Мемлекеттік бюджеттің құрылуының жалпы сипаты

1 МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚҰРЫЛУЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТЫ
1.1 Бюджет түсінігі. Бюджеттің ерекше арналымы
1.2 Мемлекеттік бюджеттің құрылымы
1.3 Бюджет балансы. Бюджет артықшылығы және тапшылығы
2 ҚР БЮДЖЕТТІ ТҰРАҚТАНДЫРУ ӘДІСТЕРІ МЕН ЖОЛДАРЫ 2.1 Республикалық және жергілікті бюджеттің құрылуы және бюджетаралық реттеу
2.2 Республикалық бюджетті тұрақтандырудағы фискалдық саясаттың қалыптастыру бағыттары
3 РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫЛАРЫН ПАЙДАЛАНУДЫ БАҚЫЛАУ
ҚОРЫТЫНДЫ
КІРІСПЕ



Бюджет Қазақстанның ғалами жалпы шаруашылық байланыстар жүйесіне толық кіруіне, қазіргі таңдағы өтпелі кезеңді жеңіп шығуына мүмкіндік туғызуы керек. Еліміз қайта құру кезінен бастап жиырма бірінші ғасырдың басына дейін толық ауқымды төңкерісті анықтайтындай кезеңдерді бастан өткерді. Төңкеріс кезіндегі ең негізгі ерекшелік: «ойын ережесін» нық ұстап тұруға шамасы келмеген және әрбір мезетте әлеуметтік күштің ығысына қарай жығылатын мемлекеттік билік болып табылады.
Бүгінгі күнгі мемлекеттің бюджеті қаржылык қарым-қатынастағы әр түрлі қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық мүдделерін қалыптастыратын күрделі және көп міндет атқаратын құрал.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі бюджет арқылы орталық пен аймақтар арасындағы әлеуметтік шығындар мен салық бөлу, еңбекақы мен кіріс жөніндегі ышыраға (компромисс) келеді, бюджеттік дотациялар мен трансфертер бөлу аркылы мемлекет орталық және жергілікті мүдделерді қалыптасуын іске асыруы болып табылады. Ал бюджет экономикалық құжат ретінде қоғамның саясаттық және әлеуметтік дамуын көрсетеді.
Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексінің 4-бабында бюджетке келесідей түсінік берілген: «Бюджет - ол мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыруын қаржылық қамтамасыз етуге арналған оның орталықтандырылған ақша қоры». Бюджеттің формасы - қаржылық жоспар, материалдық негізі - ортатандырылған қор, экономикалық негізі - жалпы экономика қарым-қатынас, заңнамалық белсендіруі - заң.
Бюджет экономикалық қарым-қатынасқа негізделгендіктен объективтік түрде сипатталады. Өз алды бюджеттік сала болуы адамзат
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ



1) ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру- мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» 2008 жыл
2) Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» – А: Экономика, 2000.
3) www. googe. Kz
4) Ақша. Қаржы және несие. Оқу құралы. – Қарағанды: Болашақ, 2002
5) Деньги, кредит, банки: Учебник для вузов/Под ред. Е.Ф. Жукова. – М:Банки и биржи. ЮНИТИ. 1999.
6) Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. — Алматы: Экономика, 2001.
7) С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров. «Экономикалық теория». Оқу құралы – Астана 2002
8) Доғалова Г.Н. «Халықаралық экономика» А: Экономика,2003
9) Құлжабаева Ж.О. «Халықаралық қатынастар» А: Экономика, 2001
10) Б. Көменова «Валюта қатынастары» А: Экономика, 2001
11) Ө.Қ.Шеденов «Жалпы экономикалық теория» А: Экономика, 2001
12) Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова «Макроэкономика» А: Экономика,2002
13) Долан Э.Дж. «Макроэкономика» С.-Петербург, 1994
14) Гальперин В.М., Гребенников П.И., Мусский А.И., Тарасевич Л.С. Вводный курс по экономической теории.- М.: Инфра-М., 1997.
15) Мамыров Н.К., Тлеужанова М.А. Макроэкономика. Изд-во Экономика, 2003
16) Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стенли Л.Брю. Экономикс: принципы, проблемы и политика.- М., 1996.
17) Фишер С. Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. М.: Дело, 1993
18) Пол А. Самюэлсон, Вильям Д. Нордхауз. Макроэкономика. – М.: Основы, 1995.
19) Агапова М.И. Макроэкономика. – СПб., 1997
20) Линдвуд О., Гайер Т. Макроэкономическая теория и переходная экономика. М: ИНФРА, 1996
21) Козырев В.М. Основы современной экономики.- М.: Финансы и статистика, 1998
22) Стратегия инвестиционно-инновационного развития Республики
Казахстан на 2003-2015 гг.
23) Кривко Н. Об инфляционных процессах в условиях переходной экономики в Казахстане. // Экономика и статистика, 2001, №1, б.10
24) Велямов Т., Мурсалимова Т. Источники и природа казахстанской инфляции. // Экономика и статистика, 2002, №1.
25) Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы «Әлемнің 50 бәсекеқабілетті елдерінің қатарына ену». // Казахстанская правда, 2 наурыз 2006 жыл.
26) Статистический ежегодник Казахстана. Статистический сборник. / Под ред. Абдиева К.С. – Алматы: Агентство РК по статистике, 2005г, 598с.
27) Статистический ежегодник Казахстана. Статистический сборник. / Под ред. Абдиева К.С. – Алматы: Агентство РК по статистике, 2007г, 495с.
28) Статистический ежегодник Казахстана. Статистический сборник. / Под ред. Абдиева К.С. – Алматы: Агентство РК по статистике, 2006г, 483с.
29) Финансы в стратегии роста. // Казахстанская правда,№93-94, 20 апреля, 2006г
30) 2006-2008 жылдарға ҚР Үкіметінің бағдарламасы // Казахстанская правда, 1 сәуір 2006 ж
31) Қазақстан Республикасының «Ұлттық банк туралы» Заңы 31.08.1995 (түзетілген 2006 жылдың желтоқсан айы)
32) Постановление Правительства Республики Казахстан от 1 марта 2006 года N 141 «О Заявлении Правительства Республики Казахстан и Национального Банка Республики Казахстан об основных направлениях экономической и социальной политики и прогнозе экономических показателей на 2006 год»// "Казахстанская правда" от 4 марта 2006 г. N 49-50 (25020-25021)
33) Распоряжение Премьер-министра Республики Казахстан от 24 декабря 2004 года № 379-р «О Плане мероприятий по регулированию инфляционных процессов в Республике Казахстан на 2005-2006 годы». Электронная справочная система «Юрист»
34) Макконнелл К., Брю С.Экономикс. Т1. М.: Изд-во МГУ, 1992
35) Мамедов О.Ю. Современная экономика.- М..: Феникс, 1996.
36) Миссия МВФ говорит о желательности номинального укрепления тенге.//Панорама, №14, 14 апреля, 2006 г, с.9
37) На первом совещании с новым правительством Президент подверг критике работу прежнего Кабинета // Панорама, №3, 27 января 2006 года
38) Назарбаев Н. Казахстан – Стратегия 2030: Процветание, базопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента народу Казахстана. – Алматы, 1997
39) К.А.Аттапханов "Фискальная систем государства: роль и вопросы совершенствования". Алматы: Ғылым, 1999-100
40) ЮткинаТ.Ф. Налоги и налотообложение, - М: ИВФРА-М, 1998.- 429б-86 бет.
        
        КІРІСПЕБюджет Қазақстанның ғалами жалпы шаруашылық байланыстар жүйесіне  толықкіруіне, қазіргі таңдағы өтпелі  кезеңді  ...  ...  ...  ... ... қайта құру  кезінен  бастап  жиырма  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  кезеңдерді  бастан  өткерді.Төңкеріс кезіндегі ең ... ... ... ...  нық  ...  тұруғашамасы  келмеген  және  әрбір  мезетте  ...  ...   ...   ... ... ... ... табылады.Бүгінгі күнгі мемлекеттің бюджеті қаржылык қарым-қатынастағы  әр  түрліқатысушылардың әлеуметтік-экономикалық  ...  ...  ... көп ... ... ... ...   өзектілігі  бюджет  арқылы  орталық  пен  аймақтарарасындағы әлеуметтік шығындар мен ... ... ... мен ...  ... (компромисс)  келеді,  бюджеттік  дотациялар  мен  трансфертер  бөлуаркылы мемлекет орталық және жергілікті мүдделерді қалыптасуын  іске  ... ... Ал ...  ...  ...  ...  қоғамның  саясаттықжәне әлеуметтік дамуын көрсетеді.Қазақстан  Республикасының  Бюджеттік  кодексінің  4-бабында   ...  ...  ...  ...  -  ол  ...  ...   менфункцияларын  іске  асыруын  қаржылық   ...   ...   ...   ...  ақша  қоры».  Бюджеттің  ...  -   ...   ... ...  -  ортатандырылған  қор,  экономикалық  негізі  -  ... ... ... белсендіруі - заң.Бюджет экономикалық қарым-қатынасқа негізделгендіктен объективтік түрдесипатталады. Өз алды ... сала ... ...  ...  ...  ...  ең  алдымен  ол  қоғамдық  өндірістің   дамуына   керектіорталықтандырылған  ресурстарға,  ...  ...  мен  ... ... қажеттілікке  байланысты.  Ақша  қаражаттары  ресурстарынорталықтандырудың  экономикалық  және  ...  мәні  зор,   ...   ... ... ... іске  ...  негізгі  қүралы,  біріккенэкономикалық және қаржылық саясатты жүргізуге қажет болып  табылады.  ...  ...  ...  ...  ...   ...   функцияларынорындауға объективтік ақшалай түрде жетті. Бюджет қай  ...  ... ... бір ... ... яғни  ...  ...  шығынтағы басқалары, сонымен қатар олар бір қоғамдық-экономика формациядан  басқаформацияға  ...  да  ...   ...   ...   Ұғым   ...  ...  деп   дәлелдейді.   Бюджеттің   экономикалық   түбіэкономикалық  категорияларға  сай  ақша  ...  және  ...  ... бар  ...  ...  ...  ...  төңкеріс  кезеңініңуақытша  шегі  болады,  ал  қазір  Қазақстан   ...   ...   ... ... ... ... ... арқылы теңкерістің соңына  таяпқалды.  Бюджет  процесін  оңтайландырудың  ең  негізгі  мақсатының  бірі   ...   ...   ...   ...   бөлу    ...    ... жоғарылауы.Бюджет саласын жоғарылатуфакторларына әртүрлі көзқарастар бар. Ең негізгісі  -  қаржыландыру  көлемі,екіншісі - ... ... бөлу ... ...  негіздеді.  Үшіншісі  -«қаржылық  технологизм»  тұжырымдамасынын  қалайтын  -  қаржыны  ...   ...   ...   ...   ...    пайдалану    олардыңпроцедураларының, бюджет процесінің барлық сатылары бұрмалануына,  ... мен ... ...  ...  ...  ...  да  процедуралықсұрактардың шешілмеуі мемлекеттік меншіктің тиімсіз  өкімі  болып  ...  ... ... ... -ақ  ...  ...  ...  қаржылық  сауықтыру  шараларын  жүргізу  кезінде   мемлекет   қаржылықысырапқа ұшырайды. Айта ... ... ... ...  ...  ... ... ығыстардан»  тәуелсіз,  бұл  дегеніміз  жеке  ... ...  ...  мемлекеттік  шығыстардың  көбеюімүмкін.Елбасы халқына  жолдауында  айтқандай,  «Ең  бастысы,  ол  ...  емес  ...  ...  ...  және  орта  ...  үшін  ...  ...   төмендетілуін   қарастыруы   керек.   Бюджеттіңкүтілетін  шығындарының  орны  өндіруші  ...  ...  ... есебінен өтелуі тиіс». Осы  жолдауда  келесі  Жаңа  үшжылдық  бюджетқұрылды:-  тұтас алғанда 2007 ... ... ... орташа  мөлшерін2012 жылға қарай 2,5 есе, оның ... 2009 жылы – 25% , 2010 жылы  –25% және 2011 жылы 30% ... ... ...  ...  Бұл  ... жылы арқаулық зейнетақылық төлемдер мөлшері ең төменгі күнкөрісмөлшеріне қарай 50% -ға дейін өсірілуге тиіс;-  ... ...  ...  және  ...  ... ... 2009 ... бастап жыл сайын  орта  есеппен9% арттыруды;-  сәби бір ... ... ...  күтіп-бағуға  берілетін  ай  сайынғыжәрдемақыны 2010-2011 жылдары кезең-кезеңмен ...  орта  ... 2007 ... ... ... 2,5 ... арттыруды;-  2010 жылдан бастап 4  және  одан  да  көп  бала  туғанға  ... ... ...  2007  ...  ...  4  еседенасыра өсіруді;-   бюджет  саласы  қызметкерлерінің  жалақысын  ...  ... 2012 жылы 2 есе ... оның ... 2009 жылы –  25%,  ... – 25%, 2011 жылы 30% ... қамтамасыз етілуі тиіс.-  тарихи  атажұртына  көшіп  келу  үшін  ...  ...  ... ... 2009 жылы 5 мың ... ... ...  жылына  20мың отбасына жеткізуіміз керек [1].Осыған байланысты,  дипломдық  жұмыстың  мақсаты  бюджетті  дұрыс  ... ... ... негізігі әдістері мен жолдарын көрсету.Дипломдық жұмыстың мақсатына жету үшін ... ... ... ... түсінігіне тоқталып, оның ерекшеліктерін қарастыру;- бюджет балансын анықтау;- мемлекеттік бюджеттің құруын және оның ... ... ... ... ... ... ...  жұмыс  үш  бөлімнен,  бөлімшелерден   және   ... ... ... бөлімінде, мемлекеттік бюджеттің экономикалық мазмұны ашылған.Екінші  бөлімінде,  ҚР  бюджетін  тұрақтандыру  әдістері  мен   ... ... ... және ... ... ... ... жетiлдiру және дамыту жолдары жазылған.Дипломдық жұмысты жазу барысында әдістемелік негіз болып  отандық  жәнешетелдік  экономистердің  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мен  заңдар  әдебиеттер,  мақалалар   мен   ... ...  ... ... ... ... ... Бюджет түсінігі.  Бюджеттің ерекше арналымыБюджет - ол жалпы қаржы  категорияға  қарағанда  ...  ...  ... ... Оның  ...  ...  тек  қана  абстракцияныңбасқа  деңгейі  мен  ...  ...   әр   ...   ...   ... ... көптеген қаржылық байланыстардың  ішінде  бір-біріненерекше тұратын бөлек арнайы салаларды  бөліп  шығаруға  болады.  Сондай  ... ... ... ... өнім бөлу  ...  мемлекет  пен  заңдыжәне жеке тұлғалар арасындағы қаржылық қарым-қатынас болып табылады.  ...  ...  ...  белгісі,  біріншіден,  олар   мемлекеттіңқатысуымен болатын құндылық бөлу  процесінде  орын  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ақшақаражаттар қорын қалыптастыру мен пайдалануына  байланысты.  ...  ... ...  ...  ...  деген  түсініктің  экономикалықмазмұнын құрады.Қазақстан  Республикасының  Бюджеттік  кодексінің  ...   ...  ...  ...  ...  -  ол  ...  міндеттері   менфункцияларын  іске  асыруын  қаржылық   қамтамасыз   ...   ...   ... ақша ... ... ... формасы - қаржылық  жоспар,материалдық негізі - орта  ...  қор,  ...  ...  -  ... ... ... белсендіруі – заң.Бюджет  әр  мемлекетке  өзінің   ...   ...   ...  ...  объективтік  ақшалай  түрде   ...   ...   ... ... да ...  бір  ...  ...  яғнисалық, займдар, шығын тағы  басқалары,  сонымен  қатар  олар  бір  ...  ...  ...  формацияға  ауысса   да   өздерінің   ... Дәл осы ұғым ... ...  ...  деп  дәлелдейді.Сондықтан, бюджеттің экономикалық түбі экономикалық категорияларға сай  ақшатүріндегі және  сәйкес  материалды  негізі  бар  ...  ... ... ... ... ... болғандықтан сол қаржының барлықнегізгі, сапалы сипаттамаларына сай. Басқаша айтқанда, егерде «қаржы»  ... ... ... ... яғни  мемлекеттік  орталықтандырылған  ақшақорын қалыптастыру және пайдалану процесі, онда «бюджет» өз  алдына   қарым-қатынас ... ... яғни ...  ...  ...  және  ... ... қор көптеген  қоғам  қажеттілік  шығындарды  (әлеуметтік,қорғаныс, т.б.) қаржыланруға ... ... ақша ...  ...   (заңдар,   монографиялар,   ...   ...  ...  ...  ...  әр  ...  ұғымда    пайдаланады,мысалы,   ақша  қаражаттарынын   ... мен ...  ...  ...  ... не орталықтандырылған  қоры  ретінде.Осыған  қоса,  әдебиеттемемлекеттік бюджетке тағы  да  келесідей  анықтама  ...  ...  -  ... жоспар; бюджет- ол басқарушылық  жоспар;  бюджет  -  ол  ... ... - ол ... құру бюджет - ол  бюджеттік  салық  саясаттыдәлелдейтін ... ... ... ... ...  саясатының  мазмұны  өтекең, оған мемлекеттік басқару органдарының негізгі  функциялары  мемлекеттіңәлеуметтік-экономикалық  дамуы  мен   ...   ...   ... ... тағы бір ... мен ережелер кіреді[2,56б].«Бюджет»  деген   көптеген   ұғымға   сүйене   отырып,   ол   ... ... деп ... ... ол өз ... жеке бір ... категория;- ол мемлекеттің ақша қаражаттарының орталықтандырылған қоры;- ол экономиканы реттеуге арналған құрал (бюджеттік механизм ... ол ... ... ... ... ол барлық  бюджеттік  қарым-қатынасқа  қатысушылар  міндетті  түрдеорындайтын заң.Бюджет экономикалық қарым-қатынасқа негізделгендіктен объективтік түрдесипатталады. Өз алды ... сала ... ...  ...  ...  емес,  ең  алдымен  ол  ...  ...   ...   ...  ...  ...  ...  мен  функцияларынантуатын объективтік қажеттілікке  байланысты.  Ақша  қаражаттары  ресурстарынорталықтандырудың экономикалық және саясаттық  мәні  өте  зор,  ...  ... ... ... іске  ...  ...  ...  біріккенэкономикалық және қаржылық саясатты жүргізуге қажет болып табылады.Сондықтан,  Бюджет  кодексінде  мемлекеттік  бюджетке  ...  ... - ол ... және ... ... арасындағы қарама-қарсы  өтеу  операцияларын   ...  ...   ...   ... және ...  жатпайтын  қосындысын  құрайтын  жалпы  бюджет».Сонымен қатар, «мемлекетгік бюджет» термині  -  ...  ...  ... орталықтандырылған бюджеттік қор мағынасында да пайдаланады.Бүгінгі күнгі мемлекеттің бюджеті қаржылык қарым-қатынастағы  әр  ... ...  ...  ...  ...  көп  ...  ...  құрал.  Бюджет  арқылы  ...  пен  ... ... ... мен ... ... еңбекақы мен кіріс  жөніндегіышыраға (компромисс)  келеді,  бюджеттік  дотациялар  мен  трансфертер  бөлуаркылы  мемлекет  ...  және  ...  ...   ...   ... Ал  ...  ...  құжат  ретінде  қоғамның  саясаттық  жәнеәлеуметтік дамуын көрсетеді.Құндылық бөлудің айрықша аумағы ретінде бюджет арқылы  қоғамдық  ... яғни  ол  ...  ...  ...  қаражаттандыруға  қызмететеді.  Бюджет  қаражаттары  арқылы   өндірістің   дамуы   мен   ... ... пен ... ... ...  және  ...  ...  қаражаттандырылады,  ұжымдық  шығындар   (білім   беру,денсаулық ...  ...  ...  және  ...  да  шығындар  қамтамассызетіледі.Құндылық бөлудің  айрықша  аумағы  ...  ...  ...  ...  бөлулік  қарым-қатынастың  айрықша  экономикалық  нарық,  яғни  мемлекеттарапында жалпы ішкі өнімнің  жинау және оны ... ...  ... ... ... ... экономика салалары, аумақ,  экономика  секторлардың  қоғамдық  іс-әрекет салалары арасында құндылықты бөлуге арналған;3) құндылық бөлудің  ерекше  бір  ...  ...  яғни  ...  ... ... ...  ...  байланысты  болса,  бұларада  құндылық   тауарлы  формадағы  ішкі  өнім   ...   ... емес және одан ... ... ... ...  бюджеттік  бөлу  пропорциялары  мен  формалары  әрбір   тарихи   кезеңдемемлекеттің   ...    ...    ...    ... ... ... ... бөлу аумағы қаржы жүйесінің басқа да тізбектерімен өзара  тығызбайланыста, бірақ олардың  ...  ...  бөлу  ...  ... ол ...  ...  құрылымы  мен  экономикалық  әлеуметтікдамудың негізгі бағыттарын  ақша  ...  ...  ...  ... жоғарыда  айтылғандай,  мемлекеттік  бюджет  басқа  да  бір  экономикалықкатегория сияқты өндірістік қарым-қатынасқа негізделеді  және  ...  ... түрі бар,  яғни  ...  ...  ... ... ақша қаражаттар қоры - бюджеттік  қорда  болады.Бұның нәтижесінде  қоғамда  болып  жатқан  ...  ...  ... ... және пайдаланып жатқан ақша қаражаттары  көлемі  арқылыкөрінеді. Бюджеттік қор (бюджет ресурстары) - ол ... ...  ...  ...  ...  ...   арналған,   құндылық   бөлусатыларын өткен, объективтік экономикалық  формадағы  қоғамдық  әнім  ... ... ... ... бір ...  құрайды.  Бюджеттік  қордықалыптастыру мен пайдалану - құндылықты бөлу мен қайта бөлуге  байланыстысол құндылықтың қозғалыс процесін ...  ...  ...   ...   ...   ...   ақшақаражаттары қорын қалыптастыру мен пайдалануына  ...  және  ... ... ... қолдану негізінде  жүргізіледі.Экономикалық формалар түсінігі ретінде жалпы ішкі  өнімді  ...  ... бір ... ... ... ... ... кіріс жәнешығыс  категориялары  айтылады.   Бұл   категориялар   өз   алды   ... яғни ... - ... ... ресурстармен (қажетті ақшақаражаттарымен) қамтамассыз етуге арналған, ал шығыс – жалпы  мемлекеттікфункциялар  ...  ...  ...   ...   ...  ...  іс-әрекетінің  ұйымдастырушылық   формалары   ретінде   кірістіңтүсуінің  нақты  түрлері,  ...  ...  ...  ...  ... мен оның ... ... есептейтін тәсілдер  пайдаланады.Негізінде, бүл мемлекеттің  арнайы  ...  ...  ...  ... ... қарым-қатынастың белгілі формалары.9) алайда, мемлекеттік бюджет ішкі  өнімді  ...  бөлу  мен  ...  ...  мемлекет  пен  коғамдық  өндірістің  басқа  да  ... ... ақша ... ... ...  ... қарым-қатынас мемлекет  ақша қаражаттарының  орталықтандырылған  жәнеоны экономиканың дамуы мемлекет, бір жағынан, экономикалық   жоспарларынакезекті ретте, ... ... ... ... ... ... ... барлығы экономикалық формалары жоспарлы  түрдежүргізіледі, сондықтан көптеген меншік  формадағы  ...   ... ... ...  Бұл  ...  осындай  болжам  етуін  талапетеді. Мемлекеттің ақша  ...  ...  ...  ... форма мен биліктің тік байланыстың тұрақты  сипаты  байланыстардыңарнайы қаржы ... -  ...  ...  негізгі  қаржы  жоспарындаанықталады. Бұл құжат бюджеттің экономикалық мазмұның құрайтын  барлық  бөлупроцестері қарастырылған.Негізгі қаржылық жоспардың арнайы ... және ... ... ... ...  ... ...  мен  оның  қалыптасукөздерін көрсетті. Негізгі қаржы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   мұнда   қоғамның   барлық   мүшелерініңмүдделерін   ...   және   ...   ...   ...   ...  Қазақстан  Республикасы  Парламент   жыл   ...   ... ... ...  заңға  сәйкес  мемлекеттің  негізгі  қаржыжоспарының көрсеткіші ешқандай шартсыз орындалуға тиісті.Қаржы жоспары ретінде бюджет және ...  да  ...  ...  ... жағынан, көбінесе соларды бюджеттің жалпы экономикаға белсенді  түрдеықпал  етуіне  ...  яғни  ...  ...  ...  ...   ұлттықэкономиканың  бюджеті  болып   табылады.   Материалдық   өндірістің   дамуынынталандырушы  ...  де  ...  ...  рөлі  өте  зор.   ...  жеке  (бөлек  шаруашылық  субъектілер)  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  етуге   депайдаланады.Мемлекеттің бюджеттік-салық саясатында қаржылық  жоспар  бюджет  арқылыіске  асырылады.  ...  ...   ...   -   ол   халықтыңауқаттылығын жоғарлату мен экономикалық дамуды қамтамасыз етуге арналған іс-әрекеті. Бұл ... ... ... ... ...  қарқынынтөмендету  мен  басқа  да  осындай  ...  ...   ...   ... ...  ...  ...  және  еліміздің  жалпы  экономикажүйесіне әсер ету үшін ... өз ... ...  қаржы  басқарудыңмеханизмдері мен құралдарын пайдаланады. Бюджет тарапынан  негізгі  құралдарретінде  ...  ...  пен  ...  ...  табылады.  Мемлекеттікбюджеттің экономикалық маңызы жалпы қаржы  қасиеттерімен  сипатталады,  яғниэкономикалык маңызды әлпеттейтін әдіс жалпы  ...  мен  оның  ... ... ... ... мемлекеттік бюджет,  барлық  қаржыжүйесі секілді  бөлу  және  ...  ...  ...  ... ... категориясына қарағанда бюджет ерекше категория, оған  келесінегізгі функциялар атқаруы тән:- ұлттық табысты ... ... ... ... қаржымен қамтамасыз ету;- экономиканы реттеу мен ынталандыру;-  ақша  қаражаттарының  ...  ...  ...  ... бақылау.Ұлттық табыс пен жалпы ішкі  өнімдердің  ...  ...  ...  ... ... осы ... арқылы озінің  экономикалық  маңызын  тікелейәлпеттейді.  Бөліс  функция  арқылы  ...  ...  ақша  ...  мен  оны   ...   ...   ... іске асырылады. Ал бақылау функциясы мемлекет  тарапына  уақытындажәне толық қаржы ресурстар түсуі, орталықтандырылған  ...  ... ... сол ... ... және  тиімді  пайдалану  жоніндемәлімдейді.Мемлекеттік ... болу мен ... ...  бір  бірінен  бөлекемес,  неғұрлым  бірігіп,  бір  ...  іске  ...   ...   ... ... барлық жағы бейнеленеді.Бөлу  функцияның  мазмұны  қоғамдық   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ресурстарды  қайта   бөлу   процесіменанықталады. Бюджеттен басқа бір  де  бір  ...  бөлу  ...  ... ... коп ... ... болу  мен  экономикалық  басқарудыңәр деңгейінде іске ... ... ... ... бір жағынан, занды және жеке  тұлғалар  бюджеткеенгізетін салықтар мен төлемдерге, ал екінші жағынан,  ...  ... әр ... ... ... айналыс  құралдар,  операциялықжәне басқа да шығындарды  қаражаттандыруға  негізделеді.  Аумақаралық  қайтабөлу лайықты ... ...  ...  ...  мен  ...  бекітужәне бюджеттік реттеудің әр түрлі формалары арқылы жүргізіледі. Мұндай  әдісәрбір  әкімшілік-аумақтық  бірлікте  оның   ...   ...   ...  даму  ...  ...  қамтамасыз   ететін   бюджеттік   қорқалыптастыруын қамсыздандырады.Ақша ... ...  және  ...  емес  салалар  арасындақайта бөлу  ...  ...  ...  ...  ...  бірбөлігін  алу  арқылы  іске  ...  ...  ...  ...  емес  ...   бюджеттік   қаржыландыру   жүргізіледі.    Мұндай    бюджеттікқаржыландырудың ұлттық табысты ... ...  ...  ... зор, ... мемлекеттік  бюджет  экономика  секторлары  арасында  ... ... ... ... ... болып табылады. Әрине, қазіргі  уақыттаақша  қаражаттарының  басым  жағы   орталықтандырылған   қорға   ... ... ...  ...  ...  қажеттілікті  қамтамасыз  етугежеке кәсіпкерлер  мен  ...  ...  емес  ...  басқа  дасубъектілердің қаражаттары тартылады.Бөлу функцияны ішкі өнімнің бөлінген құнын қайта  бөлуге  пайдалануыныңкең тарауы бірден ... ...  ...  ...  табыстың  белгілі  бірбөлігін бірнеше қайта бөлуге әкеледі. Ақша  ...  ...  ... ... ... ...  арқылы  ең  алдымен  өзарабайланыстарды  өзгертеді,  сонымен  ...  ...  ...  ... ... тек ...  ...  анықтамай,  олардың  экономикапроцестерінің  дамуы  мен  еліміздің  ...  ...   ...   әсерліболады[5,31б].  Сондықтан,  бюджеттің  бөлу  функциясы  ...  ...  ...  ...  және   ...   ...   ... ішіндегі және мемлекетаралық деңгейдегі  интеграциялық  процестердіұлғайтуда кеңінен пайдаланады.Бөлу функциясының  әрекет  ету  ...  ...  ...  ... ... ... қатысушылар мен экономиканың  барлық  салаларыменанықталады. Бюджеттік бөлудің ... ...  ...  ...  өнім  ... ... ... бюджет арқылы керекті өнімнің  де  бір  ...  ...  ...  ...  ...  ...   жұмыскерлерінің   салықтықтөлемдері және оларды пайдалануы.Бюджеттің  бөлу   функциясының   ерекшеліктеріне   бюджеттің   ... ... ... мен ...  ...  жеткізетін  жоғары  деңгейдегііскерлігі жатады. Бюджеттің бұл  функциясы  ақша  қаражаттарын  ...  ...  ...  басымдылық  бағыттарға  пайдалануға   мүмкіншілікбереді де экономиканың жоғары  өсу  қарқынына  жетуі  мен  оның  ... ... ... ... ... ... бюджеттік шығындар көрсеткіштеріарқылы бюджеттік ресур қозғалысы қалайды. Мысалы бюджетке  уақытында  немесетөленбеген  салықтар  мен  ...  ...  ...  ...  дамуқарқыны төмендегеннің белгісі жатады. Егер  бюджет  ...  ... ... ... ... онда экономика салалары  мен  іс-әрекетсалаларда экономикалық  коньюктура  ...  ...  ...  ... ... ... осындай кемшіліктерді көре отырып,  солкемшіліктерді  жою  мен   бұзылған   ...    ...   ...   ... нақты шараларды қарастырып қолдануға негіз болады.Бюджеттің бақылау функциясы бәрін қамтушы сипатқа және өте кең әрекеттішекарамен ерекше. Бұл функция  экономиканың  ...  ...  мен  ... ... қатысушыларына  жайылған.  Дегенмен,  бюджетке  елдің  барқаржы ресурстары жиналмаса  да,  ол  ...  ...  ...  ... ... жөнінде «хабар беруге» кедергі болмайды.Қазіргі заманның  ...  ...  ...  ...  функциясы  даөзгеруде, себебі ол өз мақсаттарын іске асыруға тараған  ...  ... ... ... есептемелер, компьютерлер колдану  негіздеріндекөп мүмкіншілік алады.Мемлекеттік бюджет категориясы объективті болғандық оның функциялары даобъективті. Бюджет ... бір оның ішкі ...  ... ...  ...  ...  өзін  тек  ...  түрде  бюджеттікқатынасы  қоғамдық  қарым-қатынастың  белгілі  саласында   ...   ... ... тән қасиеттер көрінісі, оларды  бөлу  бақылау  құралдарыретінде пайдалануы тек адамша іс-әрекет процесінде мүмкін, ал  ол  ... ... ... ... ... іске ... ... бюджеттік саясатты шынайы түрде іске асырушы болып,бюджеттік қатынастарды нақты түрде экономикалық және  әлеуметтік  сауалдардышешуге  бағытталады.  Бұл  ...  ...  ...   ...   ... жақтарының арасындағы арақатынасты дұрыс түсіну  қажет,  себебібюджеттің және оның функцияларының объективтік  сипаты  ...  ...  орны  мен  оның  ...  даму  ...   ...   екенінанықтайды.Сонымен, бюджет функциялары,  дәл  айтсақ,  бюджеттік  салық  саясаттыңфункциялары ... ... ... құрайды:а)      нарықтан тыс  қызмет  керсету  ...  ...  ... ... денсаулық сақтау, қорғаныс және т.б.);ә) кірістерді  қайта  бөлу  (салықтар,  трансфертер,  ...  ...     ... ... ... ... ... еңбекпенқамтамасыз ету және т.б.);в)     мемлекеттік бақылауды іске асыру (сыртқы бақылау, ішкібақылау).Мемлекеттік ... ... ...   секілді   мемлекет  белсендітүрде  болашақ және  ағымды  әлеуметтік-экономикалық  пайдаланады.  ... ... іске  ...  ...  құралы  ретінде  қолданып,  оныэкономиканы басқарудың ... ... ... ...  ...  ...  ...  пайдалануы  мынадаймаңызды  қасиеттерімен  дәлелденеді:  ол  заң  күшіне  ие,  мұнда   ...  ...  ...  оның   тиімділігін   жоғарлатуға,   қоғаммүшелерінің ... ... ...  бағдарламалар  тікелейкерсетілген.Бюджеттік  қатынастарды  пайдаланудағы  оған  өте  ...  ...  ... мән ... ... қатынас болғандықтан экономикалық пропорцияларекі формада көрініс табады, яғни  натуралды-заттық  және  ...  ... ... қоғамдық өндірістің құрылымдық бөлімде  әрі  арасындаматериалды-техникалық құралдарды бөлуі мен оларды жұмыс  күшімен  ал  ... ... ... ... ... қарастырады.Ішкі  өнім  бөлудің  ақшалай  формасының  біршама  дербестік   ...  ...  ...  құндық  құрылымын  реттейтін   мүмкіншілікболады және ол қажетті экономикалық нәтижеге жеткізеді. ...  ... ... ... және т.б.) пайдалану  мемлекетке  қоғамдық  өндірістіңқұрылымын ... мен ...  ...  ...  ... ... құралы ретінде  мемлекеттік  бюджет  экономиканың  салалық  ...  ...  ...  өндірістен  тыс  салалардың   дамуынреттеуде, қаржы ресурстарын жалпы ... ... ...  бөлуде  пайдаланады.Ол  еңбек,  ақша  және  материалды  ресурстарды   ...   ... ... тізбектерінде жүйелі бақылауды іске асыру мен  басқа  ... ... ... ...  ...  ... ...  құралы  ретінде  мемлекеттік  бюджетті  айтуға  болады,себебі бюджет негізі - ... ... ... ... ... мен  ... жоғарлату мүдделерінің алуан-алуан бағытында пайдаланады.Мемлекеттік бюджетті -  экономиканы  басқару  құралы  ретінде  сипаттайотырып, бұл құралдың рөлі ... ...  ала  ...  айрықша  айтуқажет. Оған  дәлел,  біріншіден,  экономикалық  байланыстарды  жалпы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  арқылы  формадапайдалану, екіншіден, мемлекеттік  бюджеттің  бөлу  ...  ...  ...  өндіріске  әсер  ететін   маңызды   экономикалық   құрал   ...  ...  мәні  мен  ролі  оның  ...  ...  ретіндегіерекшілігімен  дәлелденеді,  яғни  ол  ...  өнім  бөлу  ...   ... ... ... болып табылады.Экономиканың дамуына байланысты оны басқару  құралы  ретінде  бюджеттікбақылаудың мәні ұлғаяды. Қоғамдық  өндірістің  ...  ...  ірі  ...  ...  өсу  ...  ...  сондықтан  ақша  қаражаттарынуақытында  қалыптастыру  мен  ...  ...  ...   бақылау   өтемаңызды.Бюджеттің рөлі  экономиканы  ...  ...  ...  бюджеттікмеханизм арқылы іске асырылады. Осы механизмнің арқасында объективтік  түрдебар  қатынастарды  ...  даму  ...   ...   ... ... ... - ол ... қатынастарды үйымдастыруға ме  кеттіңқұрастырған және  пайдаланатын  арнайы  формалар  мен  қаржылық  ...  ...  ...  ...  салалары  және   елдің   аумақтарарасында қайта бөлуді ... ... ...  ...   объективтік   негізі   мемлекеттік   бюджеттіңэкономикалық мазмұнын құрайтын болу процестері болып табылады.  ... ... ... ...  ішкі  ...  ...  ...  әртүрлі тізбектер бар екенін  дәлелдейді[7,82б].  Сондықтан,  ...  ... ... шығыстар, бюджетаралық  байланыстар  сияқты  бюджеттікқатынастар топтары және сол сәйкес ақша қаражаттарын қайта бөлудің әр  түрліформалары  ...  ...  Сол  ...  ...  ...  бюджетқатынастар  көрінісінің  формаларына  тәуелді  келесі  ...   ...  ...  ...  ақша  ...  ...  тарапына  жұмылдыратынәдістер; әр түрлі іс-әрекет салалар бюджеттік  қаражаттар  беру  мен  ... ... ішкі ...  бөлу  мен  қайта  болу  жөне  оларманевр жасайтын әдістер.Бюджеттік ...  ...  ...  ...  өз  алдына  сәйкесэлементтерден қалыптасады. Мысалы,  ақша  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...   ...   түсетін   әдістерменсипатталады және өздер әлпеттерін  нақты  кіріс  ...  ...  ...  ...  ...  салығы   және   т.б.)   іске   ...   ... ... бюджеттік қаражаттар жіберу механизмі  әр  принциптернегізі мен бюджеттік ақша берудің әр түрлі  формар  арқылы  іске  ... ... ішкі ... мен ... бөлу механизмі  бюджет  жүйесініңсәйкестік  буындары  бюджет  қаражаттарының  белгілі  бөлігін   ...   ... ... әр ... әдістерімен сипатталады.Бюджеттік механизмнің әр  құрылымдық  буыны  мен  ...  ...  ...  сәйкес  функционалдық  ерекшеліктері  тән.  Бірақ,бюджеттік  ...  ...   мен   ...   ...   ... ... біртұтас болып қызмет атқарады, яғни барлық  құрылымдықбуындар мен элементтердің өзара байланысты әрекеттері бюджеттік  механизмніңбірыңғай іс-әрекеттін қамтиды[8,16б].Сонымен, мемлекет ... ... ...  механизмді  белсендітүрде пайдаланады. Ол әлеуметтік-экономикалық  дамудың  ...  ... ... ... ... сол ... сәйкес  экономиканыңсалалық  және  аумақтық  ...  ...  ...   ...   ... тиімді пайдалануда елеулі рөл аткарады. Сонымен қатар,  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...   ...  құралы  ретінде  болып,  қоғамдық  өндіріске   қаржылық   құжат,экономикалық тұтқа және ынта түрлерінде ... әсер ... ... ... құрылымыҚазақстанның бюджетінің негізгі болып республикалық  бюджет  есептелді.Республикалық бюджет ... ... мен ... ...  ...  –  бұл  ...  басқару   органдарын   жәнемемлекеттік   кәсіпорындарды   қаржы    ресурстарын    ...    ... ... ... жиынтығы.Мемлекеттік кірістердің құралу көздерін 2 топқа жіктеуге болады:1) ішкі кірістер – бұл осы елдің ішінде жасалын ұлттық табысты айтамыз.2) ... ... – бұл ... ... ...  алынған  басқа  елдіңұлттық табысының бір бөлігін жатқызамыз.Мемлекеттік кірістерді жұмылдырудың келесі әдістері ... ... ... ... ... ақша ...    ...    әдістерден басқа мемлекеттерден кірістердіңбасқа да көздері бар:1) салықтық емес түсімдер;2) экспорттық және импорттық операциялардан түсетінтүсімдер;3)  ...  ...  ...  ...  жекешелендіруден,   жалғаберуден түсетін түсімдер және т.б.Салық - мемлекеттік кірістердің  ...  көзі  ...  ...  -  ... ... ...  ...  белгілі  бір  мөлшерде,  белгілі  уақыттамемлекетке төленетін ... ... ... ...  ...  басқаалымдар мен баж салығы түседі.Алым (жинақ) - бұл бір мақсатқа бағытталған заңды  және  жеке  ... ... ... үшін ... ... ... - бүл заңды және жеке тұлғаның құжаттарды алу үшін  төлейтінақшалай төлемі. Оның екі түрі ... ... баж ... - бұл ... мемлекеттік кеден шекарадан өткізгенкезінде төленетін ақшалай төлем.2) ішкі мемлекеттік баж ... - бұл ... және ... ... күші бар құжаттарды алған кезде мемлекеткетөлейтін ақшалай төлем.Салықтың үш ... ... ... - ... қазынаға ақшаның түсуінқамтиды;2) реттегіш - мемлекет бір салық енгізіп, басқа  салықты  алып    ...     ...     ...     және   мемлекеттің   жалпыэкономикасын реттеп отырады;3) Қайта бөлу - ... және жеке ... ... мемлекеттің пайдасына өткізу.Салық ставкасы - салық мөлшері. Салық ставкасыныңкелесі түрлері ... - ... ... ... ... - ... ... бекітілген мөлшерлеме.Пайыздық мөлшерлеме өз кезегінде келесі түрлерге бөлінеді:Пропорционалдық   -   өзгермейтін   салық   мөлшерлемелері;Үдемелі - ... ... ... ... ... өсіп ... - табыс өскен сайын, салық пайызытөмендеп отырады.Салық төлеу жолдары:мағлұмдамалы - ... ... ... ... бойынша - бұл белгілі бір  тауарды  сатуға  және  ...  ... ... ... құжат;төлем ақысының дерек көзі - салықтың төлемақысының дерек көзінен алынуы;бір жолғы талон ретінде - ... ...  ...  ...  ...  ... ... - бұл салық заңын бұзушыларғақарсы қолданылатын шара [9,42б].1.  Кесте – 2007 ... ...  ...  ...  көлемі  менқұрылымы|Түсімдердің атауы                   |млн. ...         |%                ...                            |722034             |100,0            ...                            |649000             |89,9             ... түсімдер                   |603396             |93,0             ... ...                       |                   |                 ... ... салығы          |272632             |45,2             ... ... ... ...      |222161             |36,8             ...                            |6019               |1,0              ... емес ...              |39348              |6,1              ... ... ...  |6256               |0,9              ... ...                   |                   |                 ... РЕСМИ ТРАНСФЕРТТЕР          |57630              |8,0              ... ...                 |15404              |2,1              ...  ...  тұрғандай,  кірістердің  негізін  салықтық  түсімдерқұрайды, ал салықтық түсімдердің негізгі көздері, бұрынғыдай қосылған  құнғасалынатын   ...   пен   ...   ...   ...   ...   ... бюджет кірістерінің басқа едәуір көзі—салықтық  емес  түсімдержәне капиталмен жасалған операциялардан алынатын кірістер.Мемлекеттік ... - бұл ... ... ...  ...  ... Экономикалық  санат  ретінде  олар  коғамдық  өндірісті  дамытып,жетілдіру, қоғамның  сан  ...  ...  ...  ...  ішкі  ...  бір  ...   ...   және   тұтынумен   байланыстыэкономикалық қатынастарды білдіреді.Мемлекеттің ... - ... ... ...  ...  ... ...  және  орталықтандырылмаған  кірістерін  пайдалануғабайланысты болатын қаржы қатынастарының бір  бөлігі.  Мемлекет  шығыстарыныңерекшелігі, ол қызметтің тек ... ... ...  ...  ...  ...  ...  мазмұны  мен  сипаты  мемлекеттіңэкономикалық,  әлеуметтік,  басқару,  қорғаныс  және   т.б.   ... ... ... ... ең ...  ...  пайдаланғанжағдайда мемлекеттік қажеттіліктерді неғұрлым толық  қамтамасыз  етуі  ...  ...  ...   ...   ерекшеліктерімен   анықталатынмемлекеттің шығыстарын қаржыландырудың екі әдісі бар:1) шаруашылык есептегі кәсіпорындар мен ... ... - ... банк  ...  есебінен  және  жетіспеген  бөлігі  ... ... ... ... ... Сметалық тәртіппен ерекше құжаттардың(сметалардың) негізінде әлеуметтік-мәдени шаралар,  мемлекеттік  билікпен    басқару    ...      ...      ...       ... ... ... мекемелер мен ұйымдарбюджеттік деп аталады.Бағдарламалар мен шараларға,  халықты  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  мемлекеттік   қаржылықкөмектің нысаны - бюджеттік қаржыландырудың мынадай нысандары қолданылады:1) демеу ... ... ақша ...  ...  ...  ... бюджет қорларынан кәсіпорындар мен ұйымдардың зияндарын жабу үшін,сонымен қатар ... ... ... үшін ...  Бұл  ... ... өнімінің бағаларындағы айырманы  өтеу,  жеке  өнімдермен  тауарлардың  ...  ...  ...  ...   үй-коммуналдық шаруашылықтың зияндарын жабу,  театр,  ойынсауық  басқадайұйымдардың шығындарын ішінара етеу ... ... ...    -    ...    әлеуметтік    қолдауды қамтамасыз  ...   ...   мен   ... және  ...  ...  ...  ...  саны.  Мақсатты   пайдалануы   бұзылғанжағдайда қаражаттар қайтарылуға жатады.3) субсидиялар - ... ... ...  бір  ...   қаржыландыруғабюджет  есебінен  ақша  және  ... ... ... нысандар (оларды қалыпты жүзеге асырған жағдайда)  ... ... ... ... деп  кең  ...  бюджеттенбелгілі  бір  қажеттіліктерді  қаржыландыру  үшін  қаражаттарды  қайта  бөлукезінде оларды өтеусіз жэне қайтарусыз ... ... жаңа  ...  ...  ...  ...  ...  құрылымдақалыптасады. Құрылымға келесі бөлімдер кіреді:1)   кірістер:- салықтық түсімдер;- салықтық емес түсімдер;- ... ... ... ... ресми трансферттер түсімдері.2) шығындар;3) операциалық қалдық;4) таза бюджеттік несиелеу - ... ...  ...  несиелердіетеу;5) қаржы активтер операциялары бойынша қалдық - қаржы активтерді  ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы (профициті);7) бюджет тапшылығын  қаржыландыру  (профицитін  пайдалану)  -  займдартүсу, займдарды өтеу, бюджет құралдары ... ... ... ... ... бюджеттің бекітуі мен  оны  атқаружөніндегі есеп беру құрастырылуы іске  асады.  Бұл  ...  ...  ... ... және  ...  да  ...  қайырылмайтын  төлемдер,  ресмитрансферттер, бюджетке ақысыз берілетін ... ... Және  де  ... ... кірістерде мақсатты арнаулары болмайды.Бюджет шығындары  маңында  қайырылмайтын  негізде  ...  ... ...  Олар  ...  ...  ...  қамтамасызету, мемлекеттік саясатты  іске  асыруға  қажетті  тауарлар,  жұмыстар  жәнеқызметтер ... алу, жеке ... ... ...  мен  ...  ... ... пайдаланады. Бюджет  шығындарына  ресми  трансферттер  дежатады, себебі олар бір бюджеттен басқа деңгейдегі ... пен  ...  ... төлемдер.Бюджет кірістері мен шығындары арасыңдағы айырмасы  ...  ... деп ... Бұл ... ... бюджет шығындары  кірістерінен  асыптүссе, онда теріс операциялық  қалдық  болады,  ал  кері  ...  -  онда  ... ...  ...  ...  ...  ...  жіберіледі,егерде бюджет шығындарына даму бюджеттік  бағдарламалар  болса,  бірақ  ... ... ... ... ... ... анықталады.Қазіргі уақытта ақысыз бюджеттік қаржыландырумен қоса  бюджеттік  несиеберу ... ... ... де пайдаланады. Мұндай  несиелер  қайтаружәне өтелу шарттары негізінде ... ... олар ...  ...  немесежалпы алынбайды, не болмаса банк  несиелері  ...  ...  ... ... ... несиелері  банк  несиелері  мен  бюджеттік  қаржыберу арасынан  орын  ...  ...  ...  ...  ...  ... мен  ...  өтеу  арасындағы  айырмасы  арқылы  есептелетін  тазабюджеттік несиелендіру деген түсінік бар.Мемлекеттің қаржы ... ... ... ... мен олардыөткізуден түскен түсімдер арасындағы айырмасы  қаржы  ...  ... ... ... деп ...  ...  активтермен  мүліктену  маңындазаңды түлғалар мен халықаралық ұйымдардан мемлекеттік меншікке қатысу  үлесімен құнды  қағаздар  ...  ...  ...  ...  ...  Ал  ...  өткізуден  алынған  түсімдер   болып   мемлекеттік   меншіктегі,мемлекеттік кәсіпорындардың оперативтік немесе шаруашылық ...  ... мен  ...  ...  ...  ...  мен  құнды  қағаздарынсатудан түскен бюджет кірістері табылады.3. Бюджет балансы. Бюджет артықшылығы және тапшылығыБюджеттік  тапшылық  (дефицит)   ...   ...   ...   ... артықшылығы қарастырылады,  ал  егерде  бюджет  кірістері  ... асып ...  онда  ...  профицит  деген  түсінік  болады.Бюджет  тапшылығының  (профициттің)  мөлшері  ...   ...   ...  ...  мен  ...  ...   операциялар   бойынша   қалдықтыминустағанға тең.Бюджеттік ... өтеу үшін ... әр ... ... ...  ақша  ...  ішкі   және   ...   шеттен   алып   пайдалану.Республиканың Бюджеттік кодексінде бюджеттік тапшылықты қаржыландыру  ...   ...   мен   ...   ...   бос   ...   ... ... тапшылығын  қаржыландыру  мөлшері  тапшылық  мөлшерінесәйкес және ол алынған займдар мен бюджеттік құралдар  қалдықтары  ...  ...  ...  берешекті  өтеу  сомасының   артықшылығы   арқылыанықталады.Бюджет  ...   ...   ...   ...   ...   ... ... құралдарының  бос  қалдықтарын  займдар  бойынша  негізгіберешекті  өтеуге  ...  Оның  ...  ...  ...   негізгіберешекті өтеу сомасының алынған  займдар  мен  бюджет  ...  ... ... ... ... анықталады.Әр бюджетте оның кіріс жөне шығыс бөлігін теңестірген, яғни баланстағандұрыс. Баланс — бұл  ...  ...  ...  ...  ...  ... ақшалай  түсімдері  мен  шығыстарының  осындай  ...  ... ... ... ... яғни ...  түсетін  түсімдердіңжалпы сомасының шығыстардың және қайтарымды  негізде  бөлінетін  кірістердіңауқымынан асып түсуі ...  ...  ...  ...  Ол  мемлекеттікборышты өтеуге бағытталады  немесе  ...  ...  ... ... бюджеттегі) бос қалдығын  құрауы  мүмкін.  Аяқталған  бюджетжылы бойынша бюджет кезеңінің аяғында  ...  ...  ... ... ... пен ... ... органдардың  арнайы  шоттарынаесептеледі және кассаның айналымдағы нақты ақшасының өсіміне  және  биліктіңтиісті  органының   ...   ...   ...   ...   ... ... ... бұл  қаражаттарды  пайдалану  туралы  шешімдердітиісті  әкімшіліктер  қабылдайды.   Шығыстардың   ...   асып   ... ... тапшылығын тудырады. Тапшылықтың  едәуір  өрі  тұрақтыболуы қаржының дағдарыстық жай-күйін сипаттайды.Тапшылықтың ұйғарымды деңгейі деп елдің жалпы ішкі ... ...  ... ... Мұндай жағдайда тапшылық  мемлекеттік  қарыздар  шығарудыңнемесе қағаз ақшалар эмиссиясының көмегімен біршама  ...  ...  ... ...  және  ...  ...  кезінде  қарыздар  мемлекеттіңқажеттіліктерін жаппайды,  олар  ...  ...  ...  ...  ... тыс)  ...  қамтамасыз  етіледі,  бүл  инфляцияныңдамуына, ақша ... ...  ...  ақшаның  құнсыздануына,  нақтылытабыстардың және халықтың тұрмыс деңгейінің төмендеуіне апарып ... ... ... ... қамтып көрсетеді, ал оның болуымына себептерге байланысты:елдің экономикасында өндірістің ... ... ... шығындарының өсуі;айналысқа тауар жиынымен жабылмайтын ақшаны шектен тыс шығару;бюджеттің шығыстарында экономиканың даму ... ... ...  едәуірәлеуметтік шығыстардың басымдығы;әскери-өнеркәсіп кешенін  ұстауға  жұмсалатын  әскери  шығыстарды,  ... ... ... ... ... ірі ... ... шаруашылықтағы өнімсіз шығыстар мен ысыраптар;Бюджет тапшылығын төмендетудің мынандай әдістері болады:шығыстар тұрақты, кірістер өседі;кірістер тұрақты, шығыстар азаяды;3) кірістер  ...  ...  ...  ...  2  ...  ... ... —  оны  жабу  үшін  қосымша  ақша  қаражаттарыніздестіру.Бюджет тапшылығын ... ...  ақша  ...  ...  Бүл  жол  ...  әлуметтік   -экономикалықсалдарлары болатын инфляцияға жеткізеді. Өз кезегінде  ақша  эмиссиясыайналысқа  ақша  ...  ...   ...   да,   ...   түрдемемлекеттік бағалы қағаздар шығару жөне оларды коммерциялық  банктергеөткізу  арқылы  да  ...  ...  ...  банктер  өзініңрезервтерін  көбейтеді  және   банктік   ...   ... ... ... көбейтеді.2) мемлекеттік қарыздар. Бүл жағдайда қаржыландыруға бос ақша қаражаттарыбар компаниялар, банктер және т.б. қатысады.3) шетелдік ... ... ... ... ... ...  ... ұйымдары, үкіметтер, банктер береді.4) ұлттық байлықты пайдалану. Бұл  ...  ...  ...  ... ... ... ... көбейту бюджет  тапшылығын  қаржыландырудыңәдісі емес, оны қысқартудың амалы болып табылады.Бюджеттің  кірістерін  көбейтуге  және  ...  ...  ...  ...  басқа  экономикалық   дағдарысқа   қарсы   шаралардыңжиынтығында нысаналы басқаруға бағытталған ...  ...  жөне  ... ... ... ... ... тұрақтандыруға  жағдай  жасайды,  оныңәлеуметтік экономикалық дамуына жердемдесетін болады.Бюджет  тапшылығына   ...   ...   ...   үш   ... ... ... бюджет. Мұндай бюджет мұндаға дейін  фискалдықсаясаттың мақсаты деп есептелді. Алайда бюджеттің мүндай ...  ...  ...  ...  қарсы  бағыттылығын  азайтады.  Бюджеттітеңгеру тіпті экономикалық циклдың ауытқуын ұлғайтуы мүмкін.  Жұмыссыздықтыңболуы жөне халықтың табысының құлдырауы ...  ...  ...  автоматтытүрде  қысқарады.  Бұл  жағдайда  бюджетті  ...   үшін   ...   ... ... арттыруы, не мемлекеттің  шығыстарын  қысқартуы,не бүл екі әрекеттіде жүзеге асыруы қажет.  Қорытындысы  ...  ... және ... одан ... ... болып табылады.Бюджетті  теңгеру  саясаты  сонымен  бірге  инфляцияны  үдетуі  мүмкін.Инфляцияның болуы кезінде ақшалай ... ...  ...  ...  ... ... ... артығын жою  үшін  мемлекет  мына  шаралардықолдануы тиіс: не салықтардың  мөлшерлемелерін  ...  не  ... ... не бүл екі ... ... пайдалануы тиіс.Циклдік негізде теңгерілетін бюджет. Бүл  тұжырымдамаға  сәйкес  бюджетжыл сайын  емес,  экономикалық  циклдың  ...  ...  ...  ...  үшін  мемлекет  тапшылықты  әдейілеп   жасай   отырыпсалықтарды азайтады жөне шығыстарды көбейтеді.  Экономиканың  ...  ... ... ... ... және ... ...  ал  пайдаболған  бюджеттің  артығы   құлдырау   ...   ...   ... ... ... ... ... саясат  және  экономикалық  циклішінде бюджетті теңгеру жүргізіледі. Құлдыраулар мен өрлеулер тереңдігі  ...  ...  ...  ...  ...   өзі   ...   циклдіктеңгерімділігін бұзатындығы бұл тұжырымдаманың әлсіз буыны болып табылады.Қаржының   ...   ...   ...    ... инфляциялық емес толық қамтылуды қамтамасыз  етуге  жету  үшінжалпы экономиканы теңгеру болып табылады. Бұл түжырымдама  кезінде  ... ... ... болып табылады, бюджет тапшылықтары  мен  мемлекеттікборыштың да, бюджет  ...  да  ...  ...  ...  Бұл  ... өсуге қарай салық жүйесі бюджетке түсетін түсімдерді  автоматтытүрде  қамтамасыз  етеді,  ал   ...   ...   бұл   ... ... ... ...  ...  өзін-өзі  қаржыландырадыдеп шамалауға болады. Бұдан басқа, мемлекет салықтармен  іс  жүзінде  шексізайла-шарғы  жасай  ...  және  ...   ...   жаба   ...   ... ... ... тапшылықтар мен ірі мемлекеттік  борыштың  болуықалыпты экономика үшін қауіпті емес деп шамаланады[15,75б].Циклдік негізде және  ...  ...  ...  теңгерілетінбюджеттің тұжырымдамасына бағдарланған  фискалдық  саясат  ақша  ...  ...  ...  бюджет  тапшылығының   қалыптасуына   бақылауды,мемлекет шығыстарының  бағыттары  ...  ...  ...  ... ... ... шаралардың  негізделген  бағдарламасын  әзірлеудіқажет ...  ... ...  ... кірістер  мен  шығыстарыныңжағдайын қарастырсақ, 2008 ... ... ...  ...  ... ... ...  бойынша  түскен  түсімдерді  ...  ... ... 11,4% ... жэне 2 338,0 ... ...  ...  немесеЖІӨ-нің  24,0%  құрады  (2005   жылы   ...   ...   27,6%).   ... ... ... 10,5% өсіп ... 22,7% болды (2006 жылы ЖІӨ-нің 26,3%)  Түсімдердің  неғұрлым  өсімі  халықаралық  ...  және  ... ... ... ... ... құн ... бойынша  42,3%-ға, акциздер бойынша 41,9%-га жеке табыс  салығы  бойынша  34,2%-ға  өсуіменбайқалды.Корпоративтік табыс салығы ... жэне ... ... ...  түсімдер  тиісінше  6,9%  және  10,3%  ...  бұл  ...   ... ... өзгеруіне байланысты болды.Капитал сатудан түсімдер 2006 жылғы ЖІӨ-нің 0,5%- нан 2006 жылы ЖІӨ-нің0,8%-на дейін 2,2 есе ... бұл ... ...  ...  ... ... ... 8,2 есе  және  жер  сатудан  түскен  түсімдердің49,6% өсуімен қамтамасыз етілді.Мемлекетгік бюджеттен 2007 жылы 2150,6 млрд. ... ... ...  ... 22,1% ... (2006 жылы  ...  26,1%).  Бұл  ...  2007  жылғаарналған   қаржыландыру    ...    ...    ...    ...    ... ...  және  жер  қойнауын  пайдалану»  (44,1  %),«мәдениет, спорт, туризм  жэне  ...  ...  (42,2%),  ...  қала  құрылысы  жэне  құрылыс  ...  (41,0%)  ...   ... ұлғайды. Әлеуметтік салаға арналған шығыстар арасында білім  ... ... ... және ... ...  22,3%,  ... 20,4% ... ұлғайды.Мемлекеттік бюджет 2006 жылғы 46,7 млрд. теңгеден (ЖІӨ-нің 0,6%)  ұлғаяотырып, 2006 жылы 81,6 млрд. ... ... ... ...  ... ... бюджеттің кірістері  2007  жылы  1  847,2  млрд.  теңгенікұрады ...  «2007  ...  ...  ...  ...  туралы»  Заңғасалынғаннан 9,8% және 2006 жылға ... ... ... ... ... тұру үшін, бюджеттік  процесс  қызметі  ... ...  ...  ...  ...  ...  -  билік  пенбасқару органдарының бюджетті құру, ... ... ... ...  ... ... туралы  есепті  бекіту  бойынша  ...  ...  ... ... ... ... «Бюджет жүйесі  туралы»  Заныңыңжыл сайын қабылданатын  «Республикалық  бюджет  туралы»   заңымен,  атқарушыбилік органдарының ... ... құру ... және  атқарылңғны  туралы  есеп   атқарушы  билікоргандарының функциясына,  ал  қарау  ше  ...  ...  пен  ... ... - маслихаттың     функциясына;     бюджеттің     атқарылғанынбақылау  иіліктің  екі   ...   ...   ...      ... ... ... (Бюджеттің жобасын  жасауды  бюджеткомиссиясына жүктейді. Бюджет процесін жүзеге асыруда   ...  ... роль ... ... ... Заңда мынадай мәліметер  көрсетілуі тиіс:-ресми трансферттен  алынған  табыс  көлемі,  бұрын  берілген  несиелербойынша негізгі  ...  ...  ...  ...  және  бюджет  дефициті(профициті);* минималды   еңбекақы,    ...   ...   ... ... ... ... ... Үкіметі резервтерінің көлемі;-   Қазақстан   Республикасының   мемлекеттік   кепілдіктер   бойыншаміндеттемелерді ... ... ...  ...  ...  ...  жергілікті  атқарушы  органдардың,Астана жөне ... ... ... ...      ... топтар бойынша шекті шығындардыңтізімі;* секвестрленбейтін республикалық жөне жергілікті бағдарламаларының тізімі;* жергілікті бюджеттен қаржыланатын маңызды ... ... ... ... ... ... ... туралы   Заң  жобасынҚазақстан  Республикасының  Парламентке  ағымдағы   жылдың   15  ... ...  ...  оған  ...  ...  ...  ...   отырыс   оқылымнан   кейін   ағымдағы   жылдың   ... ... ... ... ... ... тиісті өкімшілі бөлімшелердің өкімдерібюджеттік  комиссия  негізгі  болжамды  ...  ...  ... оны ... ...  ұсынады.Жергілікті  атқарушы  органдар  бюджеттіккомиссияның ұсыныстарын ескере отырып жергілікті ... ...  ...  ... болжамына 1 -қыркүйекке дейін ұсынады.Облыстык  өкілетті  органдар  ...  ...  ...   бюджеттерарасында  табыстарды  бөлудің  тұрақты   мативін   бекітеді.    ...  ...  ... ... республикалық бюджет  туралы  заң  күшінеенгеннен  күннсн  бастап,  екі  апта  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  өз кезегінде екі апта мерзім ішінде  оныңбекітілгені туралы шсшім қабылдайды[18,49б].Аудан (қала) ... ... ... ... кейін екі апта мерзімішінде бюджет жобасын маслихаттың қарауына ұсынып, олар, өз  кезегінде,  екімерзім ішінде оның бекітілгені туралы ...  ...  ...  ... ... шешімінде келесідей келтіріледі:- ресми трансферт түрінде алынған  табыс  жергілікті   бюджеттен  ... ... ... ... ... ... шығыстар,  несиелеу,  бюджетдефициті  (профициті)   және   ...   ...   ...   ... ... ... ... табыс бөлуін нормативі;- қоршаған ортаны корғаудың жсргілікті мемлекеттік мөлшері;- тиісті қаржы жылының содындағы ... ... ... ... ... ... мөлшері;- функционалдық топтар бойынша шекті шығындар;- секвестрленбейтін жергілікті  бюджет бағдарламаларының тізімі.«Бюджет жүйесі туралы» Заңда ...  ...  ...  ...  ...   Үкіметінің,   жоғарғы   мемлекеттік   органдардың,облыстық жергілікті  атқарушы  органдардың  ...  ...  ... ... ... ... ... салынған.Республикалық бюджеттің   атқарылуын  Қазақстан  Ресбупликалық  ... ... ... ... ...  ...  ...  атқару-органдар  қамтамасыз  етеді.  Егер  ...   ... ... ... ... шығыстарды өсіретінкірістерді төмендетін нормативтік-құқықтық актілер қабылдаған  жағдайда,  олқаражат ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бюджетқаражаты біріктірілген қалдығы жоғары тұрған бюджетке алынбайтын  жергіліктіатқарушы органның негізгі қарызын, жергілікті бюджеттің кредиторлық  ... ...  ол  егер  ...  ...  ...  ...  бюджстбагдарламасын қаржыландыруға жұмсалады.Секвестрленбейтін бағдарламалардың  тізімін  Қазақстан  РеспубликасыныңПарламенті мен жергілікті ... ... ... қаржы  жылының  бюджетітуралы Заң мен шешім қабылдаған кезде бекітеді.Республикалық   бюджеттің   атқарылғаны   ...    ...    ... ... ...  пен  Республикалық  бюджеттің  атқарылуынбақылайтын Есеп комитетіне есепті жылдан кейінгі  жылдың  1-шілдесіне  дейінтапсырады. ... ...  Есеп  ...  ішкі  ...  ... ... ... туралы айлық есепті тапсырады.  Жергіліктіатқарушы органдар бюджеттің атқарылуы  туралы  жоғаргы  атқарушы  орган  ... ай ... ... мен ... Алматы қалалары Қаржы  минстрлігінеай сайын есеп береді. Қаржы министрлігі Қазақстан Республикасының  Үкіметінереспубликалық  жөнс  ...  ...  ...  ...   атқарылуытуралы ай сайын береді[19,39б].Республикалық бюджеттен мемлекеттік  мекеменің  шығынын  қаржыландыруғаарналған сметаны ... ...  ...  ...  шешімге  сәйкесжүмсалуын Қаржы  министрлігі  ...  ...  ал  ...  ...  ...  ...  ...  пайдаланылуын   атқарушы   органдарбақылайды.Республикалық бюджеттің атқарылуын Есеп комитеті  жергілікті  бюджеттіңатқарылуын  ...  ...  ...  ...  ...  ...   Қаржы   министрлігі    мен    оның    ...   ... ... және ...  орган  міндетті  түрде  хабарлай  отыруынбақылайды.Салық  жинау  және  басқа  міндетті  төлемдерді  ...  ... ... ... орны ...  ...  салық  қызметіасырады.  Салық   органдарының   ...   ...   мен   ... ...  құқықтарын  бұзу  жауапкершілігі  мемлекет  заңдарыменанықталады.Салық төлеушілерге (салық зандарын бұзатын) жасырған сомаларды қайтару,заң  бұзу  ...  ...  ...  ...  ...   ...   бюджеткетөлемдерді кешіктіргені үстеме төленеді.Облыстық атқарушы Мемлекеттің кәсіпорындар, мемлекеттік  мекемелер  менхалық арасындағы қаржылық қатынастарды бюджеттік ... деп ...  ... ... ... ... ретіндегі  ерекшелігі,  біріншіден,олар мемлекет қатысатын бөліс процесінде  ...  ...  олар  ...  ...  қамтамасыз  етуге   арналған   ақша   ... ... ... және ... ... ... ... мен бюджетаралық байланыстар қаржылық  ресурстардықалыптастыру, бөліс және қайта бөліс процестері арқылы белгілі болады.  Оларөз арнауы мен ... іске асуы ... жүйе ... ...  яғни  ... ... деңгейдегі  бюджеттер,  бюджетаралық  арақатынастар  мен  ... ... ... -  ол  ...  ...  ...  бюджеттік  жүйеніұйымдастыруы және олардың  өзара  байланысының  ұйымдастырушылық  формалары.Бюджеттік  жайлы  ұйымдастырушылық  түсінігі  ...  ...  ... ... ... жүйе мен ... құру ... енгізеді.Бюджеттік құрылым елдің мемлекеттік  қүрылымдық  формасымен  анықталадыжәне  ...  ...  пен  ...  ...  ...   ... ...  құрастыру,  қарау,  бекіту  мен  ...  ...  ...  бөлу  ...  өкілеттіліктерін  реттейтін   қүқықтық   нормаларнегізделеді.  Бұлар  бюджеттік  жүйенің  буындарын  құрайды,  ...  ... ... ... ... ... іске ...   Республикасының   бюджеттік   жайластырушылық   ...   ...    ...    ...    ...    ... автономия да, мемлекеттітілік те жоқ  [25,12б].  Олар  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...  және  әлеуметтік  процестерді   орталықтандырылған   басқаруғабағынады. Жалпы ...  ...  ...  ...  ...  ... және ... процестердегі бюджеттің рөлі  мәні  арқылыанықталады.Бюджеттік  процестегі  ...  және  ...  ...  ...  арасындағыбүктемелеуленген   қатынастарды   бюджетаралық   қатынастар   деп    ...  ...  ...   тек   қана   ...   ...   ... аймақтар бюджеттер  арасындағы  қатынастардан  тұрмайды,  оғанаймақтар ішінде  облыстық  және  ...  ...  ...  ...  ...  қатынастардың  негізі   болып   мемлекеттік   ... ... мен ...  ...  ашу,  бюджет  деңгейлеріарасында кірістер мен ... бөлу ... ... ...  ҚР БЮДЖЕТТІ ТҰРАҚТАНДЫРУ ӘДІСТЕРІ МЕН ЖОЛДАРЫ1.  Республикалық  және   жергілікті   ...   ...   ... ... алғаннан кейін Қазақстан Республикасы  өзінің  жеке  бюджетсаясатын қалыптастыра ... ...  ...  ...  ... бірі «Бюджет жүйесі туралы»  болды.  Республикадағы  бюджетаралыққатынастарды реттеу заңдылықтарының негізі осы заң болып табылды. Бұл  ... ... ... республикалық  бюджетген  тәуелсіз,  сонымен  қатартөменгі  деңгейдегі  бюджеттердің  қалыптасу  үрдісіне  ...  ... ... ... ... ... қолда    бар  қаражаттарынеркін пайдалануға кұқық берілген.Елбасы халқына  жолдауында  айтқандай,  «Ең  ...  ол  ...  емес  ...  ...  шағын  және  орта  бизнес  үшін  ...  ...   ...   ...   ...   ...  ...  орны  өндіруші  сектордың  экономикалық  қайтарымынарттыру есебінен өтелуі тиіс». Осы  жолдауда  ...  Жаңа  ...  ... ... ... 2007 ... қарағанда  зейнетақылардың  орташа  мөлшерін2012 жылға қарай 2,5 есе, оның ішінде 2009 жылы – 25%  ,  2010  жылы  –  ... 2011 жылы 30% ... ... ...  ...  Бұл  ретте  2011  жылыарқаулық ... ... ... ең ... ...  ...  ... -ға дейін өсірілуге тиіс;- мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және  арнаулы  мемлекеттікжәрдемақылардың  мөлшерін  2009  ...  ...  жыл  ...  ... 9% ... сәби бір ... ... дейін күтіп-бағуға берілетін  ай  сайынғыжәрдемақыны  ...  ...  ...   ...   ... алғанда 2007  жылғы  жәрдемақының  мөлшерінен  2,5  есегеарттыруды;- 2010 жылдан бастап 4 және одан  да  көп  бала  ...  ... ... ... 2007 ... қарағанда  4  еседенасыра өсіруді;- бюджет саласы  қызметкерлерінің  жалақысын  кезең-кезеңмен  өсіруарқылы 2012 жылы 2 есе ... оның ...  2009  жылы  –  25%,2010 жылы – 25%, 2011 жылы 30% ... ... ... ... ... атажұртына көшіп  келу  үшін  оралмандарға  бөлінетін  жылсайынғы квотаны 2009 жылы 5 мың ... ...  ...  ... мың ... ... ... игілікті қамтамасыз ету өмір сүру сапасын арттырумен, ... ... адам ... ... қатар жүргізілуге  тиіс.  Еліміздіңғылыми, білім беру және денсаулық сақтау кешендерінің басты мұраты ... ... ... ... ... ... тиіс. Сондықтан  мынабағыттарда мақсатты түрде жұмыс жүргізу ... ... ... ... Тұрғындардың  әлеуметтік  әл-ауқатын арттыруға арналмаған барлық шығындарды қысқарту қажет.Орталықта нәтижелілікке бағытталған бюджетті  өмірге  ...  ... ... ... жүзеге асырылып жатыр. Бұл жұмысты жергілікті  жердегідеңгейде де дамыту  қажет.  ...  ...  ...  нақты  қамқорлығынсезінуге тиіс.Жаңа  әлеуметтік  ...  ...  ...  ...  спортғимараттары тұрғындарға сапалы,  озық  және  ең  ...  ...  ... ... ... тиіс.Екінші.  Әкімдер  инфрақұрылымдарды,  әсіресе,  жергілікті  маңызы  баржолдарды барынша дамытуды қамтамасыз етуі ... Жер  ...  ...  бөлу  ...  ...  ... ... жер телімдері ашық аукциондар арқылы бөлінуге тиіс. Бұл  ... ӘКК ... ... жер ... ғана ... ...  жүргізген  тексерістер  Астананың  және  ...   ... жер ... ... ала ... ...  мен  жеке  тұлғалардыңесебіне сатылып кеткендігін анықтады. ... ...  ...  ...  ... ... шенеуніктер, бұл жерлерді нарықтық бағамен сатып,  ешқандайшығын шығармай-ақ мемлекеттің есебінен баюда.Оларға бұл жерлерді мемлекетке өз ...  ...  ...  ... ... ... ... қорғау  органдары  бұл  іс-әрекеттердің  заңдылығынжәне ондай адамдардың жауапкершілігін анықтауға міндетті.Қазақстандағы бюджеттік үрдіс «Бюджет  ...  ...  ...  үш  рет(1991, 1996, 1999 жылдар) ... ... ...  сонымен  іргелесе  кележатыр. Соңғы қабылданған (1999 ... жаңа заң ... ...  ... ... ... ... бекіту, орындау және бақылаудың  жаңатәртібі  анықталды.  Осы  заңмен  ...   ...   ...   ... қағидаларына өзгерістер енгізілді, атап айтқанда:Орталық  және   жергілікгі    билік    ...   ...   ...     және     ...     ...     ... ... анықталды;Аймақтар бюджетінің жеткіліктілігін қамтамасыз ету үшін  олардың  ...  ...  ...   деңгейлерінің   арасында   табыстарды   бөлубелгіленді;Бюджетгің кредиторлық қарызының өсуінің алдын алумеханизмдері жасалынды;Барлық ... тыс ... ...  заң  ...  ...  ...  ...  болғанмен,  бюджет  үрдісінжеткілікті деңгейде реттеуге дәрменсіздеу, кемеліне  жетпеген  болып  шықты.Сонымен 2004 жыддын 24 сәуірінде ... ... ...  (2005  ...  ... ... ...  енді).  Бұл  Кодекс  бюджеттік  жэне  бюджетаралыққатынастарды  реттейтін  және  ...  ...  ...  істеуінің   негізгіережелерін, қағидалары мен механизмдерін,  бюджет  ...  ...  ... ... ... ... - бұл  ...  үрдісіндегі  жоғары  және  төментұрған бюджеттердің арасындағы қатынас. Бюджет мемлекеттің  өз  функцияларынорындауды  қамтамасыз  ету,  ...  ...  ...   ...   ... ... ... болып табылады.  Сондықтан  мемлекеттік  ... ...  ...  ...  ...  ...  үшін  жеткіліктіқаржы құралдарымен қамтамасыз ететіндей, өзара қарым-қатынастың  ... ... ... ...  ...  тиімді  бюджет  саясатынжүргізуге  ынталандыратындай  бюджетаралық  қатынастардың  оңтайлы   моделінқалыптастыру талап етіледі.Бюджетаралық  ...   ...   ...   пен   ...  үшін  аса  ...  және  соған  орай  қазіргі  кезеңдегі   ... ... ... ... ... қатынастарды, соның ішінде  бюджет  деңгейлеріарасында табыстарды бөлуді реформалау 1998 жылы  басталған  еді.  Табыстардыбөлу тұрғысынан ... ... ... үш ... ... ... 1995 жылдың 1 шілдесінде қабылданған  Салықтық  Кодекстесалықтар мемлекеттік бюджет  деңгейлері  бойынша  ...  Онда  ... ... бойы ... отырған  әр  түрлі  тәсілдері  қолданылды.  ... ... ...  ... ... мен ... қаласынан басқа) -  жалпы  түсімдердің100 ... құн ... — 10 ... 100 ... ... ... алынатын табыс салығы барлық аймақтарда  дерлік  40  ... жеке ... ... ... салығы. 1997  жылдан  бастап  қосымшақул  ...  ...  ...  ...  ...  1997-1998   жылдарыбюджетаралык реттеу заңды   және  жеке  тұлғалардан  ...  ...  ... ... ... 1999 ... ... барлық облыстар бойынша  республикалықжәне жергілікті бюджеттер арасында  табыстарды  бөлудің  бірыңғай  нормативібелгіленді. Осы уақыттан бастап заңды ... ... ... ...  ... ... бойынша акциздердің 50 пайызы, занды  түлғалардан  алынатынтабыс салығы мен әлеуметтік салық - 100 ... ... ... ... ... 2002 жылдан бастап бюджет  деңгейлері  арасында  салықтыңнақты түрін  бөлшектеуді  жүзеге  ...  ...  ...  ... және ... ... табыс көздері дәл айқындалды.Елдің әлеуметтік-экономикалық даму қарқынын ескере отырып,  мемлекеттікбасқару  жүйесін  одан  әрі  ...  ...  ...   ... осы бағытта  бірқатар   ілгері  қадамдар  жасалуда.  Атап  ...  ...  2001  ...  24   ...   №713   Жарлыгыменмемлекеттік басқару  деңгейлері  жэне  ...  ...  ...  өкілеттіліктерді  ажырату  жөнінде  Мемлекеттік  комиссия  ...  ...  ...   ...   ...   деңгейлері   арасындамемлекеттік қызметтерді тиімді  бөлу,  сондай-ақ  бюджетаралық  қатынастардыжетілдіру жөнінде  ұсыныстар  ...  ...  ...  Комиссия  жұмысыныңшеңберінде  Қазақстан  Республикасы   Премьер-Министрінің   2002   ...   ... №4 ... ... ...  деңгейлері  мен  бюджетаралыққатынастарды жетілдеру арасындағы өкілеттіліктерді  шектеу  тұжырымдамасыныңжобасын  ...  ...  ...  ...  ...  жергілікті  бюджеттердіңтұрақтылығын қамтамасыз ететін бюджетаралық қатынастарға оңтайлы  ... ... ... төрт нұсқа жасақтады.Біріншісі - оған тұрақтылық элементтерін  бере  отырып,  орта  ... ... ... мен ...  ...  ...  ...  арқылықазіргі  тәртіпті  сақтау   көрсетілген  тәртіпке  сай   бюджет   ...  ...   ...  ...  ...  бөлу  ...  ...  проблемаобілыстардың,   айталық,   ...   ...   ...   ...  ... деңгейде есептелсе  де,  әрқашан  алымдардың  белгіленгенмөлшерінің әділдігі ... ... - ... нақты аймақ үшін жеке орта  мерзімдік  кезеңге  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...  анықтау.  Осы  нұсқа  бюджеттік  алымдар   тетігін   алып   ... ... ... ...  теңестіруді  көздейді,  яғни  төлемсалынатын кірістерден  жеке  ...  ...  жэне  ...  ...  ... ... және жергілікті  бюджеттер  арасында  қайта  бөлудіжүзеге асыру ұсынылады.Үшінші нұсқа  -  ...  ...  ...  ...  ... ... ... жеке табыс салығын  жэне  әлеуметтік  салықтыорталықтандыруды  ...  ...   ...   Осы   ...   ... орта ... ... тұрақтандырылған  республикалық  бюджеттенжергілікті    ...    ...    ...    ...     ... Көрсетілген нұсқа бюджеттік алымдар жүйесінен бас  тартып,бюджетаралық қатынастардың  қарапайымдылығын  және  айқындылығын  қамтамасызетеді.Төртінші нұсқа - ... ... ... ... ...   және   аймақтық   экономикаға   ...   ...   ... ... ... ...  үшін  салықтармен  реттелетінжеке  табыс  салығын,  әлеуметтік   ...   және   ...   ... ... құн ... ... көзделген.Бұдан басқа  бюджетаралық  қатынастардың  ұтымды  үлгісін  қалыптастырушеңберінде  селолық  округтердің  бюджетгерін   ...   және   ... ... ... мәселесі қаралатын  болады.  Осы  мақсаттатұжырымдамаға сәйкес ... ...  ...  заңды  тұлға  мәртебесіберіледі. Бұл оларға шаруашылық басқару құқығындағы ... ...  ... ... және  ...  емес  құқықтар  мен  міндеттерді  сатып  ...  ...  ...  ...  ...  өз   атауы   бар   мөр   ...  ...  ...  ...  ...   бойынша,орталықтандырылмаған бюджет жүйесі әлдекайда тиімді. Себебі  мұнда  шешімдерәр  түрлі  ...  ...  ...  ...  ...  салу  ...  менбюджеттік  қызметтердің  арақатынасы  біртіндеп  сол  ...   ... мен ... ... ... ... әрбір  деңгейіжоғары қайтарымдылыққа ие болады.  Бұл  үшін  ...  ...  ... ... Атап  ...  ...  қоғамның  болуы,  аймақгардың  өзішінде  инвестиция  тарту  үшін,  жұмыс  ...  үшін  ...  ... шығындық өкілеттіліктердің    нақты    түрде    бөлініп    берілуіжәне   ... ... ... ... ... ...  ...  салықтықәлеует пен мен объективті қажеттіліктерге сай жасалуы қажет.Мемлекеттік бюджеттің басты көзі республикалық бюджеттің кірістері 2008жылдың 1-ші желтоқсанындағы жағдай ...  ...  ...  тапқан  (ҚосымшаА).Мемлекеттік  бюджеттің  кірістері  (трансферттерді  есептегенде)  ...  1  ...  ...  ...  ...  ...   100,5  ...  және іс  жүзіндегі түсімдер 3 557,7  ... ... ... жылдың 1 желтоқсанына  мемлекеттік  бюджеттің  салықтық  түсімдербойынша жоспары 22,0 ... ...  ...  байқалады.  Салықтықемес түсімдер 20,3 млрд.теңгеге асыра орындалды. Негізгі  капиталды  сатудантүсетін түсімдер 21,4 млрд.теңгеге орындалмады.2008 жылдың есеп ... ... ... ... ...  салықтүрлері бойынша байқалады:-  корпоративтік  ...  ...  ...  808,4  ...   ...  783,0  ...  түсті,  жоспар  96,9%-ға  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  кемуінебайланысты, осыдан дербес шоттарда  артық  төлемдер  ...  ...  ... ... ... ... жүргізілмеді.- әлеуметтік салық бойынша жоспар 97,8%-ға атқарылды, 230,7 млрд.теңгежоспарда бюджетке 225,6 млрд.теңге түсті, атқарылмау  себебі  2008  ...  ... ... ... 30%-ға ... ... табылады.- қосымша құн салығы бойынша – 65,2  млрд.теңгеге, оның  ішінде:  ішкіөндіріс ... ...  ...  құн  ...  –  27,1  млрд.теңгеге,импортталатын тауарларға салынатын қосылған құн салығы – 38,2  млрд.теңгеге.Сонымен қатар, бірнеше салық ... ... ...  ...  орындалды:жеке табыс салығы – 6,7 млрд.тенге,  ...  ...  ...  бойынша  7,8млрд.тенгеге, көлік құралдарына салынатын салық   0,8  ...  ... ... да ... пайдаланғаны үшін  түсімдер  –  8,6  млрд.тенгеге,халықаралық саудаға және сыртқы  операцияларға  салынатын  салықтар  –  ... ... ... ... ... түсімдер жоспарларының орындалуыағымдағы жылдың қаңтар-қазан айларында республика бойынша  ...  ...  ...  тиісті  кезеңіне  қарағанда  20,4%-ға,  ...  ...  ... ... артуымен шартталған.Айталық, жеке табыс салығы бойынша жоспар 102,8%-ға  атқарылды  немесе234,6 млрд.теңге жоспарда бюджетке 241,3 млрд.теңге ... құн ... ... 677,0 ... ...  ...  611,8млрд.теңге түсті, жоспар 90,4%-ға атқарылды, оның ішінде:- ішкі өндіріс  тауарларына  ...  ...  құн  ...  бойыншажоспар  85,1%-ға  атқарылды  немесе  181,4  млрд.теңге  ...  ...  154,3  ...  ...  2008  ...  1  желтоқсанындағы  жағдайбойынша бюджеттен өтеу 207,1 млрд.теңгені құрады.- импортталатын тауарларға  салынатын  ҚҚС  ...  495,7  ... іс ... ... 457,5 ...  құрады  немесе   92,3  ... ... ... ...  мен  ...  және  ... салаларындағы өсу қарқынының бәсеңдеу проблемаларына байланысты.Акциздер  ...  ...  54,6   ...  ...  ...  3,0млрд.теңгеге жете атқарылмай 51,6 млрд.теңге немесе 94,4%-ға  түсті.Табиғи және басқа ресурстарды пайдаланғаны үшін түсімдер бойынша 118,3млрд.теңге жоспарда ...  126,8  ...  ...  ...  ... ... ... роялти бойынша 18,3 млрд.теңге  жоспарда  бюджетке  19,2  млрд.теңгетүсті. Жоспардың орындалуы уран өндіру ... ... ... ... ортаға эмиссия  үшін  ақы  ...  ...  62,3  ... бюджетке өз  қызметін  арнайы  жер  қойнауын  пайдалану  тәртібіменжүзеге асыратын табиғатты пайдаланушылардан  ...  ...  ...  ...  үшін   ірі   ...   ...   Қазақстан   РеспубликасыҮкіметінің 28.12.07 ж. № 1314 қаулысымен ... ... ...  эмиссиябойынша базалық және  шекті  төлем  ставкаларын  енгізумен  ...  ... ... 106,7%  ...  жете  ...  4,8  ...  ...  бонус   бойыншабайқалады,  бонустар  жер  ...  ...  ...   ... ... ...  олардың  түсуі  жер  қойнауын  пайдалануғажасалған  келісім-шарттарға,  сондай-ақ  келісім-шарт  аумақтарында  ... ... ... ...  ...  және  сыртқы  операцияларға  салынатын  салықтарбойынша жоспар ... ... ...  278,9  ...  орнынабюджетке 374,5 млрд. теңге түсті. Жоспардың артық  орындалуы   шикі  мұнайғаэкспорттық  кедендік  баж  ...  ...  ...   2008ж.  ... ... ЭКБ ... 271,9 млрд.теңгені құрады.Салықтық емес түсімдер бойынша жоспардағы 55,5  млрд.  теңгенің  орнынабюджетке 75,8 ...  ...  ...  ...  ...  ...  құрады.Жоспар көрсеткіштерінің негізгі артығымен  орындалуы  2006  ж.  және  2007ж.Бойынша дивиденттердің 7,6 млрд. ... ... ...   ...   ...   ...   бөлінетін   трансферттер(субвенциялар, субсидиялар, мақсатты трансферттер) тұрақты   әрі    мақсаттыболуы    ...    Бұл    ...    ...   ...   ...  ...  мен  ...  күшейте  түседі.  Әр  түрлібюджет деңгейлері арасындағы  бюджетаралық  қатынастар  жүйесі  бірлік  ...  ...  ...  қажет.  Бюджетаралық  қатынастар   жүйесінәтижелі жұмыс ... үшін  ...  ...  және  ...  органдардыңқызметін күшейту керек. Сонымен, бюджетаралық қатынастарды  реформалау,   еңалдымен,   жергілікті   ...  ...  ...   ...   ... ... ... арттыруға бағытталуы қажет.Бюджет жүйесін ұйымдастыру келесідей негізгі ... ...  ...    ...   ...   ...   бюджетжүйесін көрсетеді; толықтылық қағидасы  бойынша  үкіметтің  барлық  қаржылықоперацияларының  бюджетге  ...  жэне  ...  ...  ...  менжұмсалған шығындарды білдіреді; нақтылы  қағидасы   қаржылық  операциялардыңбюджеттегі   ...   ...    ...    ...    болдырмауқажеттілігін қарастырады; жариялық қағидасы бойынша  бюджеттердің  шығындарымен табыстары туралы мәліметгер баспасөз ...  ...  ... ... ... ... ... осы қағидалар толық  орындалыпотыр деп тұжырым жасауға болмайды.Бүгінгі   күні   бюджет    ...    ...    ... күрделі мәселелердің біріне айналды. Сондықтан  бюджетаралыққатынастарды жетілдіру мәселелеріне жеке бөлім арналып отыр.Қазіргі  кезеңдегі  ...  ...  ...   ...   ...   қатынастардың   жетілдірілмегені   болып   табылады.    ... түп ...  -  ...  пен  ...  ...  ...  ...  бөлінбеуі[43,84б].  Осыған  орай   мемлекеттік   басқарудеңгейлері   арасындағы   ...    ...    және    ... ... ... мәнге ие болып отыр.Бюджетаралық қатынастар  жұмылдырылған  салықтар  мен  ...  ...   және   ...   ...   ...   ...  бойынша  әр  түрлі  билік   органдары   арасындағы   қатынастардыбілдіреді.Республиканың    ...    ...    ...    ...    ондыілгерілеулеріне  қарамастан  шешімін   табуы   тиіс   ...   әлі   ... ...  ...  бірі  -  ...  ...  аумақтарбойынша және әр түрлі деңгейдегі бюджеттер арасында бөлу механизмі.Әлемдік тәжірибеде бюджеттер  арасындағы  салыктарды  бөлу  мәселелеріншешуде ... ... ... салықтарды сәйкес деңгейлер бойынша  бекіту:   федералды,  аймақтықжәне жергілікті (федеративті  мемлекеттерде)  немесе  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... құқығыбасқарудың әрбір деңгейіне беріледі;- сапықтардың үлестік бөлінуі;-  салық    салу    базасын     ...     ...     ... ... ... ... ... салуға сәйкес құқықтардың болуы.Бекіту әдісі жалпымемлекеттік реттеуші салықтар  мен  табыстардың  әсерету  механизмін  көздейді.  Олар  ...  ...   ...   ...  ...  ...  ...  бюджетке  белгіленген   тәртіппенбекітілген  нормативтер  бойынша  салықтар  немесе  басқа   да   ...   ...   ...   ...   ...   облыстарға   қалаларға,аудандарға   жалпымемлекеттік   ...   ... ...   ...    ...   қамтамасыз    етіледі.    Бұл  ...  ...  ...  ... ... жасалатынын білдіреді.Бюджет жүйесіндегі табыстарды  бөлу  ең  ...  ...  ...  ұзакмерзімді негізде әр түрлі  деңгейдегі  бюджеттерге  ...  ... ... ... бюджеттік  тәртібінде жүзеге асырылады.Бекітілген табыстар бюджеттердің  табыс  бөлігінің  негізін  қамтамасызетеді. Мұнан басқа, бекіту негізінде бюджеттер  ...  ...  ... ... ... ... асыру бірқатар объективті жағдайларға  байланыстымақсатқа  лайықсыз  болып  табылады:  әр   ...   ...   ...   бойыншагүсімдердің теңсіздігі; аймақтардың экономикалық  ...  ... т.б. ... ... бюджет жүйесіндегі табыстар мен шығыстар  арасындағыорынсыз теңсіздіктің күшеюіне әкелер еді.Аймақтардың  өзіндік   бюджеттерінің   ...   құру   ... ... болады:- тиімділік және орындылық;- аймақтық саясаттың жалпы мемлекетгік макроэкономикалық саясатқа сайболуы;- салықтық баламалылық.Салықтардың   ...   бір   ...   ...   ...   ... ...  ...   келіп,  аймактық  бюджетгержүйесін тұрақсыздандырады.Бюджеттік  реттеудің  мұндай  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   мүмкіндігінен   айырылып,   мемлекетсалықтарынан дайын түсімдердің ... бір ... ғана ...  ...  ... аймактар мемлекеттің салық саясатының  нәтижелеріне  мүлдем  мүдделідеп айтуға болмайды. Керісінше, салықтық түсімдер өскен сайын, сол  ... ... ...  ...  де  ...  ...  ...  мүдделігі«енжар»  болып  келеді.  Бұл  жағдайда  мемлекет  пен  аймақтар   ... ... ...  ...  ...  ...  ...  ғанашектеледі.Республикада 1996 жылдың аяғынан бастап жүргізіліп келе жатқан аймақтықсаясат тұжырымадамасына сәйкес бюджеттер  ...  ...  ...  ... ... ... өту ... Бірыңғай тәсілдеме  барлыкаумақтар үшін бірыңғай нормативтік аударымдарды  белгілеуді  ...  ... жэне ... ... ... ... ...  негізделген.Бұл барлық аумақтардың ерекшеліктерін, олардың  ...  ... ... ...  ...  өткен  себептерге  сәйкес  салықтарды  бекіту   әдісіжергілікті бюджеттердің дұрыс қызмет ... ... ... ...  ... түсімдерді бөлу кезінде салықтарды бекіту әдісін  салықтық  үлестікбөлу әдісімен үйлестіре отырып қолдану ... деп ... ... бөлу ...  ...  ...  билік  деңгейлеріарасында бөлуге жарамды бюджетгік түсімдердің түрлерін дұрыс таңдауды  талапетеді. ... ... ... ... ... бар. Бірінші әдіс  бойыншасалықтар  жиналған  аймақтың  аумағындағы  әкімшілік   бірліктің   ... Бұл ...  ...  -  оның  ...  және  ... органдарына түсімдердің  белгілі  бір  бөлігін  ...  ...  ...  ...  ...  келесі  әдісі  бойынша   аумақтарғажалпымемлекетгік салықтарға қосымша  ...  ...  ...  етіледі.  Бұлқосымша салықтың көлемі белгілі шекпен анықталады. Осындай «салыққа  үстеме»жүйесі тиімдірек қызмет ...  ...  ...  қосымша  салықтарды  жинаукезінде аймақтық билік органдары орталық  үкіметтін  одан  да  ... ... ... алады.Үстемелер  бюджет  жүйесінің  әр  түрлі  буындары  арасындағы  салықтықтүсімдерді ... ... ... бірі  ...  ...  Мемлекеттіксалыққа салынатын үстемелер экономикасы нарықтық қатынастар негізінде  дамыпотырған мемлекеттерде кеңінен ... ... ...  үшін  ... жаңалық емес. Нарыққа өту кезеңінде жергілікті бюджеттердің  табыстарынқұрудың ... ... ... ... ... ...  ... индикаторларының бір қызметін атқарды.Қазіргі жағдайда, әсіресе жергілікті басқару жүйесін реформалауға орай,жергілікті  бюджеттердің  ...  ...  ...  ...  ...  болыптабылады. Бұл әдісті тиімді пайдаланудың басты шарты - мемлекетгік  ... ... ... ... ойымызша, Қазақстанда бюджеттер  арасындағы  табыстарды  бөлудіңаталған  барлық  әдістерін  тиімді  ...  ...  ...   ... Дәл ... ... салықтық түсімдердің нақты  түрлерін,  олардытағайындаудың өзіндік  ерекшеліктерін  ескеруге  мүмкіндік  береді.  Дамығанелдердің бюджеттік тәжірбиесі ... ...  ...  міндетгі  түрдеұштастырылуы арқылы бюджет жүйесінің буындары арасында  табыстарды  бөлу  еңтиімді ... ... ... ... ... да бюджет  түрлерібойынша салықтар мен  табыстарды  бөлу  жүйесі  біртұтастық  және  дербестікқағидасына негізделуі тиіс. Осы  ...  ...  ...  ...  жәнеолардың үйлесуі аймақтар арасында жэне аймақтар  ішінде  қаражаттарды  қайтабөлудің ерекше механизмінің болуын көздейді.Бұл механизм келесі құраушылардан ... ... ... аудан аумағында құрылатын қаржы  ресурстарының  жалпы  ... ... ... ...  ...  бөлу  механизмін  ескере  отырып,бюджеттік ресурстардың үлес салмағын анықтау;- аймақтарда құрылатын өзіндік ... ...  үлес  ...  ...  ...  Енді  ...   деңгейінде   қалыптасқан   бюджеттікресурстарды басқару мәселесіне  тоқталайық.  Аймақтың  қаржылық  ... ... ...  ...  ...  және  ... ... аймақтық  қаржылық  өзін-өзі  қамтамасыз  ету  ... ...  ...  ...  ...  ...  мүмкін  болады.Бюджеттік реттеудің басымды мақсаты аймақтағы барлық меншікті ...  ... ... ... ... ... ... өзін-өзі  қамтамасыз  етуімен өзін-өзі дамыту  қабілетін  ...  ...   ...   табьшады.Мысалы, меншік объектісі болып, тек үйлер,  ... ... ғана  ... капитал, өнім және табыс та алынады. барлығы мүліктік  ...  ...  ...  ...  ...  Сонымен   бірге    меншікқатынастары  өмір  сүру  ...  мен  ...  ...  ...   ... ... да ...   айтқанда,  қазіргі   кездегі    меншік    қатынастары   аймақтықжүйелердің  ...   ...   ...   ...   пен   оның   ... ... ... бағытталмаған. Аймақтық меншік  құрылымы  екібөлімнен тұрады:- ... сала ...  оны  ...  ...  ... жүргізіледі;- өндірістік   сала   меншігі,  аймақтың   экономикалық  әлеуетініңөсуін ... ...  ...  ...   ...   ...   басқару   үрдісінорталықсыздандырудың мәні ерекше.Жергілікті басқаруды ... ... ел  үшін  оңды  ... ... атап ... ... ... аймақтар -күшті мемлекет» қағидасына жету;-   орталық   билік   ...   ...    ...  мақсаттары   мен   міндеттеріне жұмылдыру;- аймақаралық айырмашылықтарды теңестіру;- мемлекет  пен  аймақтардың  ...  ...  ...  ...  үшін  ...  онды  әсері  ретінде  олардыңәлеуметтік-экономикалық жүйесінің  ...  ...  ... ... ... мемлекет болып табылатын еліміз үшін жергілікті органдарға өзфункцияларын  жүзеге  асыру  үшін  дербес  қаржы   ...   ...   ... сөзсіз. Қаржысыз аймақтардың  дербестігі  қамтамасыз  етілмейді.Жергілікті   бюджеттер   ...   ...   ...   ...   ... ... ... бюджет арқылы ұлтгык деңгейде шешіледі.2. Республикалық  бюджетті тұрақтандырудағы  фискалдық  саясаттыңқалыптастыру бағыттарыҰлттық экономиканың нарықтық қатынасқа  өтуі  ...  ... ... толығымен пайдалануды қарастырады, олардың ішіндегі  еңмаңыздыларының бірі ... ... ... ...  ...  іскерлік  белсенділік  деңгейін   ...   ...  ...  салу  және  ...   ...   ...   жұмсаумүмкіндіктерін пайдалануды қарастырады.Фискалды жүйенің, мемлекеттің әлсіз жағдайы кезінде де  ...  ...  ...  пен  ...   ...   ...   икемді   "түзілгентұрақтандырушы"  ретіндегі  қабілеті,  оны  ағымды  ...  ...  ... ... ... ...  Өндірістің  көтерілуі  кезінде  салықмеханизмі кірістерді  мемлекеттік  бюджет  есебіне  прогрессивті  түрде  ... ... ...  ...  ...  ...  ...  Фискалдысаясат  -  мемлекеттік  бюджеттің  кірістері  мен  шығыстарының  ...  ...  ...   ...   ...   қамтылуына   жәнеинфляцияға қарсы жалпы  халықтық  өнім  ...  ...  Ол  ... саясатының құрамды бөлігі  және  қаржы  саясатының  өзекті  ... ...   ...   ...   ...   ...   қаржы   ресурстарынпайдаланудың   негізгі   бағыттарын,   қаржыландырудың    ...    ...  ...  ...  ...  ...  ашық   керінуіне   қолжеткізуге бағытталған, нормативтік  базаның  сенімділігін,  салық  ... ... ...  ...  ...  ...  инвестицияныңқысқартылуын және мемлекеттік  шығындардың  құрылымын  жақсартуды,  халықтыңнеғұрлым аз қорғалған жіктерін ... ... ... ...  шынайымүмкіндіктерін айқындайды.Фискалдық  саясат  міндеттерін  іске  асыру  мынадай  негізгі  бағыттарбойынша ... ... ... ... жүргізуді жетілдіру;- шығыстарды  мемлекеттік  мекемелер  мен  кәсіпорындардың  функцияларынтолық көлемде тиімді орындалуын ... ... ... ... ... нәтижелілігі мен тиімділігін, соныңішінде бюджет процесінің барлық деңгейлерінде бюджеттік  ... одан әрі ... ... ...  дамуға  бағытталатын   бюджет   шығыстарын   тиімді   қалыптастырудыңжүйелілігін  қамтамасыз   ету   ...   ...   ... ... іріктеу процесін реттеу;- бюджетаралық қатынастарды жетілдіру бюджет жүйесінің түрлі  деңгейлеріарасында кіріс және ... ... ... ... ... саясат пен бюджетаралық қатынастың  өзара  байланыс  мәселесінқарастырып көрейік. Қайсыбір мақсатқа жетуге бағытталған фискалды  ... ... ... ... ... Біз ... саясатты мемлекет  алдынақойған стратегиялық тапсырмаларды шешуі үшін мемлекеттік шығыстар мен  ... ... ... үкіметтің  қолданатын  шаралар  жиынтығы  екендігінбілеміз.Тек дәстүрлі түсінікте ғана фискалды саясаттың  шаралары  инфляция  менжұмыссыздық   ...   ...   және    ...    ...   Осындай   түсінік   фискалды   саясатты   жүргізудің    ... ... Ал ... ...  ...  саясат  тік  жәнекелденең теңестіруге бағытталған. ... ... ... ...  ...  ...  мен  мемлекеттік  шығыстарды  бюджет   жүйесі   деңгейіндеманипуляциялауда. Осы көзқарасты Т.Ф.Юткина да  растайды,  ол:  ...  ...  ...  ...  ақырғы  мақсаты  -мемлекеттік  бюджеттіңкірістері  мен  шығыстарының  арасындағы  теңдігіне  қол  ...  ... ... ... ... тармақтары  арасында  теңдей  бөлуден,азаматтардың әлеуметтік  қамтамасыздығының  аймақтық  деңгейін  ... деп атап ... ...  ...  ...  әсерін  басқа  жағынан  дақарастыруға болады. Мезоэкономика деңгейінде мемлекеттік реттеуде,  ... ...  ...  мен  ...  ...  ...  арқылыжүзеге  асырады:  құқықтық,  әкімшілік   және   экономикалық.   Экономикалықреттеушілер ретінде біз  ...  ...  ...  Яғни  ...  ... оның  ішінде  орталық  билік  органдары  және  бюджетаралыққатынас  субъектілерінің  арасындағы  фискалды  ...  пен  ... ... ... болып табылады.Соңғы жылдары бюджетаралық  қатынастар  саясатында  маңызды  өзгерістерболды. Бюджетаралық қатынастар  жүйесін  жетілдіру  орталық  пен  ... ... ... ... ... дамуындағы  мемлекеттікбасқарудың теменгі деңгейінің мүддесін  кетеру  мен  жергілікті  бюджеттергетүсетін түсімдердің тұрақтылығын қамтамасыз ... ...  ...  ...  пен  ...  ...  арасында   тығызбайланыс болады. Бюджетаралық ... ...  ...  ...  ... ... жүзеге асыру мүмкін емес.Қалыптасқан бюджетаралық  қатынастар  жүйесін  бағалаған  кезде  ... ... ...   шығыстарды   бөлу:   әрбір    деңгейіндегі    ...    ... ... ... ... деңгейіндегі биліктің фискалды  өкілеттілігі.З.Фискалды  жүйенің  тік  және  көлденең   теңестірілуі   ... ... ... ... атқарылуы;Фискалды саясаттың міндеттерін іске асыру шеңберінде мемлекеттің  ... ... ...  ...  ...  ...  әрі  ... қамтамасыз ететіндей түрде тарату керек.  Бұл  үшін  экономикалықжәне бюджеттік  жоспарлаудың  нарықтық  экономика  ...  ...  ...  құру  ...  Бағдарламалық  құжаттарды  оңтайландыру   жәнебіріздендіру,  ...  ...  ...  шығыстарымен   нақты   өзарабайланысын белгілеу бұл жұмыстың ... ... ... ...  ...  ...  ...  әдісін  одан  әріжетілдіру мақсатында ... ... ... ...  ... ... олардың республиканың әлеуметтік-экономикалық  дамуынаәсерін  бағалау  жүйесі   әзірленеді.   Бұл   бюджет   ...   ... ... ... ... ... таңда бюджет шығыстарының мынадай басымдықтары айқындалды:- денсаулық сақтауды реформалау және ... ... ... дамыту;- әлеуметтік реформаларды одан әрі тереңдету;- индустриялық-инновациялық даму;- жаңа тұрғын үй саясатын іске асыру.Бюджет ... ... ... ... ... ... ... реттеу құралдары негізгі үш топқа бөлінеді:1)    жоспарлау және болжау;2)    салық-бюджет жүйесі;3)    ... ... ... ...  ...  үш  деңгейден  тұрады:  орталық,  аймақтық   жәнежергілікті.  "Бюджеттік  федерализм"  түсінігі  ...  ...  ...  Ресей)   және   жекелеген   деңгейлердің   бюджетініңавтономиялығы  мен  бюджетаралық  ...  ...  ... ... ... бюджет деңгейлері арасында бөлу әр түрлі  болады,ол салық-бюджет жүйесінің құрылымына тәуелді.Бюджетаралық қатынастардың маңызын ашу кезінде бірнеше жағдайларды ... жөн, ... ... ... ... ... ... салықтарды бюджет жүйесінің  тармақтары  арасында  тұрақты  негіздебөлу;- жеткілікті  ...  ...  жоқ  ...  ...  ... ... механизмдері арқылы теңестіру;- қарама-қарсы қаржы ағымын мүмкін деңгейге дейінқысқарту.Бюджетаралық қатынастардың ... және  ...  ...  ... ... үш ... ...  шығыс   функцияларын   белу:   әрбір   деңгейдегі   ...   ... ... ... ...  ...  ресурстармен  қамтамасыз  ету   функциясын   ...   ... ... ... ...  ...  қаржыландырулуықажет?- бюджеттік трансферттер жүйесі: билік деңгейлерарасындағы қаржы қаражаттарының ағымы қандайжәне олар қандай жағдайларда қажет?Бюджетаралық қатынастар облыстар мен қалаларының  ...  ... ...  ...  ...  орынды  экономикалық  саясаттыынталандыруға, жергілікті атқарушы органдардың барынша тиімді  әрі  нәтижелімемлекеттік  қызметтердің  біркелкі  ...  ...  ...   ... ... ... ... бюджеттік  бағдарламалардың  бөлінуі,  республикалықжәне  ...  ...  ...   түсімдер   заңмен   белгіленді.Жергілікті ...  ...  ...  ...  ...  ...  алудыжүзеге асыруға рұқсат берілді.Бюджеттер деңгейі арасында кірістер мен шығыстарды бөлудің  қалыптасқанжүйесі алдыңғы жүйемен  ...  ...  ...  ие  ...  және  ...  бюджет  арасында  кіріс   қайнар   кездерінсалықтарды бөлмей нақты ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының "2007 жылға арналған республикалықбюджет туралы" заңында қарастырылған  ...  мен  ...  ... ... ... жөн (Кесте 2).2 кесте. 2007 жылдың жергілікті бюджеттер ... ...       |                          ...    ...    ...      |Барлығы                   ...   ...   ...   ||2      ... ...             ...    |34 749 426  ...    ||3      |Ақтөбе облысы             ...    ...    |1079129     ||4      ... ...             |24 536 504  |46 722 803  ...    ||5      ... облысы             |66 570 278  |23508511    ...    ||6      ... ...        |32 700 845  |54 890 106  ...    ||7      |Жамбыл облысы             ...    ...    |21 326 306  ||8      ... ...        |20287610    |31 460 769  |11 173159   ||9      ... ...          |42 674 098  |50 351 767  |7 677 669   ||10     ... ...          ...    |27287 135   |14811 753   ||11     ... облысы           ...    |32 302 857  ...    ||12     ... ...          |42 293 640  ...    ...    ||13     ... облысы           |29 703 360  ...    |3810519     ||14     |С ... ...       |11 628324   ...    ...    ||15     |О- ... облысы       |27 049 025  |67 088 244  ...    ||16     ... ...             ...   ...    ...    ||17     ... ...             |38 224 549  ...    ...    ... құрамындағы 14  облысының  он  бірі  субвенцияны  пайдаланыпотыр. Басқаша айтқанда ... ...  ...  доноры"  категориясынан"орталық бюджет реципиенті"  категориясына  ету  процесі  жүріп  ...  ...   ...   ...   жүйесінің   жергілікті    бюджеттердіңжеткіліктігін қамтамасыз етулеріне ынталанбайтындығын  ...  және  ... ... атқарушы  биліктің  жергілікті  органдарының  бюджет  кірісініңқосымша қайнар ... ... ... ... ...  қатынастар   саясатының   негізгі   мақсаты   мемлекеттікбасқарудың барлық деңгейлеріне ...  ...  ...  ... ... және ...  ...  функцияларды  жүзеге  асыруы  үшін,оларды жеткілікті қаржы қаражатымен қамтамасыз ету болып табылады.Бюджетаралық қатынастар  ...  ...  ...  ... түсімдер мен шығыстардың бюджет деңгейлері арасында  бөлінуінен  бастауалады  әрі  өзара  қатынастардың,  ең  ...   ...   ...  мен  тұрақтылығын  қамтамасыз  етуге,  әрбір  басқару   ... ... ... ...  қызметтерді  көрсету  деңгейіноларды алушыларға жақындатуға бағытталған.Бюджет ... ... ... ... ... трансферттер  менбюджеттік  несиелермен,  облыстық  және  ...  ...   ... ...  кірістерді  бөлу  нормативтерімен  реттелетін  болады.  Ресмитрансферттер  ...  ...   ...   ...   ағымдағы   мақсаттытрансферттер, дамуға мақсатты трансферттер болып бөлінеді.Бюджетаралық қатынастарды  реттеу  нысандарын  айқындау  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ...   актілернегізіндегі  өңірлердің   объективті   бюджеттік   қажеттіліктерін   бағалаунәтижелері, ... ... ... ... болады.Өңірлердің экономикалық дамуының тым күшті саралануы  салдарынан  кірісбазасының  ...  ...  ...   бәлінбеуіне   байланысты   ... ... ... ...  тең  қол  ...  жету  ... ... мен бюджеттік  алынуларды  қамтитын  жалпы  сипаттағыбюджетаралық  трансферттердің  ...   ...   ...   ... қамтамасыз етілу деңгейін теңестіру саясаты жүргізіледі.Республикалық  және  ...   ...   ...   ...  ...  ...  субвенциялар  мен   алып   ...   ... және  ...  бюджеттер,  республикалық  маңызы  бар  қала,астана бюджеттері арасындағы ...  ...  ...  ...  ...  ...  көлемдері  туралы"  Қазақстан  Республикасының  2004жылғы  9  қарашадағы  №602-ІІ  ...  ал  ...  ...  пен  ... ... ... ... бар қалалар)  -  облыстық  ... ... ... ... мен алынулардың  көлемі  әр  үшжыл ... ... ... ...  кезеңге  арналған  жалпы  сипаттағы  ресми  трансферттермөлшерін ... ... ... атқарушы органдардың  салық  әлеуетінұлғайтуға  мүдделілігін,  жергілікті  бюджеттердің  шығыстарын  жоспарлаудыңанықтығын ... ... ...  ...  ...  ...  ... жасалуын күтпей, жергілікті бюджет жобасын  қалыптастыруды  жүзегеасыруға мүмкіндік алады.Жалпы сипаттағы ресми трансферттердің үш жылдық  көлемінің  әрекет  ... ... ... ...  бюджетаралық  қатынастарды  реттеуқұралы болады.Алдағы ... ... ... ...  ...  функциялардың  тиістіөтемақысыз жүктелуіне жол бермеу қағидаты қатаң сақталады.2007 жылдан бастап бюджет ... ... ... орта ... ... көтеріліп және мемлекеттік арнайы жәрдем ақы мөлшері көбейді.Еңбекақының  және  стипендияның  көбейуіне   байланысты   ...  ...  ...  ағымдағы  мақсатты   трансферттер   өтемақышығыстарына қаралған.Ағымдағы  мақсатты  ...  ...  етіп  және  ...  ... ... (секторалық) немесе өңірлік  бағдарламалар  шараларыныңорындалуына қарастырылады.Мемлекеттік,   салалық   ...   ...    ...  инвестициялық  жобалардың   (бағдарламалардың)   іске   асыруыныңорындалуына мақсатты трансферттерді дамуға беріледі.Білім беру, денсаулық ... ауыз ...  ...  ету  объектілерінсалу және қайта жаңарту мен тұрғын үй салу орта  ...  ...  ... даму бағдарламаларының өңірлік тұрғыдағы басым бағыттары болады.Осыған байланысты мақсатты трансферттерді тек мақсатты бағытына  ... ... ... ...  ...  ...  бақылаудыкүшейтуге ерекше назар аударылатын болады.Бюджет  теңсіздігін  ...  ...  ...   ...   ...   ...  ...  трансферттердің  негізгі  екі   типін   ерекшелеугеболады: тік  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... (бір деңгей бюджеттері  арасында).  Тік  бюджетаралық  ...  ...   және   ...   ...   деп   ...   ...  бюджеттік  өкілеттіліктен   шығатын   шығындар   қажеттілігінеқатысты   аймақтардың   кірістермен   ...    ...    ... ... ... ... трансферттер  мемлекеттік  өңірліксаясаттың нақты тапсырмаларын жүзеге асыруға арналған.Қазақстан Республикасында  жыл  ...  ...  ...  ...  ...    ...    құру    ...    нақтыланады.    ҚазақстанРеспубликасының  бюджет  жүйесі  дамуының   негізгі   ...   ...  ...  ...  ...  қол  ...  ...   көлемін   азайту   болып   табылады.   ...   ... ... ... ... ... бюджеттердің  меншікті  қаржылық  базасын  ...  ... ... ... ... санын азайту;-  республикалық  бюджеттен   қаржылық   көмек   көрсетуді   аймақтыңэкономикалық дамуын ... ... ... ... ... және тиімді пайдалануына бақылау  жасаудыкүшейту.Орта мерзімді кезеңдегі фискалдық  саясаттың  негізгі  ...  ... ... және  ...  ...  өсуінен  көрінетін  елэкономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру болып табылады.Орта мерзімді  кезеңде  бұл  мақсатқа  қол  ...  ...  ... шешуді қарастырады:- бюджеттік заңнамаларды жүйелендіру;- бюджет қаржысының тиімділігін көрсететін жәнеәлеуметтік-экономикалық саясаттың басымдығында ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын едәуір көтеругемүмкіндік  беретін,  жүргізіліп  отырған  бюджет  саясатына  ... ... ... ... басқару жүйесін құру;-   бюджет   ...   ...   ...   ...   және   ... тазалығын қамтамсыз ету, бюджет процесін жетілдіру;- экономикалық қызмет субъектілерінің салық жүктемесін ... ... ... және ... ...  жүйесін  қалыптастыру,  кәсіпкерліктідамытудың қалыпты жағдайын жасау, мемлекеттік бюджеттің  ... ету;- ... ... үлесін төмендету;- инфрақұрылымды және адами капиталды дамыту;- мемлекет көрсететін қызметтер сапасын ... ... ... ... ... ...  бюджеттiң   атқарылуының   бақылау   ...   ...  ...  ...  ...  оны  халықаралық  ережелерге  сәйкесжетiлдiру  ...  ...  ...  ...  ...  ... қызметiнiң қалыптасып  жатқан  ерекшелiктерiн  ескере  отырып  жәнеәлемдiк практикаға қайшы келмейтiн және оны байыта түсетiн үдiстердi, ... және ... ... ...  ...  жинақталған  отандықтәжiрибемен ұштасуы тиiс.Әзірге Қазақстанда орныққан қаржылық және бюджеттік  заңдар  жоқ.  Оныңүстіне   ...   ...   ...   ...   бар    ...  Есеп  ...   мен   мәслихаттардың   тексеру   комиссияларыіздерiнiң мiндеттерi мен қызметтерінің ерекшелiктерiне  байланысты  ... ... ...  да  Есеп  комитетiнiң,  мәслихаттардың  тексерукомиссияларының және  Қазақстан  ...  ...  ...  бергенмемлекеттiк   органдардың   талдау   және   бақылау   ...   ... ... мен ... ... ... өте шұғыл  және  олтаяу арада, оның ... ... заң ... ... шешiлуi тиiс.Осыған сәйкес  республикалық  және  ...  ...  ...  ...   ...   тәртiптi   сақтауы,   мемлекеттiкресурстарды  ...  ...  ...  кесiмдердiң   кемiстiктерiнiздеу талаптары Есеп комитетi  мен  ...  ...  ...  ...  ...  бағыттарға  айналады.  Заңдылық  өлшемiн   iскеасырудың ерекше мағынасы  осы  ...  ...  Мұны  Есеп  ...  ...   ...   комиссиялары   іздерiнiң   ...   ... ...  ...  ...  ...  Өйткенi  Қазақстан  РеспубликасыныңYкiметi өкiлеттiк берген ... ... ... тек  қана  ...  ...  ...  ...  шеңберiнде  жүзеге  асыра  алады.Оларды  ...  ...  және  ...  ...  ...   қана,   алзаңдардағы "сайлауларда" жүзеге асырылатын ... ... ...  ... ... ... жол ... керек.Қазiргi уақытта Есеп комитетi республикалық бюджеттiң атқарылуына, оныңiшiнде оның кiрiстерi мен шығыстарының ... ...  және  ... ... ... атқарылуына бақылау  жасайды  және  республикалықбюджет  қаражаты  есебiнен  жабылатын  шығыстарды  жүзеге  асыру  ... ... ... ...  ...  және  атқаруға  ықпалететiн нормативтiк құқықтық кесiмдерге талдау ...  ...  ... ... нәтижелерiне  оның  баға  беруiнiң  өлшемі,  біріншіден,бюджетке  кіріс  келтіру  резервтерін  ...  ...  ...  ... ... ... мен үнемділігі болуы тиіс.Осы тұжырымдама қызметтің жаңа түрін - Есеп комитетіне сараптама-талдаужұмысын енгізуді көздейді, ол есеп-талдау ...  ...  ...  ...  ...  атқарылуы  процесiндегi  қабылданатын   шешiмдердiңнегiзділігiн талдауды,  бюджет  ...  ...  ...  ... ...  баєдарламалардың  әкiмшiлерiнiң  қаржылық  қызметiнтексерудi қамтуы тиiс.Республикалық және жергілiктi бюджеттердiң атқарылуының бақылау жүйесiндамыту республикалық және ...  ...  ...  ...  жәнемақсатты   пайдаланылуын,   сондай-ақ   республикалық   және    ... ... ...  ...  ...  ала,  ағымдағы  және  оданкейiнгi бақылауды одан әрi нығайтуды және жетiлдiрудi талап етедi.Алдағы ... және ... ... агенттiктер мен комитеттердiңкөпшiлiгiнде  iшкi  бақылаудың  күштi  қызметтерiн  құру  жөнiндегi  ...   ...   ...   ...   ...   және    ... атқарылуын  iшкi  бақылауын  жүзеге  асыруымен  бiрге  әдiстемебазасын әзiрлеу, енгiзу және ... ...  ...  ...  рөлiнорындайтын Қазақстан Республикасының Yкiметi  өкiлеттiк  берген  мемлекеттiкоргандарды заң ... ... ... ... елде ... ... базасын, оны оқытудың  орталықтануынсақтай отырып,  ішкi  бақылаудың  аралас  жүйесiнен  орталықтың  қарамағынаншығарылған жүйесiне өту ... ... ... ... ...  жауапкершiлiгiн  едәуiр  арттыратүседi, өйткенi  олар  ...  ...  ...  ... ... заң күшi бар Жарлығына сәйкес, iшкi бақылаудың  ұйымдастырылуынжәне оның органдарының қызмет атқаруын қамтамасыз етедi.Мемлекеттік қаржылық бақылау ... ... ... құру ... ... негізгі қызметтер  кіреді.  Республикалық  бюджеттіңқаржыларын   пайдалануды   бақылауын   ...    ...    ... (әрі ... комитет)  қаржылық  бакылау  комитеті  (ҚБК)  жәнеоның аумақтық бөлімшелері жүргізеді, олар бақылау объектісінің  ... ... ... ... ... ...  келеді.  Бақылаужүргізуде, Комитет және оның аумақтык бөлімшелері Қазақстан  РеспубликасыныңКонституциясы, Азаматтық кодекс, ... ...  ...  ...  ...   ...   Қазақстан   Республикасының    заңнамаларын,    ҚазақстанРеспубликасы Үкіметі және Президент актісін, басқа да  ...  ...  ...  ...  ...  ...  стандарттар,  бекітілгенережелер, сонымен бірге сәйкес келетін бақылау бағдарламасын Қолданады.Мемлекеттік  ревизиялық  –  бақылау  ...  ...  ...  ... және ... ...  ...  жүргізгенде  ревизиялықжәне тақырыптық тексеріс барысындағы зандылықгы сақгау,  жасалған  қаржылықжәне   шаруашылық   операцияның   ...   ...   ...   ... және есепте дұрыс көрсетілуі, сонымен бірге олардың  қаржылықжағдайы мен ... ... ... тиімділігін, кәсіпорын жәнемекеменің қолдануын көрсету болып табылады.Қазақстан  Республикасы  қаржы  ...  ...  ...   ... ... алу ... ... мақсаты  мыналар болып табылады:-республикалык бюджетте ішкі бақылауды орындаужәне жергілікті бюджетте ... ... ... жүзеге асыру;-жүйелі тексерудің дұрыс құрылуымен, республикалықбюджеттен қаржыландыратын, мемлекеттік мекемелердің  қаржыландыру  ... ... ... ... ...  ...  ...  біргебюджет қарыздарын және республикалық бюджет бағдарламасының тиімділігі;- Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... емес қарыздарын мақсатты қолдануына бақылау жүргізу;-  ... ... таза  ...  ...  ...  бюджеттергетолық және уақттылы аударуымен-  шаруашылық  серіктестіктердің    табысты    ...  ...    ...  ...  ...  ...  ...   дивидент   есептелуінебақылау жүргізу;-республикалык және жергілікті бюджеттердің орындалуына  ішкі  ... ... ... ... және ... ... ... Мемлекеттікмекемелер мен республикалык  және  жергілікті    ...    ...    ...  ...  ...  ...   ...   ҚазақстанРеспубликасы қаржы Министрлігінің қаржылық бақылау  Комитетінің  жарлығыменанықталды.Бақылауды  жүргiзудiң  негiзгi   қағидаттарын   ...   ... ... ... мәнi ...  ...  ...  болыптабылатын республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң  атқарылуын  бақылаудыңстандарттарына  ерекше  назар  аударылатын  ...  ...  ... және iшкi ...  бөлiнуiне  байланысты,  бақылаудың  стандарттары  даәртүрлi  болады.  Сондықтан,  оларды  әзiрлейтiн  және  ...   ... ... ... бюджеттiң атқарылуын сыртқы  бақылау  стандарттарын  Есепкомитеті әзірлейді және бекітеді.Жергiлiктi  бюджеттердiң  атқарылуын  сыртқы   ...   ...  және  ...  ...  iшкi  бақылау   стандарттарынҚазақстан  Республикасының  Yкiметi  өкiлеттiк  ...   ...   ... ал Есеп ... оларды бекiтедi.Жоғарыда айтылғандар  бюджеттiк  бағдарламалау  әдiстерiнiң  енгiзiлуiнескере  отырып  республикалық  және   ...   ...   ... ... ... ...  жасаудың  және  ақпараттық  жүйесiнжетілдiрудiң, Есеп комитетiнiң, мәслихаттардың тексеру комиссияларының  жәнемемлекеттiк басқару органдарының республикалық және ...  ... ... ... ... жүйелерiн бiрiктiрудiң  қажеттiгiнрастай түседi.Есеп комитетiнiң қолданылып  жүрген  өкілеттіліктерiн,  мiндеттерi  менфункцияларын, оның  ішiнде  ...  ...  ...  ...   әрi   ...   Есеп   комитетi   мен    мәслихаттардың    ... ... ... ... ...  ...  бергенмемлекеттiк органдардың іздерiнiң өкiлеттiктерi,  құқықтары  мен  ...  ...  және  ...  ...  ...  атқарылуынбақылаудың кешендi жүйесiн қамтамасыз  етуiн  көздей  отырып  "Республикалықжәне  ...   ...   ...   ...   ...   ҚазақстанРеспубликасы Заңының жобасын әзiрлеу дер кезiндегi шара болып табылады.Мынандай ережелердi заңдастыру қажет:1) республикалық және  ...  ...  ...  ... мен субъектiсiн нақты айқындау.2)   Қазақстан   ...   ...   және    ...  ...  ...  негiзгi  органдарға   Есеп   комитетi,мәслихаттардың  тексеру  комиссиялары,  Қазақстан  ...   ...  ...  ...   органдар,   әкiмияттар   өкiлеттiк   бергенмемлекеттiк   ...   ...   ...   ...   ... ...  республикалық  және  жергiлiктi  бюджеттердiң  атқарылуын   бақылауолардың ... ... ... және ішкi ... ... ...  -  ...  бюджеттiң  Қазақстан  РеспубликасыныңYкiметi  тарапынан  атқарылуын  және  жергiлiктi   бюджеттердiң   жергiлiктiоргандар ... ... ... ... ...  ...  органдартарапынанбақылау.   Iшкi   бақылау-Қазақстан   Республикасы   ...   ... ... ... ...  асыратын  тиiсiнше  республикалық  жәнежергiлiктi ... ... ... ...  ...  бақылау  жөнiндегi  есеп  комитетiреспубликалық бюджеттiң атқарылуына сыртқы  бақылауды  жүзеге  ...  ... ... ... жетiлдiру жөнiндегi ұсыныстар жасайды.Мәслихаттардың тексеру комиссиялары жергiлiктi бюджеттердiң атқарылуынасыртқы бақылауды жүзеге ...  және  iшкi  ...  ...  жөнiндегiұсынысты әзiрлейдi.Қазақстан Республикасының Үкiметi өкiлеттiк берген мемлекеттiк органдарреспубликалық бюджет қаражатын пайдалануға  iшкi  бақылауды  жүзеге  ...  ...  ...  атқарылуының  сәйкестiгiн  сыртқы  бақылаудыжүзеге асырады.Әкiмияттар   өкiлеттiк   берген   ...    ...    ... ... ішкi бақылауды жүзеге асырады.Мемлекеттiк органдар мен мекемелердің бюджет  қаражатын  мақсатты  жәнетиiмдi ... ... ...  iшкi  (әкiмшiлiк)  бақылаудың  бiрбөлiгi болып табылады.4) бақылаудың түрлерiн айқындау, атап айтқанда:- сәйкестiгiн бақылау;-  бақылау  ...  ...   ...   және   ...  атқарылуы   туралы   ...   ...   ... ... ... ... келтiру дәрежесiн бағалау;Қаржылық есебiн бақылау - бақылау объектiлерi беретiн қаржы есептерiнiңдәлдiгiн, ... және ... ... ... - республикалық және жергiлiктi бюджеттер қаражатынпайдалану кезiнде бақылау  ...  ...  ...  ... бағдарламаларының мақсаттарын орындау дәрежесін бағалау.5) жұмыстағы қайталануды және қосарлануды ... үшін  ... ...  бюджеттердің  атқарылуын  бақылайтын  органдардың  арасындафункциялар мен өкiлеттiлiктердi айқын шектеудi көздеу.Республикалық  ...  ...  ...  ...  Есеп   ...  ...  үш  ...  жүзеге  асырады.  Қазақстан   РеспубликасыныңYкiметi өкiлеттiк берген мемлекеттiк органдардан келетiн бақылау  ... және  ...  ...  ...  осы  ...  ... республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылаудың  тиiмдiлiгiн  арттыружөнiнде ұсынымдар жасайды. Осы  негiзде  Есеп  ...  ...  ... ... Үкiметi өкiлеттiк берген мемлекеттiк орган дабақылаудың үш түрi бойынша да ішкi  ...  ...  ...  ... ... ведомстволық бақылауға баға  бередi  және  тексеруматериалдарын Есеп ... ... ... ... ... ...  тексеру  комиссиялары  сыртқы  бақылау  ...  ...  ...  ...  мемлекеттiк  органдар  жүзеге  асыратын  iшкiбақылаудың тиiмдiлiгiне баға бередi;- Қазақстан Республикасыныѕ Yкiметi өкiлеттiк берген ...  ... ... ... ... асырады;- әкiмияттар өкілеттiк берген мемлекеттiк органдар бақылаудыѕ  үш  түрiбойынша  iшкi  ...  ...  ...  ...   мекемелер   жүзегеасыратын  iшкi  бақылауларға  баға   бередi   және   ...   ... ... ... бередi.Республикалық және  жергiлiктi  бюджеттердің  атқарылуын  ...  ... ... ішкi бақылау қызметтерi құрылады.Жергiлiктi  бюджеттердiң   атқарылуын   сыртқы   ...   ...  ...  ...  ...   ...   ... жөнiндегi есеп комитетi жүзеге асырады.Республикалық және  жергілікті  бюджеттердің  атқарылуын  ішкі  бақылауоргандарының  қызметіне  ...  ...  ...   ... ... ... ... органы жүзеге асырады.Халықаралық  және  азиялық  INTOSAL  және  ASOSAI  ...   ... ... ... ... ... мақсаттары  менмiндеттерi жақын ПРООН, Дүниежүзiлiк  Банктiң  және  басқа  да  жобалар  ... іске  ...  ...  ...  ұйымдармен  байланыстардыұлғайту және нығайту қажет. Бұл  осы  заманғы  бақылау  ...  ...  ...  жол  ...  ...  ...  бақылау  органдарықызметкерлерiн оқыту және бiлiктілiгiн көтеру және  белгiлi  бiр  ... ... ... ... мәселелерiн шешуге мүмкiндiк бередi.Республикалық  және  жергілiктi  бюджеттердiң   ...   ...  мен  ...  ...  ...  ...  нормативтiкқұқықтық және басқа да  құжаттар  жарияланған  бюллетеньдердi  жүйелi  түрдешығарып отыруды ұйымдастыру ... ... ...  ...  ...  ...  республикалықжәне  жергiлiктi   бюджеттердiң   атқарылуын   ...   ...   ...  органдарды  сапалық  және  сандық  тұрғыдан  одан  әрi  нығайтумәселелерiн  жүргiзiлетiн  ...  ...  ...  және  ... ...  саны  мен  ...  мұқият  талдай  отырыпшешкен жөн.Тұжырымдаманы  іске  ...  ...  ...   ...   ... бөлiп қарауға болады:1)   Қазақстан   Республикасының    республикалық    және    ... ... ... нормативтiк құқықтық  базасын  жетiлдiру(2001  жылы  Қазақстан  Республикасының  тиiстi  Заңын  және  ...   ... ... да нормативтiк құқықтық кесiмдердi қабылдау).2)  2003  жылға  ...  ...  ...   ...   ... ... жүйесiн қажеттi әдiстемелiк жағынан қамтамасыз ету.3)  2004  ...  ...  ...  және   ...   бюджеттердіңатқарылуын  бақылауды  жүзеге  асыратын   мемлекеттік   ...   ... ... ... 2007 жылға дейін Ұлттық Банктiң, қазынашылықтың,  салық  және  ... ... және ... ...  ...  және  ... ... қолда  бар  және  енгізіліп  жатқан  ақпараттық  жүйелерінегізінде республикалық және жергілікті бюджеттердің  атқарылуы  үшін  ... ... ... ...  ...  -  телекоммуникациялықжүйесін құру және пайдалануға енгізу.Бюджет салық ... бұл ...  ...  жж  ...  ... ынталандыруға бағытталды. 2001  жылы  12  маусымда  қабылданған  (2002жылы 1 қаңтардан  бастап  ...  ...  ...  ...  және  ...  да  ...  ...  туралы»  жаңа  Салық  кодексіреспубликадагы салық салу және салық жүйесін жетілдіру нұсқасы болды.Салық ... ... ... ... ...  ...  жәнеаумақтық  ұстанымына   негізделген   корпорациялық   табыс   салығы   (заңдытұлгаларға  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... ұстанымдары салықтық  шегерім  сомасын  есептеу  кезінде  салық  ...  ...  ...  ...   ...   болсақ,   салықтолсушінің  материалдық  және  әлеуметтік  жағдайы,  оның  ...  ... ... ... ... екі жақ үшін ... ... салықтың жеңілдіктер» сияқты  салық  жадалығынайта кету  керек.  Ол  салық  ...  ...  ...  ...  ... ... істеп түріан  өндірісті  кеңейтуге  және  жаңартуга  жүмсалғанқаражатты ...  ...  ...  игеру  жолымен)  инвестиция  мақсатындақосымша жсцілдіктср жасауды қарастырады. Салық толемінің  мерзімін  ұзартудыбілдірстін «салықтық кредит» ... да ... ... ...  ұзартылғансалық төлемінің сомасы негізгі жэнс  айналым  капиталын  инвестициялау  ... ... ... алу ... ... ҚҚС-ны  есептеу  тәсіліқолданылатын  болды.  Бюджеткс  ҚҚС  төлеу  әдісін   ...   ... ... ... ... салық салудың дол осы түрі  бағаныырықтандырумен жақсы үйлеседі - баға жоғары болган  сайын  ...  ...  ...  өзгермегеи  жағдайда)  кеп  болады.   ...   ...   ... ... ... ... тиімді тұтқасы болып табылады.Кәсіпкерлікгі дамытуда және кеңейтуде (салықтық әкімшілдікті  жеңілдеіужолымен) Салық  кодексіне  енгізілген  салық  ...  ҚҚС  ...  ... алу ... «тіркеу табалдырығы» ұғымы  өте  маңызды.  Енді  есепкеалу кезінде бұл  әдістің  мәні  оның  ...  ...  ...  оиімгекатысты  есептелген  салыктын  барлык  сомасы  емес,  «кіріс»  және  ...  ...  ...  ғана  ...   ...   ... ...  әдіс  тауар  сатып  ...  ...  ҚҚС  ... ... ... жылдық белгіленген ең томенгі  15000 еселік  ЛЕК-га(МРП)  кәсіпкерлерге  сатып   алынған  ...   ...   ҚҚС   ... ... ...  сауда  айналымының  өсуі  әлемдік  тәжірибеденалынған тауарларды (жұмыс қызметтерді) «өткізу  орнына»  ...  ... 2001 ж. 1 ... бастап Қазақстан Рсспубликасы жерлерде  өткізілгентауарларға (жұмыстарға, қызметтерге ҚҚС салынбайды (экспорт бойынша  «нөлдікдеп аталады). Мұндай жағдайда ҚҚС салу  ...  ...  ...  ... ...  және  ...  төлеуші  мүдделерін  үйлестіретін  жүйсені  құрумақсатында 2003-2004 ... ... ... мынадай  өзгертулер  енгізілді,дәлірек айтқанда, 2004 1 қаңтарынан:салықтың аралық мөлшерлемесіп төмендегумен  ...  ...  ...  ... 30%-ға ... төмендетілді;әлеуметтік салықтың ең жоғарғы 20% мөлшерде7% мөлшерлемесінің кемімелі шкаласы енгізілді;-   қосымша құн салығының мөлшерлемесі 16%-дан дейін төмендетілді;өнім бойынша ... яғни  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  аумағында  қызметті  асыратын  ұйымдар    үшін,сондай-ақ халықаралық сауда портын дамыту мақсатында  ...  ...  ... ... субъектілер үшін табыстың мөлшерін  1,5 млм  теңгеден  ... ... ... ... арнайы салық  режимінің  саласы  кеңейтілді.  Мұндай  жағдайда  жекекәсіпкерлер  патент  ...   ...   ...   алады.   Ол   сонымен   қатаржеңілдетілген декларация негізінде  ...  ...  ...  ...  кезіндесалық салынатын табыс традациясын өзгерту жолымен жасалады;корпорациялық ... ... ...  ...  бойы  ...  ...  ... сактаған жағдайда  салық  төлеушілер  жүктемесін  шегеру  жүйесінжетілдіру  және  салық   ...   ...   ...   ...   ... біркатар нормалар енгізілді. Толық көлемдегі  шегерулерге  салықтөлеушілердің кредит,  депозит  жэпе  борышқорлық  бағалы  қағаздар  ...  ...  ...  ...  ...  Микрокредиттік  ұйымдардыңсалық салынатын табысын темендету бойынша норма  енгізілді,  бұл  ұйымдардыңжұмысы   қызмет   ...   ...   ...   ауыл   шаруашылығы   саласынамикрокредитгер беру ... ... ... ынталандыру мақсатында  микрокредит  беру  бойыншаоперацияларды қосымша құн салығынан босататын ... ... ... ... ... ... табысты болды. Бұл -  «ҚазақстанРеспубликасының бюджеттік кодексінің»  2004  жылғы  24  сәуірде  қабылданып,2005 жылғы  1  ...  ...  енуі  еді.  Оны  ...  республиканыңжинақталған тәжірибесі, бюджеттік  процестің  ішкі  проблемаларын  жан-жақтыталдау нәтижелері және оның ... ... ...  ...  үлгісі  негізболды.Бюджеттік кодекске бюджетгік жүйенің жаңа  ұстанымдары  енгізілген,  бұрынғыбюджеттік  ...  ...  ...  ...  ...  және   шығысбөлігін қалыптастыру ұстанымдары түбірімен қайта  қаралды.  Орташа  ... ... (үш ...  ...  ...  дами  ...  ...   жүйеленді,   бюджеттік    ...    ...    ... ...  ...  ...  ...  олардың  тиімділігінбағалау тәртібі жолға қойылды.  Жалпы  Бюджеттік  ...  ...  ... ... ... ... ... өткен  жылдарга  қарағанда  әлдеқайдажоғары деңгейде қалыптасуына негіз болды.Бюджетгік ... ... ... ...  ...  ...  ... даму  стратегиясын  әзірлеу  жэне  оны  ...  ... ... Осы  ...  жүзеге  асыру  міндеттерінен  ...  ...  ...   үшін   ...   артықшылықтар   анықталды:   ақпараттықтехнология,  ...  ...  және  ...  ...   ...   ... ... химия және мұнай  химиясы.  Оларды  жүзеге  асыруүшін  кәсіпорындарға,  шаруашылық  ...  ...  2003  ...   ... ... ...  ...  заңмен  реттелетін  инвестициялықжеңілдіктер қарастырылады:- ... ...  ...  бойынша  салық  төлеушілер  үшін  жылдықжиынтық табыстан жеңілдіктің  қолданылу  мерзіміне  ...  тең  ... ... тіркелген активтердің құлы шегеріледі;мүлік салығы бойынша салық ... ... ... ... ... ... ... бойынша мүлік салығын төлеуден босатьшады;жер салығы бойынша салық төлеушілер инвестициялықжобаны жүзеге асыру  үшін  сатып  алынган  және  ...  жер  ... жер ... ... ...  ...  жеңілдіктердің  басталу  күні   ҚР   ... ... ... ... белгіленеді. Осының бәрі соңғы жылдары  салықжүйесін реформалауда елеулі ілгерілеуге жетудің  ...  ...  ... ... өз ... ... Соңғы жылдары бюдокет кірісі  ЖІӨ-нің22-25%-ын құрайды және бұл  салыстырмалы  түрде  шағын  ...  ...  2005  жылы  ...  ...  кезекті   оңтайлы   төмендеуібасталады.  Жоғары  қосымша  құны  бар  өнім  ...  ...  ...  ...  үшін  корпорациялық  табыс  салығын  есептеудің  тәртібіосылай қарастырылады. ISО-9000 және 1400 халықаралық сапа  жэне  ... ... ... ... ... ... шарттарды  сақтағанжағдайда 50%-ға төмендейді. Инвестиция тартуды  ұлғайту  үшін  ... ... ... сәттен бастап 10  жылға  дейін  корпорациялықсалықтан босатылады. Тозған негізгі қорды жаңартуды  ынталандыру  үшін  2005жылдан ... ... ... ... және  ...  ... ... жатқызудың жаңа әдісіне көніу қарастырылады.  Үсынылатынэдіс белгілі бір кезеңнен өткеннен кейін тіркелген активтерді толық  ...  ...  ...  мүмкіндік  береді.  Негізгі   кордың   белсендібелігінің өтелуінің сң жоғары ... 4 ...  14  ...  ...  ... амортизациялық саясат негізгі капиталдың жаңаруын ынталандыратын  бастыфакгорлардың бірі болады.Мемлекеттік бюджет құралдары мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыруғапайдаланылады, олардың саны ... ... 400 ден ... Бұл ...  2003-2015  жылдары  Қазақстан  Республикасы   индустриалды,   инновациялық   дамустратегиясын ...  ...  үшін  ...  ...  ...  500  ... ... қаржы  бөлді.  Бұл  құралдар  негізінен  даму  институттарынқалыптастыруға,   ...   ...   ...    ...    тәжірибемемлекеттік ұлттық ғылыми шығыстардың 1/5 нен жартысына дейін өзіне  алатыныкөрсетіп  отыр,  ал  ...  ...  үшін  бұл  ...   ...   ... 2/3 -ке ...  ...  шығыстардың  жалпы  сомасында  ғылымғашығындар үлесі ... 20 ... ... ... 6-7%,  ...  Германияда,Ұлыбританияда, Италияда - 4-5%, Японияда 3-3,5%.Японияда фундаменталды зерттеулерді  қаржыландыруға  51,5%,  Германияда51,4%, ...  35%,  ал  ...  46,4%.  ...  ...  ...  ... ІЖӨ-нен орташа 2-ден  4%-ке  дейін  жұмсайды.  [1].  Ал  Қазақстандафундаменталды, қол-данбалы ғылымға зерттеулер мен ... ...  ...  ...  дейін  артты.  Сондықтан  да  орта  мерзімді  инвестицилық   -инновациялық  даму  ...  сай  ...  мен  ...   ... ... ... ... көтеру қажет.«Білім беру» функционалдық тобы бойынша шығыстар 2006 жылға дейін  0,1%өссе, жыл сайын ескенде ... 3,94% ... ... шығыстар  деңгейі  ІЖӨ-ге қатысты алғанда, Ұлыбритания  (1,3%),  Испания  (1,2%)  және  АҚШ  (0,4%)сияқты ... ... ... ... (6,86%), ...  (6,6%)  және  ... сияқты елдерден төмен. Білім - адам дамуы индексінің шешуші  компонентіболып  ...  Адам  ...  ...  1%-ке  ...  ...   ... алып ... Білім беруге шығындардың өсуі қазіргі  кезде  әлемдікбіліктілік талабына сай  ...  ел  ...  ...  үшін  ... ... ... даярлау қажеттілігінен туындап  отыр.  Сондықтандаболашақта білім бе-руге шығындарды ІЖӨ-ге 5-6% деңгейіне арттыру қажет.«Денсаулық ... ... ... ... ... ... ... азғана кеп.  Дамыған  елдерде  бұл  көрсеткіш  ...  ...  ...  ... ... ... құрылуымен денсаулық сақтауға  шығындар  2-3%деңгейінде сақталынады деп болжамдануда.«Әлеуметтік қамсыздандыру  мен  ...  ...  ...  ... ... ... ... ІЖӨ-нен 6%-ке жуық және ол болашақта  ІЖӨ-нен5,5% деңгейінде сақталынады. Бұл көрсеткішті АҚШ-мен салыстырсақ онда  5,5%,ол  Ұлыбританияға  (13,1%),  ...  (8,2%),  ...  (10,2%)  ...  негізгі  мақсаты  жумыс  істейтін  халықтың  табысын   ... ... ... ... ... ...  қамсыздандыру,сонымен қатар зейнетақымен қамтамасыз етуді жетілдіру. Мемлекеттік  ...  ең  ...  ...   ...   қайта   бөлінеді.   Мүгедектердіәлеуметтік, еңбектік ... жаңа ... ...  бұйымдардысатып алу  қоғамға  мүгедектерді  ...  ...  ...  ана  менбаланы қолдау және дені сау баланың туылуын ынталандыруды жетілдіру  бойыншашаралар қолға алынуда.«Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  0,73%-ке   дейін   2004   ... ...  ...  ...  ...  бұл  ...  ... 24,5% болады деп болжамдануда. Шығынның артуы,  арнайы  орта  мерзімді«Мәдени мұра»  ...  ...  ...  ...  ...  мақсатыхалықтың үлкен мәдени мұрасын оқытудың  толық  жүйесін  құру,  тарихи-мәденижәне архитектуралық ескерткіштерді қалпына келтіру, ... ...  ... ... тілде құру, ғылыми, биографиялық, көркем  арналарды  құру  жәнет.б.«Ауыл, су,  ...  ...  ...  және  қоршаған  ортаны  қорғау»функционалдық тобы бойынша 1,69%-ке  дейін  шығыстардың  өсуі  ... 2005 жылы ... азық ... ... ... ...  аяқталуынабайланысты.Шығыстардың елеулі үлесі аграрлық өндірісті  жандандыру  мен  ... өмір сүру ... ...  мен  ауыл  ...  қүруғабағытталуда.  Бюджет  құралдары  есебінен  «Ауыз  су»  ...  ... ... ... ауыз ...  ...  ету  қарастырылуда.  2004-2007  жылдары  Қазақстан  Республикасы  ауылдық  ...   ... ... шеңберінде  жылына  1,5  млрд  ...  ...  ...  ауыл  ...  ...  жол   және   сумен   жабдықтаужүйелерін құруға жүмсалынады.«Өнеркәсіп және құрылыс» тобы ...  ...  ...  ...  сайын  қысқаруда,  өйткені  2003-2015  жылдары  ...  ... - ...  даму  ...  ...  ... ... болжамдануда[2б].«Транспорт және байланыс» тобы бойынша шығыстар қазіргі  кезде  ... -ке ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін және  қоғаммен  экономиканың  қажеттілігіне  сай  ...  ...   ...  ...  транзиттік  корридорларды  дамытуға  жұмсалады.   Бұлбасымдық  ...  және  ...   даму   ...   ... ... ... ... Автомобиль жолдарының торабын дамыту  жәнеүстау, сақтап қалу үшін мемлекеттік бюджеттен ...  ...  ... ... ... қалпына  келтіруге,  жендеуге  қаржыландырунормативтері бойынша бөлінуде, ол транспорт инфрақұрылымын  дамытудың  ... 30% -нен көп емес ... ІЖӨ- нің ... ... ... мемлекеттік қызметкердің  еңбек  ақысы  өсті.  Кәсібимемлекеттік ... ...  ...  ...  ... ... мен біліктілігін арттыруға құралдар бөлінуде.Керіп отырғанымыздай  мемлекеттік  бюджетті  әзірше  даму  ...  ... ... ...  ...  толыққанды  қаржыландыру  үшін  ІЖӨкөлемін бюджет арқылы  қайта  ...  ...  ...  кем  ...  ... ... ...  кезде  мемлекеттік  бюджет  көлемі  ...  ... және ... емес  ...  ...  ...  20%-ке  ...  ғанақұрайды. Европа елдерінде мемлекеттік шығындар орташа 47% -ке  ...  ... ... ... ақы мен әлеуметтік қорларға шығындарды  қоспағанда34%, Японияда 35% құрайды.Мемлекет  ресурстарын  қайта  бөлу  ...  ...   ...  ...  ...  ...   құрылымдау   мен   даму   бағыттары,мақсаттарын ескеру қажет.Реттеудің спецификалық объектісі ... ...  ...  ... ... ... де, шығыс бөлігінде де  белгіленбеген.  Мемлекеттікжәне  муниципалдық  меншіктегі  ...  ...   ...   ...   ...  бөлімінде  табыстар  жіктемесінде   көрсетілген.   ...   ... ... түсімдер белек  көрсетілмейді,  бұл  мемлекеттікмүлікті  муниципалды  мүліктен  ...  ...  және  ...  ... ... табысты анықтауға мүмкіндік бермейді.Мұнан басқа мемлекеттік сектор салықтық және салықтық емесаударымдар  туралы  Қазақстан  Республикасы        ...   ... сай ... ... ...  ...  сектор  үлесітуралы  мәліметтерді  салыстыру   ...   ...   ...   ... ... жүзеге асырылу мен сенімділік дәрежесін  бағалауғамүмкіндік берер еді.Мемлекеттік бюджеттің шығыс жіктемесінің барлық түрі  ...  ... ... ... ...  ...  ...  етуші  әдістеменегізінде  мемлекеттік  секторға  ...  ...  ...   ... ... Бюджеттік жіктеме  баптарын  талдау  негізінде  ғана  жекелегенпайымдауларды түзуге болады.Сонымен функционалдық  жіктемені  қарастыру  ...  ...  бір  ... ... ... ... жатқызылмаған,  функционалды  жіктемебаптары ішінде оның үлесін анықтау әдістемесі әлі ... ... ... де  оның  ...  ...  ...  секторға  жатқызуға  мүмкіндік  ...   ...   ... ... ... ... ұйымдардан  түзілседе,  бұл  ресурстардыары  қарай  бөлу  өзге  ...  ...  мен  ...  бюджетін  орындаупроцесіне қатысуын болжамдайды.Осылайша мемлекеттік сектор бюджеттік  ...  ...  ... ... көрсету үшін бюджеттік жіктеме сәйкесінше  толықтырулар  енгізуқажет, бұл ағымдағы  бюджеттік  ...  ...  ...  «жоспарланған»мемлекеттік шығындарды бағалауға мүмкіндік береді.  Бюджеттік  параметрлердістатистикалық  мәліметтермен  түзу  кезінде  бюджеттің  ...   ... ... ... ...  бюджеттен  бөлінетін   аймақтық   мақсаты   ... ...  ...  ...  мен  өзге  ...  ... белгілі  пропорцияда  бөлінеді.  Осындай  бағдарламалар  шеңберіндемемлекеттік  тапсырыс  беруші  мен  ...  ...  ...  ... ...  ...  орындауға  жұмсалған  құралдарды  игеругеқатысуын анықтау үшін, мемлекеттік орындаушылардың  және  олармен  игерілгенқұралдардың ...  мен  ...  ...  ...  ...  құрамы  менсәйкесінше жұмысты атқарушылардың есебін ұйымдастыру қажет.Мұнан басқа мөлшері  мен  тиімділігін  ...  ...  ... ... ... ... ... қажет. Мұндай жүйені  құру  меноған  сәйкес  ...  ...  ...   ...   ...   ...  ...  сонымен  бірге  экономиканың  аталған   ... ... ... ... мүмкіндік береді.Мемлекеттік секторды бюджеттік  реттеудің  әрекеттегі  ...  ...  даму  ...  мен  ...  арқылы  анықталады.   Мемлекеттіксекторды   бюджеттік   қаржыландырудың   ...   ...   ...  ...  ...  ...   ...   әлеуметтік   қажеттілігінқамтамасыз ету және ІЖӨ арттыру  мен  құру  ...  оның  ... ... Осы ... ... ... ...  ішінде  бөлу  кезіндемемлекеттік басымдықтар ... ... ... сектордың стратегиялық басымдықтарын  қалыптастыруда,  оныңқызметі мониторингінде және ұтымды мөлшерінетілетін қаржы көлемі  ... ... ...  ...  ...  ...  ...  ірікәсіпорындарда қамтитын холдингке бекіту қажет. Холдинг  мемлекеттік  секторалдында тұрған аймақтық, ... ... ... тек қысқа мерзімді  ғанаемес, ұзақ мерзімді болашақтағы мақсаттарды бекітуі қажет.Қорыта  келе,  соңғы  жылдары  ...  ...   ... ... ... ... ... айтып өткім  келеді.Осы  жерде  мемлекеттік  кәсіпорындардың  көпшілігі  үшін  ...  ... ... асып ...  ...  проценттік  ставкағабайланысты бұрынғысынша қол жетімді  емес.  Өндірісті  ...  ... ...  ...  ...  Бұл  ...  ...  секторғатікелей инвестициялар өз мәнін сақтауы қажет, ал бюджет жақын  перспективадаинвестициялық процесті қалпына келтіруді реттеуде негізгі құралдарының  ... ... үшін ... ... ...  өте  ...  ...    проблемаға    айналып    отыр.     ...     ...  ...  ...   ...   ...   ...   қаржылық   мәселелері   өршуде.   Қаржыларды   ...   ...  ...   ...   ...   арасында   қарсы   қаржылықағындардың болуы,  жергілікті  ...  ...  ...  ... ... барлығы жергілікті  билік  органдарын  халықтың  өмірлікмаңызды проблемаларын  шешу  мүмкіндігінен  айырады,  ...  ...  ... тиімді салықтық-бюджеттік  саясатты  жүргізуге  кедергі  жасайды.Бюджеттік жүйе деңгейлері бойынша салық әлеуетін таратуды  ...  ... ... маңызды сұрағы әлі шешілген жоқ.Аймақаралық деңгейде, бюджетаралық реттеудің тиімсіз әдістерін қолдану,аймақтардың  ...  ...  ...  ...   ... ... ... деңгейінің  төмендігі  аймақтық  бюджеттердіңтрансферттердегі ... ...  және  оның  ...  ... Аймақтардың өзкүштерімен    тапшылықты    ...    ...        ...      ...  ...   Осы   ...   бюджеттік   жүйенің   тігіненбаланстану деңгейі туралы сұрақ ...  Егер  ...  ...  ... ... ...  бюджеттік  ресурстарға  жауап  берсе,  бюджеттікжүйе  тігінен  баланстандырылған  болып  табылады.  Тігінен  ... ... ... ...  бар.  ...  ...  ...  жүйедеңгейлері  арасында  кірістерді  тарату  функциясын   және   ...  ...   ...   және   ...   ...   ... өкіметке берген жен.Кейбір аумақтардың реттеуші салықтарының салық әлеуеті  ол  бюджеттергебелулер нормативін шамалы жоғарылату  ...  ...  ...  ...  ...  сұрамауға  мүмкіндік   жасайды.   Мұндай   ...   ...   ...   ...   ...   ...   ...    1998жылдыңкірістерді  қайта  тарату   арқылы,   бюджеттік   алып   ...   ... ... ... қарастыру жолымен түзетулер  жасауға  негізделді.Саяси тұрғыдан өзгеріс кірістерді ... ...  ...  ...  әкелетін,  биліктерді   орталықтандырмау   мәселесін   шешугемүдделі. Сонымен, 2002 жылы бюджет жобасына сәйкес  ...  ...  ... ...  ...  ...  салығы  толығымен  республикалықбюджетке беріліп, ішкі акциздер  және  қоршаған  ортаны  қорғаудан  ... ... ... ... көзі ... Өзгеріс  енгізудің  негізгісебебі, әртүрлі  өзгерістерге  ұшырауға  икемді  корпоративті  табыс  салығыоблыстық ...  ...  ...  ...  жасайтындықтан,  салықтытолығымен  республикалық  деңгейге   беру   ...   ...   ...  ...  ...  ...  Ал  акциз  сияқты  проблемалысалықты  әкімшіліктендіруді  жергілікті   деңгейде   ...   ... ... ... ... ... ... туады.Жалпы «Бюджет жүйесі» туралың заңына аталып өткен өзгерістер енгізілді,ал оның нәтижесіне 3-кестеде жыл қорытындылары ... ...  ... ... - ... ... ... түсімдерінің құрылымы|             |2005 жыл                       ...                    ||             ...    ... %    |Мемлекеттік  |Құрылымы, % ||             ...         |               ...       |            ||             ...                ...                 ||             ...    |Қурылымы, %    |Мемлекеттік  |Құрылымы, % ||             ...         |               ...       |            ...  |жергілікті  |рес-публикалық  |жергілікті  |республи-калық  |жергілікті  |рес-публи-калық  |жергілікті  | |Әлеуметтік салықҚосымша құн салығы ... ... ...  |150824 17572 54354  ... 4258 37789  |94,3 80,5 59,0  |1005,7 19,5 41,0  |166371 4089 78405  ... 21354 52449  |94,6 16,1 60,0  |1005,4 83,9 40,0  | ...   ...   ...   ...    ...    ... құрылымында болған өзгерістер  айқын  бейнеленген.  2007  жылғыбюджет жүйесіндегі  езгерістерге  сәйкес  ...  ...  ... ... ...  күрт  ...  ...  бұл  жағымсыз  үрдіс,өйткені   жергілікті   бюджеттердің    меншікті    ...    ...  ...  санының   жоғарлауына   әкеледі,   ...  ...  ...  ...  бюджетке  түсетін   салықтықтүсімдер 39,2%-ды ғана құрады. Бұл ... ...  ...  салығыныңтолығымен республикалық бюджетке  берілуінен  болған.  Ал  жоғарыда  ... ... ... ... ...  бұл  ...  ...      өзгерістердің    себептерін,    олардың    негізділігінтұжырымдайтын көзқарастарды қарастыра  ...  ...  ...  ... ...  ...  жүзеге  асыру  мақсатын  көздеген  Бірақмемлекеттік  басқару  деңгейлері   арасында   ...   ...   ... бюджеттің тұрақты кірістерін қамтамасыз ету,  бюджеттің  қаржылықдербестігі сияқты проблемалар шешілмейінше орталықталықтандырмау  проблемасышешілмейді;корпоративтік  табыс  салығынан  ...  ...  ...   ...  салықтық түсімдердің 1/3 бөлігін құрады. Бұл түсімдер  ... ... ...  ...  ...  ...  мәжбүрлі  болады,сәйкөсінше дербестікке қол жеткізу мүмкін болмайды;толық  дербестікке  реттеуші  салықтардан  ...  көп  ...   ...  және  ...  облыстық  бюджеттер  тапшылығына  бақылау   жасамайолардың табыстарына түзету енгізгенде қол жеткізуге болады;жергілікті   бюджеттерге   ...   ...   ...    ...  ...  ...   ...   алмайды,   өйткені   бұл   ... ...  ...  мен  ...  ...  айырмашылықтың  орнынтолтыра алмайды.Қазіргі  бюджеттік  мәселелерді  шешу  және  ...  ...   ... ағындарды оңтайландыру үшін бюджеттік жүйенің  барлық  ... ... ... ... бекіту жүйесін  жетілдіру  қажет.  Осыпроблеманы шешуге мүмкіндік жасау  үшін  салықтар  тізімі  шектеулі[54,31б].Басты мақсат - ... ... жүйе  ...  ...  ...  тарату.Бүгінгі  таңда  осы  мәселе   төңірегіндегі   пікір   ...   3   ... ... бюджеттік жүйенің қандай да бір деңгейіне бекіту  немесеолардан белулердің мақсаттылығы;-  бюджеттік  жүйенің  әр  ...  ...  ...   белулермөлшері;-  "бір  салық  —  бір  бюджетң  қағидасы  бойынша   бюджеттік   ... ... ... мақсаттылығы.Салықтарды бекіту жүйесінің негізін салушы  қағидаларды  анықтамайынша,бюджеттік жүйенің әр түрлі  деңгейлеріне  ...  ...  және  ... ... варианттарына қол жеткізу  не  практикалық,  не  теориялықтұрғыдан мүмкін емес. Қағидаларды таңдау бюджеттік жүйе  ...  ... ... ... ... ағымдарды оңтайландыру  кезінде  бюджетжүйесінің қандай да бір деңгейін жетілдіруге ... күш ...  өте  ...  ...  үрдістер  қарастырылуда.  Бюджетаралық  қатынастарды   жетілдірубойынша көптеген ұсыныстарда авторлар бюджет жүйесінің  тек  ...  да  ... ... үшін бюджетаралық  қатынастардан  тиімді  моделін  ... ... ... ... ...  ...  мұндайбір жақты көзқарасы елдің бюджетжүйесіндегі сәйкессіздіктің тереңдеуіне  әкеледі.  Бюджеттік  нормалар  жәнеережелер,тек қандайда бір ... ... ... мүддесінкөздемей жалпы бюджеттік жүйе алдында тұрған поблемалардышешу  қажеттілігінен  ...  ...  ...  ...   ...  ...  бюджеттік   жүйе   деңгейлері   бойынша   таратылатынбюджетгік қаражаттардың түрақты ... ...  реті   ...   ...   ...   әлеуметтік-эконмоикалық   жағдайарттарында,  бюджеттік  жүйе  деңгейлері  ...  ...   ... механизмін және бюджетаралық қатынастарды үйымдастыру  ретінде  үнеміжетілдірудің серпінді ... реті ...  Бұл  ...  ...   бюджеттік  қаржылық  ағындардың  оңтайландырылуы,   ағымдағы   жәнеболашақтағы бюджеттік саясатты қалыптастыру кезіндегі бағдар ...  ...  ...  ...   ...   қамтамасыз   етугемүмкіндік   беретін,   елде   ...   ... ... ... ... арасында бюджеттік қаражаттарды  таратумеханизміне сәйкестендірілген түжырымдамалықережелерді  өңдеу  ...  ...  ...  ...  ...   ...   және   оның   ... және оларды  жою  мақсаттарын     айқындауқажеттіліктерінболжамдайды.Бюджетаралық  қатынастар  реформаларының  негізгі  мақсаттары   ... ... ...  ...  ...  ...  пайдалану  және  басқарутиімділігін жоғарлату;- аймақтардың әлеуметтік-экономикалық тиімділігін арттыру үшін жағдайжасау.Бюджет аралық қатынастардың ... ... ... ... ... ... жоқ. ...  келесілер  жатады:  бюджетаралықөзара қатынастардың ...   ...  ...  ...  әртүрлі деңгейлер бюджеттерінің  дербестігі,   әр  ...  ...  ...    ...    көздердің,     жауапкершіліктердің     және     ...   ...   ...   ...   ...   ... ... теңестіру мақсатында, бюджеттер  арасындағы  қаражаттардыобъективті шартталған қайта тарату, бюджеттік жүйе біртүтастығы.Қызмет ететін жетіспеушіліктерді  жою  және  ...  ... ... ... шешу ...  аймақтық        бюджеттік  жүйелердің   ...   ету   ... ... ... ... ... ... ағындарды төмендету;- қаржыларды бөлу шарттылығы және оларды  аймақтарда  пайдалану  үшінжауапкершілікті және бақылауды ... ... ... ... ... ...  қолдауды  қамтамасызету;- мемлекеттік   билік субъектілері және жергілікті  өзін-өзі  басқаруоргандарының өндірістік және аумақтық салық ...  ... ... ... ету ... оң  ... ...  жергілікті  және  мемлекеттік  бюджеттер  арасындағы  бюджетаралыққатынастарды ... ... ... ... арасында қаржыларды тарату механизмін жетілдіру қажет, мүндайтаратудың объективті нормалары, формулалары қажет.Аумақтық бюджеттер проблемалары келесідей жолдармен шешілуі мүмкін:- меншікті ... ... ...  яғни  ...  ...  ... бойынша елеулі, жиналуына қарай нақты және ыңғайлы  аумақтықсалықтар енгізу:- бюджеттік  жүйе  ...  ...  ...  ...  ... нормативтік негізде тарату жолымен;- әрбір аумақтық  бюджеттің  кірістерін  және  ...  жыл  ... ... кезде және жақын арада аумақтық экономикалық  және  әлеуметтік-экономикалық дамуы деңгейлерді жедел күрт  дифференциалдау  ...  ... "бір  ...  —  бір  ...  ...  нөгізінде  қалыптастыружағымсыз салдарға  әкеледі.  Кейбір  аумақтарда  қаржыларды  қайта  таратылумеханизмінің болмауынан экономикалық және ... ...  ...  ...  ...  мәжбүр  болады.  Сондықтан  ...  ...   ... емес ... ресурстарды бөлген дұрыс болады.Кірістерді сенімді және түрақты нормативтік ... ... ...  ...   ...   ...   ...   табыстарды   жаңамеңгеріліп  ...   ...   ...   ...   ...  әр  түрлі  облыстар   топтар   арасында   ...   ...  ...  ...  Бұл  ...   ...   қаржылықэкономикалық баланстан болуынан жергілікті  орган  және  мемлекеттік  бюджетқатынастарын ... ... ... ... ... ... ... негізді еңдеудің  әдістемелік  аумақтық  бюджетгергеқойылатын келесідей талаптары қарастырады:  дотацияланбау  және  тұрақтылық;бюджеттерді нығайту;  ...  ...  ...  ... ... ... ету. ... бюджеттерді  нығайтудың  негізгібағыты реттеуші салықтардан үлестің жергілікті бюджетке  көбірек  бөлінуініңзаңдық ретпен бекіту. Бұл ... ... ... ...  жергіліктідеңгейде  реттеуші  салықтарды  жинаудағы  мүдделілігін   жоғарылатар   ... жүйе ... ... ... ақ ... таңда бюджет құрудың және оны  жетілдіру  мақсатындастратегиялық ... үш ...  ...  ...  ...  артатүсуде.Үш жылдық бюджеттің мақсаты стратегиялық, орта  мерзімді  экономикалықжәне бюджеттік жоспарлаудың  толық  ...  ...  ...  ... ... ... әдісінен “нәтижелерді басқару” әдісіне  көшудіқамтамасыз ету  болып  табылады.  Ол  ...  ...  ... стратегиялық жоспарларын ұзақ  мерзімді  жоспарлау  ...  ... ......  ...  яғни  орта  мерзімдібюджеттік жоспарлау шеңберінде нәтижелерге бағдарланған  бюджет  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Іс  жүзінде  оны  бюджетресурстарын  олардың  орта  мерзімді  перспективаға   болжанған   ... ... ұзақ ... ... ...  ... қол ... ескере  отырып  немесе  тікелей  тәуелді  жағдайдамемлекеттік органдар мен олар жүзеге асырып жатқан  ...  ... бөлу деп ... жөн. Сол  үшін  де  ...  ...  органдарөздерінің  стратегиялық  жоспарларында  мемлекеттен   бөлінген   ... үш ... қол ... ... ... ...    жоспарлар    мемлекеттік     ...     ... ... ... ...  ...  қол  қойылғанмеморандумдармен  бекітіледі.  Меморандум   мемлекеттік   орган   басшысыныңреспубликалық  бюджетте  ...  ...  ...  ...  осы  органқызметінің стратегиялық жоспарда көрсетілген тікелей және түпкі  нәтижелергеқол  жеткізуге  ...  ...  ...  ...  Іс  ...   ... бюджет  бір  қаржылық  жылдан  асатын  кезеңде  қол  жеткізетіннәтижелерді жоспарлауды жүзеге  ...  ...  ...  ... мен ... ... тікелей және түпкі  нәтижелерінің  өзарабайланысын қамтамасыз  ...  Оның  ...  ...  ...  ...  қызметіне   деген   түсінікті   де   өзгертеді.   Олардың   ... ... ... ... ...  ... сапасы  азаматтармен   бизнестің    мемлекеттік    қызметтердің    көлеміне,    ...    ... ... ... ... болады.Үш жылдық бюджеттің тағы бір артықшылығы, ол  мемлекеттік  ... ... ... ... ...  және  ...  ... Ол әсіресе  технологиялық  жағынан  дайындалу  мерзімі  бір  жылданасатын  және  ...  ...  ...  бір  жыл  ...  ...  кететінтауарлар сатып алуға негізделген инвестициялық жобалар  мен  бағдарламаларғақатысты.  Орта ... ... ... ... бір  ...  –  олұзақ мерзімді міндеттемелер қабылдау мүмкіндігі, жыл сайын  ...  ... мен  ...  ...  ...  ...  оның  өзі  ... игерілу деңгейіне оң әсер ететін болады.Орын алған экономикалық  ...  және  ...  ...  ...   ...    ...    “көріпкелдіктерге”    қарамастан,    біріншіжартыжылдықта ішкі жалпы ... ... өсуі 5,4 ... ... ресурстарына бағаның  өсуі  салдарынан  соңғы  бірнеше  жылдарішінде алғаш рет ағымдағы есеп пен тұтастай алғандағы төлем  ...   ...  ...  ...  ...  жылдық  өсу  қарқыны  2009-2013жылдары 5-7 пайыз болады деп болжануда, ал  ІЖӨ  ...  2009  жылы  17  ... ... ... деп ... және ол 2013 ...  32  002  ... жетпек.Аталған кезеңнің соңына қарай  инфляция  деңгейі  біртіндеп  төмендеп,2013 жылы 5,5-7,5 пайыз аралығында тұрақтайтын  ...  ...  ... ... құрылымдық саясат құралдарын  тиімді  пайдалану  арқылытеңдестірілген және  сапалы  ...  өсу  ...  ...   ... Теңдестірілген экономикалық өсу инвестициялық  үдерісті  ... деп ... бұл  ...  ... ... өсу  қарқыны8,0-8,6 пайызды  құрап,  ІЖӨ-нің өсу қарқынынан асып түсетін болады.2009-2013 жылдары өнеркәсіп өнімінің  ...  ...  өсу  ...  ... ал, ауыл ...  ...  өнімінің  өсуі  3,5  пайызды  құрамақ.Құрылыс  ...  ...  ...  ...  ...  8   пайыз   ... ... ... орта ... 4,1  ...  ...  ... жылдық орташа  деңгейде 18,4 пайызға  өсетін болады.2009-2011 жылдарға арналған республикалық бюджеттің негізгі  өлшемдерітөмендегідей көлемде болжануда. 2009 ... ... 3 160,4  ...  ... ... ... салыстырғанда өсім 15,8 пайыз, оның  ішінде  ... ... ... 2 199,4 ... ... ал  ол  2008жылғы деңгейден 35,6 миллиард теңгеге көп. 2010 және 2011  жылдары  түсімдералдындағы жылдарға қарағанда ...  ...  ...  ... ...  262 және 339 миллиард теңгеге ұлғаяды  деп  ...  ... ... 3 699,4 миллиард теңге болып,  ағымдағы  жылдағы  деңгейден20,7 пайызға артпақ. Ал 2010  жылы  ол   4  268,8  ...  ...  ... ... 15,4 ...  ұлғайса,  2011  жылы   4469,5  миллирд  ... өсім 4,7 ... ... әлеуметтік саланы қолдау мен дамытуға арналған шығыстарды жылсайын өсіріп отыру қарастырылған. Ол алдағы үш жылдық кезеңде  республикалықбюджеттің барлық  ...  ...  ...  ...  Атап  ...  ... ... осы сала қызметкерлерінің жалақысын  2  есе  көтеру,  соныңішінде 2009 жылы 25 ... 2010 жылы 25 ... ал 2011 жылы  30  ... көзделген. Бұдан басқа, жүйкеге  және  денеге  түсетін  ... ... ақы ... ...  ...  көзделуде.  Бұларға   дәрігерлермен  медицина  қызметкерлерінің   ...   ...   ...   ... ету мен ... көмек  саласында   орташа  зейнетақы  мөлшерін2009 жылы 25 пайызға, 2010 жылы 25 пайызға, ал 2011 жылы 30  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сәйкес   мемлекеттікәлеуметтік жәрдемақылар мен мемлекеттік арнайы  жәрдемақылар  мөлшері   ... 9 ... ... ...  ...  ...  20  мың  отбасынадейін тарихи Отанына  қоныс аударуы үшін ... ... ...  қаражаткөзделген.   Сонымен  бірге   бала  тууды  ынталандыру  және   ... ... ...  бала ... ...  ай  ...  жәрдемақыұлғайтылып, 2010 жылдан бастап төрт және одан көп бала  туғандарға  арналғанбір ... ... ... ... ... алғаш рет 2010 жылы мүгедек балалардың ата-аналарына,қамқоршыларына, оларды тәрбиелеушілерге арналған жәрдемақы енгізіледі, оныңмөлшері 2010 жылы  14 548 теңгені, 2011 жылы  15 639 ... ... ... екі ... арқылы,  яғни  табыстар  мен  мұнай  саласынантүсетін  қаржылар  ...   ...   ...   ...   есебіненқалыптасатыны белгілі. Сіздің есебіңіз бойынша, енді үш жылдан кейін  Ұлттыққорда ...  ...  ...  ...  ...  Ұлттық  қордан  жыл  сайынбюджетке аударылатын трансферттер ... ... ...  даму  бағдарламаларын  қаржыландыру  үшін   ...   ... ... ... ...  ...  ...  тартылады,оның мөлшері  Қордың “жұқаруына” жол бермеу  үшін  тиісті  ...  ... қор ... ... бір бөлігінен аспауы тиіс.Мұнайдың бір барреліне орта мерзімді бағаның  60  АҚШ  доллары  ... ...  ... қорға жіберілетін түсімдер  көлемінің  болжамы  2009жылы   1  452,1  миллиард  ...  ...   ...  8,1  ...   ... ... ... кепілдікті трансферт көлемі  2009  жылы843 миллиард, 2010 жылы 1 076 ... ал 2011 жылы 1 012 ...  ... ... ... ... ... қордағы қаржы жиынтығы 2009  жылдыңқорытындылары бойынша 38,4 миллиард, 2010 жылы 43,1 миллиард, ал, 2011  жылы48,4 миллиард АҚШ ... ...  ... деп ... ... қалыптастыра отырып, әр кезде де әлемдік баға  дамуыныңбазалық сценарийлері  негізге  алынады.  Биылғы  жылы  да  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ағымдағы   жағдай   туралыақпараттардың  және  мүмкін  деген  тәуекелдерді  ескере   ...   ... ... болжамдарының негізінде қалыптастырылды.Қазіргі уақытта, үстіміздегі  жылғы  шілде  айында  өзінің  тарихи  еңжоғары шегіне жеткеннен ... ...  ...  баға  деңгейінің  төмендеуібайқалуда.  Қазірде  мұнайдың  1  баррелінің  бағасы   шілдедегі   ... 35 ...  ...  ...  95  долларды  құрайды.  Орташаалғанда  ...  ...   ...  ...  ...   бойынша,   Brentмұнайының әлемдік ... бір ... үшін 113,1 ... ... ... сарапшылардың бағалаулары  бойынша,   мұнайдыңқазіргі бағасының жартысынан астамын алып-сатарлық факторлар   қалыптастырыпотыр.  Ірі  ...  ...  ...  ...    ...   ... ... бағасы бір барреліне  шамамен  55-60  АҚШ  доллары  көлеміндеболуға  тиіс.  ...  ...  ...   ...   ... ... тауар рыноктарындағы алыпсатарлық капитал өз  ықпалынтоқтататын болады. Осыған  байланысты  әлемдік  экономика  дамуының   ... ... ... ...  ...  қалыпты  бағасының  (бірбарреліне 60 АҚШ доллары)  ...  ...  алу  ...  ...  ал  ... баға ... тәуекелі де үлкен.Мұнай экспорттаушы елдердің  өздерін  бағаның  төмендеу  мүмкіндігіненсақтап қалу үшін ... ...  ... ...  оған  аса  ...  ...  ...  бар.  Бұл  жағдайда  мұнайды  импорттаушы  ...  ... ... яғни  олар   ...  ...  шығыстарын  ескеру  үшіноның негізіне барынша ... ... ...  ...  ...  ...  ...  бюджетаралық   қатынастардыреттеудің  Қазақстан   ...   ...   ...   ... ... ... ...  бюджеттерден  басым  тәуелді  ... ... ...  тәжірибесі  (реттеуші  салықтардан  жыл  ... ... ... ... мүмкіндіктерін толық  пайдаланғанжоқ.  Оны  бюджетті  реттеу  тәсілі  ретінде  қолдану  қажет,  ал   ...  бөлу  ...  ...  ...  бүрынғының  көзі  ретіндеқарастырып толығымен бас ... әлі ... ... ... ... мәні  бар  шараларды  қаржыландырудықажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз  ететін  ...  ...  ... ... ретгеуде  аса  маңызды  рөл  атқарады.  Сонымен  біргереспубликалық бюджеттің жоғары  маңыздылығы  ...  ...  ... ...  Тап  ...  ...  ...  органдарының  өздерініңфункцияларын  орындауын  қажетті  қаржы  ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...   тиістіаймақтың азаматтарының материалдық жөне мәдени дөрежесіне айтарлықтай  ықпалетеді.Негізгі қаржы жоспар ... ...  ...  ...  болыптабылады, себебі мұнда қоғамның  барлық  ...  ...  ...  ...   орындайтын   мемлекет   күш-жігері   ...   ...  ...  жыл   ...   қабылдайтын   «Республикалық   бюджетжөніндегі»  заңға сәйкес мемлекеттің  негізгі  қаржы  жоспарының  ... ... ... ... ... ... ... және басқа  да  салалар  дамуының  қарқыныекінші жағынан, көбінесе ... ... ... ... ...  түрдеықпал  етуіне  байланысты,  яғни  негізгі  қаржылық  жоспар  барлық   ұлттықэкономиканың  ...  ...   ...   ...   өндірістің   дамуынынталандырушы  ретінде  де  мемлекеттік  ...  рөлі  өте  зор.   ...  жеке  ...  ...  ...  және  қоғамдық  (барлықұлттық  шаруашылық)  негізгі  қорлар  айналымдылығын  қамтамасыз  етуге   ... ... ... ...  ...  бюджет  арқылыіске  асырылады.  Мемлекеттің  бюджеттік-салық   саясаты   -   ол   ... ... мен ... ... ... ... ... іс-әрекеті. Бұл саясат еліміздегі жұмыссыздықты қысқарту, инфляцияның  ...  мен  ...  да  ...  ...  ...   ...   етугебағытталған.Осындай күрделі  мәселелерді  шешуге  және  еліміздің  жалпы  экономикажүйесіне әсер ету үшін ... өз ... ...  ...  басқарудыңмеханизмдері мен құралдарын пайдаланады. Бюджет тарапынан  негізгі  құралдарретінде  мемлекеттік  кіріс  пен  мемлекеттік  ...  ...  ... ... ... ... ...  қасиеттерімен  сипатталады,  яғниэкономикалык маңызды әлпеттейтін әдіс жалпы  қаржы  мен  оның  ... ... ... ... ... бюджет,  барлық  қаржыжүйесі секілді бөлу және бақылау функцияларын атқарады.Рынокқа ... ... ... жүйесінің барлық  дербес  буындары  жалпымемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қоғамдық  ...  ... ... ...  ықпал  етеді,  нарықтық  ...  ... ... ... ... ... үшін  ...  табыстықайта бөлудің белсенді қүралы болуы тиіс. Бұл тек салықтардың  ынталандырушырөлін күшейту,  бюджеттен  қаржыландырудың  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ресурстарынқалыптастырып, жұмсау кезіңде  жоғары  ...  қол  ...  ... ... ... ... ... рәсімін,  барлық  деңгейлердегі  бюджеттерарасындағы,  сондай-ақ  мемлекет  пен   ...   ...   ... ... ... ... одан әрі демократияландыру  менжетілдіруді қажет етеді.Біздің ойымызша, Қазақстанда бюджеттер  арасындағы  табыстарды  бөлудіңаталған  барлық  ...  ...  ...  ...  отырып,   қолдануғаболады. Дәл осындай топтастыру салықтық түсімдердің нақты  түрлерін,  олардытағайындаудың өзіндік  ...  ...  ...  ...  ... ... тәжірбиесі жоғарыда айтылған  әдістердің  міндетгі  ... ... ... ... буындары арасында  табыстарды  бөлу  еңтиімді түрде ... ... ... ... да бюджет  түрлерібойынша салықтар мен  табыстарды  бөлу  ...  ...  және  ... ... ... Осы  қағидалардың  дұрыс  жүзеге  асырылуы  жәнеолардың үйлесуі аймақтар арасында жэне аймақтар  ішінде  ...  ... ... механизмінің болуын көздейді.Бұл механизм келесі құраушылардан құрылуы қажет:- облыс, ... ... ... ...  ...  ...  көлемінанықтау;- табыстарды бюджет түрлері  бойынша  бөлу  механизмін  ескере  отырып,бюджеттік ... үлес ... ... ... құрылатын өзіндік бюджеттік ресурстардың  үлес  салмағыныңтөменгі  шегін  анықтау.  Енді  аймақ   деңгейінде   ...   ... ... ...  ...  ...  қаржылық  ресурстарынтиімді басқару меншік  ...  ...  және  ... ... ...  ...  ...  қамтамасыз  ету  менөзіндік жеткіліктілік  ...  ...  ...  ...  мүмкін  болады.Бюджеттік реттеудің басымды мақсаты аймақтағы барлық меншікті тарта  отырып,оның әлеуетін белсенді қолдану ... ... ...  ...  ... ... дамыту қабілетін (мүмкіндігін)   теңестіру   ...    ...   ... объектісі болып,  тек  үйлер,   ғимараттар,  машина  ғанасонымен  ...  ...  өнім  және  ...  та  ...  барлығы  мүліктікқатынастардағы, меншік объектісінің меншік   түсінігіне   кіреді.    ...   ...  ... өмір сүру ... мен аймақтық қалпына  келтірушарттарын қалыптастыру қатынастарын да қамтиды.Осыған сәйкес  республикалық  және  ...  ...  ...  барлығының   қаржылық   тәртiптi   сақтауы,   мемлекеттiкресурстарды  ысыраптайтын  нормативтiк  ...  ...   ... ... Есеп ...  мен  мәслихаттардың  тексеру  комиссияларыныңжұмысындағы  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... ерекше мағынасы  осы  соңғысында  жатыр.  Мұны  Есеп  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ... тиiмдi  жүзеге  асыра  алады.  Өйткенi  Қазақстан  РеспубликасыныңYкiметi өкiлеттiк берген органдар бақылау іс-шараларын тек  қана  ...  ...  ...  ...  шеңберiнде  жүзеге  асыра  алады.Оларды  қызықтыратын  жарғылық  және  жарғыға  қарсы  ...   ...   ... ... жүзеге асырылатын жарғылыұ еместерi бақылаудан  тысқалып қояды, бұған жол бермеу керек.Республикалық  және  облыстық   бюджеттердің   ...   ...  ...  бюджеттік  субвенциялар  мен   алып   ...   ... және  ...  ...  ...  ...  бар  қала,астана бюджеттері арасындағы 2005-2007  жылдарға  арналған  жалпы  сипаттағыресми  трансферттердің  көлемдері  ...  ...  ...  ...  9  ...  №602-ІІ  Заңымен,  ал  ...  ...  пен  ... ... ... ... бар ...  -  облыстық  мәслихаттыңшешімімен бекітілген. Бюджеттік субвенциялар мен алынулардың  көлемі  әр  үшжыл ... ... ...  ...  ...  ...  ...   бойынша,орталықтандырылмаған бюджет жүйесі әлдекайда тиімді. Себебі  ...  ...  ...  ...  ...  Мұндай  жүйеде  салық  салу  деңгейі  менбюджеттік  қызметтердің  ...  ...  сол  ...   ... мен ... сәйкестеледі. Сонымен салықгың әрбір  деңгейіжоғары қайтарымдылыққа ие болады.  Бүл  үшін  ...  ...  ... ... Атап  ...  ...  қоғамның  болуы,  аймақгардың  өзішінде  ...  ...  ...  ...  ...  үшін  өзара  бәсекелестікжүргізуі, шығындық өкілеттіліктердің    нақты    ...    ...    ...   табыс көздері тұрақты түрде бекітіліп, бюджеттік  теңестіру  ... пен мен ... ... сай ... ...   ...   ...   бюджеттен   бөлінетін   ... ... ... ... ...   әрі    ...    ...    Бұл    жергілікті    бюджеттерді   қаржылай   ...  ...  мен  ...  ...  ...  Әр  ... деңгейлері арасындағы  бюджетаралық  қатынастар  жүйесі  бірлік  жэнедербестік  қағидасына  негізделуі  ...  ...  ...   жүйесінәтижелі жұмыс істеу үшін  жергілікті  өкілетгі  және  ...  ... ... ... Сонымен, бюджетаралық қатынастарды  реформалау,   еңалдымен,   жергілікті   ...  ...  ...   ...   ... ... ынталандыруды арттыруға бағытталуы қажет.қолданылған әдебиеттер тізімі1) ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан  халқына  ...  ... ... ... ... саясаттың басты мақсаты» 2008жыл2) Көшенова  Б.А.   «Ақша,  несие,  банктер,  валюта  қатынастары»  –  ... 2000.3) www. googe. Kz4) ... ... және ... Оқу ...... ... 20025) Деньги, кредит, банки: Учебник  для  вузов/Под  ред.  Е.Ф.  ...  ... и ... ... 1999.6) ... несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. —  Алматы:Экономика, 2001.7) С.  Әкімбеков,  А.С.  ...  У.А.  ...  ... Оқу құралы – Астана 20028) Доғалова Г.Н. «Халықаралық экономика» А: Экономика,20039) Құлжабаева Ж.О. «Халықаралық ... А: ... 200110) Б. ... ... қатынастары» А: Экономика, 200111) Ө.Қ.Шеденов «Жалпы экономикалық теория» А: Экономика, 200112) Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова «Макроэкономика» А: Экономика,200213) Долан Э.Дж. ... ... 199414) ... В.М., ... П.И., ... А.И., ... Л.С. Вводныйкурс по экономической теории.- М.: Инфра-М., 1997.15) Мамыров Н.К., Тлеужанова М.А. Макроэкономика. Изд-во Экономика, 200316) Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стенли ... ... ...  ...  иполитика.- М., 1996.17) Фишер С. Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. М.: Дело, 199318) Пол А. Самюэлсон, ... Д. ... ...  –  М.:  ... ... М.И. ... – СПб., 199720) Линдвуд О., Гайер Т. Макроэкономическая теория и переходная экономика.М: ... 199621) ... В.М. ... ... экономики.- М.: Финансы и  статистика,199822) Стратегия инвестиционно-инновационного развития РеспубликиКазахстан на 2003-2015 гг.23) Кривко Н. Об ... ... в ... ... ...  ... // Экономика и статистика, 2001, №1, б.1024) Велямов Т., Мурсалимова Т. Источники и природа казахстанской ... ... и ... 2002, №1.25)  ...  ...  Президенті  Н.Ә.  Назарбаевтың  Қазақстанхалқына жолдауы «Әлемнің 50 бәсекеқабілетті елдерінің  қатарына  ену».// Казахстанская правда, 2 ... 2006 ... ... ... ...  Статистический  сборник.  /  Подред. Абдиева К.С. – Алматы: Агентство РК по статистике, 2005г, ... ... ... ...  ...  ...  /  Подред. Абдиева К.С. – Алматы: Агентство РК по ... 2007г, ... ... ... ...  ...  ...  /  Подред. Абдиева К.С. – Алматы: Агентство РК по статистике, 2006г, 483с.29) ... в ... ... // ... ... 20  ... ... жылдарға ҚР Үкіметінің бағдарламасы // Казахстанская правда,1 сәуір 2006 ж31)  Қазақстан  Республикасының  ...  банк  ...  Заңы   ... 2006 ... желтоқсан айы)32) Постановление Правительства Республики Казахстан от 1 марта 2006  годаN 141 «О Заявлении Правительства Республики ... и  ... ... ... об ...  направлениях  экономической  исоциальной политики  и  прогнозе  экономических  ...  на  ... ... правда" от 4 марта 2006 г. N 49-50 (25020-25021)33) Распоряжение Премьер-министра Республики ... от 24 ...  ... №  379-р  «О  Плане  мероприятий  по  регулированию  инфляционныхпроцессов в  Республике  ...  на  ...  ...  Электроннаясправочная система «Юрист»34) Макконнелл К., Брю С.Экономикс. Т1. М.: Изд-во МГУ, 199235) Мамедов О.Ю.  Современная экономика.- М..: ... 1996.36)  ...  МВФ   ...   о   ...   ...   ... №14, 14 апреля, 2006 г, с.937) На первом совещании с новым правительством Президент  подверг  критикеработу прежнего Кабинета // ... №3, 27 ... 2006 ... ... Н. ... – Стратегия 2030: Процветание,  базопасность  иулучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента народуКазахстана. – Алматы, 199739)  К.А.Аттапханов  ...  ...  ...  роль  и    ... ... ... ... ЮткинаТ.Ф. Налоги и налотообложение, - М: ИВФРА-М, 1998.- 429б-86 бет.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджет және оның құрылымы. Қазақстанның мемлекеттік бюджетін теңестіру мәселелері25 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Алымдар29 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет
Басқа да салықтар бойынша бюджетпен есеп айырысу есебі48 бет
Батыс елдердегі жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі32 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь