Мәліметтер базасының негізгі ұғымы


Жоспары:

I. Мәліметтер базасының негізгі ұғымы.

II. Мәліметтер базасын жіктеу.

III. Мәліметтер базасымен жұмыс режимі.

IV. MS ACCESS 2000 мәліметтер базасымен жұмыс істеу.

Қолданған әдебиеттер тізімі
Мәліметтер базасының негізгі ұғымы.
ЭЕМ (электронды есептегіш машиналардың) маңызды ерекшеліктерінің бірі ақпараттың мол көлемін сақтау және өңдеу, сонымен бірге мәтіндік және графикалық құжаттар (суреттер, сызулар, фотосуретгер, географиялық карталар) ғана емес, жаһандық жүйе, дыбыстық және бейнефайлдардың беттері де жинақталады. Бұл мүмкіндіктер мәліметтер базасының көмегімен іске асады.
Мәліметтер базасы (МБ) - белгілі бір арнаулы ауқымға қатысты мәлтеттерді баяндау, сақтау мен амал-тәсілдермен ұқсата білудің жалпы прииңиптерін қарастыратын белгілі бір ережелер бойынша үйымдастырылған мәлімет-тердің жиынтыгы. Адамның қатысуы ықтимал, автоматтық құралдармен өңдеуге жарамды түрде ұсынылған ақпарат мәліметтер ретінде түсініледі. Арқаулы ауқым ретінде нақты зерттеуші үшін қызықты нақты әлемнің бөлігі түсініледі.
Қарапайым МБ мысалы ретінде телефон анықғамалығын, поездар қозғалысы кестесін, кәсіпорын қызметкерлері туралы мәліметгерді, студенттердің сессия тапсыру қорытындылары және т.б. атауға болады.
Электронды МБ-сының басты қасиеті - ақпаратты тез іздестіру мен сұрыптау (іріктеу), сондай-ақ берілген форма бойынща есепті қарапайым түрлендіру (жасау) мүмкіндігі. Мысалы, сынақ кітапшаларының нөмірлері бойынша студенттердің аты-жөндерін оңай айыруға болады немесе жазушының аты-жөні бойынша шығармаларының тізімін жасауға болады.
Мәліметтер базасын басқару теориясы дербес пән ретінде шамамен алғанда XX ғасырдың 50-жылдарының басынан бері дами бастады. Осы уақыт ішінде белгілі бір іргелі ұғымдар жүйесі калыптасты. Олардың бірқатарын келтірейік.
Объект деп мағлүматтары мәліметтер базасында сақталатын ақпараттың жүйенің элемеиттері аталады.
Атрибут - объектінің қасиеттерін ақпараттың бейнелеу. Әрбір объект
Қолданған әдебиеттер тізімі:
I. «Информатика негіздері» Г.Ә.Жапаров.
II. «Информатика» М.Қ. Байжұманов. Л.Қ.Жапсарбаева.

Пән: Информатика
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге
Таңдаулыға:   




Жоспары:

I. Мәліметтер базасының негізгі ұғымы.

II. Мәліметтер базасын жіктеу.

III. Мәліметтер базасымен жұмыс режимі.
IV. MS ACCESS 2000 мәліметтер базасымен жұмыс істеу.
Қолданған әдебиеттер тізімі

Мәліметтер базасының негізгі ұғымы.
ЭЕМ (электронды есептегіш машиналардың) маңызды ерекшеліктерінің бірі
ақпараттың мол көлемін сақтау және өңдеу, сонымен бірге мәтіндік және
графикалық құжаттар (суреттер, сызулар, фотосуретгер, географиялық
карталар) ғана емес, жаһандық жүйе, дыбыстық және бейнефайлдардың беттері
де жинақталады. Бұл мүмкіндіктер мәліметтер базасының көмегімен іске асады.
Мәліметтер базасы (МБ) - белгілі бір арнаулы ауқымға қатысты мәлтеттерді
баяндау, сақтау мен амал-тәсілдермен ұқсата білудің жалпы прииңиптерін
қарастыратын белгілі бір ережелер бойынша үйымдастырылған мәлімет-тердің
жиынтыгы. Адамның қатысуы ықтимал, автоматтық құралдармен өңдеуге
жарамды түрде ұсынылған ақпарат мәліметтер ретінде түсініледі. Арқаулы
ауқым ретінде нақты зерттеуші үшін қызықты нақты әлемнің бөлігі түсініледі.
Қарапайым МБ мысалы ретінде телефон анықғамалығын, поездар қозғалысы
кестесін, кәсіпорын қызметкерлері туралы мәліметгерді, студенттердің сессия
тапсыру қорытындылары және т.б. атауға болады.
Электронды МБ-сының басты қасиеті - ақпаратты тез іздестіру мен сұрыптау
(іріктеу), сондай-ақ берілген форма бойынща есепті қарапайым түрлендіру
(жасау) мүмкіндігі. Мысалы, сынақ кітапшаларының нөмірлері бойынша
студенттердің аты-жөндерін оңай айыруға болады немесе жазушының аты-жөні
бойынша шығармаларының тізімін жасауға болады.
Мәліметтер базасын басқару теориясы дербес пән ретінде шамамен алғанда XX
ғасырдың 50-жылдарының басынан бері дами бастады. Осы уақыт ішінде белгілі
бір іргелі ұғымдар жүйесі калыптасты. Олардың бірқатарын келтірейік.
Объект деп мағлүматтары мәліметтер базасында сақталатын
ақпараттың жүйенің элемеиттері аталады.
Атрибут - объектінің қасиеттерін ақпараттың бейнелеу. Әрбір объект
атрибуттардың кейбір жиынтығымен ситатталады.
Мәлметіпердің басты элементі деп мәлметтердің баска элементтерінің мәндерін
аныктауға мүмкіидік беретін осындай атрибут аталады.
Алғашқы кілт - объектінің (жазбаның) әрбір данасын біреғей түрде
жағастыратын атрибут (немесе атрибуттар тобы), Екіншіреттегі кілт - бірнеше
жазбалар (объект даналары) үшін мәні қайталанатын атрибут (немесе
атрибуттар тобы). Ен алдымен, екінгиі реттегі кілттер жазбаларды іздестіру
операцияларында қолданылады. Мәліметгер базасы ұғымымен мәліметтер базасын
басқару жүйесінің ұғымы тығыз (МББЖ) байланысты.
МББЖ - жаңа база құрылымын құруға арналған программаның құралдар кешені,
оны құрамын толықтыру, құрамында барды редакқиялау және апаратпен
көрсетушілік (визуализация). База ақпаратын көрсетушілік ретінде берілген
критерийге сәйкес бейнеленетін мәліметгерді іріктеу, оларды ретгеу, сосын
шығаратын құрылғыға беру немесе байланыс арналары бойынша беру.
Кез келген МББЖ мәліметтермен төрт қарапайым операция орындауға мүмкіндік
береді:
■ кестеге бір немесе бірнеше жазбаны қосу;
■ кестеден бір немесе бірнеше жазбаны жою;
■ кейбір өрістердің бір немесе бірнеше жазбаларындағы мәндерді жаңарту;
■ берілген шартты қанағаттандыратын бір немесе бірнеше жазбаларды табу.
МББЖ-ның тағы бір функңиясы - мәліметтерді басқару. Мәліметтерді басқару
ретінде, әдетте, мәліметтерді рұқсат етілмей қол жетуден қорғау,
мәліметтермен жұмыс режимін көп мәрте пайдалануды қолдау және мәліметтердің
тұтастығы мен үйлесімділігін қамтамасыз ету түсініледі.
Мәліметтер базасын жіктеу. Мәліметтер арасындағы байланыстарды орнату
әдістері бойынша былайша ажыратылады: Реляциялық, иерархиялық және желілік
МБ.
Реляциялық МБ кесте түрінде мәліметтерді ұсынудың қарапайым және әдеттегі
формасы болып саналады. Көптеген теориялар ішінде кестеге қатынас
(relation) термині сәйкес келеді және ол МБ-ға осы атты берген. Ол үшін
дамыған математикалық аппарат - біріктіру, алу, азайту, қиылысу, қосу және
т.б. сияқты математикалық операциялар айқындалатын реляциялық есептеу мен
реляциялық алгебра.
Осы типтегі МБ жасауға американдық ғалым Е. Кодд елеулі үлес қосты.
Реляциялық МБ-ның жақсы қасиеті - оны қолдаудың аспаптық құралдарының
салыстырмалы қарапайымдылығы, кемшілігі - мәліметтер құрылымының қатавдығы
(ерікті үзындық кестесінің жолдарын берудің мүмкін еместігі) және оның
жұмысы жылдамдығының мәліметтер базасы мөлшеріне тәуелділігі. Мұндай МБ-ға
белгіленген көптеген операциялар үшін барлық МБ қарау қажетті болуы мүмкін,
Иерархиялық және желілік МБ қайсыбір ортақ белгісі бар мәліметтер
арасындағы байланыстардың бар болуын көздейді. Иерархиялық МБ-да мұндай
байланыстар ағаш-сызық жол (графа) түрінде бейнеленуі мүмкін, мүнда биік
үшар бастан төменгі кішілеріне қарай біржақты байланыстар ғана болуы
ықтимал. Егер барлық ықтимал сүрақтар ағаш құрылымында бейнеленсе ғана, бұл
қажетті ақпаратқа жетуді тездетеді. Ақпарат алудың ешқандай басқа сұрау
салулары қанағаттан-дырмайды,
Аты айтылған кемшілік желілік МБ-дан алып тасталды, онда (тым болмағанда,
теориялық жағынан) бәрімен барлық жағынан байланыс болуы ықтимал еді. Іс-
тәжірибе жүзінде мүны іске асыру мүмкін болмағандыктан, кейбір шектеулерге
жүгінуге тура келеді.
Мәліметтердің әрбір элементі құрамында кейбір басқа элементтердің сілтемесі
болуы тиіс. Сол себептен ЭЕМ (электронды есептегіш машинаның) оперативті
және дискілік жадындағы едәуір ресурстар талап етіледі.
Кейбір МББЖ туралы мәліметтер кестеде келтірілген.

МББЖ атауы МБ типі
MS Access Реляциялық
Clipper Реляциялық
DBase Реляциялық
FoxBase+ Желілік
FoxPro Желілік
IMSVS Иерархиялық
Oracle Реляциялық
Paradox Реляциялык

МБ жіктеу

Мәліметтер базасымен жұмыс режимі. Мәліметгер базасын басқару жүйесінің екі
жұмыс режимі бар: жобалаушылық және пайдаланушылық. Бірінші режим база
құрылымын құру немесе баяндауға және оның объектілерін жасауға арналған.
Екінші режимде базаны толтыру немесе одан мәліметтер алу үшін бүрын
дайындалған объектілер пайдаланылады.
Жобалаушы кесте құрылымдарын мәліметсіз жасайды және оны тапсырыс берушімен
бірге келісіп, бір қорытындыға келеді.
Базаны құрушылар базаны нақты мәліметтермен толтырмайды (тапсырыс беруші
оларды құпия деп санауына болады және бөгде адамдарға ұсынбайды). База
объектілерін қалау кезеңін де үлгілік мәліметтер мен эксперименттік толтыру
бүған қосылмайды.
Базаны пайдаланушы - формалардың көмегімен оны ақпаратпен толтырады,
мәліметтерді сұрау салулардың көмегімен өңдейді және қорытындыны нәтижелік
кестелер мен есептер түрін де алады. Жалпы жағдайда пайдаланушылардың
қызметі - нақгы жұмыс парағында қарастырылғандарға тана, база құрылымын
басқаруға қолы жететіндей құралдары жоқ.
MS ACCESS 2000 МББЖ-мен жұмыс істеу
MS Access 2000 жалиы сипаттамасы қазіргі уақытта Microsoft Access-
мәліметтер базасын басқарудың үстемдік (дербес) программалық жүйелері
арасында ең танымалдарының бірі. Көпшілікке кең тараған танымалдық
себептері мыналар:
• әмбебаптығы мен интерфейстің ойланып істелу деңгейі жоғары, өйткені
көбінесе әр түрлі біліктіліктегі пайдаланушылардың жұмысына арналған, негіз
құраушы режимінен оларды тікелей пайдалану режиміне икемді және жедел
көшуге мүмкіндік беретін мәліметтер базасының объектілерін басқарудың
жүйесі іске асқан;
• Microsoft Office құрамына кіретін программалық басқа өнімдермен, сондай-
ақ технологиясын қолдайтын кез келген программалық өнімдермен бірігіп-
кірігу (интеграция) мүмкіндіктерінің терең дамуы;
• Жасалған жұмыста көрсеткіш құралдардың молдығы.

Мәліметтер базасы обьектілері.
Кез келген МББЖ-мен жұмыс процесінде мәліметтер базасында файл (немесе
файл топтары) жасау басталған жері болып саналады. Жаңа база пайда
болғаннан кейін көрінетін терезе 29-суретте көрсетілген.
Access мәліметтер базасын құра алатын объектілердің типтеріне басты
терезенің негізгі боліктері сәйкес келеді. Бұлар Таблицалар, Сұрау салулар,
Есептер, Парақтар, Макростар мен Модулъдер.
Терезе тақырыбы - мәліметтер базасының файл атауы.
Мәліметтер базасының негізгі объектілерге арналған қосымшасынан басқа үш
бұйрықтық кнопкалары бар: Aшy, Конструктор, Құру. Олардың көмегімен кесте
жұмысының режимі таңдалады.
Егер Таблица қосымшасы таңдалса, бұл қосымшаның терезесінде осы МБ-да бар
кестелердің тізімі бейнеленеді.
Бар кестені ашу үшін оның атын бұл тізімде ерекшелеп, Ашу кнопкасын басу
керек. Жаңа кестедегі МБ-ны іске қосу үшін Құру кнопкасын басу қажет.
Бар кестенің макетін түзеу үшін оның тізімдегі атауын ерекшелеп,
Конструктор кнопкасын басу керек.
Кестелер - мәліметтер базасының негізгі объектілері. Біріншіден кестелерде
базада бар мәліметтердің барлығы сақталады, екіншідеи, кестелер
базанық құрылымын (өрістерін, олардың типтерін, қасиеттерін) да сақтайды.
Сұрау салулар - кестелерден мәліметтер алу үшін және оларды пайдаланушыға
қолайлы түрде ұсынуға арналған арнайы құрылымдар. Сұрау салулардың
көмеғічен мәлімет-терді іріктеу, оларды сүрыптау мен сүзгіден өткізу сияқты
операңғіялар атқарылады. Сонымен қатар берілген алгоритм бойынша мәліметтер
өз-гертуге, жаңа кестелер жасауға, басқа шығу көздерінен алынған мәліметтер
кестесін автоматты түрде орындауға, кестелердегі қарапайым есептеулерді
және т.б. жасауға болады.
Формалар көмегімен базаға жаңа мәліметтер енгізетін немесе бары қаралатын
объектічер. Формалар пайдаланушыға толтыруға болатын әрістерді ғана
толтыруға арналған құралдар ұсынады. Сонымен қатар формада бір мезгілде
енгізуді автоматтандыру үшін басқарудың арнайы элементтерді (есептегіштер,
ашылатын тізімдер, ауыстырып қосқыштар, жалаушалар және тағы басқаларды)
орналастыруға болады. Формалардың артықшылығы толтырылған бланкілерден
мәліметтер енгізу болған кезде, әсіресе, көрнекі көрінеді. Бұл жағдайда
графикалық құралдарды форма бланктің ресімделуін кайталанатындай етіп
жасайды - бұл терімшінің жұмысын оңайлатады, оның шаршап, қажуын азайтады
және баспа қателерін болдырмайды.
Форманың көмегімен мәліметтерді енгізіп қана қоймай, бейнелеуге де болады.
Сұрау салулар да мәліметтерді бейнелейді, бірақ оны нәтижелік кестелер
түрінде, дайындаудың ешқандай құралдары болмай-ақ жасайды. Формалардың
көмегі-мен мәліметтерді шығарған кезде дайындаудың арнайы құрал-дарын
қолдануға болады:
Есептер - мәліметтер ұсынудың ерекше формасы. Әдетте, есепті қалыптастыру
үшін есептелетін ерістер, топтастырулар, іріктеу шарттарымен бірге әр түрлі
кестелерден мәліметтер жинайтыи сұрау салулар жасалады.
Содан кейін MS Access-тің жалпы ережелері бойынша осындай сұрау салулар
негізінде есеп жобаланады, ол мыналарға жол ашады:
- оку мен тандауға қолайлы формалармен мәліметтер ұсынуға;
- қорытынды және орта мәндерді есептеп, жазбаларды топтастыру (бірнеше
деңгей бойынша);
- графикалық объектілерді есепке кіргізу мен басып шығару (мысалы,
диаграмма).
Парақтар - бұлар Access 2000-де мәліметтердің арнайы
объектілері. Оларды майдалап айтқанда мәліметтерге қол жеткізу парақтары
деп атауға болады.
Физикалық жағынан бұл Web-парақта орналастырылған және клиентке сонымен
бірге берілетін HTML кодында орындалған ерекше объект. Бұл объект өзінен-
өзі мәліметтер базасы болып саналмайды, бірақ серверде қалатын мәліметтер
базасымен бірге Web-парақта берілген байланыс атқарылатын, компонент-терді
құрамында ұстайды. Web-торапқа келуші осы компоненттерді пайдалана отырып,
қол жететін парақ өрісіндегі жазбалар базасын қарай алады. Осылайша,
мәліметтерге жету парақтары клиентпен интерфейсті, сервер мен серверде
орналасқан мәліметтер базасы арасында интерфейсті жүзеге асырады.
Макростар мен модульдер. Объектічердің бұл категориялары программалау
жолымен жаңа функцияларды жасау үшін де, мәліметтер базасын басқару
жүйесімен жұмыс істегенде де қайталанатын операцияларды автоматтандыруға да
арналған. Макростар ~ макробүйрыңтар. Егер базамен қайсыбір операциялар
ерекше көп жасалса, бірнеше бүйрықты бір макросқа топтастырып, оны
пернелердің ерекшеленген белгілеудің мәні бар.
Модульдер - Visual Basic тілінде жазылған программалың рәсімдер
(проңедуралар). Егер Access стандарттың құралдар тапсырыс берушінің небір
гиеберлікті талап ететін шарттарын қанағаттандыруға жетпейді, программашы
бұл үшін қажетті модульдер жазады.
Кестелермен жұмыс. Кесте құру.
Өріс бағанында өрістердің атауын тересіз. Егер өріс үшін Қол қасиеті
белгісі берілмесе, онда өрістің Атауы бір уақытта болашақ кесте бағанының
аты болып шығады. Әрбір өріске арналған тип мәліметтер типін таңдаудың
ашылатын кнопка-сымен ашылған тізімнен тандалады. Бұл кнопка - басқарудың
жасырын әлементі. Ол бланк өрісінде шертуден кейін ғана бейнеленеді.
Бланктің төменгі бөлігінде жоғары бөлікте ерекшеленген өріс қасиеттерінің
тізімі болады. Қасиеттердің кейбірі үнсіз келісім бойынша берілген.
Өрістердің қасиеттері болуы міндетті емес. Оларды қалау-тілек бойынша
баптауға, тіпті қозғамауға да болады.
Енгізілген мәліметтерді жүйе қалай өңдеу керектігіи білуі үшін Ай-күнуақыт
өрісі үшін пішімді міндетті түрде көрсету керек. Мысалы, егер Ай-күннің
қысқаша пішімін таңдасақ, жүйе сізден нақ ай-күнді (орыс версиясында -
ДД.ММ.ГГГГ) енгізуді күтеді, ал егер Уақыттың қысқаша пішімін таңдасақ, бұл
өрісте СС.ММ (сағаттар мен минуттар) теруге тура келеді.
Мәнге арналған шарт қасиетінің мәні ретінде верификация ережесін, яғни
мәліметтерді осы өріске енгізгенде TRUE (Ақиқат) мәнін қабылдауға тиісті
логикалық бейнелеуді көрсетуге болады. Мысалы, егер Балл өрісі үшін былайша
жазса:
[Балл] = lAnd [Балл]= 12
немесе одан да қарапайым: = lAnd = 12, жүйе 1-12-ден басқа кез келген
мәнді бұл өрісте жаңылыс енгізу деп таниды.
Келесі қасиетте жүйе бетін қате жайлы ерікті хабарды жазуға болады, мысалы:
Баллдың бұл мәні болуы мүмкін емес немесе Балл дұрыс емес. Одан әрі,
мысалы, егер Балл өрісіңде 14 санын енгізсеңіз, экранға осы хабар түседі.
Міндетгі epic қасиетінде Иә деп көрсетуге болады (бос мәндер болмайды).
Егер сіздің кестеңіздің алғашқы кілтіне бір өріс кірсе, Өрісті
индексациялау қасиетінде ол үшін мынаны таңдайсыз: Иә, тура келу болмайды,
сосын Түйінді (кілтті) анықтау (кілтті бейнелеп) кнопкасында құралдар
панелінде шертіңіз.
Осылайша кестеңіздің бастапқы кілтін анықтайсыз.
Кесте құрылымын жасау аяқталып, бланк жабылады (мұндайда жүйе кестені
сақтауға сұрау береді), сонан соң кестеге атау беріледі, сол сәттен бастап
ол Мәліметгер базасындағы негізгі терезеде басқа кестелермен бірге қол
жеткізуге боларлықтай жол ашылады. Қажет ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мәліметтер базасының негізгі нысандары
Мәліметтер базасының құрылымы
Мәліметтер базасының мәні және оның атқаратын қызметтері
Мәліметтер қорының негізгі ұғымдары
Білім базасының архитектурасы
Тыңайтқыштар туралы негізгі мәліметтер
Гидросфера туралы негізгі мәліметтер
Функциялар туралы негізгі мәліметтер
Негізгі мәліметтер және жоба құрамы
Физикалық мәліметтер қорын жобалаудың негізгі тұжырымдары
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь