алқапты егістік үшін пайдалануға  ...  ...  ... ... ... ... ... солтүстік батыс бөлігіндегі,  яғниИіржар  және  Славян  болыстары  аумағындағы  12  мың  ...  ...  ...  ...  үшін  ...  ...  ...   республикалардыңэкономикалық өкілдігіне он бес жыл ...  ...  ...  береді.  Осынегізде  құрылған  шаруашылықтың  "Грузаренда"   аталуына   ...   ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  шеккелтірмейді.  Әуелгі  жобаға  сәйкес  жалға  берілген  бүкіл  аумақты  жазықМырзашөл магистральды ... оң ... ала ... ...  ... тармақ-каналы арқылы  суландырылуға  тиіс  еді.  "Грузаренда"  ... ...  ...  ...  үйлестірілген  осы  инжәнерліктиптегі каналды қазу жұмыстарын бастап кетті. Осы ... алты  ...  ...  ...  ...  ...   ...   мемлекет   есебінен   алдыңғығақатарластыра К-18 деген  атпен  бұрынғы  "Қоңырат-арық"  ...  ... ... Мырзашөл  даласының  үлкен  пұшпағын  суландырып,мақташылықты жолға қою жөніндегі кең көлемді жұмыстарды ойдағыдай  ... ... ... Ол өзі өмір ... екі  жыл  мерзім  ішінде  қазіргіМақтаарал ауданы орналасқан жерлерде 11,3 шақырымдық канал ... және  ... ...  5136  ...  жерді  кішкентай,  тар  енді  арықтар  тартыпсуландырды, оның ...  ...  385  ...  ғана  ...  ...  920шаршыметр шаруашылық құрылыс, 560 шаршыметр тұрғын үй салды. Қалай  болғандада  бұл  біздің  ауданымыздың  аумағында  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  Бірақ,  арада  біршама  уақыт  еткенде,"Грузаренда" екендігі егістікті өңдеуде жеткілікті әзірлігі  мен  тәжірибесіәрі  ...  ...  өз   ...   ...   ...   ... халыққа  жалға  бере  бастады.  Оған  тиісті  басшылық  ... ... ... ... ... ... солай пайдалынылды,  жерсорланып,  құнарын  ...   ...   ...   ...   берілді.Агротехникалық бақылау мүлде болмады.Осындай қырсыздықтан алқаптарға дақыл түгелдей егілмейтін болды.  Оныңүстіне  "жығылғанға-жұдырық"  дегендейін,  мақталық  өнім  ...   ... ... ... алдында қарызға белшесінен батты.  Осы  келеңсізжағдай 1924 жылы тағы ...  ...  ...  ...  ... ... ... Сөйтіп осы жылдың 1 қарашасында өзіне  артылғансенімді ақтамаған, оңай олжа ...  ...  ...  "Грузаренда"таратылды. Оның орнына Түркістан мақта  комитетінің  бұйрығымен  көп  ұзамайбіздің  ...  да,  ...  ...   да   ...   айналған"Мақтаарал" тұқым шаруашылығы құрылды. Осы уақытта Орта  ...  ... ...  нәтижесінде  ол  аумақтық  тұрғыда  Қазақстанныңқұрамына кірді.Өз  басымыз  аудан,  Мақтааралдың  ...  ...  ...  ...  ...  одан  кейін  осы  кеңшар  "Мақтааралдың"   құрылуынанбасталады деп ... ... ... ... алда ...  ... де ... аяқ алысынан  хабардар  етейік.  Алғашында  3551  ... ... ... 1928 жылы 6722 ... ... ...  ... гектарынан 11,6 центнерден айналды.Алқаптардың  суармалы  сумен  қамтамасыз  етілуін   жақсарта   ...  ...  жылы  ...  ...  ...   18,7   ... Мақтаның жалпы жиыны 11,6 мың тонна болды.  Тұқымдық  егістіктіңауданы 479 гектар еді. Сол ... ... ... ...  менТәжікстанның "ақ алтын" өсіретін 25 мың гектар  плантациясын  таза  ... ... ... ... етіп ... Әрине,  бұл  алғашқы  қадамдарғана еді. Бұл сәтті қадамдардың сыртында  ...  ...  ...  ... ... қиындықтар жатты десеңізші.Енді бір сәт Қазақстан тарихының парақтарына үңілейікші... 1924  жылғықараша айының басында қазақ ... ...  ...  ...  ...  уезі  құрылды.  Ташқазақ  уезіне  ...  ... ... ... ... және  Славян  болыстары  ісірді.  Ал  ... 15 ... ... ... атқару комитетінің  қаулусына  орайСлавян болысы Иіржарға қосылды.1928  жылы  Қазақстанда  аса  ...  -  ...   белу   ...   ...   республикасының   Мемлекеттік    жоспарлау    комитетібағалы  дақылдар  өсіретін  азғана  ...  ...  ...  ... ... 17090 ... жерге егіс салынды, оның ішінде  суармалысы  -13294 гектар. Мақта 7717 гектар жерде  ...  ...  ...  ... мал шаруашылығымен айналысты. Бұл кезде  аудан  аумағында  162  ұсақелді мекен болды, оның 58-і еуропалық ... ... - ...  ...  ...  ең  ірі  Славян  селосында  тұтыну  ... ... ...  ...  мектеп,  он  бес  кереуеттікаурухана болды. Республиканы аудандарға бөлу туралы  шешімді  ...  ...  ...  ...  1928  жылғы  17  қаңтардағы   екінші   сессиясындақабылдады, ол бұл шешімді Бүкілодақтық ... ... ... сол ...  ... ... Сөйтіп 1928 жылдың 17  қаңтары  -  орталығы  Мырзакентболған ... ...  ...  ...  өмірге  келген  күні.  Біз  үшінайтулы дата, мерейлі, мерекелі күн болып есептеледі. Сол ... 6  ... ... анықталып, аумақтары түпкілікті бөлініп,  белгіленді.Осы  қаулыға  қоса  тіркелген  ...  ...  ...  ...  ... Ташқазақ уезінің бұрынғы Иіржар болысынан  құрылған  ...  ... ... ... ... де  әкімшілік  -  аумақтық  өзгерістерболды.  Олар  экономикалық  және   ...   ...   ... Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитетінің 1930 жылғы 23  шілдедегіқаулысымен  округтік  бөлініс  жойылып,  аудандарды  ірілендіруге   ... ... ... ... ... ... деп ... болып, оған  басқада бірқатар жерлер қосылып ... ...  жыл  ...  кент  ...  ...  ...  орталығы  Славян  селосына,  қазіргі  Мырзакентқалашығына ауыстырылып, біржола бекіп орнықты. Еліміз  тәуелсіздік  ... ... ... ...  құрамы  танымастай  өзгерген  Славянка  ... ... ... ... ... жарасымды ат алды.Сөйтіп, міне, Мақтаарал ауданының құрылғанына да жетпіс  жыдана  астамуақыт ... "Елу ... -  ел  ...  жүз  ...  ...  ...  ...  сөзіайнымай,  айна-қатесіз  келіп  ...  ...  ...  ...  ... ... ... енді идеологиялық  қыспақтан  құтылдық,  ауданды  кімбасқарады.  Кеңес  империясы   ...   ...   ...   көштік,егемендік  алдық  деп  қуанудамыз.  Компартия  билеген  кезеңдердегі   асырасілтеулер,  ...  ...  -  ...  мен   ...   ... ... әміршіл-әкімшіл жүйенің әкелген талай орны  толмасқасіреттері жайында аз айтылып та жүрген  жоқ.  ...  ...  ...  ... түк те ... Келешекті барлап, алға  үмітпен  қарауымыз  керек."Орнында бар ... ... дана ...  ...  ...  әлде  де  ... ... деуіміз  керек.  Сонымен  қатар  қазіргі  демесініміз  болыпотырған материалдық және рухани  игіліктеріміздің  басым  ...  де  ... ... ... еске тұтқан  ләзім.  Сондықтан  ауданымыз  құрылғаналғашқы жылдарға да  көз  ...  ...  ...  ...  ...  ... емес, өз тарихымыз, өз күресіміз, өз жеңісіміз.Біздің өңірдегі ... ... ... ...  ...  су  ... нәрі, тіршілік көзі екендігін  жақсы  түсінді.  Сондықтан,  1924   жылыкейіннен  ...  ...  ...  ...  ...   ...    қалпынакелтірілді. Нақ осы жылы "Мақтаарал" ... ...  І  ... каналының құрылысы басталып, ол  1928  жылы  аяқталды.  Басқа  тармақ-тармақ таратқыштарын қоспағанда оның негізгі ...  өзі  27,5  ...  Бұл  ...  ...  келу  ...  ...  дейін   де   бірсыдырғыбаяндалған,  оқырманымызға  таныс  "Қоңырат  -арық",  яғни  К-18  ...  ... ...  сушы  -  ...  ...  диқан  қауымның  пайдалануынаберіліп қойылғанды. Қазір "Қоңырат  -  ...  ...  ...  ...  "Ленин  жолы",   Жамбыл   атындағы,   Абай   ...   ... ... ... ... ... алқаптары  су  ішеді.Бұл кеңшардың жері, ... ... ...  ...  ...  деп  ... ... арқылы да суарылады. Басқа шаруашылықтардың алқаптарына су К-11,  К-16Б,  К-13,  К-15,  К-17  ...  ...   ...   Аудандағышаруашылықаралық суландыру жүйесінің ғана ұзындығы 50 шақырымнан  асады,  ...  іске  ...  ...  шаруашылықтар   ішіндегі   ... ... ... 740 ... ...  ...  ...  сөйтіп  айтақырланып  құнарын   жоғалтуысуармалы егіншіліктің ежелден бергі шешілуі қиын ...  ...  ...  кележатқан "сырқаты" болып табылады. Сондықтан, жердің құнарын сақтап,  ұрпақтанұрпаққа  мұраға  ...   ...   ...   үшін   ...   алқаптардаколлекторлық - дренаждық жүйе  жасалуы  керек.  -Өкінішке  орай,  Мырзашөлдіигерудің ... ... ... ... - ... ... ...  жоғарғықыртысындағы топырағын құрғатуға, тұзын шаюға назар  аударылмады.  Егер  ... шал дала ... ... ... ...  ...  үнемі  он  метрдентөмен болса, кейін ... ... ... ол ... ...  зияндытұздарды топырақгың жоғарғы қабаттарына  ығыстырып  шығарып  отырды.  Әділінайту керек, ... ...  ...  ...  ...  тозуына  қарсы  күресКеңес өкіметі кезінде ғана ...  ...  1921  ...  ...  ... ... ... жанынан  осы  меселемен  шұғылданатын  арнайыкомиссия  құрылады,  ...  ...  ...  және  дрендер  (құдық   ...  ...  жер  ...  жақын  суларды  ағызып  әкетудің   ... ... ... ... ... ... ... сияқли болып 1930 жылы ұзын  ырғасы  85  шақырымдық"Шығыс" және "Батыс" коллекторларының құрылысы басталды. Бұл  жұмысты  ... ... ... жыл ... ... болды. 1940  жылы  беті  ашық  капденеңдрендер жасауға кірісілді. Оны  ...  ...  ...  кедергі  келтірді.Бірақ осының өзінде Мақтаарал  ауданындағы  мақтаның  ...  ... 10-15 ... ... асып ...  отырды.  Себебі?  Себебі  -  ... ...  ...  ...  танытты,  қолдағы  алтынның  -  жердіңқадірін ұғына білді.Мақта  өсіру  жаңа,  бейтаныс  ...  ...  ...  ... ең ... шаруашылық -  "Мақтаарал"  кеңшары  ұйымдасқан  уақытынанбастап эксперимент  жұмыстарын  жүргізуге,  сынақ  ...  ...  ... ... шаруашылығына байланысты барлық ғылыми  -  практикалық  күрделіпроблемаларды  зерттеу  мақсатында  осында   Мақтаарал   ...   ... ... ... ... ... бастады.  (Ол  әуелі  1925  ...  ...  ...  ...  ...  ...  -  тәжірибестанциясы  ретінде  құрылған  болатын).  Бұрын   қырсырын,   құпиясын   ... жаңа ...  ...  ...  ...  көп  еді.  ...  жерастысуларын қашырту үшін ашық  дренажды  ...  салу  ...  ...  ... ...  ...  қалай  тұшытады?  Түрлі  ауыспалы  егістің  қайсысыненгізген тиімді болмақ? Мақта және басқа дақылдарды өсірудің  ...  ...  ...  үшін  суды  ...  ...   жолдарықандай?  Станция,  міне,  осындай  ...  ...   ...   ... енгізіп, қайтарым бере  бастады.  Осы  мекеменің  негізгі  міндетімақта өнімділігін молайтатын  озық  ...  ...  ...  ...  ...  жаңа  ...  шығару,  жер  қыртысының  ылғалдылық   -мұздылық режимін зерттеу, ғылым, техника және  озат  тәжірибе  ... ... ... ... ол бұл үделерден көріне білді.Егер 1940 жылға дейін тәжірибе станциясының қызмет аймағына  ... ғана  ...  мен  ...  кірсе,  кейінірек  Мырзашөлдіңқазақстандық  бөлгінде  мақташылық  өрісінің  кеңейе  түсуіне  және  ... ... ... ... эксперимештердің  ауқымы  ұлғайды.Талай құнды ұсыныстар, жаналықтар ашылды. Қазірде станцияның  Түркістан  менСарыағашта  екі  ...  ...  ...  ...   ... ... ...  сұрыптаудың,  өндіріс  экономикасының  көптегенжаңа  проблемаларын  оң  шешуге  ...   ...   ...   бөлімі   менлабораториясы бар. Станцияда мақта шаруашылығы бойынша осы уақытқа дейіы  ... және 28 ... ... ... ... ...  ... сетігін тигізді.Мұнда жерасты суларын деңгейін  бақылау,  ...  ...  ...  менқорының жинақталуына әсер ететін факторларды зерттеу ісі сонау  1924  жылданбері  ...   ...   Су   ...   ...   ... мен  ...  ...  ғалымдардан  жердің  мелирритивтікжағдайын жақсартуға бағытталған құңды ұсыныстарды, әркез алып  тұрды.  Қазірде  ...  1963  жылы  өз  ...  ...   ...   ...   ... ... жерді суландыру  мен  мелиорациялауда  едәуір  сапалықілгерілеулерге жол ...  -  ...  ...  ...  және  оның  ... ... ұжымшарлар мен  кеңшарлар  гидротехникалық  ...  ...  ...  ...  кезінде  қажетті,  білікті   техникалықжәрдемді дер кезінде алатын   ...  ...  ...  тік  дренаждыңенгізілуі, көтерілген жерасты суларының скважиналар арқылы  ...  ... ... ... зор ... ...  игі  ...  еді.  Дегенмен,көптеген түйіншекті, ілгешекті меселелердің оңтайлы шешіліп  келе  жатқанынақарамастан, ...  ...  ...  ...  су  шаруашылығы  соңғыуақыттарда айрықша күрделене түскенін және қаржы тапшылығынан  зардап  шегіл-отырғанын ... ...  осы  ...  ...  бәрі  ...  құрылып,  қаз-қазқадамын баса бастаған жиырмасыншы, ... ...  ...  ...  болатын.Шөл даланы игеріп, жер ананың  тас  ...  ...  де  ...  кенезесікеуіп кезерген ерніне қанатымен су сепкен алқашқы  қарлығаштар,  әкелеріміз,аталарымыз  Жұман   Еспенбетов,   ...   ...   ...   ... ... Мұсалы  Ізбасаров,  Қосалы  Жұманов,  Садық  Жоланов,Мұстафа Бекетовтердің есімдерің атай кету ләзім.  Абай  атындағы  ... ...  ...  ...  стахановшысы"  атанып,  МәскеудегіБүкіл одақтық ауылшаруашылық  ...  ...  ...  ақсақалы  М.  И.Калининмен бірге суретке түсті. Қырдың қарапайым, сәби көңіл қазағы үшін  олда ... еді, ол да ...  ...  еді.  Ал  орыс  А.  И.  ...  ... ... мақта тазалау заводын ұйымдастырып  құрушылардың  біріболды, қазақтар: батрақ  Нұрділда  Мырзандаев  жаңадан  ...  ...  ...   ...   пен   ...   Құдайберген   Пернебаевтарұжымшарлардың жетекшілеріне айналды. ... - ... ...  еді.  Оларөз еңбектерімен оңтүстіктің ақ мақтасын жайқалтып өсіруге, өңірді  ... ... ... ... көрсетті.  Қәзірде  шаруа  айы  -  Сарыалтын күзде  көз  жауын  ала  ...  ақ  ...  ...  Сол  ... олардың  жолын  ұстаған,  тағылымын  алған  кейінгі  ...  ... ... жер  ...  жүрегінен  төгілдіріп  кестелей  жазған  жырларысияқты болып көрінеді."Ер ... бір ... ... кеңшарыКең  байтақ  Қазақстандағы   атағы   айдай   ...   ...   ... ... ... 1924 жылы ...  жасы  ...  ауданымыздыналдында тұрған "Мақтаарал" кеңшары  жайында  айрықша  тоқталып  айтуға  туракеледі.     1928 жыл 17 ... күні  ...  уезі  мен   ...  ... ... ... негізінде   Иіржар  ауданы  ...  ...  ... 1928 жылы 3 ... ...  ... Атқару  комитеті  (ВЦИК)тарапынан бекітілді. 1928 3 қыркүйек Иіржар  (қазіргі  Мақтаарал)  ауданыныңқұрылған күні болып табылады. ...  ...  ...  ...  ... Сәрсенбаев тағайындалады.1930  жылғы  17  желтоқсаннан  Мақтаарал  ауданы  деп   ...   ... ... - ... ... ... ...  күні  1924  жылғықарашаның бірінші жұлдызы. Ол әу ... ... ... шаруашылығы  ретіндеТүркістан мақта комитетінің  құрамында  бұрынғы  "Грузаренданың"  жерлеріндеұйымдастырылды. Жаңа  шаруашылық  ...  жылы  ...  ... жинады да, келесі жылдан бастап жерді дербес ... ...  ... 11918 ... жер қоры ... осы ... дейін  оның  игерілгені  5136гектар ғана еді. Бос тусырап жатқан қалған 6782  гектар  ...  1927  ... ... ... болды.Турасын айтқанда, "Мақтааралдың" тарихы жалғыз қададан басталды  деугетолық негіз бар. -Өйткені, "Грузарендадан" мұраға қалғаны  -  930  ... ... ... 555 ... тұрғын үй  ғана  еді.  ...  ... өте аз, әрі сол ... өзі жарамсыз болып шықты. Осындай  жағдайдатұқымдық  мақта  өсіретін  маманданған  шаруашылықты  құру  ...  ... ... биіктен қарап отырсаңыз, сол қиын жылдардағы адамдардың,  ... үшін аға ... әке ... ата буын ... ұрпақтың ерік  -жігеріне,еңбекке һәм жанашылдыққа құштарлығына төнті болып, таң ... ... ... ... жеті ... суы ...  тұрған  кездежер игеру, қолөнер, ғылым мен өнер мәдениетінің деңгейі жозғары,  бай  өлке-тұғын. Ұлы ... ... ...  ...  ...  аудан  арқылы  өтті,  бұлэкономикалық және мәдени тұрғыдан ілгерілеуге  ...  ...  ...  ... күрт ... кезінде бай да гүлденген  өңірді  адам  танымастай  ... ... ... ... ...  көгеріс  тақыр  далаға  айналып,халық арасында Мырзашөл деген атқа ие ... ... ... оған  ...  ...  ...  астық  өсіру,  жүзімдікалқабын  жасау,  құнарлы  жайылым  жасап,  онда  мыңғырған  мал   ...    ...    ...  ...  Ұлы  ...  Зұлқарнайыннан.бастап (оның өкімімен қазылған Александрия  ...  ...  күні  ...  ...  делебесін  қоздырып  келеді.   Түркістан  патшагенералдарына дейін шөл даланы игеру әрекеттері бір песке де  ...  ... ... ... бой ... ...   ...  астықалқаптарына, құнарлы жемшеп іскірттеріне қарап, 70 жыл бұрын  мұның  бәрініңорнында шетсіз де ... қу дала ... ... ... ... ...  адам  жасайды.  Көптеген  ұрпақтын  ...  ... бен ... ... шөлейт жерді мүлдем  өзгертіп  жіберді;ал ұрпақтардың күс-күс ...  ...  жер  «ақ  ...  ... өндірісінің, жемшеп дақылды алқаптардың, мал және  құс  шаруашылығыныңбай өлкесіне айналдырып жіберді.Экономикалық реформаларды жүзеге асыру, КСРО-ның  ......  ...   сондай-ақ   қоғамдық   қайта   құрылымындағы   түбірліөзгерістер әлеуметтік жағдайға өз өсерін ... ... ... ... ... ... жүргізудің жаңа  формаларына  әзірболмай  шықты,  ...  ...  ...  ...  өріс  ...   халықтыңтұрмыстық деңгейі төмендеп кетті.Елбасының Қазақстан "халқына Жолдауында: «Өтпелі кезең  ішінде  біздіңазаматтардың көпшілігі көп нәрсені бастан ... және  көп  ...  ... делінген. Жалпы тұрақсыздық пен  ретсіздік  жағдайында  аяқтан  нық  —тұруды  ...  ...  бұл  ...  кезең  еді.   Енді,   ...   ... ... ... ...  ...  жаңа   ...  және  саясижүйе  іс-әрекет  еткен  кезде,  шаруашылық  жүргізудің   тұрақтанып   ... «бар ...  ...  ойластырылған  стратегияны  жасап,оны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ...  кезеңнің  қиындықтарынан  өтті.Дотациялы, өзінің кезек күттірмес қажеттіліктерін қаржыландыруға  ... ... жоқ ...  кәсіпорындардың  едәуір  бөлігі,  өнеркәсіп  пенауыл шаруашылығындағы өндірістің  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...   нашар   дамытылуы   —   біз   кезіккенпроблемалар, міне осы.Осының бәрін ескере  ...  ...  ...  талдаған  Мақтааралаудандық әкімшілігі экономиканы көтеруде, шағын және орта ...  ... ... ... жаңа  ...  ...  ...  белсенеқосылды.Ағымдағы 1998 жылға аудан әлеуметтік-экономикалық жағдайдың  сауығуынажәне жақсаруына   ...  ...  ...  ...  ... ... осы ... де жанды  жұмыстың  нәтижесінде           ауданэкономикасын  тұрақтандырудың  ...  ...  ...  ...  ... тоқтатылды, күрделі кезеңде өз  жұмысын  тоқтатуға  ...  ... ... ... қалыпта келтірді. Салық бюджет саясаты  белсенді,конструктивтік сипатқа ие бола  ...  бұл  ...  ...  ...  ... тигізді – өткен  жылмен  салыстырғанда  ...  саны  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ақыны   төлеу   жөніндекөрсеткіш 110,6 процентке өсті.Ауданның даму  стратегиясы  ...  ...   ...  негізделген.Инициатывалы  бюджет  саясатының  мәні  ...  ...    ... жатыр,  соның  нәтижесінде  ол  өзін-өзі  қаржыландыруға  алыпкеледі.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   осыбюджеттік саясатқа  байланысты  Мақтаарал  ауданы  шамамен  10—15  проценткедейін субвенция ... бас ... ... ... ...  ... болмақ.Жүргізіліп  жатқан  бюджеттік  саясаттың  нәтижелерін  талдау  мынаныайқындай түсті: бюджеттік ... ...  ...  ...  ...  кезінде  төлене  бастады,  көп  балалы  аналарға  жәрдемақы  төлеудің,ардагерлер мен  мүгедектерге,  ...  ...  ...  ...  ... ... жұмыс жанданғанын атап өту  қажет.  ...  ...  ... ... ... баруы үшін  табанды  шаралар  қолданылуда.Тұрмысы мүшкіл жанұя балалары үшін ...  ...  ...  ...  ... және кәсіпкерлердің қайырымдылық қаржыларынан аяқ  кім,  киімкешек пен ... ... ... ...  ...  ...  ...  тамақұйымдастырылды.Аудан әкімінің 1998 жылғы 11 мамырдағы  3035  нөмірлі  «Тұрмысы  нашаржәне жағдайы ... ... ... ...  дейінгі  ұйымның  жетімдеріүшін топтар ашу туралы» шешіміне сәйкес  мектепке  дейінгі  ...  ... үшін 11 топ ... ... ...  салаларында  және  басқа  да  ... ... ... түбірлі өзгерістер мектептерді де айналып өтпеді.Мұнда  Жетісай   қаласы   Момышұлы   атындағы      ...      ... ... үлгі ...  Мектептің  үш  қабатты  үйі  1986жылы  соғылған  және  1176   ...  ...    ...    ...     ... 1 ... ... акт залы бар.  Мектептің   жалпы  ...  5399  ... ... Аралас   мектеп,   оқу       ...    және    орыс  ... ... ... мектеп оқытудың бес күндік жүйесін  өндірудіңинициаторы болды.    ... ... ...  ...  ...  алған  бұлтәжірибенің  мақсаты  ұстаз   ...  ...  ...  ...   еді:уақытты ұтымды  бөлу  әрбір   баланың  жеке  ерекшеліктерін  ...  ... ... дамытуға   жұмыстың  қажетті, түрлерін  ...  ...  еді.  ...  ...  мектепті  оқушылар  олимпиадасында   үш   жылқатарынан  ...  ...  ...  ...  ...  ескерсек,   тәжірибеойдағыдай  өтті деп қорытынды жасауға ... ...  ...  ...  жұмысыда  көп  қызығушылықжудырады. Мектептің тарихы біздің  өлкеміздің  ...  ...  ... өз ... сонау  қырқыншы  жылдары  бастаған,  1997  жылы  мектепкемектеп-гимназия статусы беріліп, гимназия режиміндегі жалпыға  ...  ... ... ... табыс етілді.Қазіргі таңда ауданның жалпыға  бірдей  білім  беретін  34  ... ... ... онан әрі ауданның  үздік  деген  мектептеріндекомпьютерлік-  орталықтар  құру  жоспарланып  отыр,  онда  ...  ... ... ... оқу бағдарламасын жасауды бастайды.Мақтарал  ауданының орталығында, Жетісай қаласында  ... ... ... ... ... атап ...  ...  оныңұжымы   басқару,   өндірісінің   және    ...    ...    ...   есептеу   техникасы          ...       ...  ...  ...  және  ...   ...   проблемаларыменайналысады. Жұмыссыздыққа   қарсы   тынымсыз    күрес    ...  ...  ...  2275  ...  ...  ...   берілді.   Бұл   орайдамамандандырылған   ...   ... ...    ...    ... еткендер ЭЕМ операторы, хатшы — референт,  бухгалтер және  т.б.  жоғарысұранымға ие мамандықтар ала алады.Ауданда салауатты өмір  ... ... ...  ...  ... ...  ...  деушілерге  барлық  жағдай  бар.  ...  ... 131 ... ... 61  ...   залы,    34    тир  жұмыс  ...  ... ... 2 денсаулық клубы ұдайы іс-әрекет етеді.  72  мыңнан  астаммақтааралдық  спорттың  ...  ...   ...   ...   жыл   ...  волейболдан,   қазақша   күрестен   және     т.б.   ауданаралық,облыстык, республикааралық ... ... ... ... ... жүлдесі үшін  Қазақстанхалықтарының  Алғашқы  спорттық  ойындарына  қатысып,  ең   ...   ...  орын  ...  ...  үшін   ...   мәдени-бұқаралық   шараларұйымдастырылады.Ұлттық-мәдени  ...  ...  ...   ...   ... ... оның мақсаты халықтың  барлық  қабатын,  бірыңғай   тұтасетіп    біріктіру,  ...  ...     ел      ...     ...    ...    ...   ......   ... ... ...  және  ...  бастамаларды  ойлылықпенүйлестіру,     бұл     қорамыздың    ...    ... ... республикамыздың стратегиялық     курсының     ... ... ... ... өзара түсіністікке қол жеткізуді  мақсаттұтамыз.Бұдан әрі, Президенттің  жолдауында:  «2030  жылға    қарай  ҚазақстанОрталық   Азия ... ... және өзге ... ...   үшін  үлгі  ... ... делінген.Біздің,  барлық  күнімізді  біріктіру,  қолдауға  бар  мүмкіндіктердібарынша  ...  ...  да  ...  ...  ...   деген   үлкенқұлшынысы Мақтааралдың  жарқын болашағына деген сенім ұялатады.Ауыл шаруашылығы.(Мал шаруашылығы)Мал шаруашылығы  мен  құс  ...  ...  ...  ... ... ... тоғыз айы ішінде ауданда 2602 тонна ет  өнімдері,2316 тонна сүт, 296 тонна жүн, 5,7  ...  дана  ...  ...  Іріқара малды  арттырудың,  үй  құстарын  көбейтудің  нышаны  байқалады,  шошқашаруашылығы нығайып келеді. Жыл ... бері 10,4 мың бас  ...  1100  ... 22,4 мың бас ... 140 бота төлі ...  ...  ірі  қара  малын  өндіру  үшін  жасанды  түрдегі  тұқымқуалаудың 18 ... ... онда 6520 бас ... ... ет  ...  қайта  өңдейтін  2  йех  ... ... ... ... құс  ...   құрылысы   жүргізілуінде,  онықұруға аудан 2,5 миллион теңге несие берді.Мақтаарал кәсіпкерлерінің шамшырақтары.Мақтаарал ауданы  өнеркәсібінің  ...  ...  ...  ...  ... болып табылады, бұл заң ды да 120341 га аудан егістігінің 83 мыңға  гақоза  ...  ...  ...  ...  яғни  ...   ...   ... мақта өсірумен айналысады.Қазіргі таңда  ауданда  мақта  өңдейтін  жеті  зауыт  ойдағыдай  жұмысістейді .  ...  ...  ...  ...  ...  ...  көмегіелеулі.  Үстіміздегі  жылы  ...  ...  ...  өн   дірістікқажетті тауарлар  мен жабдықтарды  алуға 720 миллион  теңге  сома  ... ... ...   ...   өндірістік   кооперативтер   мен   шаруақожалықтарына 200 миллион теңге инвестиция бөлді. Бұл ...  ... мен ... ие.1993 жылдың желтоқсанында  тіркелген  «Мырзакент»  АҚ  сыңарлас  мұнайзауыттары арасында ... ... тез ... ...  өндірістік  қуаты— маусымында 20000 тонна шитті мақта өндірді, 1997  жылдың  ...  ... адам бар ... АҚ 60000  ...  ...  ...  2  ...  теңгеніңөнімін шығарды, бұл аудан қазынасына  45  млн.  теңге  ...  яғни  ... 5 млн. ... асып ... ... ... АҚ 1998 ... жоспарлап  отырған  табысы  150  млн.  теңгеқұрайды, бірақ биылғы жылдың сегіз айы ішіндегі пайда 146 млн.  ...  ... 1998 жылы ... АҚ ... корпустың,  спорттық  көшеннің,механикалық  цехтың,  мақта  ұрығын  себетін  ...  150  ...  ...  ...  аяқтады,  бұл  кәсіпорынының  сәулеттік   ... және ... ... ... заманның  барлық  талаптарынажауап береді. Мақта өңдеу зауыттары туралы айта отырып, «Контал» ЖАҚ  ... ... ... ...  ...  АҚ  ретінде  1992  жылы  құрылғанболатын, 1998 жылы ... ЖАҚ ... ... ... болатын.  Бұл  кездеоның жарғы қорында 96 млн. ... ... ... 1998  ...  өнімнің  15мың тонна мақтасын өңдеуда жоспарлаған.Бұл кәсіпорын мемлекеттік дотациясыз кәсіпкерлер  ...  ...  ЖАҚ  ...  мен  ...  екі   жүз   адам   ... етілді.«Ауыл   шаруашылығы    машиналарының    «Центр-Сервис»    ... ... ... ... ... 1991  жылы  ...  ... запчасть»  шағын  кәсіпорыны  болып  құрылған  ол  1998  жылы  ... СХМ» ... ... ...  қайта  тіркелді.  1997  жылы  МТСқұрылды, ол өндірістік кооперативтерге,  шаруа-  қожалықтары  мен  ... жеке  ...  ...  ...  ...  ... кең ... көрсетуге арналған.«Центр-Сервис» СХМ» ӨК ауданымызға әйгілі.  Өз  ісін  ...  ... ... бұл ... көп ... ...  бас  ...  МельникВасилий Павлович, өндіріс бастығы Фенчук  Анатолий  Иванович,  ӨКІ  ... ... ... ... Онда 129 адам жұмыс  істейді,  орташаайлық ... 8293 ... 1997 жылы олар 156251 ...  ...  ... ... және ... тыс жерге «Молчанов и К» АҚ  үлкен  беделге  ие,ол 1997 жылдың ... ... ӨК ...     ...    ... бақ,  ...  мен  ...  және  басқа  да  көптеген  дақыл  1246гектарда ... ... ... и К» ... жұмыс істейтін  500  еңбеккерайналысады. «Молчанов и К» АҚ-да кең көлемді ассортиментте шарап жасау  өрісалған коньяк ... ... ... жылдың  мамырында  мұнда  тәулігіне  8тонна спирт өндірісі жөніндегі цех  іске  қосылды.  Бұған  қоса  ...  ... ... ... ... ... ...  басталды.  2000-жылғадейін  жасалған   дамудын   перспективалық   ...   ...   ... ... ... ... келеді, өндіріс  өсіміне  ден  қойылып,шарап өнімдерін өндірудің ассортиментін кеңейте түсу көзделген.Жетекшісі  Оңғарбаев  Бауыржан  болып  ...  ...   ...  ...  1998  жылдың  қаңтарында  құрылған.  Кәсіпорынбеделді  тез  жинады,  өйткені   «Қазыбектің»   ...   ...   ...   ... ...  Ол  —  ағаш  және  металл  бұйымдары,құрылыс  ...  ...  ...  ...  ...  ... бюджеті 511689 теңгеге толыса  түсті,  ал  ...  ...  ...  ... ... 200 мың ... ... көрсетілді.Келешекте  «Қазыбек»  өз  өндірісін   кеңейте    ...   ... ... аппаратуралық,    мақта    тарау  цехтары  соғылмақ;жоғары сұранымға ие ... ... ... ... және т. б.),  ...  және  тұтынушыға  қажет  басқа  да  ...   ...    ... ӨК  өз  ...  ...  ...  ...  1991  жылдыңқыркүйегінде     Алматы     ...      ...      ... ... ... ... 1996 жылдың мамырында  «Ақ-Алтын-С»  өндірістік кооперативінде қайта тіркелген болатын, ол өз  қызметіншаруашылық жүргізудің әр  түрлі  ...  ...  ...  және  ... ... және ...  ...  ауылшаруашылық  өнімдерінқайта өңдеу, ақылы тұрмыстық қызметтер, қоғамдық тамақтандыру  ...  тағы  ...  1998  ...  ...   «Ақ-   ...   өндірістіккооперативі колхоз  базарын  ашуды  көздеп  отыр,  оны  ...  ...  ... ... ... сәндендіре түспек.«Ақ-Алтын-С»  өндірістік  кооперативі  1997  жылдың  ішінде   халыққа4482519 теңгенің өнімін ... ... ...  және  ...  ...  ...  ... сияқты  белгілі  кәсіпорындарды  да  атап  етпеске  ...  ...   ...   кеңейтіліп   келеді,   өндірістің   өндірілген   жаңатехнологиялары жетілдіріліп, ... ...  бәрі  ...  және  орта  ...  ...  ... түсуіне ықпалдық ететін болады.Ауыл шаруашылығы(егістік)Экономикалық реформаларды жүргізгенге дейін біздің ауданда  32  ... ... ... Қазіргі таңда еңбек  ұжымдары  мүшелері  ...  ...  жер  ...  бөлу  ...  ауданда  6000  шаруа  қожалықтары,  120өндірістік  коорперативтер,  8  серіктестік  және  1  ...  ... ... 18 МТС ... ... ... санын  25-30  бірлікке  дейінұлғайту жоспарлануда.  Экономиканың  әртүрлі  салаларындағы  ...  ... ... ... ... ...  шаруашылықты  дербес  жүргізукезінде қиындықтар мен шарттар жасасу және ... ... көп ... ... бұл қиындықтар шешілуде  және  көптеген  басшылар  ...  ... ... тәп-тәуір бейімделе бастады. Іскерлікпен  шаруашылықжүргізу, нәтижесінде "Кетебай" ... С/,  ...  ...  ... ... Т./, ...  /Шерниязов  Б./,  "Рамадан"   /ЮсуповУ./ және тағы басқа осы секілді ауыл ... ...  ...  ... көрсеткіштерге қол жеткізді.Қазақстан Республикасының  заңдылықтарына  толық  сәйкестілік  ретіндежер иеленушілердің заңды  ... ... ... жұмыстар аяқталды.  28мың тиісті куәліктер берілді.Ауданда 115 мың га ... және   10000  га  ...  4000  ... көп ... ... бар. 83000 гектар жерді мақта  алқабы  алып  жатыр,3250 га — бидай, 3600 гa ... ... 300 га —  ...  ...  алып  ... ...  жемдік дақылдар шаруашылықтарына, 7000 га  бақша  мен  көкөнісалқаптарына бөлініп  отыр.Келешекте ... ... ... ... түсу ...  ...  ...  өндірістік  қуатын  дамыту,  жіп,  мата,   басқа   даматериалдар, медициналық  мақсаттағы  ...  ...  ...  алу  ... ... өндірісін өрістету жоспарлануда.Мемлекеттің саяси және экономикалық-құрылысындағы  түбірлі  өзгерістеркәсіпкерлікті тек қолайлы операция деп қана ... ...  ...  және  ...  ...  ...  жасампаз   қызмет   деп   түсінетінинициативалы,  белсенді  адамдарды;  тегеурін  нәтижесі  ...   ... және ... ... ...  оның  факторларын  қалыптастыратынжауапты  шешімдер  ...   ...   ...   ...   ... өндірістің    үш  факторы  бар  ...  ...  жер,  ... ... ... ... ... Шумпетер  төртінші  фактор—   кәсіпкерлікті  ілгері  тартты,  ...  ...  ...  ...  ... -инициативалылық,  кәсіпкерлік  белсенділік  шаруашылық  субъектісіретінде  экономиканың  шоғырын,  ырғақтылығын  қалыптастырады,   ... — бұл ... өзі, ... ерік-жігері,  күш-қуаты,  табандылықпентәуелсіздік   есігін айқара ашуға ... ... нақ сол ...  ...  ...  ел  Президентінің  Қазақстан  халқына   Жолдауында   ...  ол   ...   ...   ...   ...   ...   оныбәсекелестік күрес міндеттейді- Ол іс-әрекеттердің жаңа  ...  ...   ол   ...   ...    ...    талаптарына    сәйкестехнологиялардың, тауарлардың   бағалардың  ауысымына  әзір,  ол  ... ... мен   ...  ...  және  ...   ...  менақпарат  іздейді.  Кәсіпкер  өзінің  барлық  күшін  діттеген  мақсатына  қолжеткізуге  жұмсайды.  ...  ең  ауыр  ...  ...   және   ... ... тұтынушылар тауарлар шығаратын,  құрылыс  жүргізетін,жүк  және  жолаушылар  тасымалдарымен,  кітап  және   ...  және   ... ...   ...  ...  ...  Өзінің  -  мән-мағынасы бойынша, өндірістік кәсіпкерлік тұтынушыға қажет  материалдар  жәнерухани өнім жасаумен ... ол ... және  ...  ... ... ... ... ағылшын кітаптарының бірі мынаңдай анықтама,  береді:«бизнес —  қызығушылық танытқан жеке  тұлғалардың   ...  ...  ...  алып  ...  жеке  ...  кәсіпорындар  немесе   ұйымдардыңтабиғат қорларын игеруді, тауарлар өндірісін, оны сатып алуды немесе  сатудынемесе ... ... ... не ... ...  ... қызмет  көрсетудіжүзеге асыратын қызмет».Экономикалық мәдениет  прогреске  сүйенетін  адамзат  цивилизациясыныңозық бөлігінің тең құқылы  және  ...  ...  ...  ... ... ... ...  жоғары  деңгейдегі  имандылықпен,  оныңжоғары  мисcияcын   айқындаумен  ...  ...   ...   ... көптеген озық ойлы кәсіпкерлері ауданнын қайырымдылық  істерінебелсене  қатысып  келеді.  Үстіміздегі  ...  ...   айы   ...   ... 4 млн. 376 мың ...  ...  мұқтаж  жанұяларға,  Ұлы  отансоғысына  қатысушылар   мен   мүгедектерге   әлеуметтік    ...   ... деп ...  ...  ...  ...   ... тәлкегіне түскен 707балаға   нақты  көмек  көрсетіліп,  112  мың  ...  ...   ...   ...  ...  бұрмалаудан  алшақпыз,   демек   Мақтаарал   ... ... ерте  ...  ...  тән  ...  ... ... өркениетті бизнестің қасиеттерін табанды түрде игере бастады.Аудан орталығы  Жетісай қаласы тоқсан жолдың  ... ...  ... ...  ...  жатқан  үлкен  трасса  ...  ...  ... ... ... ... ... Қаладан 12 шақырым  жердеаэропорт бар. Ол арқылы Шымкент, Алматы тағы басқа қалаларға  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Қала  ...  көз  салатынболсақ, 1940 жылы каналдың 115 шақырымында   (қазіргі  қала  ...  ... жер ... ... бола ... жылы ... құрылыс басқармасы  осында  көшіп  келді.  ... ... ... таратылып, оның орнына   «Казқирисупр»  (қазақирригациялық жүйе  ...  ...  енді  жер  ...  орнына  қыштансалынған еңселі өндіріс орындары  мен  ...  ...  ...  бола  ... ... ... ... деп аталды.1950  жылы  Жетісай  СМУ-ы  ұйымдасты  да  ...  ... елді ... ... деп ... ... жылы ҚазақССР Жоғары Кеңесі Президиумының Жарлығымен  бұл  тұрғынмекен ресми түрде Жетісай  ...  ...  ...  Жетісай  өңіріндегіорасан зор  суландыру  жұмыстарының  барысында  ...  ...  ... жаңа ... ... ... ... объектліре  салнына   бастады.  1959жылы Жетісай поселкасы аудан орталағына айналды.1969 жылы  Жетісайға  қала  ...  ...  ...  ...  ... ...  ондағы  тұрғындардың  сауда  ісімен  айналасуына  үлкенсептігін тигізуде. Қазақстанның оңтүстік өңірі ғана емес,  көрші  ... ... ... аудандары үшін де  орталық   базарға,  еркінэкономикалық аймаққа ... ... ... ... ... тағы бір ...  орын  –  «Жетісайминерал  суы»  деп  ...  ...  Ол  ...   ...  төртінші  бөлімшесіне  орналасқан,  оның  дәрулік  суы  ... буын ... ... да түрлі сырқаттарға  бірден-бір  таптырмайтынем.  Бұл  емдеу  сауықтыру  ...  ...  ...  ... де келіп, емделіп  жатады.  Қала  орталығындағы  телемұнара  осыжерден мың шақырымдай  шалғайда  ...  ...  ...  ...  толық  көруге  мүмкіндік  береді.   Бұдан  басқа   ...  ...  ...  ...  да  көре  ...  ...  ...  облыстық  теледидар  коорпорациясының   филиалы   ... ... жер ... сапалық жағдайыМақтаарал — аграрлық аудан. Сондықтан мұнда жер үлкен  роль  атқарады.Ауданның  жер  көлемі—179448  ...  Оның  120341  ...  ...  ... ... 10673 ... — жайылым.Уақыт  талабына  сәйкес  аудандағы  ауыл  шаруашылығы    ...   ... ...  ұжымшарлар  мен    кеңшарлар  таратылған.Халыққа  жер  ...   ...   ...   ...   ...   ...   солшаруашылықтардан зейнетке   шыққан,   ...    ...    ...  ...  ...  тегін  жер  үлесін  алды.  Аудан   орталығындағы   ... ... ... жұмысынан   қысқартылып   қалған  азаматтар  даауданның арнайы жер қорынан 26  мың ... ... ... ... аймақ байырғы Мырзашөл  өңірі  болып   саналады.  ...  ...  ... белгілі. Өткен 1997 жылы 80 мың % ...  ...  ...  ...  ...  1  ...  былтыр  мақтаның  өнімділігі  21,5центнерден айналды, 170 мың тонна  ...  ...  ...  ...  ...   ...  ...  экономикалық  жағдайды    көтеруге,   ауданныңбюджетін толықтыруға, 1 халықтың әл-ауқатын арттыруға ...  ...   ... ... ... 25-30  центнерге дейін мақта  алынған.   ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...  көпшілігінің   істен  шығуына,  сол  себепті  жердің,  тұзданыпкетуіне байланысты. Бұл  ...  ...  ...  ...  жағдайынакері әсерін  тигізіп отыр. Жердің сорлануынан өткен жылы   ауданда  2,5  ... жер ...  ... ... жерлерге егін  еккендерің  өздерімақтаның  түп  санын  ала  ...  ...  ...   зая  ...   ... Азия Даму ... 100 миллион доллар несие алуға  келісім-шартқаотырды.   Соның 55 миллион доллары  ...  ...   ...  ... ... ... мың гектар жерде келесі-жылы осы жұмыс басталады.  Егер  осы  ... алып ... ... ... оңды ... берейін деп отыр. Дәл  осындайжұмыс бұрынғы Асык Ата және ...  ...  де  ...  алынды.  Алдағытөрт-бес жылдың көлемінде 40 мың гектарға жуық жер  қайтадан  іске  ... ... ... ... ... ... негізінен  мынадай  үштопқа бөлуге болады. Біріншіден, ешқандай қолдаусыз,  несие  мен  ... -өзі ...  ...  ...  Екіншіден,  белгілі  бір  жәрдемарқылы аяғынан тұратын шаруашылықтар.  Үшіншісі,  қандай  жәрдем  ...  ... одан әрі ... ... ...  яғни  ...  ... Біз арнайы зерттеу жұмыстарын жүргізе  келіп  аймақта  үшіншітопқа жататын  ...  жоқ  ...  ...  ...  ... ...  ...  топқа  жатады.  Осы  мәселемен   айналысатын  арнайыкомиссия құрылған.Бізде  жерге  мемлекеттік  ...  ...  Оны   Жер   ... Жер комитеті жанынан  Жер  инспекциясы  ...  ...  ... ... ... екен деп, ... би, өзіміз  хан,  не  істесекте өзіміз  білеміз  ...  өзім  ...  ...  ...  ... әсіресе жердін жағдайын белгілі бір дәрежеде басқару, бақылауға  алыпотыру  керек  қой.  ...  ...  ...  ...   жатыр   ма,   оныңқұнарлылығын  төмендетіп  алған  жоқ  па  ...  ...  ...  ... рет тексеру жүргізіледі, бұл үнемі бақылауға  ...  ...  ... ... ...  ...  егін  ...  немесе  жердің  құнарлылығы  төмендепкетсе, Жер инспекциясы мен Жер комитеті  сол  ...  ...  ... ...  ...  ...  оны  сотқа  өткізеді.  Сосын  соттың  шешімінебайланысты іс жүргізіледі.Жер   жеке   ...   ...   ...   ...   ... байланыстарында проблемалар  туындай  бастады.  Ауданымыздаолардың жалпы саны 5  мыңнан  асады.  Әрқайсысының  3-тен  106-150  ...  жері  бар.  ...  ...  күн  ...  ...  ...  ... жоқ. Аз мөлшерде тыңайтқыш немесе жанар-жағар  май  алатын  ... ... ... ... бір мекемелермен, мақта зауыттарымен  алдынала келісім-шартқа (фъючерге) тұруына  тура  келеді.  Әлгі  мақта  зауыттарыолардан жоғары ... өсім ... ... әдіс ... өте ...  ...   шешу   үшін   ...   "Қазақстан   мақтасы"корпорациясын   аштык.   ...   ...    ...    ... ... кепілдікке қойып,  төмен  процентпен  қаржы  алып,оны ... ...   ...   ...   Егер  осы  ...  әрі  ... жайып алса, екі жылда   шаруа шаруашылықтары    аяғынан   тік  ...   Бұл  ... ... ... жанар-жағар           маймен,тыңайтқышпен, жаңа  техникамен,  қосалқы  бөлшектермен  ...  ... ... да ... ... етуі тиіс.Біз Онтүстік Казақстан облысының орталығындағы мақта  сататын  биржаныосында көшірсек  деген  ұсыныс  білдірдік.  ...  ...  ...  90процентке  жуығы  осы  өңірде  өндірілетіндіктен,  бес  ...  ...  ... ... ... осы ...  ісін  ...  қай  жағынанболса да тиімді болар еді.Сондай-ақ  ауданда  машина-трактор  стнасаларын  қүру  қолға  алынған.Қазір жеті МТС ... ...  ...  ...  қажет  техникасын  сол  МТС-терден алып пайдаланады. Олармен өзара келісіп,  есеп  ...   ... 5 ... ... ... бар. ... өз ...  сол  зауыттарғаөткізеді. Оған қоса 24 су шаруашылығы ассоциассы құрылған.Мақта өсімдігінің- өсіп-жетілу кезеңінде оны сумен  қамтамасыз  ету  ...  ...  ...  суды  ...  аламыз.  Ол  бізге  ... ... одан ... ... ... аумағын  басып  өтеді.Тоқтағұл су  қоймасы   Қырғызыстанның  бір  елді  ...  ...  ...  ...  ...   еді.   Қырғызыстанда    жерасты   ... ... ... ... ... олар  үйді  ...  ... электр қуаты арқылы жылытады.Суды үнемдеу үшін қырғыз елі жылда «бізге  көмір  неемес  электр  ... ... ... ...  ...  Бір  ...  ...  жылыҚырғызыстанның бір облысына Қазақстан электр энергиясын беріп  жатыр.  ... олар да су ... ... қажеттілігімізді тиісінше  өтеуге  мүмкіндікберіп отыр.Сырдария  бассейніедегі   суды   ...   ...   ... ... ... сол ...  бірлесіп  жұмыс  істеп  ... су алу үшін ... ... ... ...  ...   Н.Ә.Назарбаев  1998  жылғы  ...  ...  ...   болғанда:   "Қазірғана   Ташкенттекн   ... Ол ... ...  Азия  ...  тағы  да  бір  ...  басқосуы болды. Біз  болашаққа  арналған  үндеу  қабылдадық.  Аймақтағы  барлықмемлекеттер су мәселесі ... ...  ...  ...  су  ... ... ... сумен жабдықтау ісіндегі тәуелсіздігімізді  орнату  жайында ойластырып отырмыз.  Бұл  бағыттағы  жұмыстарды  көп  ...  ... ... ...  осы  ...  қажырлы  қимылы  мен  маңызды  іс-әрекеттері  Мақтаарал  аймағының   сумен   ...   ...   ... ... ... деп үміттенеміз.Республикамыздың кейбір  ірі  қалаларының  өзі  электр  энергиясы  ... ... ... отырғанда бізде мұндай  проблема  әлдеқашан  шешіліпқойылғанын да айтуымыз ... ... ...  ...  ...  ...  ...  Сол фирма жұмыс істеп  келе  жатқан  соңғы  жартыжылда ауданымыздың халқын жарықпен және ... ... ... үзіліс  болақойған жоқ. Мақтаарал ауданында тұратын 40 мыннан  астам  отбасының  ...  ...  ...    18   ...      ...   ...      ... олардың әрқайсысымен жеке-жеке жарық пен газ  жөнінде   келісім-шарт жасалған. "Асықата-газ"   фирмасында  450  жаңа    ...  орны  ...  ...  ...  ...   ...  Абдоллаев    бұл     ісіміздітолық ... ... ... ... ...  ...  ...  қаласынада таратып, осындай  жұмыр  ұйымдастырсақ деген  ұсыныс жасалып  жатыр.  Ал,біз өз    ...  ...  бұл  ...  одан  әрі  дамытып,  әрбіркөшенің басын есептегіш құралдар қойып, оны қатаң бақылауға,  ...  ... ... беруге мүмкіндік бар екендігіне көзіміз жетті.Мақтаарал     ауданына     Өзбекстаннан,  ...  ... ... ... өте көп ... ...  Ираннан  Түркістанға  қонысаударғандардың 70 процентке  ... осы ... ...   ...   ...   ... Оларды тиісті жермен қамтамасыз етуүшін Жетісай өңірінің  өзінде  800гектар жер   ...  ...  ...  ...  ...  ... жан ... орта есеппен 0,42 гектардан  бөлген  едік.  ...  ... ... ... 2 мың ... астам жер   осында  қонысаударушыларға ... ... ...  ... ...  әлі  де  толастағанжоқ.Жер демекші, ауданымызда  ...  240  мың  ...  ...  де  ... беріліп, жер реформасы аяқталды деуге толық негіз ... ... ... ...  ...  ...   ...  бірнешецехтар ашылып, оның  қалдығынан  кір  сабын  жасап  жатқандар  да  бар.  ... тағы бір ......  ...  ...  ...  ...  зауытысалынады. Құрылыс жұмысын израильдықтар Жолға алып отыр. Қаржысын  да  ... ... ... қол күші  ...  ...  ...  ...  бойтүзейді. Сонымен бірге мақтадан тігін жібін шығаратын цех  ашылады. Осы  ... ... да іске қосу ... ...  ...  ...  жерлербелгіленді. Осы жазда  құрылыс  жұмыстары  басталады.  Егер  осы  екі  зауыташылса, 800 адамға ... ... ... "көпір салған адам жұмаққа  барады"  деген  нақыл  сөз  ... Мен ... ... ... әкім ...  тағайындалған  кезде  халыктыңбірінші өтініш, талабы мен сол күннің ең негізгі  ...  —  жаңа  ... еді. ... ...  ...  қойған  орынды  мәселесі     болғандықтан,1993 жылы     көпір  құрылысын  ...  ...  ...  ... бөлшек алынған  жоқ.  Бәрін  Өзбекстаннан  тасыдық.  Өйткені  ... ... ... көптеген темір-бетон  жұмыстарын  жүргізетін  ... ... ... ... ... ... ... жатқан  Өзбекстанмемлекетінің Жызақ және  Ташкент  облыстарынан,  Ташкент  ...  ...  ...  ...  қаржысын  ауданмың  іскер  азаматтарының   фирмалары,өндірістік   кооперативтері   мен   ...   ...    ... ... бір ... жылдың ішінде көпір құрылысы  аяқталды.  Қазірхалық өз игілігіне пайдаланып жатыр. Жетісайдан Өзбекстанға қарай  шығаберісжолда да ... бар. ... ... сол ... де ... салдық.  Осыжерде менің көзімнің  жеткені  —  егер  ...  ...  ...  ... ... мәселе жоқ екен.Өзбекстанның бізбен  көршілес  Мырзашөл,  Достық,  ...  ...  ...  70-90  ......  Бұл  аймақтарда   тығызорналасқан ел бір-бірімен күнделікті қарым-қатынас  жасайды.  Бір  отбасыныңбір баласы Мақтаарал ауданында ... ... ... ...  дегендей,жұртшылық бір-бірімен қоян-қолтық араласып кеткен. Біздің  сол  аудандардағыағайын-туыстармен қарым-қатынасымыз ешқашан  ...  ...  Сол  екі  ...  ...  ...  соңғы  екі-үш  жылдың  ...   тоза   ...  ...   ...   бұл   ...   ...   арнайымамандармен бірге көрдік. Ол  бұрын    ...    ...    ... ... еді. ... арық арқылы екі ел  cop  шайылған  суды  шеткешығарады.  Тереңдігі  30-35  ...   ...  ...  де  ...  ... Оған көп қаржы керек, бұл  мәселені  аудан  мен  облыстың  аумағындақолға  алып,  бітіру  ...  ...   ...   ...   ЖетісайданӨзбекстанның М ы р з а ш ө л  ауданына    ...  ...  ...  ... ... ... алдында арнайы мәселе  көтермекшіміз.  ОсынауЖетісай-Гагарин көпірін қалпына келтіру мәселесі  күн  тәртібінен  ... ... ... ...  ...  үшін  бұл  ...  ...  —міндетіміз.Өткен  жылы  Қазақстан   ...   ...   ...  Қазақстан  облысында  болған  сапары  кезінде  Мақтаарал   өңірінеӨзбекстан аумағын баспай, Сырдария өзені ... ...  жаңа  ...  ... уәде ... еді. Биылғы жазда сол көпірдін құрылыс  жұмыстары  басталды.Тиісті құжаттарының бәрі дайын тұр. Ол ... ...  бір,  ...  жылдыңішінде аяқтадуы тиіс.  Көршілес   екі ...  ...  ... ... ... шыққан емес. Биылғы  жылғы  27  наурыздағыОңтүстік Қазақстанға  арнайы  келіп,  Түркістанда  "Өзбекстанмен  шекарамыз,арқылы әрі бері өту жайы  ылғи  да  оңай  ...  үшін  екі  ...  ...  қарым-қатынасты   өркендете  түсуге  ерекше   назар   ... ... ... ғана біз ...  ...   облысы  үшін  күрделімәселелерді шештік. Сонау Шардарадан, Мақтаарал ... бері ...  ... бәрін Қазақстанның басқаруына  алып,  елге  жақсылық  жасап  отырмыз.Бұдан былай бұл ...  ... ... жолда тосқауыл  болмайды.  Сондай-ақ,Ташкенттен  Самарқанға  өтетін,  Қазақстанның  жеріндегі  20  шақырым  ... ... ... көліктердін тоқтаусыз өтуі  қамтамасыз  етілді",  ... сөзі ... ... ... ...  ...  ...  үнеміқамқорлықпен қарап келе жатқанының айғағы емес пе?!Иә,  Мырзашөл  аймағы—еліміздін  ең  қиыр   ...   ... ... 1998 ... Халық  бірлігі   мен  ұлттық     ...  деп  ...   ...  ...    ...  ...  ...  ерте  дәуірден  қазіргі кезеңге тарихы  Түркістан  қаласындағыҚожа  Ахмет  ...  ...   ...   ...   ... "және этнология ғылыми-зерттеу орталығымен бірге, осы жоғары  оқуорнының ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... Қожа  Ахмет  Яссауи  атындағы  Халықаралық  ...  ... және ... ғылыми-зерттеу орталығы мақұлдаған мынадай   нақтыұсыныстарын Мақтаарал ауданы әкімшілігі  де  қолдап  отыр.  Сол  ... ... ... ... археологиялық, тарихи, ғимарат  құрылысы,сәулет және монумент өнері ескерткіштерінің деректік  ... ... ...  ... ... және ... ...  құрып,  оныңжұмысын ұйымдастыру.-  Мырзашөл    өңірінде  туып-өсіп,    ...     ...   ... осы ... ... ... үлес   ...   ардақты  азаматтартуралы мәліметтер жинап, жүйелеу.- Жоғарыда атап көрсетілген  ...  ...  ... атты ... ... ... ... ұсыну.-  Жоғары,     арнаулы     оқу     ...   мен   ...   ...  клубтарын  ұйымдастырып,      студенттер   мен      ... ...  ...  шаруашылығы  тарихы    мұражайына    саяхатыңұйымдастырып  отыру,    бұл     ...     жаңа    ...   ... ...       ...  ... бастағанына—  130  жыл,  Мақтааралауданының құрылғанына  -  70  жыл  толуы    ...  ...    ...  ... өткізіп, осы конференция материалдары бойынша  арнайыжинақ құрастыру.-  Мырзашөлді  игеруге  қатысқан  әртүрлі  ұлт  ...  ... ... ... ... жасап, орнату көзделген.Қасиетті атамекеніміздің өткен шежіресін  зерттеу  алдағы  уақытта  ... айта ... ... оқырманға амандық тілегім келеді....Жақында Өзбекстан Президенті Ислам Каримов  ресми  ...  ... ... ...  жеке  мәселелер  де  көп  талқыланды...  Мақтааралдатұратын қазақтар Өзбекстанның ... ... ... ...  ...  ... өзі ... арқылы, ең үлкен  бізге  шығатын  жолы  Қазақстанарқылы өтеді. Сонда енді қалай болады? Біз ана шекарада  ...  ... ... ... ... ...  ...  қайда.  Осындай  осындайөзекті  өткір  мәселелер  ...  ...  ...  ...  рахмет   көпмәселелер төңірегінде түсіністік, ой бөлістік, ортақ шешімдер  жасадық.  Бұлжақсылық емес пе?Қазақстаң Республикасының Президенті  ...  ...  ... ... ... бас ... Уәлихан Қалижанов және  ҚазақстанРеспубликасы  Мемлекеттік   сыйлығының   ...   ...   ... ... ... жоқ" атты ... 1997 ... 5 шілде....Қазір  ғана  Ташкенттен  келе  жатырмыз.  Ол  жерде  Орталық  ... тағы да бір ... бас ... ...  Біз  ...  арналғанүндеу қабылдадық. Бұл үндеуде ата-бабаларымыз қалдырып кеткен қасиетті үлгі-өнегені алға ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  одан  әрі  нығайту,  XXI  ...  ...  ...   бірлік,ынтымаққа апаратын экономикалық  байланыстарды  күшейту  туралы  ойларымыздыбілдірдік.Өзбекстанмен ... ... ... ету  жайы  ...  оңай  ... екі елдің арасында қалыптасқан қарым-қатынасты өркендете түсуге  ерекшеназар аудардық.Мысалы,  бүгін  таңертең  ғана  біз  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  Шардарадан,  Мақтаарал  ауданынан  беріқарай өтетін ... ... ... ... ... елге ...  ... Бұдан былай бұл жерде — ешқандай бөгет, ......  ...  Ташкенттен  Самарқанға  өтетін  Қазақстанның   жеріндегі   ...  ...  ...  ...   Осылайша,   көліктердің   тоқтаусыз   өтуіқамтамасыз етілді.Аймақтағы барлық мемлекеттер су мәселесі ...  ...  ...  су  қоймасын  салып,  бұдан   былай   ...   ...   ...  ...  жайында   ойластырып   отырмыз.   Бұл   ... көп ... ...  шаралардың   барлығы   да   ...   ...   ... ... зор ... ... деп ойлаймыз.Қазақстан Республикасының  Президенті  Нұрұлтан  Әбішұлы  Назарбаевтың1998 жылғы  27  ...  ...  ...  ...  Қожа  ...  Йассауиатындағы Халықаралық қазақ -түрік университеті ұжымымен  кездесуде  сөйлегенсөзінен.ХҮІ   ғасырда    ағылшынның    бір  ...    ...    ...   онша   биік   емес    бір  ...    ...   күн     ...    ағарып   тұрған   бір  затты  көреді.    Алғашқы   ...    ...  ... ... ырымдарының бірі шығар деп  ойлап  қалған  саяхатшыжақындап   келгенде өсімдік  басында  өсіп   ...   ...  ...   ... ... болады.   Бұл   өзі шөптің   басына  ...  ...    ...  еді.  ...   қайтып   оралған    саяхатшы   ...     ...  ...   ...  етіп  айтып  береді,     ...    ... ...  бір  ... ...   сіз   «күнді   қолыммен ұстадым»  дейтін  ...   ...   ... ...    ...   ...  ...  бір гүл  шанағын және одан   жасалған   матаны  көрсеткенде   ғанаолар  ... ...   ... ...   мақта  өсімдігімен    ...  ...    ...    Ауғанстан  мемлекеттері   және     Тәжікстан,Түркменстан,   ...  ...    ...  Орта  Азия   ...   ...   ...   емес,     шөптесін     мақта     ...   ... ...   Орта Азия  ...  ...  ...   маталар  тоқыған.   Ал ағаш тектес   мақта ...    ...  ...   ...   ...  ...    бір  ...  жерден   орта  есеппен  ...   ...    ...   ...   Ал   Америкада     ...    ...   ...  4,5  ...   ғана    ...   ...  түрлі   маталарды айтпағанда   ... ...  де,  ...  ...   метан  лагы   жасалады.    ...   ...   ...  дейін  май бар. Мақта  ...    өзі  ...   және  ...    ...   ...  маргарин,  глицерин,    стеарин  жасалады,  тұқымықабығынан   этил  спирті,  ...   ...   ...  ...    және    ... ... тонна  шитті   мақтадан ,7200 метр мата 54  мың   дана  орам  ... таза  ... ... 110  кг май, 16 кг ... ...  ...  ...   тонна  шитті   мақтаны  өндегеннен  ...  180  кг   ...  260  ... ... Оның  құрамында  40 % белок бар, ол—аса бағалы   мал азығы.Асық - Ата ... ескі ... ... ... ... Әрине,  біздің  аудан  кезіндеМақтаарал ауданының тек ... ...  алып  ...  ...  ...  айтқанда"Богарная землясы" болса керек. Аты да осыдан туындаған-ау. ...  ... ... сыр ... ... ... жүрегіне осылай жылы  сезімменжазылғаны рас. Кейінірек Киров, 1996 жылы ...  ...  ...  Ол  ... ... соң ...  ...  өркендеді,  дамыды,  көріктенді.  ... ... ... де әсем ... мен ... үйлер бой көтерді.Поселкенің аумағы 300 гектардай, 11 мыңнан астам  21  ...  ... ... ... ... ... 3 орта, 1 кәсіптік мектептер, 3  балаларбақшасы,  2  акционерлік  ...  ...  2  ...  ...   үлкенаурухана, тұрмыстық-сауда қызметтерін көрсететін ондаған мекемелер бар.Аудандағы тарихы бай  №1  "Победа"  мектебі  ...  ...  ... ...  ...  алғашқы  түлектерін  ұшырған  алтын  ұяның  атақтышәкірттері де аса көп.  ...  осы  ...  ...  ...  ...  ... өз ... да, Әзбекстан республикасында да басшы қызмет  істеп,өзгелерді риза ете  білді.  Сондай-ақ  Жамбыл  облыстық  партия  ... ... ... Темірбеков, бірнеше аудан басқарған Тойым  Жүнісов,Еркінбай  ...  ...  заң  ...  ...  ...   ... -жазушы Мамадияр Жақып, осы мектептен ұшқан түлектер.  Мектеп  әліде өзінің  игі  ...  ...  ...  әлі  де  ... ... ... - Әстемір Бектөреев."ПОБЕДА"  ауылыТарихтан белгілі, БК(б)П Орталық Комитеті мен КСРО  Халық  ... 1940 ... 26 ... ... ...  ...  тыңын  игеруге30 мың колхозшылар мен жұмысшылар жұмылдырылды. ІІ-Тоғай  тармағындағы  К-28каналы қазылып, 12,2 мың гектар жаңа ... ... ... етіп  ...  Жұртжаппай осылай қарай бет түзеп, лап қойды. Тың жерге  қолмен  канал  қазылып,алғаш су жіберген, ... ...  ...  ...  ...  ...  болашақауылдардың алғашқы қазығы, түңғыш ізі осы жерде болды. ... ...  ... ...  ...  Бұл  ...  облысымыздың  Созақ,  Арыс,  ... ...  ...  ... ... ... көтеріліп  келді. Бұл ауылдың тарихы тереңде жатыр. Сонау 1941 жылдың өзінде он  колхоз  бойкөтерді.   Олар   ...   "XXVIII   ...    ... Сталин жолы,  Энгельс,  Ынтымақ,  ...  ...  және  ... Осы ... адамдарды жайғастырып, оларды  қиындығы  мен  ауырлығымол  тыңды  игеруге  жұмылдырған  азаматтарды,  яғни  ...   ... ... атай  ...  ...  ...  Шақабаев,  БескемпірБегімбетов, Бибола Жүргенбаев, Мақан Дәулетов, Теле Қуанышев, Жақып  ... ... ...  Қыстауов,  Әбіл  Айтуаров,  Жүсіпбек  Жылысбаевтартыңның  алғашқы  қарлығаштары  атанды.  Сол   ...   ...   ... ата ... бір ... ... ...  болар.  Куәлердің  айтуыншаол кісі Мырзашөлдің күре  тамыры  Киров  каналын  қазуға  сонау  ... 30 ... ... ... ... Осы ауыр ... Бибола  ата  ерекшекөзге түсіпті. Оның кетпенінің өзі анау-мынау  жігіт  көтере  алмайтын  алыпекен. Сонда стахановшы ... ...  ...  ...  игеруге  Байырқұмнантұтас ауыл көшіп келгенде Бибола атаны  бір  ауыздан  өздеріне  ...  ... Ол кісі ... да ...  ...  Сөйтіп,  сонау  1945  жылыауданда тұңғыш рет Еңбек Қызыл Ту ... ... ...  ...  1950  жылғы  30   мамырдағы   ұсақ   ... ... ... ... 10 ... алғашында бесеу, 1957 жылы  бәріқосылып, "Победа"-свовхозы болып аталады . Оның  алғашқы  директоры  ҚожабекШалатаев, кейін Қаныбек ... ... ... Асан ... П  .A  ... ... ... .Партком  хатшылары  Өтенбай  Жолдасбеков,  ...  ...  ... ... ... , Нұрмахан Үсіпбековтер."Победа" ауылы аудандағы ірі шаруашылықтардың бірі  атанды  .  Онда  4бөлімше болды. ... ...  Әден  ...  ...  ... ...  ...  Әбдірахманов,  Жақсылық  Атақұловтар  нағызұйымдастырушылық қасиеттерін танытты. Осы жерден аудан бойынша үздіктер  көпшығуы да заңды құбылыс  еді.  ...  ...  ...  ...  ... ... ... Ленин орденімен наградталса,  соңынан  осындай  ... ... ... Есен ... ...  Тыңғозиевтер  иеленді.  Осыауылдағы Фрунзе атындағы орта мектептің  талантты  ...  ...  ... ... ... ... бірі  атанды.  Қазір  өзі  бітірген  мектепақынның атында.Қазіргі ... бұл ... ... селолық округіне  қарайды  .  Мұнда6398 ... ... жер, 11 ... ... 11 мың адам ... оның  ішінде22 Ұлы Отан, ауған соғысының ардагерлері, 42 Батыр ана бар, 4  орта  мектеп,бірнеше ... ... мен  ...  ...  ...  ... орналасқан. Селолық округ әкімі Сейітхан Әбдірахманов."Большевик" ауылыЕңбек   Қызыл Ту  орденді "Болыневик" ауылы. Мұның да  ...  ... ... ... ...  алғашқы  колхоздарды  салуға,  тыңдыигеруге соғыстан бұрын сонау қасиетті Түркістан, киелі  Шәуілдір  және  ...  ...  ...  ...  ағылып  келді.  Сөйтіп,  тың   тесінеСталинабад, ... ... ... ... ... таң атты  ...  ... Солардың арасынан кезінде өңірлерге ең берген ІІ-Тоғай  МТС-і  осындақазығын қаққан болатын. Колхоз басшыларының  ішінен  ...  ... ... Тастанбек Сұлтанбеков, Исабек  Бектенов,  Түймебек  Тілепов,Әріп Бердияров секілді  ағалар  нағыз  ...  ...  ... ... ...  ...  қатысқан  Сақ  Түйебаев,  Райымқұл  Мырзалиев,Әшімтай Бимұратов, Назікайым  Қадырқұлова,  Қалымбет  Серікбаевтардың  ... ... ... ... ... 1957 ... көктемінде осы  колхоздарнегізінде дүниеге "Большевик" ауылы келді. Оның ...  ...  ...  1962  жылы  ...  ...  ...  болып  Ұлы  Отан  соғысыныңқатысушысы,  аупарткомның  хатшысы  Шаблан  ...  ...  ...  ... тасы өрге ... Ол кісі ...  ...  совхозды  басқарды.  Осытұста  барлық  сала  бойынша  өсіп-дамыды,  тың  төсі  ...  ... ...  ...  десе  ...  Тоғызыншы  бесжылдықтың  қорытындыларыбойынша совхоз туына еліміздің жоғары наградаларының бірі - Еңбек  ...  ... ... ... ... ...  ...  Кеңес  одағында  саусақпенсанарлық  қана.  Оны  осындай   атаққа   ...   ...   ... ...  аса  мол,  талантты  басшы  Шәкеңнің  ғана  ... ... еді.  ...  ...  ...  Құрмет  кітабына,  БүкілодақтықХалық Шаруашылығы Жетістіктері көрмесінің Құрмет тақтасына алтын  әріптерменжазылды.  Шаруашылық  1972   ...   ...   ...   СОКП   ...  КСРО  Министрлер  Кеңесінің,  БЛКЖО   Орталық   ...   ... ... ... Комитетінің және  Республиканың  ауыспалыҚызыл туын бірнеше рет жеңіп алды.Шаруашылықта 4 бөлімше болса, оның барлығын мықты  басшылар  ... ... ... ... ... ...  Сейіттар  Алтынбеков,екі Еңбек Қызыл Ту орденінің иегері Тас  Қарабалаевтардың  ...  ... ... Ал ... ... атанған  орденді  бригадирлер  СламҚараев, Жиенқұл Құдайқұлов,  Елемес  Өмірбеков,  Нұрлан  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   молазаматтар атанды.Осы совхоздың №4 бөлімшесінде еңбек  жолын  бастап,  бұғанасы  бекігенҰлжалғас Шайханова кейін Мақтаарал ... ... ... ... да  ... ... ... жалғастырып, КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутат  болыпсайланды. Иә, бұл ауылдан тәрбие алған озаттар көп-ақ.Совхоз үлкен ... ... ... ...  ...  ...  ...  Әсіресе,  өндірістегі  үлкен  тұтқа  ...   ...   ...  ...  да  мұнда  бас  мамандар   Байназар   ...   ... ... ... ...  ...  Әшім  ...  Өктем  Бекботаевсынды  басшылар  бір  орында  ширек  ...  жуық  ...  ...  ... ... ... ... өсіп-өркендеуіне үлкен үлес қосты.Осылардың ішінде мақта бригадирі, Социалистік Еңбек Ері  атағын  алғанДінәсілбек Бөрібековтің еңбек жолы ерекше болатын.  Ұлы  Отан  ...  ... ... ... ... ... ... бригадирін  қолына  алады.Бар күші мүмкіндікті жұмсаған ол тыңның мол  ...  ...  ...  ... жылы ... ... Ері ... алды. Сондай-ақ  ол  кісі  Еңбек  Еріғана емес, он ... ... ... әке ... білді. Ал шаруашылық  басшысыШаблан Ділдәбеков жайлы көпшілік өте жақсы біледі . Еңбек  ...  1940  ... ... ... жас ... Ұлы Отан  ...  қатысқан.  Жауынгерлікерлігі  үшін  І-ІІ  дәрежелі  Отан   соғысы,   Қызыл   ...   ... ...  алға  ...  үздік  еңбегі  үшін  2  рет  ...  ...  ...   ...   Ту,   ...   ...   ... 1976 жылы Социалистік.  Еңбек  Ері  атағын  алды.  ...  ... ... XXIV-XXV ...  ...  болып  қатысты.  Өзбекжәне Қазақ КСР Жоғары Кеңестеріне үш рет депутат болып сайланды.Шаруашылықтың да, оның басшысы Шаблан ағамыздың да  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Ал,  партком  хатшылары  МұратБабажанов кейін аупартком хатшысы ... 18 жыл бойы ... апай  ... жетекшісі болса, одан кейін келген Мырзакөлді Кемел  Республиканың  3рет депутаты болып сайланды. ... ...  ...  ...  ... ... ... Адамбековтер кейін бір-бір  шаруашылықты  дөңгелетіпбасқарды, ал жас мақташы Кенжехан Төлебаев ауданның бірінші  басшысы  болды.Бір ... ... ... жоғарғы оқу орнын  тауысқан  Тастан  Атақұловқазір  ауылшаруашылығы  ...  ...  ...   ...   ... түлектері Жақыпов Құлман Өзбекстанда Мырзашөл  ауданының  прокуроры,Әділов Қозыке осы ...  ішкі  ...  ...  ...  Бәрі  де  ұшқанауылдарын  ұмытпай,  ұдайы   келіп   ...   ...   ...   ...   ... сыры осындай. Қазір бұл  совхоз  Шаблан  Ділдәбеков  атындағыселолық округ болып құрылды. Оның алғашқы әкімі ... ... ...  қазірМейраш Ескендірқызы."Октябрьдің  30 жылдығы"  ... ... ... ... ...  ұйымдастырылған.  Бұданалдын бұл өңірде Киров ... ... ... Жаңа ... ...  ... көтерген болатын. Бұл колхоздар да шаруашылық құрамына кіріп кетті.Совхоздың ең алғашқы директоры, атақты тыңгер, ұлы жазушы ...  ... ... ...  Ахмет  Шакирович  Арысланов  ...  ... ... ...  A.Ким  және  ...  директор  ЖолдасбайЕралиев.Партком хатшылары - Т.Сопыбекова, Ш.Мангутов, Б.Серіков,   ...  ...  ...  Бұл  ...  ...   ... ... кезі Жолдасбай Ералиевпен байланысты. Оның болған  мерзіміндекөп ұлтты ауыл болды, әсіресе тәжік ағайындар мұнда көп тұратын.  Жергіліктіадамдардың ... ...  ...  де  мол  ...  ...  емес.  Оныңүстіне бұрын аса үлкен совхоз  "XX  партсъезді"  басқарып,  үлкен  мектептенөтіп ... ...  ...  ...  шаруашылық  мүмкіндіктерін  толықпайдалануға ұмтылды. Бәрі де ұйымдастырушы ға  байланысты  болады  ...  ...  ...  бұл  ...  ...  ...   Несібелі   Маханова   сындыреспубликаның,  одақтың  ...  ...  ...   ...   ... ... Хакимов, Октябрь  революциясы  орденді  Акабай  Хасанов,  IIжәне III дәрежелі Еңбек ... ... ... Әмірзақ Исабеков,  ЖақсылықЛесбаев, тағы  басқа  озып  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... тереңде, тарихы қызық  болатын.  Мәселен,  совхоз  құрылғаналғашқы  жылдары  №1  ...  ...  ...  өзге   ұлт   ... ... дүмпу болып, басылған  жағдайы  да  бар.  Ол  кезіндетиісті  ...  ...  ...  қазан  жабулы  күйінде  қалған  еді.   Оныкейбіреулер ұлттық  намысты  қайраған  күн,  ...  күн  ...  ... Оны  да  тарихшыларымыз  тереңірек  зерттеп,  тиісті  бағасын  берсеұрпаққа пайдасы тиер.Совхозда ... төрт ... ... Оның  №1  ...  ... ... жастар жетекшісі болған Әбибулла Жүнісқожаев  басшылық  жасаса,қалған жылдарында белгілі мақташы, батыр  жауынгер  ...  ...  ... ... Ұлы Отан ...  ...  қоршауында  болып,  оны  азатетуге бір ... ... ... бірі.  Сондықтан  да  болар  кейінДақаңа "Ленинград қаласының Құрметті азаматы" атағын беріп, құрметтеді.Бейбіт  ...  де  ...  мол  ...  ...  ... білді. Сөйтіп, кеудесіне ондаған орден, медальдарды  ...  ... ... ... ... ... арнайы  барып,  ел  жағдайы,жер жағдайы жайлы әңгімелесіп  қайтты.  Міне,  ...  қарт  ...  ... керек.Әрбір  бөлімшенің  өзіндік  бай  тәжірибесі  бар.   Солардың   ішіненшаруашылыққа  ерен  ...  үлес  ...  ...  ...  ... ... аты естен шықпайды. Бұл шаруашылықта  көп  жыл  бас  маманболып істеген Ә.Қуатбеков, Ж.Момбеков, Е.Зұнымханов,  Қ.Телғозиев,  ...  ...  ...  ,   ...   ...   ... ... білді.Ал совхоз директоры Жолдасбай Ералиевтің жөні бір басқа.  Көш  ... ... ... ... ... ...  ...  айналдырды.Сөйтіп,  оның  еңбегі  ...  ...  ...  ...  және  басқа  дамарапаттаулармен наградталды. КСРО Халық  ...  ...  ...  ... ... совхоз қазір Арай селолық округіне біріккен, округ  ...  ... ... ... аса ауыр  күн  ...  ...  отты  ...  өзінде  Кеңесөкіметі ертеңге деген сенімін бір сәт те жоғалтқан  жоқ  деуге  болады.  ... ... ... ... осы ... ...  ...  ауылы.  Өйткеніалапат соғыс жүріп жатқан  1942  жылдың  ақпанында  КСРО  ...  ... ... ... ... КСР ... ... келер жылдың, яғни  1943жылдың 8 мамырында Киров  ауданында  жеміс-жүзім  шаруашылығын  құру  ... ... ... бұл ... біз  ...  көзіндей,  ертеңгедеген сеніміміздің өзіндей көретініміз рас.Шынында дәл сол ... сан ...  ...  ...  ...  ... ... қиыр шөл төсінде нулы бақ  өсіруге  ниет  етудің  өзі  саналыадамға кері әсер ... ... ... Осы тәуекелге  барды,  оның  нәтижесіде жаман  ...  жоқ.  ...  ...  түрлі  көшеттерді  сонау  Бегеннентүйемен тасып әкеліп отырғызды. Әрбір  түп  ағашты,  жүзімді  ...  ... ... ...  десе  иланғандайсыз.  Оның  үстіне  совхоздың  алғашқытұрғындарының көпшілігі сырттан келгендер,  ...  ...  ... ... ... ... ...  қарашай  халықтары  болды.  Бірақкейін олар ... ... ... ... халықпен  достасып,кейін еліне кетерінде қимай, жылап қоштасты.Совхоздың алғашқы  директоры  ...  ...  ...  ...  ... ... Сөйтіп, күндіз-түні шапқылаумен жүріп тың төсіне алғашқы  ... ... ... ... ... көз ... алып ... шықты.Жүзім өсірген соң оны өңдейтін  шарап  зауыты  салынуы  заңды  ... пе. ... ... ... ... ... ... шарап  жасаушыболып арнайы жолдамамен 1952 жылы  келді.  Талапты  жас  жігіт  аз  ... ... ... ... ... ...  "Ркацители-целинное"сорттарын өндірді. Бұл өнім  кейін  Югославияда  өткен  ...  ... ... алды.Совхозды  А.И.Молчанов  қырық  жылдай  басқарды.  Осы  жылдар  ішіндеБүкілодақтық социалистік жарыстың 9 рет жүлдегері ... ... он  ... ... ... ... және  ...  КСР-інің  құрметтіалтын кітабына өндірілді. Сондай-ақ ұжымға СОКП  Орталық  Комитетінің,  ... ...  ...  ...  ...  комитеті  менБЛКЖО Орталық комитетінің ауыспалы  Қызыл  туы  мәңгі  сақтауға  ... ... ... республикалық жарыста  оныншы  бесжылдықтың  тапсырмаларымен социалистік міндеттемелерін асыра ... ... ...  арттырғаныжәне  жұмыс  сапасын  жақсартқаны   үшін   Қазақстан   ...   ...  ...  КСР  ...  Кеңесінің,   Қазақстан   кәсіподақтарыОрталық  Комитеті  мен  ЛКЖО  Орталық   Комитетінің   ...   ... Міне бұл оңай олжа ... ... өзі ... ... ...  үлкен  табысына  оның  майталман  мүшелері  A.A.Душин,совхоздың алғашқы ... ... ... Ә.Қуандықов , С.Ахметов  ,И.Әсетов, С.Мәтеев,  С.Мырзадинов  ,  ...  ...  ... ... азаматтар үлкен де сүбелі үлес қосты.Ия, кезінде Мырзашөлдің көз жауын  алатын,  дәмі  бал  ...  ... ... алмаларымен ақмаржан  жүзімдері  еліміздің  түкпір-түкпірінежәнелтіліп, жұртшылықтың алғысын алып жатқаны да рас. Ал, кейін шараптың  ... түрі ... ... тиіп жатты. Әрине табысы тасыған  ауылдыңәлеуметтік жағдайы да кісі сүйсінерліктей болғаны  рас.  Бұл  ...  ... ... де  ...  ...  .  ...  ...  адамдар  көңілдідемала да білді. Ал  балалар  бақшалары  үлкен  қалалардағыдай  ...  ... ... ... ...  ...  жатты.  Совхозға  еліміздіңтүкпір-түкпірінен,  тіпті   шетелдерден   жаңа   ағаш   ...   ... Көк ... көз тартып,  көңілді  көтеріп  тұратын.  Кейінгіжылдары совхоз атақты Сырдың бойынан өз жұмысшыларына ... ...  ... ... оны көгалдандырып,  ішін  сайраған  неше  түрлі  құспен  ... ... ... ауылға өзгелер де елеңдеп келуді,  көруді  жөн  көредіемес пе. Содан болар қай жылы киелі Түркістаннан кезекті ...  ... ... ... ... ...  ...  Президенті  ИсламӘбдіғаниевич Каримовты  ертіп  ...  ...  ...  ...  ...  шай  ішіпкеткені бар. Міне тұрған жерің жақсы  сыйлы  қонақ  келер  деген  осы  ... де ... ... айналасы қысы-жазы көкпеңбек,  көркіне  көзсүрінеді. Ауылың болса осындай  болсын  деп  ...  ...  ... бұл жер Абай ... округіне қарайды, әкімі Әбілқасым Өмірзақов."ПРОГРЕСС"  ауылыБұл "Октябрьдің  30  жылдығы"  ауылынан  бөлініп,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Кезінде   негізгібағыты  ірі  қара  бордақылап,  өсіріп  мемлекетке  ет  ...   ... ... ... осы ... ... ... жасалды.Алғашқы  директоры  Ш.X.Мангутов,  кейіннен  К.Сатылғанов,  М.Назанов,С.Әбуов, М.Кемел, Ж.Жұмабековтер басшылық жасады.Партком    ...    ...    ...    ... ... М.Кемел.Бас мамандарынан Асырар Әуелбеков, Бектай  Омаров,  Талғат  Қарғабаев,Базарбай  Қалыкөзов,  Қойғара   ...   ...   ...   ... ... мол ... жетуіне белсене араласты.Совхоз кейіннен Үтіртөбе ұжымдық кәсіпорны болып 1000  гектарға  мақтаегіп,  одан  мол  өнім  алып  ...  ...   ...   үлес   ... бірі ... бұл ауыл Арай ... ... қосылып кетті."XX  ПАРТСЪЕЗД" ауылыБұл кезінде Қызылқұм ауданының орталығы болған, барлығы  10  колхозданқұралған  ...  елді  ...  ...  1956  жылы  18  ...   ҚазақстанКомпартиясы Орталық Комитетінің Бірінші  хатшысы  И.Яковлев  пен  ...  ... ... ... ... қол ... №164  ...  қаулысынасәйкес бұрынғы  он  колхоз  үлкен  бір  шаруашылыққа,  яғни  "XX  ... ... ... Ұсақ колхоздар кезінде әсіресе ерекше  көзге  түскеніАқтөбе,  Мақталы,  Еңбекші  ...  ...       Олар  ...   ... ... айналды. Партия ұстаған ірілендіру  саясатының  тиімдіекені алғашқы  жылдың  өзінде-ақ  ...  ...  ...  Бұл  ...  ... ... екі-үш есеге артып сала берді.  Сөйтіп  совхоздың  ... Петр ... ... ... ең ... наградасы Ленин  орденіномырауына қадады. Шынында да совхоз ... ... ...  ...  ... ... ... республика мақта шаруашылығы  министрлігінде  бөлім  бастығы,министрдің  орынбасары,  ...   ...   ...   ...   ...  ...  ...  басқармасының  бастығы   қызметтерінатқарып,  мол  тәжірибе  жинақтаған  жан  болатын.  Тағы   бір   ... ... ... десе ...  Бұрын  аудан  орталығы  болғандықтанбұл жерден "Социалистік ...  ...  ...  ...  ...  ...  оны  ...  үшін"  деп  өздеріне  икемдеп,  ...  ...   ... органы ретінде Лугин кеткенше жарық көріп тұрды.  Мұның  өзі  ...  ...  ...  еңбек   өнімділігін   арттыруда,   сапасынжақсартуда ықпалы тиді деп толық сеніммен айтуға болады.Бұдан ... ... ... ...  Ә.Жаппаров,  М.Оралов,A.Күзенбаев, A.Сүттібаевтар басқарды.Партком хатшылары  -  Ә.Аралбеков,  Д.Мұртазаев,  Б.Нақыпов,  A.Кемел,Ж.Атақұлов, ... ... ... жерде өзгелерге қарағанда аудан орталығы болғандықтан  халық  саныанағұрлым көп болатын. Мұнда да еңбек өнімділігін арттыру,  жаңа  ... ... ... ... ... ...  ...  нәтижені  жақсыалып  жүрді.  Сондықтан   да   болар   ...   ...   ...   ...  бірінші  Социалистік  Еңбек  Ері  шықты.  Ол  әлі  отызға  дажетпеген, ... ... мен ... толы жас жігіт Әжіхан Есқараев  болатын.Әжекең одан кейін ...  ...  ...  үлкен  қадір-құрметке  бөленді.Кейін мақта бригадирі атанып, гектар  ...  ...  де  ... ... ... Сондай-ақ, орденді, республика  ауылшаруашылығына  еңбегісіңген ... ... ... ...  ...  ...  ...  Ахметова,Қарақан Танабеков, Әзім Алданиязов  басқарған  ...  ...  мол  ... өзгелерге үлгі көрсетті. Осы елді  мекеннен  ...  ...  ... ... ... ...  Ақанов  кеудесіне  Ленин  орденін  тақса,терімші  Ұлман  Молдалимова  Қазақстанның  ...  ...  ...   ... Бұл шаруашылықта қоғамдық мал  басын  арттыруға  да  ерекше  ... ... ... ... саналы ғұмырын осы салаға жұмсап,  мол  өнімалған, қадір-құрметке бөленген ... ... ... үлес ...  ... ...  өндірісін   өркендету   мен   ...   ...   ... да ... ... ... ... табиғаттың  өзі  бойына  сүтпенсіңірген, есепке нағыз дарын берген, алып - қосу амалдарын  ...  ... дәл ... ... ...  Ильичтің  жөні  басқа  жан  еді.  ... 30-шы  ...  ...  ...  ...  ...  келген  екен,  соданшаруашылықты таратып, демалысқа шықты. Ал  Ұлы  Отан  ...  ...   ...   Әди   ...   ...   Мәмбетәлиев,    СұрымбайМамырасилов, Алдашбек Түкібаев, Аппақ Ерсейітова, Егемқұл Алдақаев,  МүбәракСерікбаев сынды ... ... ...  ...  ... үлестері мол-ақ. Совхоз ақ мақтасымен атағы шықты. Мақта  өнімділігінарттыруда бөлімше басқарушылары күндіз-түні бір тынбай еңбек етті.  ...  Үсен  ...  ...  ...  ...  ...  сияқты  білгірмамандарды атаған дұрыс.Бұл елді мекенде сонау Қызылқұм ауданынан шаңырақ көтерген ...  ... ...  ...  ...  атанды.  Осы  алтын  ұядан  ұшқан  ондағантүлектер еліміздің ... ... ...  ...  ...  ғылым  қуыпғалым болды. Олар да әрдайым өз  мектебіне  келіп,  ...  ...  ... ... ... ...  ...  бітірген,  кейіннен  еліміздіңтүрлі саласында еңбек етіп,  абырой  алған  түлектерінің  ...  ... жөн ...  ...  жүзі  ...  ...  төрағасының   біріншіорынбасары  Қалдарбек  ...   ...   ...   ...   ... ... Парламентіне 3 рет депутат болып  сайланған  МырзакөлдіКемел,  профессорлар  Бердіқұл  Рыскелдиев,  Ш.Нұртаев,  ...  ... және ... ... ... ...  Б.Серіков,  Ы.Сахов,  Т.Ағманов,А.Піләлов, С.Мұратов, А.Кемелов, З.Салықбаев, К.Омаров және басқалары.Бұл совхоз өзінің тарихи атауын қайтып алып,  ...  ...  ... айналды. Әкімі Амангелді Мырзақұлов.МАҚТАЛЫ  ауылыСОКП Орталық Комитеті мен КСРО Министрлер Кеңесі 1956 жылы  6  тамызда"Мақта өнімін ... үшін ... ... мен ... ... ...  ... суландыру және игеру туралы" арнайы  қаулы  қабылдады.  Оны  ... үшін ... КСР ... Кеңесі келер  жылдың  наурыз  айында  тиістіқаулы  қабылдап,  Киров  атындағы  каналдың  ...  ...  ...  тыңтөсінен "Мақталы" ауылының қазығын қақты .Кезінде шаруашылыққа 5900 гектар жер  бөлінді,  оның  3690  ...  ... ... ... ...  ...  ұйымдастырушы  Мороз  ИванКонстантинович болды, одан ... осы ... ...  Жолдасбек  Сүлейменовкелді, әр жылдары Варткес Самсонович Закарян, Айтуған Пошаев, Асан  ... ... ... Төлебаев, Амангелді  Сүттібаев,  Мырзаш  Пердебеков,Анарбай Күзенбаевтар істеді.Партком хатшылары - Ә.Кенжебеков, М.Бабажанов, М.Есентаев,  A.Піләлов,С.Мұратов, Т.Қарғабаев, К.Төлебаев, Т.Нағиев.Елсіз ... жаңа ауыл ... су ...  өнім  алу  оңай  ...  ... Ел елден, жер жерден  адамдар  ағылып  келіп  тыңды  игеруге  кірісті.Солардың бірі Мінәйімбек  Паяев  ...  ...  ...  ...  ... бастығы қызметін тастап туған жер  тесін  игеруге  келеді.  "Мақталы"ауылына өз ... ... ... ... жаңа  ...  ...  көпшаруашылық басқарып, зейнетке шығып, ту ған  ауылы  Асықатаға  ...  ... ... ... бір ... ... қажы  атанады.  Қазынақарт кемел жасына келгенде  дүниеден  озды.  Бірақ  Мырзашөл  ...  ... үлес ... бірі ... ... өз атын ... ... болады.Жаңа совхозға жоғарыдан  ерекше  көңіл  бөлінді.  Сөйтіп  1960  жылдыңөзінде тыңды игеруге механизатор  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үшін  мектеп-интернат  та  осы  жерденашылды. Бұл адамдардың көптеп тұрақтануына, тыңды игеруге жұмылуына  ықпалынтигізді. ... ... ... ... ...  ...  да  бөлімшеніңжалынды басқарушысы Жолдасбек Сүлейменов тізгінді  ұстады.  Ол  нағыз  ... ... десе ... аса ... ...  ...  Жаңа  совхозалғашқы жылдардың өзінде-ақ өнім өндіру жағынан суырылып алға  шықты.  1960-61 жылдары ... екі жыл  ...  ...  ...  жетістіктерікөрмесіне қатысты. 1961 жылы Болгария халық  ...  ...  ... 1964-65 ... ... ... туын жеңіп алды. Содан  кейін  совхозғаКенжехан Төлебаев ... ... ... 1988 жылы тағы бір ... жер  ...  ...  ...  мемлекеттік  тапсырманы   орындап   шықты,   гектарөнімділігін көбейтті.Осы жас шаруашылықты аяғынан  қаз  ...  ...  ...   қосқанабзал азаматтар  аз  емес.  Әсіресе  Ленин  ...  ...  ...  ... Аршабай Баймаханов сияқты бригадирлер  көп  үлес  қосса,  бөлімшебасқарушылары  арасынан   ...   ...   ...   ...   ...   ...   Өметқұлов    сынды    азаматтар    ұйымдастырушылыққабілеттерін көрсете білді. Ал Байбақ ... ... ... ,  БердібекСарайбаев , Қадамбек Жүніс-беков, Анарбек Батырбеков сынды азаматтар  көптіңқұрметтісі болды. Ал механизатор Керімхан Мырзақасов Қазақстан  РеспубликасыЖоғары ... ... ... жер ... ... ... ... азаматтар осы  жерден  тәжірибежинақтап, үлкен шаруашылықтар, аудандар  басқаруға  ...  ...  ... ... ... ... ...  К.Төлебаев,  М.Бабажановтарды,ал шаруашылық  басқарған  ...  ...  ...  қосуғаболады. "Мақталы" ауылы қазір Мақталы селолық округіне қарайды, округ  ... ... ... 40 ... ...  жылы  ...  Жетісай  ауданындағы  Ленин  атындағы  және  Кировауданындағы "Мақталы" совхоздарынан енші  ...  ірге  ...  ... 5300 ... ... жер ... берілді. Оның алғашқы  директоры  ҰлыОтан соғысының  ардагері,  ауылшаруашылығының  жетік  маманы,  осыған  дейінбірнеше ... ... ... ... Әден  ...  ...  ... Мырзашөл тыңын игерушілердің алдыңғы сапында жүрген Бердібай  Батманов1967 жылы көрші Жетісай ауданының Тельман атындағы колхоз ...  ... ... 17 жыл ... ... Шынын айту керек,  Бекеңнің  тұсындасовхоз үлкен шаруашылыққа айналып, өзінің  ...  ...  ... жаңа ... ...  Сол  ...  ...  нәтижесінде  совхозорталықтарын агроқалашық жасау мақсаты  жүргізілді.  Бірақ  ...  ... бой ...  ...  ...  ...  шаруалардың  жағдайына  қарайжасады.  Совхозға  "көгілдір  ...  ...   ...   ...   ... ... ...  әлеуметтік-тұрмыстық  жағдай  жасауға  көңілбөлді.Жер құнары төмендеу, қол күші ... ... ... ... істеу  оңайеместігі түсінікті. Бердібай Батманов  күндіз-түні  бір  тынбай  көпшіліктіңкөңілін тауып, мол ...  ...  ...  ...  Одан  ...  ... ... жасады.Совхоздың өсіп-өркендеуіне ерекше үлесін қосқан  партком  хатшылары  ... ... ...  ...  ...  ...  Шүнән  Дулатов,Сейітхан Әбдірахмановтар. Ал, Ұлы Отан соғысының ардагері Мамахан  Сейтімов,бас  есепші  ...  ...  бас  ...  ...  ...  ...   Дүйсенбай   Бердіқұлов,   Уәсіл   ...   ...  ...  ...   ...   ...   Егемберді   Серғазиев,мұғалімдер Әлмаскар  Мырзахметов,  Қалмахан  Жарассов  ...  ... ... Төре Түрдиев,  Кәрібай  Тұтымов,  Рысбек  Қарақұловтар  ауылдыкөркейтуге, өнімділікті молайтуға үлес қосқан айтулы азаматтар деуге  ... ... ... Зият Сусаров 1970 жылы Ташкентте өткен  жас  мақташылардыңБүкілодақтық VI слетіне қатысып ... ... ... ... бұл ... ... ауыл әкімшілігіне  қарайды,  әкімі  ӘбдіәшімШырынбеков."Қоғалы" ауылыКезінде  партияның  саясатымен  Қазақстанда  қой  ...  50  ... ... ... ... ... сәйкес мақталы  аудандарынан  да  қойсовхоздары ашыла бастады. Республика Үкіметінің  шешімімен  1975  жылдың  ... ... ... ... тағы бір шаруашылық бой  көтеріп,  қатарғақосылды. Оның негізгі ... тек қана  ...  ...  ...  оның  өнімінмемлекетке тапсыру болатын.Шаруашылықтың  алғашқы  директоры  іскер  басшыЖолдасбек   Сүлейменовболды.  ...  ...  ...  ...  ...   ... ...  Нұржан  Каримов,  Мақсұт  Абдиров,  бас  мал  ... ... қой ... ... ... ... жылына  мемлекетке  450-500 тонна ет, 100 тонна жүн, 30-35 мың дана  қаракөл  елтірісін  тапсыратын.Әсіресе 1983 жылы ... ... әр ... ... қозы  алып,  республикабойынша бірінші орынды жеңіп ... ... ... да ...  ... ...  ...  ақтылы  қойға  толтырғандар  ішінен  Тұрдыәлиев  ... ... ... ...  Әбдірайымов  Тоқтағұлдар  ерекше  көзгетүсті. Ал ферма  меңгерушілері  Әбдіханов  ...  ...  ...      көшін      бастағандар.      ...      ...       ... ... ...  Жұрымов,  ауыл  ардагерлеріСиқымбай  Әлімбетов,  Әбдіраман  Батыровтар   көпшілік   арасында   ...  ...  ...  ...  ...  ...  Қазір  бұл  совхозАтамекен ауыл округіне қарайды.Сөйтіп кезінде шаруашылықтар  қоғамымызда  ...  ...  ... ... ... үлкен тұлға болғаны сөзсіз. Замана  ағымына  сәйкесжерлестеріміз жалынды еңбек етті, табандылық көрсетті,  үлкен  жетістіктергежетті, соған сай ... Бәрі де өз ... ... ...  ... Бәрі де аудан шежіресіне  түсіп,  тарихта  ...  ...  ... ... ... сөзсіз.Уақыт өзгерді, кешегі ортақ меншіктің барлығы жекешеленді,  десек  ... ... ... ... оң ... көп. Соны ... пайдалана  білейік.Сүйікті отаны үшін, туған жері үшін  маңдай  терін  аямай  жұмсап,  ... ... ... ... ... ...  ...  көркейткен  ағаұрпақ өкілдерін есте сақтайық, қадірлейік, құрметтейік дегіміз келеді.Мақтаарал ауданының әлеуметтік –экономикалық ... ... ... орта ... даму бағдарламасыАуданда 6  аурухана,  4  поликлиника,  31  ...  ... 75 ... ... ... 14 ...  пункт  ауданның276628-ден астам халқына сапалы қызмет көрсетіп келеді. 2007 жылы  ...  ...  411  ...  мен  1353  орта  буын  ...  ... 2008 жылы 382 ... мен 1328 ...  қызмет  жасады.  Ауданхалқының табиғи өсуі 2006 жылы 22,4, 2007 жылы 24,5, 2008 жылы 27,3  ... ... ...  бірлестігі,  аудан  халқының  денсаулығын  жақсартумақсатында қазіргі таңда барлық тұрғындарға тегін ...  ... ... ... оларға  тегін  дәрі-дәрмектермен  қамтамасыз  етуде.Сонымен  бірге,  аудан  ардагерлерін  қарауда,  ...  ...   ...  ...  етіп  отырады.  Қазіргі  таңда   емделіп   жатқаннауқастарға 4 мезгіл ыстық тамақтармен ... ... ... ... ... дамыту.Ауданда ең төменгі күнкөріс деңгейі 2007 жылы 3249  теңге,  2008  ... ... ... 2009 жылы 4626 ... ... деп ... ... күнкөріс деңгейінен де төмен  өмір  сүретін  халықтың  саныжылдық орташа есеппен алғанда 2007 жылы 4662 ... ...  ал,  2008  ... ... ... ... ... ішінде  аймақтық  деңгейде  атаулы  әлеуметтіккөмек алатын азаматтардың саны 2007 жылы 4238 ... ... 2008 жылы  ...   ... отыр.Ауданда мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмектің  орташа  айлық  мөлшері2007 жылы 925 теңгені құрады, ал 2008 жылы  764  ...  ...  ...  ... ... ... отбасылық тұрмысы төмен 18  жасқа  дейінгі  мемлекеттенжәрдемақы ... ... саны 13633 ... 2008 жылы бұл ...  ... құрап отыр. 2007 жылы зейнеткерлер саны  16185  адамды  құраса,  2008жылы ауданда 16623 адам ... ... ... 2007 жылы ...  ... ауданда 8760 теңгені құраса, 2008 жылы 9890 теңге  болды.  Аудандағы329  жалғыз  басты  ...  жоқ  ...  ...  ...   ...  көрсетті.   Жергілікті   әкімшіліктер   ...   ... ... 2007 жылы 3816 жаны  бар  682  ...  27,2  ... ... әлеуметтік көмек жөрдемақысы тағайындалып,  төленді.  2008жылы 5232 жаны бар 837 ... 37,4 ... ... ...  төленді.2008 жылы 5232 жаны бар 837 отбасыға 37,4 млн.теңге қаржы қаралып төленді.2007 жылы 18 жасқа дейінгі балаларға берілетін  ...  ... жаны бар 4777 ... 177,6 млн. теңгенің жәрдем ақысы төленсе,  2008жылы 24453 жаны бар 6176 отбасыға 261,0 млн. ... ... ... төленді.Халықты жұмыспен қамту саласы  елдің  қазіргі  даму  кезінде  ... ... ... ... ...  іске  асыру  мемлекеттіңәлеуметтік саясатындағы аса маңызды бағыттардың біріне  айналып  отыр.  2007жылы ауданда ақылы ... ... 682 ... ... 2008  жылы597 жұмыссыз жұмысқа жіберілді.  Бұл  іс-шараға  жергілікті  бюджеттен  2007жылы 7560,0 мың ... ... ... 2008 жылы 9000,0 мың ...  ...  кәсіби  біліктілігін  көтеру  үшін  2007,  2008  ...  ... ... ...  Бұл  ...  ...  ...  2007  жылы1993,0 мың теңге бөлінсе, 2008 жылы 2150,0  мың  теңге  бөлінді.  2007  ... ... ... ... қамтылды, ал 2008 жылы 1207 жұмыссыз  тұрақтыжұмыспен қамтылды. 2007 жылы 1745 жаңа жұмыс орындары ... 2008 жылы  ... ... орындары ашылды. 2007 жылы  бөлімге  1409  жұмыссыз  жұмыс  іздепкелсе, 2008 жылы ... 1330 ... ... ... ... Ресми  жұмыссыздарсаны 2007 жылы 848 адам болса, 2008 жылы 737 ... ... ... ... ... ...  ...  және  тілдерді  дамытубөліміне қарасты 36 кітапхана, 1 «Асықата» мәдени және  демалыс  ...  ... ... 3 ... ... 13  ...  ...  үйлері,13 ауылдық клубтар, барлығы 67 мәдениет ошақтары,  6  халықтық  өнер  ұжымы,облыстық мәдениет басқармасына қарасты  ...  ...  мен  ...  мәдениқызмет көрсетеді. Аудандағы  мәдениет  үйлері  мен  клубтар,  ... ... ... ... ...  саны  119,  ...  ...   10-ны   аяқталмаған   жоғарғы,   51-і   орта   ...   ...  ...  1  ...  ...  ...  атқаруда.   Аудандағыкітапханаларда  оқырмандар  саны  ...  -  ...  ...  2009  жылдың   1қаңтарына 35600 -ден асты. Кітапханалардағы кітап қоры 539356 данаға  ... орай 2009 ... ...  ...  ...  жаңартуға  аудандық  бюджеттенқаржы бөлінбеді.Мәдениет ... ... ... ... ... ...  2007жылы 5 млн.  теңге  бөлініп,  негізінен  ғимараттардың  шатырлары  жөнделді,ағымдағы  ...  ...  ...  2008  жылы   ...  жүйесінің  ауласы  темір  ...  ...  ... үйіне жөндеу жұмыстары басталды.Табиғатты пайдалану және қоршаған ортадағы экологиялық тұрақтылықты дамыту.Қоршаған  ортаны  қорғау  жөніндегі  бағдарламаға  ...   ... жер асты ... ...  ...  ...  ...  қалпынакелтіру  үшін  2001-2003  жылдары   9936   гектар   жерге   болгар   ... даму ... 912 млн. 557 мың  ...  ...  және  ...  ...  бөлген  6  млрд.  23,1  млн.  ...  ...  ...   ...  ...  ...  ...  ауданның  39,0  мың  гектар  жергемелиоративтік  жұмыстарын  жүргізді.  Ауданда  161  тік  ...  ... ... Бұл скважиналар аудандағы су  пайдаланушы  қауымдастықтарынаберіліп, олардың қаржысы болмағандықтан, бүгінгі ... тек  қана  40  ...  ...  тұр,  осы  тік  ...  келешекте   жұмыс   істету   үшінреспубликалық бюджеттен ... ... ... ... Ал,  ...  мың  ...  ...  мелиоративтік  жұмыстары   2010   жылдан   бастапДүниежүзілік даму және Азия даму банкілерінің қаржысы  ...  ...  ... ... ...  мен  ...  қоршаған  ортаны  ластағаныүшін алынатын алымдар ... 2007 жылы  ...  ...  түскен  қаржы45,6 млн.теңгені құрады. Ал, 2008 жылы 52,1 млн. теңге  болса,  2007  жылменсалыстырғанда 6,5 млн. ...  ...  ...  2009  жылы  ...  ортаныластағаны үшін алынатын алымдар 53,0 млн. теңге түсіру жоспарланған.Ағын судың пайдалану көлемі 2007 жылы 1016,3 млн.  ...  ... жылы 685,7 ... ... ... 2009 жылы  ағын  судың  пайдаланукөлемі ... ... ... ...  көп  ...  ...  жер  жыртужұмыстары  кеш  жүргізіліп  көп  шаруа  қожалықтары  ...  ...   ... ... 854,0 млн. куб ... ... отыр.2007 жылы стационарлық ластану көздерінен тасталған лас заттар  көлемі384 мың тоннаны құраса, бұл көрсеткіш 2008 жылы 397 мың ... ...  ... ... кәсіпорындардың қаржы тапшылығына  байланысты  тоқтап  тұруыныңсалдарынаң 2009 жылдан бастап стационарлық ластану ... ...  ... ... ... 2009 жылы 393 мың тонна болады деп жоспарлануда.  2007жылы жылжымапы ластану  көздерінен  тасталған  лас  ...  ...  272  ... құраса, бұл көрсеткіш 2008 жылы 285 мың тоннаны  нақты  құрап  отыр.2009 жылдың 1 қаңтарына ... саны 19500 ... аса  ...  ... ... бастап жылжымалы ластану көздерінен тасталған лас заттар  көлемікөбеюде, 2009 жылы 298 мың тонна  болады  деп  ...  Бұл  ... жылы 2009 ... салыстырғанда 104,7 пайызды құрайды деп жоспарлануда.Индустриялды-инновациялық даму стратегиясының орындалуы.Өңдеуші өнеркәсіптің ... ... ...  ...  құрылымдарының   негізгі   ...   ... даму ... ... қамтамасыз ету.  Орта  мерзімдікдаму  жоспарының  бірден-бір  мақсаты  жаңадан  өндіріс   орындарының   ... ... ... және ... жаңа түрлерін шығару есебінен  жұмысорындарын  ашу,  ...  ...  ...  жетілділдіру  және  қайтажаңарту, тұтыну нарығын тауарлардың кең  ...    ...    ...   ...   ...   ...   мақта   тазалау   ... ... бұл ... үлес ... 78,0  ...  құрайды.2007 жылы өнеркәсіп өнім көлемі 10 млрд. 318 млн. теңгені құраса, 2008  жылы6 ... 699 млн. ... ... Ал, 2009 жылы  7  ...  329  млн.  теңгегежетеді  деп  жоспарлануда.  «Мақта  келісім-шарт  корпорациясы»  АҚ   ...  ...  ...  2009   жылдан   бастап   Мақтарал   ... ... ...  шарт  корпорациясы»  мақта  зауыты  маңынан  2,5гектар жерге ... шит ... ... ...  ...  ...  құны  1,6млрд. теңге қаралып, осы қаржыны  2009  жылдың  аяғына  дейін  ...  ... ...  Бұл  ...  65  адам  жұмыспен  қамтылатын  болады.Сонымен қатар, осы ...  ...  20  ...  жерге  мақта  майын  өңдейтінзауыттың ... да 2009 жылы ...  2012  ...  сәуір  айында  толықбітіп пайдалануға ... Бұл ... 225 адам  ...  ...  ... ІҮ-тоқсанында Асықата  кентінде  медициналық  стерильды  вата  ... іске ... ... қуаты 150 тонна тазаланған  вата  шығарады,  мұнда15 адам жұмыспен қамтылмақ. Осы екі ... бір ... ... ...  ... ауданымыздың халқының әл-аухаты жақсарып, 300-ден  астам  адамдарғажұмыс ... ... ... ... 2.«Достык» каналының Мақтаарал ауданының территориясында орналасу нобайыЖоғарғы құнмен экспортқа өнім шығару.Қазақстанның әлемдегі ... ... елу ... қатарына енуі  үшінөз деңгейінде ауданда көптеген ... ... Шет ел  ...  ... ие болу үшін біздің шығарған өнімдеріміз өте  сапалы  ...  ... тек ... талшығы шығарылады. Осы өнімнің сапасын  арттырып,  оныңөнімділігін артыру мақсатында ауданда биологиялық  ғылыми-зерттеу  институтыжұмыс істейді. Институт  ...  ...  ...  ...  ...  еңбекөнімділігін арттыру үшін ғылыми ізденістер, зерттеулер жүргізіп,  шаруаларғасапалы мақта ұрығын дайындап ... ... өз  ...  ... ізденіс пен еңбектің арқасында институт отандық «Мақтарал»  ...  М-4005, М-4007 және С-47-27 ... ... ... ... жылы аудандық кеден  бекеті  арқылы  67238  тонна  мақта  талшығышығарылды. 2008 жылы 62136 ... ...  ...  ...  Ал,  2009  жылыэкспортқа 67409-дан астам ... ... ... ...  Импорт  алмасудакөршілес Өзбекстан Республикасынан әр маусымда көкөніс, бау-бақша  ... ... ...  ету  үшін  ...  ...  ... ... жасалған. Сонымен қатар  әсіресе  Қытай,  Түркия  жәнеИран  ...  ...  ...  ...  бойынша  тасымалданады.Аудан   тұрғындарын   сапалы,    ...    ...    сай    ...  ...  ету  ...  ...  қаласында  орналасқан«Нүрі-Л-Жетісай»  ЖШС-гі  ...  9001   ...   сапа   ... ... құрылыс матералдарын шығарумен жұмыс істеп жатыр.Технология және инновацияның дамуы.Халықаралық  ұйымдардың  қатысуымен  ...  ...  ...  ...  ...  құру  мен  дамыту,  жаңа  технологияларды  игеругеқолдау көрсету біздің міндетіміз.Жаңадан салынған «Мақта келісім-шарт корпорациясы» ...  ...  ...   ...   ...   бұл   ...   ...   жоғарғытехнологиялы   құрал-жабдықтар   Германия,   Туркия,   Италия   және   ... алып ... ... зауыт заман талабына сай  технологиялыққұрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Сонымен ... 2009 жылы  ... ... шит ... және 2009  жылы  ...  басталатын  мақтамайын өңдейтін зауыттарға да заман талабына сай келетін қондырғылар,  құрал-жабдықтар қойылмақ. Бұл екі зауытқа да шет ...  ...  ...  ... ... қойылмақ.Кәсіпкерлік  пен  инфрақұрылымдардың дамуы.2007  жылы  ...  ...  ...  мақсатында  республикалықбюджет есебінен «Ауыл шаруашылығы қаржылай қолдау  қоры»  АҚ-ы  арқылы  23,5млн. теңге жеңілдетілген ... 134 ...  ...  таратылып  берілді.«Мырзашөл  несие»  ЖШС-і  арқылы  60,0   млн.   ...   ...   35   ...  ...  берді.  «Азық-түлік  келісім-шарттық  корпорациясы»,«Тұран-Алем-Банк» арқылы   13,4  млн.  теңге  ...  ...  2  ... ... Агро С» ...   17,9  млн.  теңгенің  несиесін  61шаруа қожалықтарына таратып берді. ...      ...    ...   130 ... 197,8 млн. теңге несие таратты. Барлығы  312,6млн. теңге   ...   ...   362   ...  ...  ...  жылы  ...  ...  қолдау  мақсатында  республикалықбюджет есебінен  «Ауыл шаруашылығы қаржылай қолдау қоры»  АҚ-ы  ...  ... ... ... ... ...  148  ...  шаруашылығына  таратылыпберілді. «Мырзашөл несие» ЖШС-І арқылы 80,1  млн.  теңге  несиені  48  шаруақожалықтарына таратып ...  ...  ...  арқылы  42,0  млн.  теңгенесиені  18  шаруа  қожалығына,  «Жетісай  ...  ...  80,7  млн.  ... ...  25  шаруа  қожалықтарына  берді.  Сондай-ақ,  ... ... ... 79  ...  188,0  млн.  ...  несие  таратты.Барлығы 487,4 млн.теңге көлеміндегі несиені 753 шаруа қожалықтарына  ... ... ... ... ... кәсіпкерлік  инфрақұрылымдар2 қоғамдық ұйым  және  бірлестіктер  және  14  ...  даму  ...  ... ... ... 1 ауыл  ...  қолдау  қорының  аудандағыөкілдігі, 4 микрокредиттік ұйымдар, 8 банктік мекеме жұмыс жүргізуде.Мемлекеттік даму институттары арқылы жобаларды іске асырудың ... ... ... ... ... ...  ... Бұл институттың негізгі мақсаты  -  ...  ...  ...  ететіншаруалардың еңбек өнімділігін арттыру  үшін  ғылыми  ізденістер,  зерттеулержүргізіп,  шаруаларға  сапалы  ...  ...  ...  ...   ... өз ... ұсыну.  Бұл  бағытта  аталмыш  мекеме  қазіргітаңда бірқатар жұмыстар атқарды, яғни ... ... ...  ПА-3044,М-4005, М-4007 және С-47-27  мақта  сорттарын  қолданысқа  енгізді.  Соныменқатар алдағы ... ... тағы да ...  ...  қолданысқа  енгізіп,нарыққа шығару үшін институт үлкен ізденіс ... ... ... орта мерзімдік даму жоспары  көрсеткендей,барлық талданған салалардың басым бөлігінде экономикалық өсім бар.  Халықтыңәлеуметтік тұрмысы да ауданда жылдан  ...  ...  келе  ...  шағынжәне орта  кәсіпкерлік  саласында  бәсекелік  ортаның  қалыптаса  бастағанынкөреміз.  Ауданда  ...   ...   -   ...   үй   ...   пошта   жәнетелекоммуникация жүйелері  қарқынды  дамуда.  Ауылшаруашылығы  саласының  данегізгі  көрсеткіштері  оң  ...  ...  ...   жаңа   ... ... саны да кеми түсуде. Сонымен қатар аудан  ... ... ... ... ... сай  жаңа  ...  іске  қосылып,кәсіпорындар  халықаралық   сапа   ...   ...   ...   атқарып,қалғандары біртіндеп өтуде. Яғни, ауданның  әлеуметтік-экономикалық  жағдайыартуда.Ауданның   ...  ...    ...    ... ... мен ... дамуының мақсаты мен міндеті мыналар:- экономикалық хал-ахуалын ... ... ...  ... ... ...  құқықтық,  әлеуметтік-экономикалық,  қаржылық  жәнеұйымдастырушылық қолайлы жағдайлар жасау;- ... жаңа ... және ... ... ...  ...  ...  санын  кебейту,  халықтың  еңбек  ... ... ... іске ... ... нарығын тауарлардың кең ассортиментімен толтыру;- ауылшаруашылығын дамыту, халықты кәсіпшілік пен қол-өнерге баулу;- өнерге баулу;-  өндіріс  орындарының  базасын  ...  және  ...  ... ... ... ... ...  кәсіпкерлік  субъектілерін  21980  субъектіге  дейінөсіру жоспарлануда. Ол  2009  жылмен  ...  97,1  ...  ...  кәсіпкерлікте  жұмыспен  қамтылған  адамдар  саны  72,8  мың   ... ... өнім ...  ...  ...  пен  қызмет  көрсетудентүсетін табысын 15 132,3 млн. теңгеге  ...  ...  ...  Ол  ... ... 101,1  ... құрайды. Соныман қатар:- өнеркәсіп өнімі - 400 млн. теңгеге ... 2009 ...  ...  ... ауыл ... өнімін - 12 296,5 млн. теңгеге немесе  2009  ... 101,2 ... ... - 1432,9 млн. теңгеге немесе 2009 жылмен  салыстырғанда  ...  ...  ...  түрлері  (білім  беру,  денсаулық,  әлеуметтік  жәнекоммуналдық қызмет) - 1002,8 млн. теңге немесе 2009    ...  ... ... ... деп ...   ...  ...    арналған    әлеуметтік-экономикалықдамудың сандық индикаторы.Өнеркәсіп  саласы  бойынша  ...  ...  ... ... өнеркәсіптің өнім шығарудағы өнім  көлемінің  өзгерісі  2008жылы 2007 ... ... 35,1 ...  ...  Ал,  2008  жылы  өнімөндірудің индикаторлық көрсеткіші нақты 64,9 пайызды  құрады.  2009  жылы  -105,3,  2009  жылы  •  105,1,  2014   жылы   105,9   ...   ...   ... ... бойынша  ауылшаруашылығындағы  шикізат  өнімініңиндикаторлық көрсеткіші 2008 жылы 2007  жылмен  ...  19,4  ... ... 2009 жылы ... көрсеткіш 103,0 пайызды, 2010  жылы- 103,4, 2014 жылы 160,7 пайызды ... деп ... 2009 жылы 71325  ...  ...  2010   жылы  72824  ...  2014  жылы  79920  адам     ...   ...   отыр.Жүк тасымалының индикаторлық көрсеткіші 2008 жылы 104,8 пайызды,  2009жылы  106,8,  2010  жылы  106,4,  2014  жылы  106,7  ...  ...   ... ... ... ... 2008 жылы 76,7  ...  2009жылы 107,5, 2010 жылы 106,1, 2014 жылы 115,8 ... ... ... ... ... ...  ...  2008жылы 2007 жылмен салыстырғанда 15,7 пайызға артқан. Ал, 2008  жылы  байланысқызметінің индикаторлық көрсеткіші нақты 115,7 ... ... 2009  жылы  -105,1, 2010 жылы - 105,3, 2014 жылы 106,2 ... ... деп жоспарлануда.Экономикалық саясатты жүргізудің тиімділігін арттыру.Экономикалық саясатты жүргізудің бірден-бір тиімді бағыты  мемлекеттікбағдарламалардың  орындалуы  бағытында  жұмысты   ...   ... және ... ... ... кіші  және  орта  ...  ... тұрақты дамуын қамтамасыз етумен қатар  ауданның  экономикалық  жағдайынкөтеру   мақсатында   тұрғындардың   ...   ...   ...   ... ... ... ету.«Оңтүстік Қазақстан облысының индустриалды-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасына» сәйкес  бекітілген  Мақтаралауданының аймақтық бағдарламаларының ... ...  іске  ...  ... ...  ...  ...  және  қайта  жаңартылуына  жәрдемкөрсету  болып  табылады.  Мемлекет  өз  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...   ысырыптастауға, жекеменшік капиталдың келешегі үлкен кемел  бастамаларына  ... ... ... өсім ... мен орталығының дамуы.Ұзақ мерзімді  жоспарда  бәсекеге  қабілетті  экономика  негізін  құруауданның әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ...  ...  Қойылғанмақсатқа сәйкес, мынадай міндеттерді шешу ұйғарылып отыр: аграрлық  сектордыдамыту жане ауыл ... ... ... ...  тіршілік  үшін  қалыптытұрмыс жағдайын жасау, тұрмыс күй дәрежесін өсіру және  өмір  сүру  ... жаңа ... ... ... ...  2015  жылға  дейінгі  кезеңдегі  ...  ...  ...  ...  8-9  пайызы   деңгейінде   тұрақты   өсімдіқамтамасыз ету  ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  тұрмысдеңгейінің –еңбекақысының, зейнетақысының  өсімі  кепілдік  беретін  ...  ...  ...  ...   өсу   үшін   төмендегі   іс-шараларанықталған:Ауданның дамуының күшті ... ...  ... ... ...  ... ... инфрақұрылымымен қамтамасыз етілуі3.  Өзбекстанға жақын орналасуы және көлік байланысы.4.  Дамыған  әлеуметтік  қызмет  ...  ...  ...   ...   спорт  пен   мәдениет   нысандары,  мейрамханалар,  кафе  жәнетағы басқалар).5.  ... ... ... білікті мамандардың жұмыс істеуі.Кластерлік-жүйені дамытудың негізінде ауылшаруашылық  өнімдерін  қайтаөңдеу кластерлері құрылатын болады. Кластерлік  ...  ...  ...  ...  ...  кеңінен  дамуына,   олардың   өз   әлеуеттерін   ...   ...   ...    ІІІағын    бизнестің    дамуына    шағынкәсіпорындардың  ...  ...  ...   ...   ... ... ... тигізуі болып табылады.Инвестициялық  саясат.Ауданда 2009 жылы жалпы негізгі капиталға бағытталған ...  ... 467 млн. ... 2010 жыпы 5 ... 367  млн.  ...  2011  жылы  ... 754 млн. ... 2012 жылы 6 млрд. 621  млн.  ...  2013  жылы  ... 177 млн. ...  ...  ...  Ал,  2014  жылы  ...  негізгікапиталға  бағытталған  инвестициялар  8  млрд.  92  млн.  ...   ... ... 2010 ... 2009 ... ... 120,2  ...  дейінөседі деп жоспарлануда.«Азық-түлік келісім шарт корпорациясы» АҚ арқылы республикалық  ... 2009 ... ...  ...  ...  округіндегі  «Мақта  келісімшарт корпорациясы»  ...  ...  ...  2,5  ...  ...  ұрықтық  шитдайындау зауытын сапуға жалпы сметалық құны 1,6 ...  ...  ...  2009жылдың соңына толық игеріліп  пайдалануға  берілмек.  Бұл  зауытта  65  адамжұмыспен қамтылмақ. Сонымен қатар осы ... ... 20  ...  ...  ... өңдейтін зауыттың құрылысы да 2009 жылы басталып,  2012  жылдың  ... ... ... ... берілмек.  Бұл  зауытта  225  адам  ... 2009 ... ... ... ... ...  стерильдівата шығару цехы іске  қосылмақ  жылдық  қуаты  150  ...  ...  ... ... 15 адам  ...  ...  Осы  екі  зауытпен  бір  цехтыңқұрылысы бітіп іске қосылса, ауданымыз халқының әл-ауқаты жақсарып,  ... ... ... ... ... ... еді.Сауда - саттық ортаны жақсарту.Шағын  кәсіпкерлік  саласының  қарқынды  ...   ...   ... ... ... 2008 жылы 274 сауда орындары, оларда  670  адамжұмыспен қамтылған  болса,  2009  жылы  тағы  да  20  ...  ... ... 40 адам ... ... ...  қатар  ауданда  қоғамдықтамақтану  ...  саны  2008   жылы   137   ...   ...   ... саны 663 адамды құраса, ал 2009 жылы тағы да 12 нысан  қосылып,30 адам жұмыспен қамтылады деп ... 2008 жылы  ...  778  ... ... ... ал 2009  жылы  24  ...  қосылады  деп  көзделуде.Сонымен бірге жоғарыда ашылатын сауда ... ... ...  ... ... көрсету нысандары ауданда шағын кәсіпкерлік  саласының  дамуыныңнәтижесінде 2010-2014 ... бұл ... 120-130% ...  ...  ... жылы ... ... субьектілер санын  21980-ге  жеткізу.  Бұлдегеніміз шаруа қожалықтарын ірілендіру болып  табылады.  Соның  нәтижесінде2014 жылы ... саны 2009  ...  ...  86,7  ...  дейінтөмендетілмек. Ал, өндірілген өнім көлемі  шаруа  қожалықтарының  бірігуінен2014 жылы 18 млрд. 582 млн.  ...  ...  ...  2009  ... 124,2 ... дейін өседі деп күтілуде.Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елу ... ... енуі  ... ...  ...  ...  ...  жұмыстар  атқарылуда.  Шет  елнарығында үлкен сұранысқа ие  болу  үшін  біздің  шығарған  ...  ... ... ... ...  ...  тек  мақта  талшығы  шығарылады.  Осыөнімнің  сапасын  арттырып,  оның  ...  ...  ...  ...  ...  институты   жұмыс   істейді.   Институт   мақтасаласында еңбек ететін ... ...  ...  ...  үшін  ... ... жүргізіп  шаруаларға  сапалы  мақта  ұрығын  ... ... өз ... ... жылы ... бекеті арқылы 67238  тонна  мақта  талшығы  шығарылды.2008 жылы 62136 ... ...  ...  ...  Ал,  2009  жылы  ...  ...  мақта  талшығын  шығару  көзделуде.  Алдағы  ...   ... ... ... ... үшін ірілену, ауыспалы  eгic,тұқым, техника, агротехника мәселелері жолға қойылу керек.Импорт  алмасуда  көршілес  Өзбекстан  Республикасынан  әр   ... ...  ...  ...  ...  қамтамасыз  ету  үшінкеден бекеттерінен кедергісіз өткізілуіне жағдайлар жасалған. Сонымен  қатарәсіресе Қытай, Түркия жане Иран ... ...  ...  ... ... тұрғындарын сапалы, халықаралық стандартқа сай  құрылысматериалдарымен  қамтамасыз  ету  мақсатында  Жетісай  қаласында  ...   ...   ...   ...   сапа   ... ... ... матералдарын шығарумен жұмыс істеп жатыр.Белгілі-бір  дәрежеде  жеке  кәсіпкерлер  арасында   бәсекелік   ... Оған ... ... ... Асықата кентіндегі «Ақ  май»  ЖШС  ... ... ... ... ... «Ақ алтын» ЖШС  сүт  өнімдерін  ... бұл ... ... қажеттілігін қамтамасыз етіп жатса, «Ақ  май»  ЖШСде өздерінің  сапалы  өндірілген,  санитарлық  ...  сай  ...  ... енгізген. Сонымен қатар Атакент  кентіндегі  «Құдияров  и  К»  ... ... ... ... ғана емес ... ... да  ... деген қажеттілігін қамтамасыз етуде.Бөлшек сауда айналымының көлемі 2008 жылы 1471,8 млн. ...  ... ... ... ... ... ... 100,4 пайызды құрады.  2009жылы 1508,6 млн.теңгеге, өткен жылмен салыстырғанда  102,5  пайызға,  артадыдеп жоспарлануда. Бұл ... 2010 жылы 2009  ...  ...  104,0пайызды құрайды деп жоспарланса, ал  2014  жылы  2009  ...  ... ... ... деп ... ... ... көлемі 2008 жылы  1987,2  млн.  теңгеге  жетіп,бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда  162,3  ...  ...  2009  ... ... ... деп ... ...  қоса  тіркеледі).  2010жылы көтерме тауар айналымы көлемі 2118,4  ...  ...  104,0  ... деп көзделуде. Бұл көрсеткіш  2010  жылы  2009  жылмен  салыстырғанда104,0 пайызға ... деп ... Бұл  ...  2010  жылы  2009  ... 104,0 ... ...  деп  ...  ал  2014  жылы  2009жылмен салыстырғанда 131,9 пайызға артады деп жоспарланған.2.Сауда рыноктарын дамыту туралы мәлімет.Ауданымызда 20 ... ...  ...  ...  14  ...  4  ... 1 ... базары, 1 автокөлік базары жұмыс істеуде. ҚР  үкіметінің2003 жылғы 2-ақпандағы №131 «Сауда рыноктарының қызметін реттеудің  ережесі»қаулысының   ...    ...    ...    санитарлық-эпидемиологиялықбасқармасымен бірлесе жұмыстар жүргізілуде.  Сауда  рыноктарының  санаттарынанықтау үшін базар басшыларына хат  ...  ...  ...  ... ... және ... да халық тұтынатын  тауарлардың  бағасын  көтермеумақсатында ... ... ... ... ...  ...  бір  ретбазарларды  аралап  көріп  азық  түлік  ...   ...   ... ...  ...  ...  ...  қамтамасыз  ету  үшінқабылданған іс-шараларІшкі  нарықты  реттеу,  ...   ...   ... ...  мақсатында  бірқатар  іс-шаралар  қабылданды.  Сырттанәкелінетін тауарлардың ... ... ...  ...  ...  ...   Әсіресе   көрші   мемлекеттен   әкелінетін   азық-түлік,   ... ... ... ... ...  ...  қожалықтарына  халықтұтынатын тауарларды өзімізде өндіруге жағдай жасалынуда.2008  жылы  аудан  бойынша  өндірілген  ...  ...  бар  ... ... өнімдері оның ішінде бидай 157 га,  одан  ...  ... ... ... 4382,3 га, ... өнім  14164,5  т.,  ...  8  га,  ... маш 117 га, алынған өнім 240,7 тонна, картоп  497  га,  алынған  өнім5450,3 т. ... 2493,7 га,  ...  өнім  32799,3  т.  ...  8743,0  ... өнім 96774 т. ... 1614,7 ... ...  1490,3  тонна  болды.2009 жылдың өніміне егілетін азық-түлік  дақылдары:  күздік  ...  1127  га2008 ... ... 717%, ... 6668 га,  2008  ...  ... маш 208  га,  2008  ...  салыстырғанда  177%,  қызылша  1926  га,көкөніс 1369 га 2008 ... ... 54%, ... 9516  га,  2008  ... 108,8%, картоп 154 га, 2008 жылмен салыстырғанда  32%,  жеміс-жидек 198 га, жүзім 396 га болады деп ... ... ... ...  ету  ...  5,42  гектаржерге  16  жылыжайлар  салынып,  халыққа  сапалы  ...  ...  ...  да  ...  ...  ...  ...   жақсарту   мақсатындажылыжайлар санын  көбейту  көзделуде.  Сонымен  ...  ...  ...  ... картоп тағы басқа да  азық-түлік  өнімдерін  сақтау  мақсатында  үшөңірге және Жетісай қаласында жеміс-жидек қоймаларын салу  ...  ...  ... ... ... ... ... құны 11,5 млн  теңгенің  инвестициясытартылып, 5 сауда орны ашылып 443,6 кв. м.  ...  23  адам  ...  ... ... саласы бойынша Жетісай қаласында  екі  мейрамхана  және2009 жылы жеке кәсіпкерлердің  өз  ...  ...  бір  ...  ... ... ... ... бір  тойхана,  Атакент  кентінде  біртойхана салу жоспарлануда.  2010-2014  жылдар  аралығында  ауданымызда  ...  өз  ...  ...  тағы  да   ...   ...   ... ірі ... орталықтарының салынуы көзделуде.Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына ...  ... үлес қосу ... ауданда көптеген жұмыстар атқарылуда.  Ауданкәсіпкерлері  өзі  өндірген  ...  ...   ...   бәсекегеқабілетті етіп, халықаралық стандартқа сай  қызмет  көрсетуде.  2006  жылдыңсоңынан бері ИСО ... ... сапа ...  ...  ...  құрылыс  мекемесі  „Нұрі-Л-Жетісай"  ЖШС-гі  жұмыс  істеп  келеді.  Бұлкәсіпорын 2008 жылы 1,5 ... ... ... ...  Ал  2009  жылы  ... теңгенің жұмысын атқармақ.2009-2014 жылдары жеке кәсіпкерлердің  өз  қаржысы  есебінен  ашылатынсауда орындарының және ... ... ... ... |2010 |2011 |2012 |2013 |2014  |  |  ...  ...  орын  саны  ... орын саны |Саны |Жұмыс орын саны |саны |Жұмыс орын саны |саны  |Жұмысорын саны |саны |Жұмыс орын саны | ... |8 |16 |9 |18 |10  |20  |9  |18|10 |21 |11 |23 | |5. Ішкі ... ...  ...  ...      қызметін      ...      ...  ...  ...  ...  қанағаттандыру  және  сауда  инфрақұрылымын дамыту;- сауда қызметін көрсетуді және қоғамдық тамақтандыруды ұйымдастыру;2.Сауда  қызметін  ...  ...  ... ... ... ... ... теңдігі;-  Қазақстан  Республикасының  заңдарында   белгіленген   жағдайлардықоспағанда, мемлекеттік оргондардың сауда қызметіне араласпауы;- еркін және адал ... ... ... ... ... ... сапалы сауда қызметін көрсетуді қамтамасыз ету;-  сауда  қызметі  түрлерін  еркін  таңдау  және  оны  ...  ... ... асыру мүмкіндігі;-  тұтынушылардың,  сауда  қызметі  субъектілерінің  және  ... мен ... ... тең ... ...  ...  ету  ... саласындағы туындаған мәселелер мен  оларды шешу жолдары.Сауда-саттық саласында бірқатар мәселелер бар. Атап ...  ...  ...  ...  ...  айналымы  төмендеді,  бұл   екінші   деңгейдегібанктерден  несиенің  аз  ...  ...  ...  отыр.  2008   жылы   ауданкәсіпкерлерімен барлығы 703,9  млн.теңге  ...  ...  ...  бұл  ... ... 0,26% кем несие игерілгенін көрсетеді.  Сауда  саласынаекінші ... банк ... ... несие  ұйымдары  арқылы  негізгіайналым қорын толтыруға  ...  ...  ...  қысқарды.  Бірқатар  асамаңызды  азық-түлік  өнімдерінің  бағаларының  тұрақтамауына  тауар   тұтынубелсенділігінің ... ...  ...  ашу  үшін  ...  ...  және  ... ... органдардың көптігі айтарлықтай проблема. Осы  орайда  айтакететін  жағдай,  шағын  кәсіпкерлік  саласының  дамуына  ...  ...  ... ...  жылдың  6-ақпандағы  Қазақстан  ...  жыл  ... ... ...  ...  ...  2008  ...  соңынадейін және 2009 жылдың шілдесіне дейін мораторий жариялауы.  Әрине  бұл  осысаланың ... алға ... ... ... және  ...  ...  шешіп,өз кезегінде шағын кәсіпкерліктің алға  жылжуына  жол  ашады.  Ал,  жоғарыдааталған проблемаларды  шешу  үшін  ...  ...  ...  ... ... ... ... немесе белгілі қаржы  қорлары  арқылыұсыну және несиелендіруді тиімді пайдалану.Мәдениет және спортты дамыту.2009  ...  ...  ...  үйін  ...  ...  өткізугеаудандық  бюджеттен  тағы  да  8  млн.  теңге  бөлінді.  ...   ... бар ... әлеуетті пайдаланып, бұрын уақытша жабылған  нысандарқайтадан   қалпына    келтірілуде.    ...    ...    ...  ...  ...  заманның  талабына  сай   жауап   беретінмәдениет ошақтарын салу ... ... ... ...  алдағы  жылдарымәдениет саласында ауданда мынандай жұмыстар атқарылмақ.1.  Қазыбек би ауылдық округіне қарасты Аманкелді елді мекенінде 3000-нан ... ... ... ал ... ауыл округіне қарайтын:  Жамбыл,  Таубайата, Құрбан ата, Алғабас, Абиболла  ауылдарында  клубтар  жоқ.  2011  ... елді ... ... ... есебінен 80,0  млн.  теңге  қаралып,280 орындық клуб салыну жоспарланған.2. Қарақай ауылдық округіне қарасты, Қараөзек елді мекеніне 2013  ... ... ... 70,0 млн. ... қаралып, 200  орындық  клуб  салынужоспарланған.3.  ... ... ... ... ...  орналасқандықтан  50000-нан астам халық тұратын жоғары орта оқу орындарында оқитын  жастары  көпаудан орталығы Жетісай қаласына облыстық ...  ...  2009  жылы  ... аса ... Осы ... Жетісай қаласында  2012  жылы  облыстық  бюджетесебінен 200,0 млн. теңге қаралып орталық ... салу ... ... ... ... 2010  жылы  ...  2014  жылы  ... 394-ке жетеді деп, ал  2009  ...  ...  101,8  ...  деп  ...  ...  ...  2010   жылы   3   балалар   менжасөспірімдер спорт мектебі, 2014 жылы 5  ...  мен  ...  ...  ашылады  деп  жоспарлануда,  ал  2009  жылмен  салыстырғанда  ... ... доп ... Осы ... 2010 жылы 1281  ...  менжасөспірімдер шұғылданады деп жоспарланса, 2014 жыл  бұл  көрсеткіш  1800-гежетеді деп  жоспарлануда,  ал  2009 жыл  мен  ...   150,0  ... деп ...  әл-аухатын жақсарту.Ауданда ең    төменгі күнкөріс денгейі 2009 жылы 4626 ... ... ... бұл ... 2014 жылы 7118 теңгеге жетеді деп  күтілуде.  Бұлкөрсеткіш 2014 жылы  2009  ...  ...  153,9  ...  өседі  депкгтілуде. Ал, ең төменгі кұнкеріс деңгейінен де төмен өмір сүретін  халықтыңсаны жылдық орташа есеппен алғанда 2009 жылы 5293 адам ...  деп  ... жылы 5188 ... ... ... деп ... Бұл  ...  2014  жылды2009 жылмен  салыстырғанда  99,6  пайызға  кемімек.  Мұның  ішінде  аймақтыңдеңгейде ... ... ... ... ...  саны  2009  жылы  ... ... деп жоспарланса, 2014 жылы 5106  адамға  азайтылмақ.  2014  жылы2009 жылмен салыстырғанда 98,0 пайызға азайтылмақ.Ауданда мемлекеттік ... ... ...  ...  айлық  мөлшері2009 жылы 1374 теңге болады деп ... 2014  жылы  2114  ...  ... ...  ал,  2014  ...  2009  ...  салыстырғанда  154,0  пайыздықұрайды деп  жоспарлануда.  2009  жылы  ...  ...  ...  18  жасқадейінгі мемлекеттен жәрдемақы алатын  28382  бала  болады  деп  жоспарланса,2014 жылы 51444 бала ... деп ...  яғни  2009  ...  салыстырғанда181,3 пайызға өспек.Зейнеткер азаматтардың саны 2009 жылы 16723 адам болады  деп  ... жылы  17751  ...  ...  Яғни  2009   ...  ...  106,1пайызға артады деп күтілуде.Жұмыссыздардың саны 2009 жылға 5700 адам болады деп жоспарланса,  ...  5600  адам  ...  деп  ...  яғни  2014  ...   2009   ... 500 ... кемиді деп күтілуде.Халықты  тұрғын  Үйге қол жеткізілуін қамтамасыз ету.Аудан ... ...  ...  ...  ету  мақсатында  республикалықбюджет есебінен 2009 жылы 37; 9 млн. теңгенің қаржысына 0,7 шаршы метрлі  10тұрғын үй ... деп ... 2010 жылы 18,9 млн. ...  ... мың  ...  ...  5  ...  үй  салынып  пайдалануға  беріледі  депжоспарлануда.Халықтың өз қаржысына 2009 жылы 732,2  млн.  теңгенің  ...  ... ... 273 ... үй ... деп ...  2010  жылы  879,3  млн.теңгенің қаржысына 29,0 шаршы  ...  318  ...  үй  ...  пайдалануғаберілу көзделсе, ал 2014 жылы 1552,3  млн.  теңгенің  ...  51,2  ... 412 ... үй ... ... ... деп жоспарлануда.  Барлығы2009 жылы 770,1 млн.теңгенің қаржысына 25,4 мың шаршы метрлі 283  ...  ... ... ... деп ...  жылы 898,2 млн. теңгенің қаржысына 29,3 шаршы метрлі 323  ... ... ... беріледі, 2011жылы  1028,9  млн.  теңгенің  ... ... ... 353 ... үй ...  ...  ...  2012  жылға1184,0 млн. теңгенің қаржысына 39,3 шаршы  метрлі  358  тұрғын  үй  ... ... деп ... 2013 жылы 1361,0 млн. ...  қаржысына44,0  шаршы  метрлі  407  ...  үй  ...   ...   ...   депжоспарланса, 2014 жылы 1571,2 млн. теңгенің қаржысына 51,5 шаршы метрлі  417тұрғын үй пайдалануға беріледі деп жоспарлануда.Әлеуметтік-экономикалық дамуға  жас ...  ...  ...  ...  ...  жұмыс  жоспарында  Кеңес  әскерлерініңАуғанстаннан шығарылған жылдарына байланысты  жыл  ...  ...  ... ... ... Елбасы Жолдауы  тақырыбындағы  шығарма  жазу,  көрмеұйымдастыру,  ...  жас   ...   ...   мүшәйралар,   айтыстарпатриоттық  іс-шаралары  тұрақты  өткізіледі.  Сонымен   қатар,   ...  ...  жас  ...  ...  «Жастар   діни   экстремизм   ментерроризмге  қарсы»  акциялары,  жастар  ...  ...  өмір  ...  спорттық  ойындар   бөлімінің   дәстүрлі   іс-шаралары   ... ... ... ...  ...  ...  мақсатында  «Жасылел» жастар еңбек  отрядтарының  санын  ...  ...  ...  ...  да  елді  мекендерге  шығып   көгалдандыру,   ...   ... ... ... Бұл ретте еңбек отрядындағы жастар  санын  ... ... 100-ге ... ... ... ... жоспарлануда.Гендірлік теңдікті қамтамасыз ету.2010-2014 жылдар аралығында да гендірлік  теңдік  жөніндегі  мәселе  де  ...  қала  ...  ...  ...  тек  әйелдердің  мәселесін   ғанашешпейді, бұл жөнінде  БҰҰ-ның  «Гендер  және  ...  ...  ... істеп жатқанына 11-жылдап  астап  уақыт  болды.  Содан  бері  бірқатарауқымды жұмыстар атқарылды. Ал ... үшін ең ... не? ... ...  Егербіз адам өмірін ұзартатын болсақ, оған жағдай  жасасақ,  одан  ...  ... ... ... ... әр  жылғы  Жолдауында,  мәселен2005 жылғы жолдауында: 2006 ... ... ... ...  ...  ең  бір  ...  қорғалған  мүшелерінің  -   балалардың,   ... және аға ... ... ...  қамтамасыз  ету.  Мемлекет  бұлмәселелерді шешу үшін қаражат  аямайтын  ...  ...  еді.  Аз  ... ... 18 ... дейінгі  балаларына  ай  сайынғы  жәрдемақылартөленіп, 4 және одан көп балалары бар аналар,  ...  ...  ...  ... ... ... марапатталатын  болды.  Жаңа  туған  ...  ... ... ... ... 2009 ... 1 қаңтарынан  бастап,  баланыңтууына байланысты біржолғы мемлекеттік  ...  ақы  ...  38190  ... ... ...  бір  ...  толғанға  дейін  күтуге  ...  ... ... ақы ... ... істеген  орташа  айлық  жалақысынын  40.0пайызын төлеп тұратын болды.Аналарымыздың  қамсыз  өмір   ...   үшін   ...   ...  ...  ...  және  гендірлік  саясат  жөніндегі  ұлттықкомиссия да тиянақты жұмыстар атқарып ...  Осы  ...  ... ... ...  ...  жүргізіліп  келеді.  Жүкті  әйелдердітууы алдында медициналық тексеруден өткізу және жүктілік ... мен  ... ... ... ... және басқа да  дәрігерлік  көмектер  ақысызкөрсетіледі. Бұдан басқа да әр салаға қатысты ...  ...  ... ... ... ... стратегиясын жүзеге  асыру  жолында  барлықмемлекеттік органдармен ... ... ...  ...  ...  Мұндағыбасты мақсат әйелдер  мен  ерлердің  конституциялық  ...  тең  ... өмір сүру ... ... ... ... ... ету.Экологиялық жағдайды жақсарту. Жаңартылған ресурстар мен энергия көздеріндамыту.2010-2014 жылдар аралығында стационарлық ластану көздерінен  ... ...  ...  ...  2010  жылы  390  мың  тоннаны  ...  ... ... Бұл ... 2014 жылы  2009  ...  ...  96,9пайызды құрайды деп  жоспарлануда.  2010-2014  жылдар  аралығында  ... ... ... лас ... көлемі  көбеюде.  2010  жылы  312мың  тоннаға  жоспарланып  отыр.  Бұл  ...  2014  жылы   2009   ... 127,2 ... ... деп жоспарлануда.Қоршаған  ортаны  қорғау  саласында  қазіргі  таңда  ауданда  ... ... 2010 жылы ... ... ... үшін ...  менкәсіпорындарға және басқа да құрылымдарға 54,1  млн.теңге  айыппұл  салынадыдеп ... Бұл ...  2014  жылы  2009  ...  ...  ... құрайды деп жоспарлануда.Сонымен қатар, ауданда 2010 жылы табиғи суды  алу  көлемі  879,8  ... ... ... деп жоспарлануда. Бұл көрсеткіш 2010 жылды  2009  жылменсалыстырғанда 103.0  ... 2014 ...  2009  ...  салыстырғанда  112,3пайызға дейін  өседі   деп   жоспарлануда.   Ал,  ...  ағын  ... ... 2008 жылы 3100,0 мың ... ...  2009  жылы  3200  ... 2010 жылы  3300  мың  ...  құрайды  деп  жоспарлануда.  Бұлкөрсеткіш 2010 ... 2009 ... ... 103.1   пайызға,  2014  жылды2009 жылмен салыстырғанда 115,6 пайызға дейін өседі деп жоспарлануда.Аудан ... ... ... ... жоқ.  Ауданда  құм,  тас,кірпіш өндіретін кәсіпорындар  болмағанына  байланысты  рекультивация  ... ... ... ... ... қарым - қатынастарыТеміржол көлігін дамытуАуданда  бұрынғы  Орта   Азия   ...   жол   ...   ...   ... астанасы Ташкент қаласы арқылы келетін  темір  жол  қатынасыЖетісай қаласы арқылы өтіп, ... ...  ...  қалаларын  басып,Түркіменстаның Красноводск қаласына дейін баратын. Осы  темір  жол  ...  ...  ...  ...  тауарлар   жетізіліп   тұратын   ... ... ... ... ... мақта талшықтары осы  вагондарарқылы алыс жақын ... ... ... Қазіргі таңда бұл  жолдардыңбарлығы бұзылып, Өзбекстан Республикасы өз отарбаларын  Сырдария  арқылы  ... ... ...  ...  ...  ...  ... арқылы жүргізбейтін болғандықтан  жолдардың  барлығы  бұзылған.Біздің ауданға келетін темір жол қатынасы жоқ бір ... ел ...  ... өз территориямыз арқылы яғни  Сырдария  өзенінен  өтетін  темір  ... салу ... ... бірі  ...  тұр.  Осы  ...  ...  салу  жөнінде  зерттеу  ...   ...   ...   ... ауданға келетін  темір  жол  құрылысын  жүргізу  жұмыстары  ... ... ...  3  автокөлік  мекемесі  жолаушыларды  ...   ...      ...      Атап      ...      «Жетісайтранссервис»,«Асықататранссервис»  және  «Экспресс»  ЖШС-лары   халыққа   ...   ... 2009 жылы 4,9 млн. ... жүк тасымалданады деп  жоспарланса,  жүкайналымы 239,0 мың тонна км. болады  деп  жоспарлануда.  2009  жылы  ... 94,3 мың ... ... ... ... айналымы  590,8  мың  км.адам болады деп жоспарлануда. 2014  жылы  бұл  ...  ...  ... 2009 ... ... жұктасымалы 136,2  пайызға,  жүк  ... ... ... ...  135,2  пайызға,  жолаушы  ...  ... ... деп ... ... ... ... байланыс салаларында да бірқатар жұмыстар атқарылды.  Аудандағы3 жолаушылар тасымалдау  автокөлік  кәсіпорындары  мен  500-ден  ...  ... ... ... ... ... және ... бағыттар  бойыншақызмет көрсетуде.2009 жылы 4,7 млн. тонна жүк айналымын  құрамақ.  Бұл  көрсеткіш  2014жылды 2009 ... ... 136,2 ... ... деп ... көлік жолдарының  жалпы  ұзындығы  717,5  шақырымды  құрайды.Оның 159  шақырымын  ...  450,5  ...  ...  108  ...  ...  бар  ...  ...  табылады.  2008  жылы  жергіліктібюджеттен 25,0 млн. теңге бөлініп, аудан аралық  ...  ...  ...  ...  ...  ...   260,2   млн.   ...   есебіненавтожолдарына  ағымдағы  жөндеу  жұмыстарын  жүргізді.  Ауданда  биыл   ... де ... ... жүргізіліп, көпірлер пайдалануға берілді.Телекоммуникацияны және пошталық байланысты дамытуАудандық телекоммуникация торабы 2008  жылы  абоненттерге  317,0  ... ... ... ... ... саны ... жетті.  Өткенжылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда қызмет көрсету 13,2 млн. ...  ... ...  саны  1990-ға  өскен.  2009  жылы  байланыс  ... 322  млн.  ...  ал  ...  ...  ...  16715-ке  жеткізукөзделген.  Ауданда  ескі  ...   ...   ...   жаңа   ...  ...  ...  байланысының  сапасын  жақсарту   ...  ...   және   ...   ...   ... 2010 жылы телекоммуникация торабы халыққа қызмет көрсету  сомасын327,0 млн. теңгеге жеткізіліп,  абоненттер  санын  ...  ...  ...  ...  ...  көрсету  сомасы  404,4   млн.   теңгеге   жеткізіліп,абоненттер санын 20297-ден асыру көзделуде. Ауданда ұялы ...  ...  ұялы  ...  ...  саны  ...  болады.  Сонымен  қатарауданда АТС-ды ... ...  ...  жұмыстары  әрі  қарай  жалғастыратынболамыз.Ауданда  радиотелефон  байланысы  артуда.  Алыс   ...   ...  елді  ...  ...   нүктелері   орнатылып,   ... ... ... ... ... ...  атқарып  отырған  «Казпошта»  АҚ-ың  52бөлімшесі  2009  жылы   102,8   млн.   ...   ...   ...   ... Ал, 2014 жылы пошта қызметі  123,5  млн.  теңгеге  жеткізіліп,2009 жылмен салыстырғанда 120,1 пайызға дейін өседі деп ... жылы ... АҚ-ы ... ... оның ... ...  ...  елуінші  жылдары  салынған  пошта  ғимаратының  ...   ... АҚ-ы ...  ...  ...  сай  ...  ...  жабдықтарменқамтамасыз етілген жаңа 2-этажды «Казпошта» ғимаратын салып беруге  кірісті.Бұл ... ...  ...  ...  басталып,  жыл  соңына  пайдалануғаберілмек.Экономиканы модернизациялау және диверсификациялауАсықата кентінде «АҚ май» ЖШС-гі  2002  ...  бері  ...  ... ... ету  және  ...  ...  бәсекеге  қабілеттілігінарттыру, сол арқылы өздері де  таза  пайда  табу  мақсатында  өсімдік  ... ... ... ... ...  ...  нарығында  бұл  кәсіпорынныңөндірген өнімдерін халық тұрақты тұтынуда. Бұл  ...  ...  ... ... ... ... да кәсіпорындармен  тәжірибе  алмасып,кәсіпкерлер бас қосқан  форумдарға  қатысып  отырады.  2009  жылдың  соңындамемлекет ... ...  ...  ...  АҚ-ның  бастамасымен  аудандатағы бір ... ... ... ... ... пайдалануға  толық  берілетінболады. Бұл кәсіпорында жылына 3000  тонна  ...  ...  ...  Бұл  ... ... модернизациялау жұмыстарын жандандырмақ.Отын-энергетикалық ресурстарды және энергетикалық  сектор  потенциалынтиімді пайдалануЭнергетикалық салаАуданда электр қуатымен қамтамасыз ететін «Оңтүстік жарық»  ...  ... - ... ... Мырзакент және Атакент АЭС-тары жұмыс  атқарады.2007 жылы осы АЭС-тарының қамтамасыз етуімен 977,3 млн. теңгенің  жұмыстарынқұрап, 127,2 млн. квт ... ... ... ... 2008 жылы 1081,3  ... ... ... 131,2 млн. квт. сағат электр  қуатын  пайдаланды.2009 жылы 1211,1 млн. теңгенің жұмыстарын  құрайды  деп  ...  ... квт ... электр қуатын пайдаланды.  2009  жылы  1211,1  млн.  теңгеніңжұмыстарын құрайды деп жоспарланып,  142,7  млн.  квт  ...  ...  ... деп ... 2010 жылы ... ... 1271,7 млн. ... жұмыстары  атқарыладыдеп жоспарланып,  155,7  млн.  квт.  сағат  электр  қуатын  ...  ... Яғни  2014  ...  2009  ...  ...  105,0  ... деп ... 2014 жылды 2009 жылмен салыстырғанда 130,4  пайызғаартады деп жоспарлануда.10.2.   Шара   2.   ...     ...  ... ... ... ең ... ... бірі келешекте аудан халқын  жұмыспенқамту, ауданымызда қазіргі таңда 294,5 ... ... ... ... жайларды  ескеріп  мақта  кластерін  дамытып,  Қазақстанның  ... ... ... ... ұмтылып отырғанда, сыртқа мақта  шикізатынғана шығару өте  тиімсіз  ...  ...  өзі  ...  ...  ...  тереңдете  өңдеу  процестерін  толық  игеру,   яғни   мақта-тоқымакластерін ... ...  және  оны  ...  ...  күн  ...  ... экономиканың жан-жақты, тұрақты дамуын кластерді  дамыту  арқылы  әрсаланың кешенді түрде  ...  ...  ...  ...  ... қол ... ... шикізатын өндіруден басқа оны түпкі тауарға  дейін  терең  өңдеуөндірісі бюджеттің  кірісін  арттырады,  жаңа  ...  ...  ...  ... ... ... ... көбейтеді.Кластерлер   өндірісінің    тауарлары    ...    ...   ...   ...   ие   болу   ...    Сондықтаноблысымыздағы  тоқыма   өнеркасібін,   дайын   бұйымдар   ...   ... ... ... ... ... және ... кластерін дамыту  үшінсалынатын  жобалардағы  нысандарды  облыста  құрылған  арнайы   экономикалықаймақтың құрамына ... ... ... ...  ...  ...  таңдаосы мақсатта ауданымызда жұмыстар жүргізілуде  соның  арқасында  «Азық-түліккелісім шарт корпорациясы» АҚ  арқылы  республикалық  ...  ...  ...   ...   Мақтарал   ауылдық   округіндегі   ...   ...   ... ... ... ... 2,5 ...  жерге  ұрықтық  шит  дайындаузауытын салуға жалпы сметалық құны 1,6  млрд.  теңге  ...  2009  ... ... ... ... ... Бұл  зауытта  65  адам  ... ... ... осы ... маңынан  20  гектар  жерге  мақта  майынөңдейтін зауыттың құрылысы да 2009 жылы басталып, 2012 ...  ...  ...  ...  ...  ...  Бұл   зауытта   225   адам   жұмыспенқамтылмақ.  2009  жылдың    ...   ...   ...   медициналықстерильды вата шығару цехы іске қосылмақ. Жылдық қуаты 150 тонна  ... ... ... 15 адам ... ... Осы екі ...  бір  ... бітіп іске қосылса, ауданымыздың халқының әл-аухаты жақсарып,  300-ден ... ... ... ... ашылған болар еді.Бизнес инфрақұрылымының дамуы2009  жьілы  «Қазагроқаржы»  АҚ-ының  Оңтүстік   Қазақстан   облыстықфилиалының  ...  ...  ...  10  гектар  жерге  құны   100-150млн.теңге көлемінде болатын жылы жайға құрылыс  ...  ...  ... ... ... басым көпшілігі мақта өсіру мен  өндірумен  айналысады.Мақта шикізат ... ... ... Осыған орай ауданға инвестиция  тартумақсатында мақта кластеріне, яғни оны терең ... (жіп  ...  мата  ... өнімдер шығару т.б.), сонымен  қатар  ауылшаруашылық  өнімдерін  ... ... (ет, сүт, ... және ... ... арнайы  инвестициялықжобалар жасалынуда.Технологиялық және иновациялық дамуыХалықаралық ұйымдардың қатысуымен осы заманғы  ...  ...  ... ... құру мен ... және ...  игеру  адресінеқолдау көрсетуіміз  керек.  Ауданда  ауылшаруашылығы  ...  ... ... ...  ...  Бұл  институттың  негізгі  ... ... ... ...  ...  ...  ...  арттыру  үшінғылыми ізденістер, зерттеулер жүргізіп, шаруаларға (шаруа қожалықтарына)  өзқызметтерін ұсыну.Жаңадан салынған «Мақта келісім-шарт ... ...  ...  ...  ...   ...   бұл   ...   қойылған   жоғарытехнологиялық құрал-жабдықтар Германия, Түркия, Италия  және  ...  ... Яғни ... заман талабына  сай  технологиялық  құрал-жабдықтармен-қамтамасыз етілген.Сонымен қатар 2009 жылы ауданымызда салынып  жыл  соңында  пайдалануғаберілетін ... шит ... және 2009 жылы ... басталып, 2012  жылыпайдалануға берілетін мақта майын өңдейтін зауыттарға да заман талабына  ... ... ... ... Бұл екі зауытқа да шет  елдікқондырғылар Германия мен ... ... ... даму ... ...  ...  ... институттарымен бірлесіп жүргізу.10.3. Шара 3. Өңдеуші өнеркәсіпті дамытуАудандағы  33-тен  астам  өңдеуші   өнеркәсіп   кәсіпорнына   ...  ...  өнім  ...   2009   ...   ...   облыстықиндустриалды-инновациялық  бағдарламасына  сәйкес,  жаңадан  салынатын   екіүлкен кәсіпорынның іске қосылуы өнім көлемінің ұлғайтылуына үлес ... жылы ... ... өнім ... 7 млрд. 329  млн.  теңгеден,  2014жылы 15 млрд. 668 млн.  теңгеге  жеткізілмек.  ...  ...  2010  ... ... ... дамыту мақсатында сыртқа  мақта  шикізатын  ғанашығару өте тиімсіз екенін өмірдің өзі көрсетті.Елімізде,  соның  ...  ...  ...  ...  ... ... ... ІҮ,Ү типтегі  талшықтардан  зефир,  поплино,  трикотажбұйымдарына арналған жіп ... Және де ...  ...  ...  егетінелдердегі  шығарылатын  талшықтың  негізгі  бөлігі  осы   ...   ... ... ... ... ... ... толық игеру, яғни мақта-тоқыма кластерін ұйымдастыру, игеру және  оны  дамыту  бүгінгі  күн  ... ... ... ... ... ... ... дамыту  арқылыәр саланың кешенді түрде дамуын қамтамасыз етуге,  экономикалық  тиімділігінарттыруға қол жеткізуге болады. Осы мақсатта ауданға тоқыма ...  ... ... бір ... тұр. Бұл бағытта ауданда жұмыстар  жүргізілудеКелешекте тоқыма фабрикасын салу жұмыстары қолға алынбақ.Агро өнеркәсіп ... ... ... 2008-2013  жылдарға  арналған  агроөнеркәсіпкешенін  тұрақты   дамыту   ...   ...   ...   және   ...  ...  2008  ...  6  ...   Қазақстан   халқыныжолдауындағы ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған Қ.Р. Үкіметіне  берілгеннақты тапсырмаларын орындау  мақсатында  Мақтарал  ...  ауыл  ... ... ... ... ...  ...  дамуының  ортамерзімдік даму жоспары бойынша ... 3,7 ... 6 ... өсім  36  ... деп ... ... жылы ауыл шаруашылығы бойынша жалпы  өндірілетін  өнімнің  көлемі24845,0 млн. теңгені ... деп ... 2014 ...  бұл  ...  ... ... ...  2009  жылмен  салыстырғанда  145,3  ...  ...  ... ... үш өңірде 3-МТС, 3-биофабрика, жүгері,  бидай,  арпаөнімдерін қабылдайтын 3-қойма, қант  қызылшасын өңдейтін кіші  салу  және  ...  ...  деп  ...  ...   ұсақ   шаруа   қожалықтарынбіріктіріп  ірілендіру  арқылы  ...   егіс   ...   ...   ...  ...  мақта  жинауда  техниканы  кеңінен  пайдалану,  тұқымшаруашылығына  жаңа  сорттар  шығаруға  ...  ...  ...   ... көкөніс, жеміс-жидек) өнімдерін терең  өңдеуге  қол  жеткізу  алдағыуақытта  назарда  ұсталатын  ...  ...  ...   ...   ... қияр ... жылы жайлар салу жоспарлануда.Алда  тұрған  міндеттердің  бірі  суармалы  жерлердің   мелиоративтікжағдайын жақсарту, осы мақсатта Азия даму ... ...  ...  ...  жылдары  ауданда  49,0  мың  гектар  жерге   мелиоративтік   жұмыстарыжүргізілді. Ал, ... 86,0 мың ... ...  2010  жылы  40,0  мың  ...  ...  ...  ...  Қалған  46,0  мың   гектардыңжұмыстары алдыңғы 2010-2014 жылдардың еншісінде.10.5. Шара 5. Сыртқы ... ... ... тек ... ... ...  Осы  өнімнің  сапасынарттырып, оның өнімділігін арттыру мақсатында  ...  ...  ... ... ...  ...  Институт  мақта  саласында  еңбек  ететіншаруалардың еңбек өнімділігін арттыру  үшін  ғылыми  ...  ... ... ... ... ... ... (шаруа  қожалықтарына)  өзқызметтерін ұсынуда. 2009 жылы аудандық  кеден  бекеті  арқылы  67409  тоннамақта талшығы ... деп ... Ал, 2014  жылы  ...  ...  ...  мақта  талшығын  шығару  көзделуде.  Импорт  алмасуда  2014жылдары да аудан әсіресе  көршілес  ...  ...  әр  ... бау-бақша  өнімдерін  халықтың  қажеттілігін  қамтамасыз  ету  ... ... ... ... ... жасалады деп  көзделуде.Сонымен қатар  бұл  жылдары  да  Қытай,  Түркия  және  Иран  ... ... ... бойынша тасымалданатын болады. Аудан  тұрғындарынсапалы, халықаралық стандартқа сай ...  ...  ...  ... Жетісай қаласында орналасқан  «Нүрі-Л-Жетісай»  ЖШС-гі  ИСО-9000,9001 халықаралық сапа  менеджемент  ...  ...  ...  матералдарыншығарумен жұмысын жалғастыра  беретін  болады.  Сонымен  бірге  2009  жылданбастап жылына  ...  ...  осы  ...  9001  ...  ... жүйесіне өткізу көзделуде.10.6. Шара 6. Құрылысты және ... ... ... 2009 жылы ... ... ... бағытталған инвестициялар  7млрд. 944 млн. теңгеге  жеткізу  көзделуде.  Ал,  2014  жылы  жалпы  ...  ...  ...  6  ...  701  млн.  теңгеге  жеткізужоспарланып, 2009 жылмен салыстырғанда 84,4 пайыз болады  деп  жоспарлануда.Сонымен ... ... ... үй ... кең ... өріс ... 2009  ... шаршы метр тұрғын үй пайдалануға беріледі  деп  жоспарланса,  ол  2014жылға 51500 шаршы метрге ...  2009  ...  ...  202,7  ... деп жоспарлануда.10.7. 7-шара. Техникалық реттеу жүйесінің дамуыБәсекелестікті жоғарылату  және  өндірілген  өнімдердің  ... ету ... ...  және  ...  ...  өндірусаласына  есеп  жүргізу  және   жоспарлау   жұмыстарын,   ...   ... ... ... ... ... ...  жүргізілетінболады. Осыған байланысты алдағы жылдары:1.Жыл  сайын  стандарттау  мәселелері   ...   ...   ... ... ... ... келісу және өңірлік  жұмыс  жоспарынжүзеге асыру.2.  Жыл    сайын    ...    ...  ...  ... ...  ...  сыйлығын  алуға  арналған  конкурсына  және«Алтын сапа»  ...   ...   ...  тауар  өндірушілерарасынан анықталған жеңімпаздардың қатысуын ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу.3.Менеджмент жүйесіне өндіруші және халықаралық  ...  ... ... кәсіпорындарды ынталандыратын  экономикалық,  қаржылық  жәнебасқа  да  механизмдердің  ...  және  ...   ...  ... ... ...  ... дайындап ұсыну.4.Бұқаралық  ақпарат  құралдарында  халықаралық   техникалық   ... көшу ... ... ... ...  ...  оның  ішіндестандарттау  мәселелері  және  менеджмент  жүйелерін  ...  жыл  ...  ...  ...  саласындағы   уакілетті   органмен   медиа   ... ... ... ...  2009  ...  арналған  жергілікті  бюджет  шығыстарының  негізгібағыттары2010 жылы жергілікті бюджеттің шығыс ... 13 ... 603 млн.  ... деп ... ... бұл ... қомақты мөлшері  білім  берусаласына (11 491,7 млн. теңге), ... ... (656,1 млн. ...  ...  ...  қаржыландыру   жоспарлануда.   2012   жылы   ... ... ... 17 ... 066 млн.  ...  жетеді  деп  жоспарланып,оның өсу пайызы 2009 жылмен салыстырғанда 149 ... ... деп  ... Бұл ... да ... қомақты мөлшері білім,  денсаулық,  әлеуметтікжәне мәдени ошақтарына ... ... ... ... ... бақылау мен мониторингіАуданның әлеуметтік-экономикалық дамуының  орта  ...  ...  ...  ...  іс  жүзінде  жүзеге   асуын   ... ... ... ... ...  жыл  сайын  экономикамен  қатарбасқа да салаларды  дамыту  мақсатында  жоспарлар  ...  оның  ... ... ... ...  ...  2007-2010  жылдарына  арналғанәлеуметтік-экономикалық  даму  ...  ...  ...  ...   ... даму ... сәйкес түзілген  бағдарламалар  бойынша  2007  ... ... ... өте ... ... ... ...  дамыту  және  кәсіпкерлік  ...  ...  ...  ...   ...   ...   мақсатындаауданда жыл сайын мониторинг жүргізіледі.Ауданымыздағы  ғылыми-зерттеу  ...  ...  ... ... ... тағы да басқа  мәселелерге  байланысты  болып  ...  ...  ...  3-5  гектары  барлардың  айналымнантүсетін пайдасы ... 83 ...  6-10  га  -143  ...  50-70  ... ... ... 220 доллар пайда келтіреді, ал 130-150 гектарда  бұлкөрсеткіш 400 ... ... ұсақ  ...  ...  ең  ... ... ... іріленуі қажет. Бұл  -өндіріс,  керек  десеңіз  өмірталабы.Пайдаланылған әдебиеттер.1.  Абдуллин.А.А. Геология Казахстана. Алама-Ата; Наука, 1981 с. 312.2.  ... ... и ... ресурсы Казахстана. Алма-Ата.Ғылым, 1994, С.400.3.     Аубакеров.      Б.Ж.      ...          ... ...   ... на   ...   ...                        1992., 35с4.      ...       В.М.Геохимия         засоленных           ... ... 192с, ...  ... И.П.,Матусевич С.п.Новые   материалы по географии   ... ... ...  к  ...  карте  республики.//Изв.АН  КазССРСер. Почв.,1945.Вып.1-2. 142-143.6.  Джанпейсов ... Т. ... ... и ...  ... почвенного   покрова полупустынь и   пустынь   Казахстана.-Алма-ата:Наука6 1990.92с. 120-122.7.    ...       ...       //Под    ...       ... 1959. 367 с, 72-74.8.   ...       по       ...       ...       Казахстана//Под     ред.  И.П.Герасимова.-Алма-ата:Наука,1952. 560с.9.  Равнины игоры Средней Азии и  ...  ...  ...        Казахстана     //      В         кню:         ...      ...       ...      ...        ССР      ... ... ...  56-58.11.Ретеюм     А.Ю.     ...      ...      ... географии. 1986.ғ98. С 56-58.12.Селверстов                Ю.П.            ... ... 1990. 396 ...         Б.А.   ...     ...     ...     иестественныересурсы СССР.-М.:Наука,1969.482 с.14.Формазов А.Н.  Животный  мир  Казахстана.-М.:Наука,1987  .  150  с.15.Фридланд      В.М.   ...       ...       ...       ...   ...       Е.Д.       ...       ...    строение    Казахстана.  //   В   кн.   ...     ... ... ... 1952. С.  59-127.  Шлыгин  Е.Д.Геологическая- ... и ... от ... ... В кн. ... ...  С.  20-32.  ...          Геоморфология          ...          Азии           ... Л. 1965.18.  В.  М.  ...    ...     ...     ...                     ...                     ... ...    ... ... 353-354 ... А.С. Исследования  природы  Казахстана.  Изд.  Казахстан.Алма-Ата 1979 39-40 ... ... ...    ...  Алматы.  Қазақуниверситеті 2000 ж 27-28622.Мушкетов.И.В. ... Том  1.  Пг,  1915.  с.82-83  ... ... составленная Тобольским сыном боярскимСеменом Ремезовом ВІ701 году. Спб;1982. Обяснения к ... ... ... поездки в восточную часть  Киргизскойстепи в1849-1851гг Горный журнал 1853 чч-2-З с.21925.Дорощин    П.    ...    ...        о     ... 1871 ч-іс. ...   ... физикалық географиясы. Ы. Алтынсаринат. Қаз. ҒА. Баспасы. Алматы 2000ж 37-38 б.27.Тазабекұлы.Т.      Тазабекова.Е.      ...      ... 236-237 ... Растительный покров Казахстана. Алма-Ата 1940г  с.  127-128. 29.Польгов.Н.Н. Казахстан. Москва 1953г. с. ...  А.А.  ...  ...  Казахстана   Москва-Ленинград1944г.с 195-19631.Кунаев.Д.А. Полезные ископаемые Казахстана. ... 1955 г. ... ...  ...  ...  ...  ... 2.«Достык» каналының Мақтаарал ауданының территориясында орналасу нобайы  
        
      

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 125 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама32 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтаарал ауданының экономикалық-географиялық сипттамасы61 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданы жер ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері70 бет
Биогеография туралы түсінік8 бет
Биогеография ғылымының қалыптасу тарихы3 бет
Физикалық географияның бастауыш курсын оқытудың білімділік, тәрбиелік, дамытудың мақсаттары10 бет
Қазақстан, ресей және дүни жүзі елдерінің географиясында халықтардың зерттелуі8 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«Федоров ауданының ауыл шаруашылығы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь