Фосфор туралы

Жоспар
І кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Фосфор ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
2.2 Фосфордың өттектің қосылыстары ... ... ... ... ... ... ... .4
2.3 Табиғатта таралуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
2.4 Фосфордың алынуы мен қолданылуы ... ... ... ... ... ... 9
2.5 Фосфордың қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.6 Фосфордың оксидтері және қышқылдары ... ... ... ... ...12
2.7 Фосфор тыңайтқыштары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.8 Фосфордың сапалық анализі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

III Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе


Қоршаған табиғи ортада зиянды қалдықтардың түзілуінің негізгі көздерінің бірі – химия өнеркәсібі екендігі белгілі. Соның ішінде фосфор өндірісінің қалдықтарының табиғи ортаға, адам мен жануарлар ағзаларына және өсімдіктер дүниесіне зиянды әсерін тигізіп отырғанын айтпай кетуге болмайды. Фосфоритті шикізатты өндіру және өңдеу жұмыстары қоршаған ортаға кері әсер ете отырып, онда қалыптасқан экологиялық байланыстарды бұзады. Бұл өзгерістер әртүрлі жағдайда қоршаған табиғи ортаға зиянды әсерін тигізеді. Соның ішінде, ең маңыздысы жер асты және жер үсті суларының ластануы. Су нысандарына үлкен қауіп төндіретін минералданған ағызынды сулар және олардың құрамындағы фосфорлы және фторлы қосылыстар мен жер асты суларының ластануы берілген нормадан 3-4 есе артып отыр. Жер қорларының жағдайына әсер етуі бойынша жерді рекультивациялау мүмкін болмайды, себебі, ашылған жыныстардың құрамында уранның, фосфордың радиоактивті қосылыстардың болуы, топырақты тек ластап қана қоймай, биосферадағы тірі заттар жүйесінің алмасу механизмін де бұзады. Фосфатты шикізатты өңдеудің негізгі мәселелерінің бірі – фтордың зиянды әсері. Бұл фтордың аз ерігіш түрде болатындығын растайды және эндемикалық флюороздың дамуына мүмкіндік жасайды. Фосфаттарды өндіру барысында фтор, әдетте, тез ерігіш және ұшқыш түрге түзіледі. Минералды тыңайтқыштар алу мақсатында фосфатты кендерді өңдеуде фтордың дайын өнім мен қалдыққа (сұйық, қатты, газ түріндегі) бөлінуі жүреді. Жаңатас аймағында үлкен жылдамдықтағы желдердің болып отыратындығын ескерсек, ондағы атмосфераның әртүрлі құрамды шаң-тозаңмен бірге фосформен ластануы едәуір жоғарылайды.
Пайдаланылған әдебиеттер


Бiрiмжанов Б.А. Нұрмахметов Н.Н. Жалпы химия. Алматы "Ана тiлi" 1992 жыл.400-403-405 беттер аралығы.

Піралиев С.Ж , Бутин Б.М , Байназарова Г.М , Жайлау С.Ж , Ержанов Қ.Б-
Жалпы химия ІІ-том. Алматы- 2003 жыл. 103-105-109 бет аралығы.


3. www. Google.kz
4. www. mail.ru
5. www. Yandex.kz
        
        ЖоспарІ кіріспеІІ Негізгі бөлім2.1Фосфор..........................................................................32.2 Фосфордың өттектің қосылыстары.............................42.3 Табиғатта таралуы………………………………………..62.4 Фосфордың ... мен ...                               ... ... ... және ...                                 ... ... ... ... ҚорытындыПайдаланылған әдебиеттерКіріспеҚоршаған  табиғи  ортада  зиянды  қалдықтардың   түзілуінің   негізгікөздерінің бірі – ... ... ...  ...  Соның  ішінде  фосфорөндірісінің қалдықтарының табиғи ортаға, адам мен ... ...  ...  дүниесіне  зиянды  әсерін  тигізіп   ...   ...   ... ... ... ... және өңдеу жұмыстары  қоршаған  ортағакері әсер ете отырып, онда  қалыптасқан  экологиялық  байланыстарды  бұзады.Бұл  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  әсерінтигізеді. Соның ішінде, ең  маңыздысы  жер  асты  және  жер  үсті  ... Су  ...  ...  ...  ...  ...  ... және олардың құрамындағы фосфорлы және фторлы қосылыстар мен жер  астысуларының ластануы берілген ... 3-4 есе  ...  ...   Жер  қорларыныңжағдайына әсер етуі бойынша жерді рекультивациялау мүмкін болмайды,  себебі,ашылған жыныстардың құрамында уранның, фосфордың радиоактивті  ... ... тек ... қана қоймай, биосферадағы тірі заттар  жүйесініңалмасу  механизмін  де  бұзады.   ...    ...   ...   ... бірі – ... зиянды  әсері.  Бұл  фтордың  аз  ерігіш  түрдеболатындығын  растайды  және  ...   ...   ...   ... ... ... ... фтор, әдетте, тез  ерігіш  және  ұшқыштүрге түзіледі. Минералды  тыңайтқыштар  алу  ...  ...  ... ... ...  өнім  мен  қалдыққа  (сұйық,  қатты,  газ  түріндегі)бөлінуі жүреді.  ...  ...  ...  ...   ...  болыпотыратындығын ескерсек, ондағы  атмосфераның  әртүрлі  құрамды  шаң-тозаңменбірге ... ... ... ... және  фосфор  өнімдерін  шығаратын  өндіріс  орындарынан  ...  ...  ...   ...   санитарлық   қорғау   белдемішекарасындағы концентрациялары  ШРК  талаптарынан  аспайтындығын  мониторингжүргізу ... ... ... сол ...  ...  аса  ұнтақдисперсті  болып  табылатын  фосфогипс  сақтау   ...  ...   ... көтерілетін фосфогипс  шаңы  мен  оның  ...  ... ... ... ... ... анықталмаған.ФосфорТабиғатта таралуы  және  алынуы.  Химиялық  активтігі  азотқа  қарағандажоғары  ...  ...  ...  бос  күйде  кездеспейді.   Ол   ...  200-ге  жуық  ...  ...  ...  ...  ...  кальций  фосфаттары—  фосфорит  Ca3(PО)2,  апатит   Саз(РО4)2Са(ҒС1)2 жатады. Фосфор ... тірі ......  ... ... ... кіреді., Мысалы, ересек адамның  қанқасында  600г, еттерінде 56 г,  ...  5  г  ...  ...  Академик  A.  E.  Ферсманфосфорды «тіршілік және  ой элементі» деп атады.Біздің елімізде фосфор кендерінің бай қоры бар. 1924 ж. ...  А.  ... Кола ... ... өте көп қорын  ашты.  Фосфориттың  аса  көпмөлшері Қаратауда ашылды.Фосфорды ... ... өте ... ...  ...  ... ... Ол үшін пешке  фосфорит,  құм  және  кемір  қоспасын  сальшертейді. Осы ... ... ... ...  әрекеттесіп  кальций  силикатытүріндегі иілак тұзеді:Ca3(PO4)2 + 3SiO2 = 3CaSiO3 + ... ... ... фосфор (V)  оксиді  көмірмен  то-тықсызданыпфосфорға ... + 5С° = 2Р + ... екі ... біріктіріп реакцияның жиынтық теңдеуін жазамыз:Ca3(PO4)2 + 5Co + 3SiO2 = 2P° + 5CO + 3CaSiO3Фосфор бірнеше аллотропиялық түр ...  ...  ...  ақ,  қызылжәне қара фосфор жатады. Ақ ... ... ... тез  ...  ... ол өте улы  болады,  ауада  өздігінен  жанады.  Ақ  ...  ... ... су астында сақтайды,  оның  молекуласы  төрт  атомнантұрады.Қызыл фосфор кызғылт қоңыр  түсті  болады,  ақ  ...  ауа  ... ... алынады. Ол усыз,ауада өздігінен тұтанбайтын тұрақты зат.Қара фосфор ақ фосфорды 200°С температурада (12 000 атм қысымда) қыздыруарқылы алады.Фосфор химиялық қасиеттері  ...  өте  ...  ...  ... ... ...  фосфор  3  —  ,  3+,  5+  ...  ...  ...  ...  ...  оңай  тотығады,  мысалы   олоттегімен ... ... ... ... ... тұзеді:4Р + 3О2 = 2Р2О3;    4Р + 5О2 = 2Р2О62Р + 3С12 = 2РС13;   2Р + 5СІ2 = ...  ...   ...   ...   ...   ион-дарыменәрекеттесіп ортофосфор қышқылына айналады:Р° + 5HNO3 = Н3РО4 + 5NO2 + Н2О2Р + 5H2SO4 = 2HРО4- 5SO2+ 2H2OР° + 5AgNO3 + 4Н2О = Н3РО4 + 5Ag + ... ... ... ... + 3NаОН + 3Н2О = ... + 3РН3↓Реакция нәтижесінде натрий  гипофосфиты  және  ...  ...  ... ретінде металдармен әрекеттесіп фосфидтер  деп  аталатын  заттартұзеді, мысалы,3Са + 2Р = Са3Р2Фосфидтер сумен  немесе  ...  ...  ...  ... ... ... + 3H2SO4 = ... түссіз, улы, суда жақсы еритін газ. Ол өзінің химиялық қасиеттеріжағынан аммиакқа  ұқсас  болады  да  суда  ...  ...  ... ... ... ... ... + Н2О = РН4ОН РН3 + НС1 = РН4С1Фосфин күшті тотықсыздандырғыштардың қатарына ...  ... ... ... ... ... әсерінен фосфор қышқылына  дейінтотығады, мысалы2PH3+4O2 = P2O5 = 3H2O3PH3 + ... =H3PO4 + ... + ... ... Фосфордың көп мөлшері әр түрлі зиянды насекомдарғақарсы  қолданылатын   хлорофос,   тиофос   сияқты   ...   ... ... ... ... сіріңкенің бүйір жағында болатын  коңырқайқоспаньщ құрамына кіреді. Жанғыш снарядтар мен бомбаларды,  түтш  ... ... ақ ... ... Фосфордың жартысына жуығы  қазіргікезде синтетикалық жуғыш заттар жасауға қолданылады.Фосфордың оттекті қосылыстарыФосфор оттегімен әрекеттесіп бірнеше оксидтер тұзеді, ... Р2О3, ... ... ... ... ... маңыздылары  фосфор  (III),  оксидіР2О3 және фосфор (V) оксиді ... ((III) ... Р2О3 ... ... өте  улы,  суда  жақсы  еріпфосфорлы қышқыл тұзеді.Р2О3+ ЗН2О = 2Н3РО3Тұзілген фосфорлы ... ... бір ... ... ... алекі сутегі оттегі арқылы байланысқандықтан, ол екі негізді  қышқылға  жатадыжәне екі қатар тұздар тұзеді:Н2РО3Н + NаОН = NаНРО3Н + ... + 2NaOH = Na2PO3H + ... ... ... ... NaHPO3H натрий  гидрофосфиты,  алNa2PO3H натрий фосфиты деп ...  (V)  ...  ақ  ...  ...  суда  ...  еріп  және   оныменәрекеттесіп  қышқыл  тұзеді.  Фосфор  (V)   ...   ...   ... онымен әрекеттесіп үш түрлі қышқыл тұзеді:Р2О5 + Н2О = 2НРО3метафосфор қышқылыР2О5 + 2Н2О = Н4Р2О7пирофосфоп ... + 3Н2О = ... ...  ішінде  ортофосфор  қышқылының  немесе    фосфор    қышқылыныңпрактикалық маңызы бар.Техникалық мақсаттарға ... таза емес  ...  ...  ... мен ... ... әрекеттесуінен алады.Ca3(PO4)2 + 3H2SO4 = 3CaSO4 + 2H3PO4Фосфор қышқылы үш  ...  ...  ...  ерітіндісінде  сатылапиондарға ыдырайды.Н3РО4↔Н+ + Н2РО3 –(К = 7,6- ... + HP04- (К2 = 6,2- 10-8) ... + ... = 4,4- ... негізді болғандықтан фосфор қышқылы үш қатар тұздар тү-зеді, мысалы:КОН + Н3РО4 = Н2О + ...  ... ... + Н3РО4 = 2Н2О + ... + Н3РО4 = 3Н2О + К3РО4  (калий фосфать,)Фосфор  қышқылының  орта  тұздарын   фосфаттар,   ал   ...   ...  ...  және  гидрофосфаттар  (Na2HPO4)   деп   ... ... ... ал ... мен  фосфаттардан  тексілтілік металдар мен аммоний тұздары ғана суда жақсы ериді.Фосфор ауыл ... ...  ...  өсіп  —  ...  үшін  ...   ...   фосфор   кышқылының   тұздары   ауыл   шаруашылығындатыңайтқыштар ретінде ...  ...  пен  ...  ...  ...  болғандықтан  олар«фосфорит ұны» деген атпен ұнтақ зат түрінде қышқылдығы жоғары  топырақтардапайдаланылады.Табиғи  фосфориттерді  әр  ...  ...  ...  ...  ... жаксы еритін жасанды тыңайтқыштарды өнді-ру  химия  өнеркәсібініңнегізгі міндеттерінің бірі.Аса   ...   ...   ...   ...   жай   супер-фосфат,қоссулерфосфат, преципитат, аммофос жатады.Жай суперфосфатты табиғи фосфатқа  күкірт  кышқылымен  әсер  ету  ... + 2H2SO4 = ... + ... жай ... ... ... мен  кальций  сульфатыныңкоспасынан  түрады.  Кальций  сульфаты  өсімдіктерге  қажет  болмайтындықтанқоспада оның ... ... ... ... суперфосфатты  табиғи  фосфат  пен  ...  ...  ... ... + ... = ЗСа(Н2РО4)2Қос суперфосфаттын, құрамында  жай  ...  ...  ... ... ... мәлшері де екі есеге жуық көп болады.Байытылған суперфосфатты, жай  суперфосфаттағы  табиғи  фосфатты  ... азот ... ... арқылы өн деп, ондағы фосфордың  мөлшерінкөбейту жолымен алады.Преципитатты фосфор қышқылын әк  суымен  немесе  әк  ...  ... ... + ... = СаНРО4-2Н2ОН3РО4 + СаСО3+Н2О = СаНРО4-2Н2О + СО2Аммофостарды немесе аммоний фосфаттарын фосфор қышқылы мен аммиактың  әртүрлі ... ... ... ... + Шз = ...  ... + ...  (диаммсфос)2H3PO4+3NH3=NH4H2PO4+ (NH4)2HPO4 (аммофос және диаммофос).Аммофостар  құрамында  әрі  фосфоры,  әрі  азоты   бар   ...   ... ... ... жер ... әжептеуір мөлшерде болады, бірақ өте  тотыққышболғандықтан,  дербес  ...  ...  ...   ... ... минерал, оның негізгі  фосфор  қышқылының  кальций  ... әр  ...  кен  ...  ...  Жамбыл  қаласыныңжанындағы Қаратау өңірінде, Ақтөбе маңында т.б.  жерлерде  бар.  Қаратаужер жүзіндегі  ...  бай  ...  ...  әрі  ...  өте  ... табиғи қосылысының таңы бір маңыздысы  апатит  деген  минерал,оның негізі  не  ... X=F ...  Cl- не ...  ...  ...  ең  бай  ...  ...  Одағында   1926жылыакадемиктер А.Е.Ферсман мен Л.Н.Лабунцов. Кола  ...  ...  ...  Оралда,  Поволжьде,  Сібірде,   Қазақстанда,Эстонияда, ... және ... ... кең таралған.  Фосфориттіңмол кендері Солтүстік Африкада, Сирияда және АҚШ – та бар.Фосфор өте ... ... ... ол ...  де,  ... белоктарының  құрамына  кіреді;  өсімдіктерде-дәнінің,  жануарлардың-сүт,қан, ми және жүйке жүйесінің ақуыздарының  құрамында  болады.  ...  ... және ... ... болады   түрінде  болады.  Біздің  еліміздефосфор кендерінің бай  қоры  бар.  1924  ж.  ...  А.  Е.  ...  ...  апатиттың  өте  көп  қорын  ашты.  Фосфориттың  аса  көп  ... ... ... ... өте жоғары температурада  фос-фориттен  немесеапатиттен алады. Ол үшін пешке  фосфорит,  құм  және  ...  ...  ... Осы процесс кезінде фосфорит құммен  әрекеттесіп  кальций  силикатытүріндегі иілак тұзеді:Ca3(PO4)2 + 3SiO2 = 3CaSiO3 + ... ... ... ... (V)  оксиді  көмірмен  то-тықсызданыпфосфорға айналады:Р205 + 5С° = 2Р + ... екі ... ... реакцияның жиынтық теңдеуін жазамыз:Ca3(PO4)2 + 5Co + 3SiO2 = 2P° + 5CO + ... ... ... түр ...  ...  ...  ақ,  қызылжәне қара фосфор жатады. Ақ фосфор қызыл фосфорды тез  суытудың  нәтижесіндетұзіледі, ол өте улы  ...  ...  ...  ...  Ақ  ...  ... ... су астында сақтайды,  оның  молекуласы  төрт  атомнантұрады.Қызыл фосфор кызғылт қоңыр  түсті  ...  ақ  ...  ауа  ... арқылы алынады. Ол усыз,ауада өздігінен тұтанбайтын тұрақты зат.Қара фосфор ақ фосфорды 200°С температурада (12 000 атм ... ... ... ... ...  ...  өте  ...  элементтердің  қатарынажатады. Химиялық қосылыстарда  фосфор  3  —  ,  3+,  5+  ...  ...  ...  ...  ...  оңай  тотығады,  мысалы   олоттегімен әрекеттесіп оксидтер, хлормен әрекеттесіп ... ... + 3О2 = 2Р2О3;    4Р + 5О2 = ... + 3С12 = 2РС13;   2Р + 5СІ2 = 2РС15Фосфор  тотықтырғыш   кышқылдармен,   ...   ...   ... ... ... айналады:Р° + 5HNO3 = Н3РО4 + 5NO2 + Н2О2Р + 5H2SO4 = 2HРО4- 5SO2+ 2H2OР° + 5AgNO3 + 4Н2О = Н3РО4 + 5Ag + ... ... ... ... + 3NаОН + 3Н2О = ... + 3РН3↓Реакция нәтижесінде натрий  гипофосфиты  және  ...  ...  ... ... ... ... фосфидтер  деп  аталатын  заттартұзеді, мысалы,3Са + 2Р = Са3Р2Фосфидтер сумен  немесе  қышқылдармен  ...  ...  ... ... ... + 3H2SO4 = ... түссіз, улы, суда жақсы еритін газ. Ол өзінің химиялық қасиеттеріжағынан аммиакқа  ұқсас  болады  да  суда  ...  ...  ... ... фосфоиий тұзын тұзеді.Бұл едәуір көп таралған элемент, жер ... оның ...  ... құрайды. Фосфор белсенді, табиғатта  бос  күйінде  кездеспейді  құрамындаболады,  маңыздысы-құрамына  ...  ...   ...   ...   ... ... түрі белгілі. Ең көп таралғаны фторапатит  3Ca (PO  )  .CaFАпатиттің бір түр өзгерісі шөгінді тау жыныстарын- фосфориттерді ... ... өте бай кен ... бар. ХХ  ...  ... облысында фосфорит кені  табылған.  Ақтөбе  кен  орындарының  негізгіартықшылығы-олардың қабаттары  жер  ...  ...  ...  және  ... ... кедергісіз  өндіруге  болады.  Мұнда  жалпы  қоры  жүздегенмиллион тоннаға жететін  ондаған ірі кен ... ... ... (1938-1940) Қаратау бассейні ашылды.Бассейінде 26 кен орны бар. Бассейннің ... бес кен ... ... ... ... ... ... бүкіл қордың  90%P O  бар.Қаратау фасфарит қабатының қалыңдығы 10-12  м, ал кейбір  орындарда30 м – ге ... ... Аят және ... кен ...  қоңыр  таскөмірдің құрамында фосфордың едәуір қоры ... ... ...  Жамбылқаласының жанындағы  Қаратау  өңірінде,  кездеседі.  Қаратау  жер  жүзіндегіфосфоритке  бай  жердің  ...  әрі  ...  өте  ...  Фосфордың  табиғиқосылысының тағы бір маңыздысы апатит деген минерал, оның негізі  Ca5X(PO)2.Совет Одағында  апатитің  өте  көп  ...  1926  ...  А.Е.  ...  ... Қола ... ... ... жеріне тапқан.Фосфор өте маңызы элемент, өйткені ол өсімдіктердің де,  жануарладдыңда белоктардың да құрамына кіреді; өсімдіктерде – ... ...  ... ми және нерв ... ... ... болады. Онымен  қатар  сүйекжәне тістің құрамында Ca3(PO4)2 түрінде болады. РН3 + Н2О = ... РН3 +  НС1= ... ... ... ... ...  ... жанып кетеді, күшті тотықтырғыштардың әсерінен фосфор қышқылына  дейінтотығады, мысалы2PH3+4O2 = P2O5 = 3H2O3PH3 + 4K2Cr2O7+16H2SO4 =H3PO4 + 4Cr2(SO4)3 + ... ... ... мен қолданылуыФосфорды апатиттен немесе фосфориттен алады. Фосфорды бос  күйде  ... ... құм және ... ...  ...  пеште  15000  –қадейін қыздырады,онда болатын реакциялардың жалпы теңдігі былай жазылады:Бөлініп  шыққан  ...  буы  ...   ...   ... ... ...  Фосфорды  фосфавриттен  алады.  Оны  ...  және ... ... 1500С электр пешінде қыздырады:2Са (РО) +10С+6SiO =6CaSiO  +P =10CO↑Якция кезінде фосфор буы су ... ... ... ... ... ... ... әлсіз үикелісте  немесе  қысқандатұтынады:6Р+5КСI =5KCI+3P ... ... ... ... бұрынғы  ақ фосфордың орнына  сіріңкеөндірісіне қолданады.Фосфордан едәуір мөлшері зиянды жәндіктерді жою үшін ... әр  ...  ...  ...   ...  жұмсалад.  Фосфордың  оттектіқосылыстар, фосфор қышқылы және оның тұздары кеңінен қолданады.Ақ фосфор көп ...  Оның  ...  және  ...  ... Қара фосфор өте сирек қолданылады. Фосфордың көп  мөлшері  әртүрлі  ...  ...  ...  ...  ...  тиофос   сияқтыпестицидтер дайындауға жұмсалады. Қызыл фосфор  ...  ...  ... ... ... ...  құрамына  кіреді.  Жанғыш  снарядтар  менбомбаларды,  түтш  ...  ...  ...  ақ  ...  толтырады.Фосфордың жартысына жуығы қазіргі кезде синтетикалық  жуғыш  ...  ... ... көп ...  ...  ...  ...  фосфоржанғанда будақ-будақ қалың қабатты ақ  түтін  (фосфор  (V)оксиді)  түзіледі,сондықтан оны ...  ...  ...  үшін  ...  бомбаларға  салады.Зиянкес  жәндіктерге  қарсы  дәрі  жасауға  фосфор-органикалық   препараттарсинтезіне қолданылады. ... ... ... зиянды жәндіктерді жою  үшінпайданылатын әр түрлі фосфор органикалық препараттар   өндірісіне  ... ... ...  ...  қышқылы  және  оның  тұздары  кеңіненқолданады.Ақ фосфор көп қолданылмайды. Оның жанатын және түтіндейтін  ... Қара ... өте ... ... ... көп  мөлшері  әртүрлі  зиянды  насекомдарға  ...  ...  ...  ...   сияқтыпестицидтер дайындауға жұмсалады. Қызыл фосфор  ...  ...  ... ... ... ...  ...  кіреді.  Жанғыш  снарядтар  менбомбаларды,  түтш  шымылдығын  тұзетін  гранатаны  ақ  ...  ... ... ... ... кезде синтетикалық  жуғыш  заттар  жасауғақолданылады.2.3 Фосфордың  ... ... екі ... түрі бар: ақ және  ... ... ... ... қызыл түрлері бар.Фосфордың атомдары Р2, Р4, не Р2∞  полимерлі молекула болып бірігеді.Р2  молекулалары  N2   ...   ...   ...   10000С   ... ғана ...  20000С артық температурада атомға ажырайды.10000С төмен жағдайда Р4 ...  ...  олар  ...  ... ... (d-модификация) фосфор буын  тез  салқындатқанда  түзіледі,қатты кристалдық  зат,  меншікті  салмағы  1,820,  tб0С=44,1,   ...  не  бу  ...  ...  ...  ...  Р4   одан   ... Р2 ... фосфор таза  күйінде  түссіз  болады,  ...  ...  ақ  ... ... ... ... ...  келеді.Төмен  температурада  мортсынғыш,150-тан  жоғары  жұмсап,  пышақпен  оңай  кесіледі.  Ауада   ... әрі ... ...  шығарады,  сәл  қыздырса,  мысалы  үйкесеболғаны, жанып кетеді, жанғанда көп жылу ...  ...  ...  ... ... ... ... әсерінен өзінен-өзі  жануы  да  мүмкін.  Ақфосфорды тотығудан сақтау үшін су астында сақтайды:  суда  ол  ... ... ... ериді.Ақ фосфор – өте күшті у, өзіне тән исі болады. Азотпен салыстырғанда  ...   ...   ...   кему,   оның   жай    заттарыныңқасиеттеріне әсер ...  ...  түр   ...   ...   ... ...  Ақфосфор  құрылысы  толық  зертелген   (8.9-сурет). Оның ... ... торы бар. Ақ  ...   малекуласытөрт атомды және дұрыс үш қырлы перамида тәріздес. ... ... ...  ...  орналасқан.  Малекулалық  торлы  басқа  заттарғаұқсас, ақ фосфор жеңіл балқиды және ...   ...   ...   ...   ...   қатысынсыз   қыздырса,аллотропиялық екінші түрі-қызыл  фосфорға  айналады.  Ақ  ...  ... ... ... ... өте баяу ... ...  айналады,сатудағы ақ фосфордың сарғылт болуы осыдан.Қызыл фосфор, ақ фосфордан өзгеше оны балқытуға  болмайды,  қыздырса,бірден  буға  ...  (4160),  буын  ...  ...  ақ  ... ауада өте баяу тотығады, қараңғыда жарық  шығармайды.  2600-қадейін қыздырғанда ғана жанады, күкіртті  ...  де,  ...  ... улы ... ... ... 2,20. Қызыл фосфордың молекуласы ақфосфорды күрделі полимерлі деп есептеледі.Қара  фосфорды  алу  үшін  ақ  ...   ...   және   ... кезде қысымсыз сынап катализаторының  жәрдемімен  алатынболды. Қара фосфорда атомдар  коваленттік  ...  ...  алты  ...   ...   ...   қасиеті   жағынан   фосфор    өтереакцияласқыш элемент, көпшілік заттармен ...  ...  әрі  ... жылу ... шығарады.Оттек, галогендер,  күкірт  және  бірсыпыраметалдармен өте оңай қосылысады.Осы  арада  айта  кететін  бір  ...  жай  ...   ...   ... өте ...  Ақ  фосфор  қызыл  фосфордың  химиялық   ... ... ... ... ақ ...  ...  ...  тотығады  жәнеөздігінен тұтынады, сондықтан оны су астында сақтайды. Қызыл  ...  240  ... ... ...  тұтынады.  Ақ  фосфор  тотыққанда  қараңғыда  ... яғни ... ... тікелей жарық энергиясына айналуы  жүреді.Сұйық және ... ... ...  800  С-тан  төмен  температурада  букүиінде  фосфор  Р  ...  ...  800  С  тан  ...  температурадамалекула дессоциацйяланады: Р  2Р .Соңғысы 2000 С тан ... ... ... ...     2Р. Осылай фосфор атомдары Р , Р малекулаларына және полимерлі  затқабірігеді.Фосфор көптеген жай заттармен –  ...  ...  ...  жәнекейбір металдармен  тотықтырғыш  және  тотықсыздандырғыш  қасиеттер  ... S                      2P+3d     ...  P                 PCI+CI     ...     ...     қарағанда     ақ      фосформен      ...    ...  ...  ...  қосылысы  фасфидтер  депаталады, олар суда жеңіл айырылып,  ...  ...  өте  улы  ...  ... РН  түзеді:Са Р + 6Н О= 3Cа(ОН) +2РН↑.2.4 Фосфор оксидтері және қышқылдары.Фосфор екі түрлі оксид және соларға сәйкес бірнеше ... ... ... ... ... ...  ...  фосфор  (III)оксиді Р-О, түзіледі:4Р + 302 - 2Р203Ол төменгі температурада  димер  түрінде  болады  Р4О6-  ...  ... ақ ... кристалл зат. Ол бөлме температурасында суда  еріп  фосфорлықышқыл түзеді:Р205+ЗН20 = 2Н3Р03Бұл қосылыстарында ... ...  ...  +3  болғандықтан,  оларкүшті  тотықсыздандырғыштар  болып  ...  ...  ...  суда  ... ақ ... ... ... ерітіндіде ол екі  түрлі  таутамер  ... ... ... ...  жылжиды  да  екі  негізді  қышқылболып табылады.  Оның  ...  ...  ...  Ішіндегі  белгілілері  —NаН2РО3  натрий  дигидрофосфиті  және  гидрофосфиті   —   ...   ... үш ... орын ... тұздары белгісіз.Фосфор ауада жанғанда фосфор (V) оксидін ... + 502 = ... (V) ... өте ... ақ  ...  кристалл  зат.  Ол  ... зат ... ... ... (V) оксиді өзінесуды біртіндеп сініріп, түрлі қышқылдар ... Ол суық суда ...  ... ... түзіледі:Р2О5+Н2О = 2НРО3Басқа тсмпературада одан әрі суды сіңірсе ...  (Н  4Р2О7)  ... ... ... ... = ... ... = 2Н3РО4Осы қышқылдар ішінде ең маңыздысы ортофосфор нсмесе жай фосфор қышқылыН3РО4,Техникада ортофосфор қышқылын экстракция және термиялық әдіспен алады.Экстракция ... ... ... ... ... ... +3Н4SO4 =2Н3РO4 +3Са3O4↓Түзілген   фосфор   қышқылы   біртіндеп   ...   ...   ... Бұл әдіс ... ... ... ...  көптеген  қосындыларболады. Оны көбінесе тыңайтқыштар алу үшін пайдаланады.Термиялық  әдіс  үш  ...  ...   ...   сатыда   фосфаттардытотықсыздандырып фосфор алады:2Са3(РО4)2+ 10С + 6SiO2= 4Р + ... ... ... ... (V) ... Р2O. алынады:4Р + 5O2 = 2Р2O5Ең соңында фосфор (V) ... суда ... ... ... ... = ... ...  алынған  қышқыл  таза,  концентрлі  болады.  Таза  ... ... ... ақ ... кристалл зат. Ол суда жақсы ериді,  улыемес. Суда ерігсн ... үш ... ... Күші ... ... + Н2РO-4 2Н+ + НРО3Н+ + РОІ- саты ІІ- саты               ІІІ – ... ... ... ... Олардың ішіне маңыздылары: Р О   жәнеРО. Олардың формуласын қысқартып, көбінесе Р О және  Р  О   ... 2-ге ... ) деп ... (III) ... Р О –  балауыз  тәрізді  кристалдық  масса,  22,5  С-табалқиды.   ...   ...   аз   ...   ...   ...   ... өте улы.Фосфор (V) оксиді немесе  фосфор ангидридінің маңызы үлкен.Фосфор (V) оксиді ... ... ... Р О –ақ,  ...  ...  ... бірден буланады, ауаның немесе оттектің артық мөлшерінде  фосфоржанғанда алынады. Суды өте белсенді  ...  не  оны  ...  ... ... ... ... түзеді.Фосфор ангидридінің бұл  ерекшелігі  оныгаздар  мен  сұйықтардың  тиімді  ...  ...  ...   ... ... ... Р О азот ... суды тартып алады:Р О +2НNO = 2HPO +N ... ...  ...  ...  ...  және  ... ОһВа (РО ... О=2NаРо +3Н ОФосфор қышқылы  Кәдімгі жағдайда  Р  О  ...  ...  ... ... (HPO )  (қысқартылған түрде көбінесе НРО  деп жазады):Р О +2Н О=(НРО )Метафосфор қышқылының құрамы (НРО ) ... ... атап өту  ...  жәнеолардың формуласын жалпы түрде (НРО) деп жазады. Метофосфор  қышқылын  судыңартық мөлшерімен ... орто ... ... Н Р О  түзіледі:НРО +Н О=HPOН РО –ті қыздырғанда дифосфор қышқылы Н Р О түзіледі:2Н РО =Н Р О + Н ...  ...  ...  ...  30%  -тік  НNO  ... ... +2H O=3H PO +5NO↑Ортофосфаттар  немесе  фосфор  қышқылы  түссіз;   суда   ...   ... ... ... Бұл күші ... қышқыл.  Үшнегізді  болғандықтан,оның сулы ертінділерді диссоциациясы үш ... ... РО    Н +Н РО       ... РО    Н +НРО        К ...     Н +РО              ... ... ерекшелігі фосфор қышқылы ұшпайды және  өте  тұрақты,  олтотыұтырғыштық ... ... ол ... ...  ... ... орналасқан  металдармен  ғана  әрекеттеседі.Фосфор  қышқылы  улыемес, ... оны ... ... ... ...  ...  техника  ғылымдарының  докторы,  профессор,ҚазКСР-нің ... және ... ... сіңген қайраткер.Ғылыми  еңбектері  минералдық  тыңайтқыштар  өндірісі  мен   ... ... ... мен  ...  ...  ... мен  ...  фосфаттардың  сульфаттармен  және  силикаттарменсополимеризациясы, ... ...  мен  ...  ...  ... ... зерттеулер жүргізген.Өнеркәсіпте фосфор қышқылын 2  әдіспен:  экстракациялық  және  ... ... әдіс ...  ...  ...  ...  ...  қышқылыменөндейді:Ca (PO ) + 3H SO = 2H PO + ... ... CaSO  ... ...  ал  қышқыл  ерітіндіде  қалады.Мұндай қышқыл тыңайтқыш ... ... әдіс ... ... ... ( ... пеште табиғи фосфориттітотықсыздандырып) алады. Содан кейін фосфорды Р О – ға ... ...  ...  ...  таза  қышқыл  (концентрациясы  80%-ке   дейін)алынады.Фосфордың қышқылдары|Формуласы       |Аты              |             ... аты        ||                |                 ...  |                     ||           ...      |1            ...        ||           ...       |2            ...          ||           ...         |2            ...            ||           ...        |4            ...        ||           ...       |1            ...        ||           ...         |4            ...          ||           ...       |3            ...        ...  ...  тұздары.  Сулы  ерітіндісінде  фосфор  қышқылысатылап диссоциацияланады. Үшнегізді қышқыл  болғандықтан  ол  үш  ... ... ......  ...  ...  ... мысалы, К РО  калий фосфаты, (ИН )  РО   ...  ...  ... – екі ...  ...  ...  ...  К  НРО   калийгидрофосфаты, (ИН ) НРО  ... ... 3) ...... атомы алмасқан, мысалы, КН  РО   ...  ...  ИН  Н  ... ... ... ...  ...  бірнеше  оксидтертұзеді, оларға Р2О3, Р2О4,  Р2О5  ...  ...  ...  ... фосфор (III), оксиді Р2О3 және фосфор (V) оксиді Р2О5.Фосфор ((III) оксиді Р2О3 ... ... өте  улы,  суда  ...  ... ... тұзеді.Р2О3+ ЗН2О = 2Н3РО3Тұзілген фосфорлы қышқылдың құрамындағы бір сутегі ... ... ... ... ... арқылы байланысқандықтан, ол екі негізді  қышқылға  жатадыжәне екі қатар тұздар тұзеді:Н2РО3Н + NаОН = ... + ... + 2NaOH = Na2PO3H + ... ... нәтижесінде тұзілген NaHPO3H натрий  гидрофосфиты,  ... ... ... деп ...  (V)  ...  ақ  түсті,  усыз,  суда  жақсы  еріп  және   оныменәрекеттесіп  қышқыл  ...  ...  (V)   ...   ...   ... ... ... үш түрлі қышқыл тұзеді:Р2О5 + Н2О = 2НРО3метафосфор қышқылыР2О5 + 2Н2О = ... ... + 3Н2О = ... ...  ...  ...  қышқылының  немесе    фосфор    қышқылыныңпрактикалық маңызы бар.Техникалық мақсаттарға қолданылатын таза емес  ...  ...  ... мен ... қышқылының әрекеттесуінен алады.Ca3(PO4)2 + 3H2SO4 = 3CaSO4 + 2H3PO4Фосфор қышқылы үш  негізді  болғандықтан  сұдағы  ...  ... ... + Н2РО3 –(К = 7,6- ... + HP04- (К2 = 6,2- 10-8) ... + ... = 4,4- 10-13)Үш негізді болғандықтан фосфор қышқылы үш қатар тұздар тү-зеді, мысалы:КОН + Н3РО4 = Н2О + ...  ... ... + Н3РО4 = 2Н2О + ... + Н3РО4 = 3Н2О + К3РО4  ... ...  қышқылының  орта  тұздарын   фосфаттар,   ал   ...   ...  ...  және  ...  (Na2HPO4)   деп   атайды.Дигидрофосфаттардың барлығы дерлік, ал гидрофосфаттар мен  фосфаттардан  тексілтілік металдар мен ... ... ғана суда ... ... ауыл шаруашылық дақылдарынын.  дұрыс  өсіп  —  дамуы  үшін  ...   ...   ...   ...   тұздары   ауыл   шаруашылығындатыңайтқыштар ретінде қолданылады.Табиғи  фосфорит  пен  ...  ...  ...  ...  ... ұны» ... ... ұнтақ зат түрінде қышқылдығы жоғары  топырақтардапайдаланылады.Табиғи  ...  әр  ...  ...  ...  ...  топы-рақтыңбарлығында жаксы еритін жасанды тыңайтқыштарды өнді-ру  ...  ... ... ...   ...   жасанды   фосфор   тыңайтқыштарына   жай   супер-фосфат,қоссулерфосфат, ... ... ... ... ... фосфатқа  күкірт  кышқылымен  әсер  ету  арқылыалады.Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 = Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4Сонымен жай ... ... ... мен  ...  сульфатыныңкоспасынан  түрады.  Кальций  сульфаты  өсімдіктерге  қажет  ... оның ... ... ... ... суперфосфатты  табиғи  фосфат  пен  фосфор  қышқылын  әре-кеттестіружолымен алады.Саз(РО4)2 + 4НзРО4 = ЗСа(Н2РО4)2Қос суперфосфаттын, ...  жай  ...  ...  ... ондағы фосфордың мәлшері де екі есеге жуық көп ... ... жай  ...  ...  ...  ... азот ... қоспасы арқылы өн деп, ондағы фосфордың  мөлшерінкөбейту жолымен алады.Преципитатты фосфор қышқылын әк  суымен  немесе  әк  ...  ... ... + ... = ... + ... = ... + СО2Аммофостарды немесе аммоний фосфаттарын фосфор қышқылы мен аммиактың  әртүрлі ... ... ... ... + H3 = Н2РО4  (аммофос)H3PO4 + 2NH3=(NH4)2HPO4  (диаммсфос)2H3PO4+3NH3=NH4H2 PO4+ ... ... және ...  құрамында  әрі  фосфоры,  әрі  азоты   бар   жоғары   ... ... ...   фосфорлы   тыңайтқыш    ретінде   топырақты   фосфорлы    ...  Оның  ...  ХІХ    ...   ...   Оны   фосфаттышикізатты   байыту   арқылы    алады.    ХХ     ...       ...   ...  ...  ...  ұнын  және  ...   ...  пен  сүйектерді  қышқылды  өңдеу  арқылы   алады.   Төменгі  ...  және  ...   ...  алынады.   ХХ    ғасырдың   басындаРесейде   бұл  әдіс  ...  13  ...  ...   ...   ...   129   ...  суперфосфат   өндірді.Фосфорлы   МТ-тың    технологиясының    ...    ...     ...  кен  ...  ...   және    ...   байланысты.1928-1932    жылдар   ...   ...   ауыл   ...   ...  шешу  үшін   ірі  ...   ...    Константиновкада,Воскресеньскіде  және   Ленинградта    ашылды,  ...   1,25   мың   ...  1930 ...  ...  ...  шикізат   импорты   тоқтатылдыжәне   ...   ...   ...   ...   оның   ішінде    апатитконцентратын,  апатито – нефелинді  флотациясын   өндіріді.   Осы   ...   ...   ...   ...   Осы   ...    экстракциялықфосфорлы   қышқыл   алу   үшін   әртүрлі  қышқылдармен   ...    ...  ...  ...   ...   ...   және   химия-физикалықнегізін  үйрену  басталады,  фосфор   ...   ...    ...   минералды   тыңайтқыштар   өндірілді:      қос    ...   ...   және   ...   1934   жылы    ...   1936   жылы   ...   концентрацияланған   фосфорлы   тыңайтқышты-преципитатты  өндіру  цехтары  ашылды.  Нәтежесінде  1940  жылы   ...  ... ...  4,4  млн.  ...  ...  ал   1950   ...  млн. ...  жетті.1950-1960   жылдары   қатары   Самарқандағы,  Сумақтағы,   Чаржоудағы,Сумгайттегі  суперфосфатты   ...   іске   ...   ...  комплексті   фосфорлы  МТ   өндірісі  басталды.   Фосфор   ...     ...    осы     ...     ...     ...    жайсуперфосфаттың   меншікті  үлесі.   1962   жылы   ...   ...   ...   ...  қаланды.   Ал   1963   жылы-аммофостың,   және   ...   -  ...   ...  қатарында   экстракциялықы     фосфорқышқылы   өндірісінің    ...    ...   өсті   және    ...  ...  ...    МТ     өндірісі     фосфор    және     ...    ... ...  және  ...     ...   байланысты.   Әйгіліфосфор  өнеркәсібінің  бастапқы  ХІХ   ғасырдың  40-шы   ...   ...   ...  ... ...  10  ...   заводы   жұмыс  жасады,фосфорлы   қышқылы   термиялық   әдіспен   жылына  180  мың   ...     ...  ...   әрі   қарай  дамуы   ...   ...  ...  ...  ...  пеш   газының   тиімді  тазалануы,  апативтіконцентратты  шикізат   ...   ...   1969   жылы   ...   қоссуперфосфат  өндірісі  бойынша 1970  жылы   ...    ...   ... ... ... ... тыңайтқыштардың маңызы зор  екендігіқазірде жұрттың  бәріне  мәлім.  Өсімдік  өскенде  жерден  түрлі  ...  ...  ...  ...  ...  қорек  етеді,  егіндіжинағанда жерден алынған ...  ... ... ... мына ... тоннасы, өзімен мынадай мөлшерде фосфорды алып кетеді: картоп 3кг,жаздық ... қара ...  Жер  ...  жыл  ...  ... тонна фосфорды (Р2О5есебімен) егін  өзімен  жерден  алып  кетедіекен, ... ... нәрі ...  ...  өзіндемұның орнын толтыратын процестер жоққа жақын, сондықтан топырақта фосфортапшылығы басталады.Соған қарсы әрекет  ...  адам  ...  ... ... жерге сеуіп, топырақты қайтадан құнарланады; бір  тоннафосфор тыңайтқышы (Р2О5есебімен) мақтаның  түсімін  гектарына  ... ... ... ... арттырады.Тыңайтқыш түрінде өсімдікке  берілетін  үш  элементтің(фосфор,  азот,калий) ішінде фосфордың орны ерекше, фосфор өсімдіктің  дәніне  ...... ... ... жиналады.Фосфор да азот сияқты  протоплазманың  маңызды  ...  ...  ... өсіп  ...  ...  түрлі  органикалық  заттардың  құрамындаболады,  Тыңайтқыштардағы  фосфор  оның  оксидінін  (Р2О5)  ...   ... ұны — ... ... ... ... ақ нс сұр ... Оның құрамында 16 — 35% Р2О5 бар. Өте ... ...  ұны  суда  ...  ...  Сондықтан  оны  қышқылдағы  жоғарытопыраққа пайдаланған жөн.Жай суперфосфат — Са(Н2РО4)2 +  2Са3О4.  Оны  ...  не  ... ... қосу ... алады:Са3(РО4)2 +2Н2SO4 =Са(H2РO4)2 + 2СаSO4жай суперфосфатМұның құрамында 14 — 20% Р2О. болады. Бұл ... суда ...  ... жақсы сіңіріледі. Алайда құрамыңдағы  ерімейтін  кальций  ... ... ... суперфосфат Са(H2РО4)2 — кұрамында Р2O5 мөлшері жай  ... екі есе ... яғни 40 — 50%.  Оны  алу  ушін  ...  фосфорқышқылымен өндейді:Са3(РО4)2+4Н3РО4 = 3Са(Н2РО4)2Преципитат СаНР04 •2Н2О. Оны  кальций  гидроксидімен  фосфор  қышқылынқосып алады:Са(ОН)2 + Н3РО4 - ...... ... 30 — 35% Р2О2 бар ақ ... ұнтақ.Преципитаттың суда ерігіштігі төмен болғанымен,  ол  ...  ... еріп ... ... ...  ...  құрамында   өсімдікке   қажет   ...   ...   ... тыңайтқыштар кеңінен қолданылады.Аммонийленген суперфосфат NН4Н2РO4 + СаНРO4 — суперфосфатты  аммиакпенәрекеттестірген кезде түзілген өнім:NН3 +Са(H2РO4)7 = NH4Н2РO4 +СаНРO4Мүның қүрамында 20 ... Р2O3 және 23% азот ... ...... азот және фосфор бар  күрделі  тыңайтқыш.Оны аммиак пен фосфор қышқылын әрекеттестіріп ... + H2РO4= ... ... ... 11% ... 44% P2O3 бар. ол ... ... шығарылады.  Фосфор  қышқылымен  аммиак  әрекеттескенде  екіатом сугегі алмасса, диаммофос (NН4)2НРO4 түзіледі:2NН3+Н3РO4=(NН4)2НРО4Бұл өте құнды  тыңайтқыш.  ...  52%  Р2О5  және  20%  ... ... ... ...  қышқылының  аса  көп  мөлшері  қажет.Кейде фосфорит, фторапатиттерді  басқа  қышқылмен  —  азот  ...  ... яғни ... өндеу әдісі қолданылады.Жергілікті тыңайтқыш ретінде көбінесе, томас шлакпайдаланылады  Са(РО4)2  •  СаО.  Ол  ...  ...   ...   ... ... Құрамында 10 — 20% Р2О болады.Құрамында өсімдікке  қажет  үш  элемент  —  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Ол   аммоний   гидрофосфатынан(МН4)2НРО4, аммоний нитратынан NН4МO3 және калий хлоридінен КСІ тұрады.Қазіргі кездс фосфор тыңайтқыштары ... ... ...  неғұрлымкөбейту көзделіп отыр. Сол мақсатта таза фосфор  қышқылы  Н4РО4  (54%  ...  ...  ...  ...  қолданылады  (76%   Р2О5).   ... ... ... ... ... арқылы алады:Бұл  реакциялардан  полифосфор   қышқылдары   ...   ... ... корініп тұр. Поликонденсация кезінде  молекулалар  бір-бірімен бірігіп  қарапайым  зат  бөледі.  Фосфор  ...  ...  су  ...   ...   ...   (НРО3),   пирофосфор   Н4Р2О7триполифосфор Н4Р3О10 қышқылдары полифосфор ... ... ... ... ... ...  минералды  тыңайтқыштар  болыптабылады. Олардың құрамында өсімдікке кажет фосфор мөлшері 76% Р2О5  болады.Сонымен қатар ... ...  та  ...  ...  ...  ...  ... 82,3% өсімдікке қажет азот бар.Минералды тыңайтқыштардын сапасын арттыру үшін ... 10% ... ... бар азот-фосфор қоспасыпайдаланылады. Қажет болған жағдайда  оның  құрамына  калий  хлоридін,микроэлементтер, ... ...  ...  ...  ...  ...  азоттықұқсас, өйткені азоттағы сияқты валенттік электрондық   (3s  3p)  бар.  Бірақазот  ...  ...  ...  ...  өлшемі  үлкен  және  иондықэнергиясы аз.  Бұл  азотқа  қарағанда  ...  ...  ... екенің білдіреді. Сондықтан фосфорда  3 тотығу дәрежесі сирек, +5тотығу дәрежесі жиі кездеседі.Оңтүстік Қазақстанда, Аят және Лисаковск кен орындарындағы  ...  ... ...  фосфордың  едәуір  қоры  бар.Совет  одағында  фосфоритЖамбыл  қаласының  жанындағы  ...  ...  ...  ...  ... фосфоритке бай жердің бірі, әрі  сапасы  өте  жоғары.  Фосфордыңтабиғи қосылысының тағы бір ... ... ...  ...  оның  ... ... Одағында апатитің өте көп жерін, 1926 академ А.Е. Ферсманмен Л.Н.Лабунсов, Қола ... ... ... ... ...  ...  ... элемент, өйткені ол өсімдіктердің де, жануарладдың  да  белоктардыңда құрамына кіреді; өсімдіктерде – ... ... сүт, қан, ми  ... ... ... ... ... Онымен қатар сүйек және  тістіңқұрамында Ca3(PO4)2 түрінде болады. РН3 + Н2О = РН4ОН РН3 + НС1 = ... ...  ...  өте  ...  ...  фос-фориттен немесе апатиттен алады. Ол үшін пешке фосфорит, құм және  кемірқоспасын сальш ертейді.Оңтүстік  ...  Аят  және  ...  ...  қоңыр  тас  көмірдің  ...  ...  ...   ... ... ... ... қаласының жанындағы Қаратау өңірінде,кездеседі. Қаратау жер жүзіндегі фосфоритке бай жердің бірі, әрі  ... ... ... табиғи қосылысының тағы бір маңыздысы апатит дегенминерал, оның негізі Ca5X(PO)2. Совет Одағында ... өте  көп  ... ... А.Е. Ферсман мен Л.Н.Лабунсов, Қола түбегінен Хибинск  дегенжеріне тапқан.Егіннің ... ... ...  ...  ...  зор  ... жұрттың  бәріне  мәлім.  Өсімдік  өскенде  жерден  ...  ...  ...  ...  ...  тартып  қорек  етеді,  егіндіжинағанда жерден алынған заттар  ... ... ... мына ... ... өзімен мынадай мөлшерде фосфорды алып кетеді: картоп ... ... қара ...  Жер  ...  жыл  ...  ... ... фосфорды (Р2О5есебімен) егін  өзімен  жерден  алып  кетедіекен, ... ... нәрі ... ... ... көп ... Оның ... және  түтіндейтін  снаряттардапайдаланылады. Қара фосфор өте сирек қолданылады. Фосфордың көп  мөлшері  ...  ...  ...  ...  қолданылатын  хлорофос,  тиофос   сияқтыпестицидтер дайындауға жұмсалады.Фосфордың сапалық анализі.РО43- иондарының сапалық ... BaCl2 ... ... натрий гидрофосфаты ақ түстi  ВаНРО4  тұнбасын  бередi.Аммиак ... ... ... пайда болады:2НРО42-+3Ва2++2NH3       Ba3(PO4)2+2NH4+Ba3(PO4)2-минералды қышқылдарда еридi.Р е а к ц и я н ы ң  о р ы н д а л у ...  Na2HPO4  ...  мен  ...   хлоридiнiң   5-10   тамшыларынәрекеттестiремiз. Түзiлген тұнбаның ерiгiштiгiн тексеру қажет.2.Магнезиялық қоспамен ... ... ... ... ... ақ ... тұнба бередi.НРО42-+Mg2++NH3      MgNH4PO4Фосфорлы   МТ-тың    ...     ...    ...     ...  кен  ...  ...   және    енгізілуімен   байланысты.1928-1932    жылдар   кезеңінде   еліміздегі   ауыл   ...   ...  шешу  үшін   ірі  ...   ...    ...  және   ...    ашылды,  жылына   1,25   мың   ...  1930 ...  ...  ...  шикізат   импорты   тоқтатылдыжәне   өндіріс   әйгілі   фосфоритке   ...   оның   ...    ...  ......  флотациясын   өндіріді.   Осы   жылдардаөте   қарапайым   суперфосфат   ...   Осы   ...    ...   ...   алу   үшін   ...  ...   фосфатты    шикізатыдрату  процесінің  ...   ...   ...   және   ...  үйрену  басталады,  фосфор   негізінде   концентрацияланған    жәнекоплексті   ...   ...   ...      қос    ...   ...   және   басқалар.   1934   жылы    Воскресеньскідежәне   1936   жылы   ...   ...   ...   ...  өндіру  цехтары  ашылды.Фосфор қосылысқа түсуге өте бейім  болғандықтан,  оның  айналымыкөптеген факторлар ...  ...  кір  ...  кір  жуғыш  заттардыңқұрамындағы  фосфордың  үлкен  бөлігі,  сарқынды  сулар   ...   ... ... бөлігі жуылып, сарқынды  сулармен  қоршаған  ортағакеліп қосылады.Фосфордың биогеохимиялық циклының формасынан  редуценттердің,формасына  органикалық   ...   ...   ...   ... ... ауыл ... ... дұрыс  өсіп  —  дамуыүшін қажет элемент. Сондықтан фосфор кышқылының ... ауыл  ... ... ... ... пен  ...  ...  нашар  болғандықтан  олар«фосфорит ұны» деген атпен ұнтақ зат түрінде ... ...  ... ... ... оксидтер түзеді. Олардың ішіне маңыздылары:  РО   және   РО.  Олардың  ...  ...  ...  Р  О  және   Р  О(алдындағылардың индекстерін 2-ге бөлген ) деп жазады.Фосфор (III) ... Р О –  ...  ...  кристалдық  масса,  22,5  С-табалқиды.   Фосфор   оттектің   аз   мөлшерінде   ...   ...   ... өте ... (V) оксиді немесе  фосфор ангидридінің маңызы үлкен.Фосфор (V) ... ... ... ангридриді Р О –ақ,  ылғал  тартқыш  ... ... ... ... ... өте бейім болғандықтан, оның айналымы көптегенфакторлар байланысты. Мысалы, кір жуғанда кір  жуғыш  ...  ... ... ... сарқынды  сулар  барысында  фосфор  ...   ...   ...   ...   ...   ...   ортаға   келіпқосылады.Фосфордың  биогеохимиялық   ...   ...   ...  ...   ...   ...   ...   тотықтырмайкөшіретіндігінде.  Нәтижесінде,   элеенттің   бір   бөлігі   ...   ... ... қалатындықтан, фосфордың циклы азоттың циклына  қарағанда,кемірек     жетілгенболыпесептеледі.Келтірілген      ...      ... ...  ...  ...  физикалық  ортадан,  заттардықамту және  ортаға  қайтарып  бері.  Бұл  ...  ...  және  ...   ...   ...   ...   ...   түптенкелгенде,  күн  сәулесі  ...  ...  іске   ...   Энергиятасымалының әр сатысында орын алатын оның шашырауы-  редуценттер  деңгейіндеаяқталады,  олар  элементтерді  ...  ...   ...   ...   ... ... ...  қоры  деңгейіндегі  биогеохимиялық  айналымы,  ... ... ...  ...  бір  бөлігі  жүзеге  асырылатын  жүйеретінде қарастыруға болады.Теңіз, мұхит сулары құрамында орташа  ...  ...  ...  зат  ...  ...  ...  Бұл  ...  тұздылық  депаталады. А, промиллемен өрнектеледі.Судың температурасы да, басқа  ... суда ... ... ... Б.А. Нұрмахметов Н.Н. Жалпы химия. Алматы "Ана тiлi" 1992жыл.400-403-405   беттер аралығы.Піралиев С.Ж , ... Б.М , ... Г.М , ... С.Ж , ... ... химия  ІІ-том.  Алматы- 2003 жыл.  103-105-109 бет аралығы.www. Google.kzwww. mail.ruwww. Yandex.kz  
        
      

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
N (Азоттың) және P(Фосфордың) биологиялық ролі, медицинада қолданылатын қосылыстар4 бет
Ауыл шаруашылық дақылдарының фосформен қоректендіру оптимизациясы12 бет
Көміртек, кремний, азот, фосфор, оттек, күкірт, хлор, йод, су10 бет
Микроорганизмдер әсерінен фосфор, күкірт және темір қосылыстарының өзгеруі10 бет
Фосфор8 бет
Фосфор және бор өндеу өндірісі54 бет
Фосфор және термиялық фосфор қышқылы15 бет
Фосфор қышқылы3 бет
Фосфор қышқылы, оны алу әдістері. Азот тыңайтқышы және оның классификациясы6 бет
Фосфор қышқылы, оның қасиеттері, қолдануы, өндіріс әдісі, жай және екі еселенген суперфосфат. 2. азот тыңайтқышы және оның классификациясы. нитрат аммоний өндірісі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь