Арал теңізінің зерттелу тарихы

Мазмұны

Кірісіпе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I.ТАРАУ. Арал теңізіне жалпы табиғи.географиялық сипаттама
1.1. Орналасқан орны, геологиялық дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2. Теңіздің зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.3. Теңіздің құрғауы және оның негізінде құрғақшылыққа айналған бөлімінде болып жатқан процестер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
II.ТАРАУ. Арал теңізін географиялық және топографиялық тұрғыдан зерттеулер
2.1 18 және 19 ғасырлардағы Арал теңізінің географиялық
ерттелулері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2. 19.18 ғасырлардағы Аралдың топографиялық зерттелуі... ... ... ... .32
2.3. XX ғасырдың басы мен Кеңес дәуіріндегі Арал теңізінің ғылыми зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
2.4 Арал теңізінің XX ғасыр 90 жылдардағы зерттелуі және ХХ ғасырдың басындағы Арал теңізі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
Кіріспе
Бұрынғы КСРО-ның Ортаазиалық қуаңшылық аймағында орналасқан Арал теңізі 1960 жылға шейін Каспий теңізі мен Верхнее және Виктория көлдеріне ғана алаңы бойынша (66 000 км² жуық) дес беріп, ғаламшардың көлемі бойынша төртінші көлі болып табылды. Ол кезде Арал суының мөлшері 1020 км²-ді құрайтын, ал максимальді тереңдігі – 63 м, бұл 53 м Дүниежүзілік мұхит деңгейінен орташа жоғары. Арал теңізі әрбір ірі су қоймасы сияқты аймақтық климатқа белгілі бір жеңіл мусақтандырушы ықпалын тигізетін, бұл ені бірнеше ондықтан бірнеше мың шақырымға дейін теңіз жағалауындағы аймақта микроклимат калыптастыруына ықпалын тигізді(Муминов, Игнатова, 1995). Амудария мен Сырдария өзендері теңізге орташа көп жылдар бойына жылына 56 км³ мөлшерде тұщы су ағындарын қамтамасыз етті. Арал суы «тұзды» болатын – олардың минералды құрамы орташа есеппен 10 г/кг құрады және ешқашан 12 г/кг-дан аспады және оның тыңытылыгы, мөлдірлігі жөнінун теңіздер ішінде ең тыңық теңіз болып есептелді( 12-15м) Мұндайда су айдынының көп бөлігінде судың бар құрамы, ережеге сай, тігінен жақсы араласқан және толық желдетілген. Мұның бәрі сан мыңдаған теңіз гидробиологиялық топтар үшін қолайлы жағдай жасады. 1976 жылға дейн Арал теңізінің үлесіне КСРО балық аулау өнімінің елеулі бөлігі тиді, осылайша, мысалы мұнда 13% жуық бекіре ауланды. Аралдың транспорттық маңыздылығы да ауыз толтырып айтарлықтай болды: теңіз жүк тасымалдарының жылдық көлемі 200 000 тоннаны құрады.
1961 жылдан бастап алдында Арал теңізінің су балансы бұзылып су дефицитті бола бастайды. Мұны ең алдымен ауыл шаруашылықтары үшін милеондаған гектар жаңа егістік тың жерлердің ашылуы өзен арнасынан қайтарымсыз судың алуының әсерінде келіп шықан су дисбаланыс болып есептеледі. Сонымен қатар, көптеген зерттеушілердің ойынша, антропогендікпен фактормен қатар өзен сулары мен булану нормасының
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. А.Рафиков «Арал тағдыры» ФАН Ташкент-1990 ж.
2. «Өзбекстан тарихы» 3. Ташкент-2000 ж.
3. А.Жұмамуратов «Арал мәселесі және экосистемадағы
микроэлементтердің бөлістірілу динамикасы».
4. А.Рафиков «Природные условия осушающегося Южного побережья Аральского морья» ФАН Ташкент-1980 ж.
5. «Проблема Аральского моря» «Наука» -1960ж.
6. М.Құлкенов «Арал тағдыры» «Қазақстан» баспасы -1980 ж.
7. З.М. Акрамов, А.А. Рафиков «Прошлое, настоящее и будущее Аральского моря» Ташкент-1980ж.
8. Л.С. Берг «Аральское море. Опыт физико-географической монографии» 1908 г.
9. С.Ю. Геллер «Некоторые аспекты проблемы Аральского моря» Москва Наука-1969 г.
10. Н.Ф. Глазовский «Аральский кризис: причины возникновения и пути выходу» Издательство Наука-1979 г.
11. В.А. Духовный, Р.М. Разаков «Проблемы Аральского моря и придоохранные мероприятия» Проблемы освоения пустынь.
12. А.А. Рафиков «Геоэкологикалық муаммалар» Т «Оқытушы»-1977-і.
13. Э. Бахиев, Т.Б. Ещанов, М.Б. Аметов, Д.Хожаниязов, Б.
Умамбевто «Дәуіріміздің экологиялық мәселесі» «Білім» Нүкіс 2006ж.
14. М. Серикбаев, Р. Қурбаниязов, Е.Умаров Жанубий Арал бойы жер су ресурстары мен оларда дұрыс пайдалану.
15. А. Рафиков, Г. Тетрохин «Снижения уровня Аральского моря и изменения природных условии низовьев Амударьи» - 1981г.
16. А. Рафиков, Э.Акрамов «Арал көмек сұрайды» Т-1937ж.
        
        КУРСТЫҚ  ЖҰМЫСТақырыбы :Арал теңізінің зерттелу тарихыМазмұныКірісіпе................................................................................................................ 3I-ТАРАУ. Арал теңізіне жалпы табиғи-географиялық сипаттама1.1.               ...               ...                ...                            ...                            ... ... ... және оның негізінде құрғақшылыққа  айналған  бөліміндеболып                                                                 ...     Арал  ...   ...   және   ...   ...    18 және 19 ... Арал ... географиялықерттелулері........................................................................................................292.2.    19-18    ғасырлардағы    Аралдың    топографиялық       ... XX  ...  басы  мен  ...  ...  Арал     теңізінің  ғылымизерттелуі...........................................................................................................342.4 Арал теңізінің XX  ғасыр  90  ...   ...  және  ХХ  ...                            Арал                            ...                                                     ...  ...  Ортаазиалық  қуаңшылық  аймағында  орналасқан  Аралтеңізі 1960 жылға ... ... ... мен ...  және  ...  ... алаңы бойынша (66 000 км² жуық) дес беріп, ғаламшардың  ...  ... көлі ... ...  Ол  ...  Арал  суының  мөлшері  1020  км²-діқұрайтын, ал максимальді тереңдігі – 63  м,  бұл  53  м  ...  ... ... ... Арал ... ... ірі су қоймасы  сияқты  аймақтықклиматқа  ...  бір  ...  ...  ...  ...  бұл  ... ... бірнеше мың шақырымға  дейін  теңіз  жағалауындағы  аймақтамикроклимат  калыптастыруына  ықпалын  ...   ...   ... мен ... ...  ... орташа  көп  жылдар  бойына   жылына56 км³ ... тұщы су ... ... ... Арал суы ...  болатын– олардың минералды құрамы орташа есеппен 10 г/кг  құрады  және  ...  ... ... және  оның ... ...  жөнінун  теңіздер  ішіндеең  тыңық  теңіз  болып  есептелді(  12-15м)   Мұндайда  су  ...   ... ... бар ... ережеге сай, тігінен жақсы араласқан және  толықжелдетілген. Мұның бәрі сан  ...  ...  ...  топтар  үшінқолайлы жағдай жасады. 1976 жылға дейн Арал  теңізінің  ...  КСРО  ... ... ... ... ... осылайша, мысалы мұнда  13%  жуық  бекіреауланды. Аралдың  транспорттық  маңыздылығы  да  ауыз  ...  ... ... жүк ... ... көлемі 200 000 тоннаны құрады.1961 жылдан бастап алдында  Арал  ...  су  ...   ...  ...  бола  ...  Мұны  ең  ...   ауыл   шаруашылықтары   үшінмилеондаған гектар  жаңа  егістік  тың  жерлердің  ...    өзен  ...   ...  алуының  әсерінде  келіп  шықан  су  дисбаланыс   болыпесептеледі.    ...    ...    ...     зерттеушілердің     ...  ...  ...  өзен  ...   мен   ...   ... ... байланысты  табиғи  себептер  де  орын  алған  демекте,(Бортник, Чистяева, 1990). Теңіз деңгейінің ...  ...  ...  23  ...  1988-1989  жж  теңізден  оның  Кіші  Арал  ...  ...  ... ... ... ... ... жоғалуына  жол  берілмес  үшін  олжерден Аралдың («Үлкен теңіз») негізгі, ... ... ...  үкіметіКіші теңіздің оңтүстіктеу жағына алдымен уақытша,  кейін  (2005  ж)  тұрақтыплотина салынды. Сырдарияның Кіші теңізге ... ...  ... ... мен тұздылығының өсуі онда тоқтатылды, және де  бүгіндеКіші теңіздің экологиялық жағдайын біршама  ...  деп  ...  ...  бұл  ауданды  қозғамай,  экологиялық  ...  ...   ... ... ... ... етеміз.Үлкен теңіз деңгейі төмендеуі кезінде алаңы бойынша төрттен үш бөліккетартылған және өзі  екі  жеке  ...  бірі  –  ...  ...  ... (43 м ... ...... сулы (3 м), бірақ жіңішке  бұғазбен(2,5км.)біріккен, алаңы бойынша  үлкен  шығыс  ...  ...  ...  ... ... процесінде су арнасында және  оған  жанасқан  территориясыныңэкосистемасында түбегейлі өзгерістер болды.  Тұздылық  бүгінгі  таңда  ... - 100 ... ал ... 135  ...  және  одан  да  жоғарығажетті.  ...  ...  ...  және  ...  карбонаттарының,  одан  кейінгипстің  батпандап  теңіз  түбіне  тұнуымен  қатар  жүрді,  бұл  ...   ... ... ... ... ... алып  ...  Тек  бентоспен планктондағы  кейбір  ...  ...  ғана  ...  ... ... жағдайының өзгеруі аймақтың әлеуметтік-экономикалық жағдайларыныңайтарлықтай нашарлауына алып келді. Арл боиы  аимағыңың  ...  500км ... ... әсер етке (Чуб 2000). Балық өндірісінің қысқаруы, сондай-ақ кеме қатынасының толық тоқтатылуы, жалпы теңіздің порт инфрақұрылымы  ... қол үзуі ... пен ... үшін ірі зиян  алып  ...  ... құрғаған түбінен тұздарды желмен шығару мен  тұрмыстық  мақсаттардапайдаланылатын ыза сулардың минералдануының өсімі халық  ...  ...   ...   Сонымен    қатар    теңіздің    ...    ... ...  жағы  мен  ...  ...  мен  Ақтөбеоблыстары) оңтүстік  жағында  климатты  қосымша  қуаңдандыруға  алып  ... ...  ...  Арал  теңізі  апатының  негативтік  экологиялықсалдары  Ресей  ...  ...  де  ...  ...  ...   Аралдыңқұрғаған түбінің тұзы мен шаңы желмен 500-800 ... ... ( Miklin 2004)  ... ... ... желі ... олар ... және  Челябі  облыстарынажетуге қабілетті. Осылайша жылына барлығы 40 млн  т  тұздарға  ...  ... ... ...   өзектілігі   Бүгінгі   күнде   шешімін   табылмай   отырғанэкологиялық проблемалардың ... ... ... қамтитын тарихи  географиялық  зертеулерде  Арал  теңізініңқалыптасуың,  бұрынғы  ғалымдардың  зертеулерін  ...  ...  ... ... Арал ... ... ... үйрену  кәзіргі  кезеніңөзекті мәселелері болып табылады.Тақырыптың  негізгі  міндеті  мен  мақсаты.Қазіргі Арал теңізі тек қана Орта Азия ...  ...  ...  ...  ...  ...  масштабтағы  экологиялық  проблемалардыңорталығына айналды.Арал теңізінің  ... және ... ... ... арқалы  оның  бұрынғытабиғатын  үиренеміз, каззіргі онда  журип  жатқан  табиғи  ...  ... ... ... ... үиренеміз..Мен өз жұмысымда бірқатар ғалымдардың әдебиеттерін және 2002 ... ... ...  ...  ...  ...  және  Геофизика  институты,НөкісМ.П.И  және Халықаралық қазақ-түрік ...  ...  ...  істесубойынша жүргізілген келісім шарт негізінде жыл сайын  ...  ... ... ...  зерттелу   объектісі.  Арал  теңізінің  табиғатының  ... ... ... ... ... ... екі  ...  Біріншіден,Арал теңізінің бұрыңғы  өзгерістерінің  себепті  болжауы  ...  ... ... мен анық ...  ...  ...  ...  Болжаудың  үлкенмаңызы, ол құрғаудың себептерін жеңілдетуге  ...  ...  ... ...  Арал  ...  өзінің  өте  айрықша  океанографикалыққоршаған ортасы бар, бірегей табиғи «лаборатория» ,бұл  ...  ...  ... мен  мұхиттық  аймақтарда  болып  жатқан  физикалық  және  ... ... ... алады. Қазіргі Арал теңізінде  болып  жатқанпроцесстер басқа осындай  құрғау  мен  қауіптерді  басынан  кешіріп  ... ... үлгі бола ... жаңалығы.  Арал  тенізінің  бұрынғы  зертеулерін   және  казіргідәуірдегі  ...  ...  ...  ...  бір   ... ... ... ондағы болып жатырғаң  табиғи  процестерді  ... ... ... ... ... ... Бұл ...  дипломдық  жумысы  кіріспе,  негізгібөлім  II-баптан,  қорытынды  және  пайдаланылған  әдебиеттер  ...  ...  ...  ...  дипломдық  жумыста  сонымен  бірге  бір  қатартаблица мағлұматтары келтіріліп өтілген.Арал    ...    ...    ...    А.    ... ... ... Арал ... жалпы  географиялық сипаттамасы1.1. Орналасу орны, геологиялық дамуы.Орналасу орны. Бүгінгі таңда бір уақыттарда дүниежүзінен  ...  ... ... ... тұратын Арал теңізі құрып баруда, оның орнына  үлкенАралқұм шөлі ... ... Бұл ... ... ...  және  ...  өзара  жалғасып  жатуда.  Арал  теңізінің  бұрыңғы  жаға  бойындағысызықтары (шекаралары) қазір 100-200 км. Ішке ...  ...  ...  Бұрыңғыуақыттарда оның жаға бойы сызығы батыста Үстірт чинкинен,  шығыста  ... ... ...  ...  ...  дельтасы  және  солтүстіктеАрал бойы Қарақұм   шөлдеріне  ...  еді.  ...  көп  ...  ... ... ... 53 м.  жоғары  болып  тұрған,  оның  акватория  көлемі66 458 кмw  құрайтын территорияда су ... ал ... ...  2345  ... Оның ... тереңдігі 16 м. болса, ең  терең  жері  69  м.  ... ... 428 км, ал ені ... 292 км. ... жылы Арал ... жер бетіндегі Каспий теңізі, Жоғарғы  көл,Виктория көлінен  кейінгі  төртінші  орындағы  ең  ...  ішкі  су  ... ... ... 43° 24 ′ N пен 46° 53 ′ N және 58 ° 12 ′  E  ... 59 ′ Е  ...  арасы,  теңіздің  үстіңгі  бетінің  аумағы  66 000  км-денжоғары, максималды ұзындығы 492 км және ... ... 290 км  ...  ...  жалпы  ұзындығы   шамамен   16м   ...    ... ... максималды тереңдік 69 м-ден жоғары  болған(Бутаков,1853;Фортунатов  пен  ...  1950;  ...  1953),  бұл  ...  ... және ... ... да ... Көптеген  ғалымдар63м-ден асқан тереңдіктің болуын көп зерттеп (Рубанов,1987),  ғылыми  болжамжасаған.Теңіз ... ... ... ² ден ... жерді алып жатқан  1.100-денкөп кіші және үлкен аралдар болған. Теңіз ішінде  көптеген  ...  ...  да  ...  ...  ...  ...  сөзі   -   арал   ...  ...  ...  ...  процесстер  негізінде.  Аралтеңізі аймағындағы жердің қалың қабаты 3580 км ...  1966)  ... ... 16-18 км ... ... ... екі ... өзендері Амудария мен  Сырдариятеңізге құйылады. Амударияның  ағысы  Сырдарияға  ...  ...  2  ... су ...  ...  Арал  ...  бассейн  аумағы  –  3  миллион.Теңіздің  Оңтүстік  бөлігі   Өзбекстанға,   ...   ...   ... ... ... ... платосының тік  жарынан  құралады,олҮстірт  тегістігі  батысында  Каспий  теңізімен  ...  Арал  ... ... ...  ...  190  -220  м-ге  биік  ...  тік  жарынжергілікті халық «шың» дейді,  ал  әдебиетерде  географиялық  «чинк»   дегентерминбен колданылады. Батыс ...  ...  ...  ...  қарайАрал  теңізі  ежелгі  аллувиалдан    ...   ...   ...   ...  және  осы  алыс  ...  Қарақұм   шөлінің   бархандарыменшектеседі. Оңтүстік жағалаудың ең маңызды географиялық  объектілері  Әжібай,Жылтырбас  колтығы және ...  ...  ата  ...  ...  ...  ... Арал ... жағалауы Қызылқұм  шөлімен  шектеседі.  Арал  бойыҚызылқұмында Амудария мен Сырдарияның  бұрынғы  ескі  ...  ...  ... ... мен ... ...  ...  өзен  іздері  қиылысатын  құмдаШығыс жағалау бірнеше жазықтармен санжетпес (>  600)  ...  құм  ... ... ... Шығыс  бөлігіндегі  Акпенінски  архипелагы  арқылыжақсы белгіленген (Рафиков және Тетюхин, 1981).Теңіздің  Солтүстік  беті  ...  және  Арал  маңы  ...  ... ... ... біршама биік және тік, және  көптеген  жазықтармыс: Бутанов, Шевченко, Чебас жазықтарымен ... ... ... ...  ...  карасақ,  Кіші  теңіз  ... ... ...  ...  ...  теңізден  Көкарал  аралы  ... ... ... бөлігімен оны шығыста  кеңдігі  15  км  ...  ... Берг ... және батысында тар таяу-Көкарал  бұғазы  байланыстырады.1960ж кіші теңіздің максималды тереңдігі 30м деп шамалы төмен, жалпы  ... ... ... және ... 1990). Өз  ...  ...  ...  екібассейн арқылы табиғи бөлінеді,  солтүстікте  су  асты  ...  ... ... вал деп ... ... ... Чернышев және  Чебасжазықтықтары арасында және оңтүстігінде Мойнақ түбегі арқылы  бөлінеді.  Бұлтаяу белдіктің ең жоғарғы  жері  ...  ...  және  ... ...  ...  ...  ...  жағалауында  түбі  шұғыл  тік,біршама терең (>60м) ... ... түбі ... ...  ... ... біршама түбі  тегіс  болып  онша  терең  емес  (90  %)  оттегі  тапшылығыныңтереңдігінен  биік  ...  ...  ...  ...   Бұл   ... мен ...  ...  популяцияның  вертикальді  орналасуынаайтарлықтай ықпалын тигізбеді, ол 5-10  м  қабатта  концентрацияның  біршамаұлғаюымен жоғарғы 17 м ... ... ... орналасуы жоғарғы  10-метрлік қабатпен шектелген болатын, ол кезде ұрғашы топтар, ең бастысы  5-17м ... ... ... ... ... сегментке  қосылған  арнайықапшықтарда басып  ...  ...  ...  ...  ...  ... келе  жатқан  жұмыртқалар  дененің  мөлдір  жамылғысы  арқылы  жақсыкөрінеді.  Зерттеу  ...  ...  ...  «цисталар»  деп  аталатынбелсенді  емес  жұмытқаларды  ғана  басып  шығарды.  Мұндай  ... ... ... ...  ғана  ...  мүмкін.  Мұнан  кейін  оларқалың қабыршықпен қапталып,  диапауза  ...  ...  ...  су  ... ... ...  лақтырылады,  онда  кебеді,  ...  ...  ... ... суға қайтадан түспегенше  дамымайды.  Цисталар  суға  ... суды ...  ...  ...  ...  ...  тоқтатқан  эмбрионқайта жаңарады.Зерттеу кезінде  ұрғашы  топтардың  80  %-ның  ...  ...  ... немесе  жұмыртқа  толтырылған  овидукттері  бар.  Арал  теңізіндеартемияларда жұмыртқаның ең көп ... – бір  ...  120  ...  ... ...  белгіленген  болатын  (Мирабдуллаев,  2004).  Біздің  зерттеукезінде (қазан) жұмыртқа басып ...  ...  ...  саны  ... бір ... 28±13 жұмыртқадан, кейде бір  ұрғашыға  70  жұмыртқаданкелді.  ...  ...  салу   ...   ...   ...   ... ... байқалды. 6-9 мм  көлемдегі  ұсақ  ұрғашыларда  салынукөлемі 18±6 жұмыртқаны құрады, 9-11 мм ... ...  ...  ... ...  ...  >11  мм  ірі  ...  салыну  көлемі  41±12жұмыртқаны құрады.Артемия жұмыртқаларын қапшықта 3-4 күн ұстайды, одан кейін  олар  ... ...  ...  ...  арқасында  судың  бетінде  жүзеді,содан жел мен  су  циркуляциясының  ...  ...  ...  ... мен ... су ... цисталардың орташа концентрациясы  15 000-20 000 экз./м² жуық, ал ... ... 150.000 м² ... ...  ... ... ... Возрождение аралының шығыс  жағасының  айналасында  субетінің шаршы  метрінде  миллиард  ...  жуық  ...  ...  ...  суда  жүзетін  құстар  тобы  жиі  кездеседі,  олар  үшінжұмыртқа,  науплиустер  мен  ...  ...   ...   ...    ... ...  түрлі  сулар  арасында  ...  ...  ... ...  ...  өзге  саны  50-ден   1200   ...   ... ... retrogressus) отрядының шаяндары мен  Chironomussalinarius  (50  экз./м²)  хирономидтерінің  личинкалары  кездеседі.   ... ... ... ... 2 % ...  ал  биомассаның  қалған98 % артемия популяциясы құрады. Соңғы он  жыл  ...  ...  ...  ...  артемиялар  популяциясының  даму  есебінен   зоопланктонбиомассасы артты.Бентос. Қыс мезгілінде судың өте ... ...  мен  ... су түбінің тұрғындары мен флораның құрамы мен құрылымының  мейліншеөзгеруіне алып келді. Сонымен қатар, экспедициялық зерттеу  ...  ... ... әр ... өмір тіршілік  етуін  жалғастыратынын  көрсетеді.Кейбір трофикалық байланыстар сақталуда.Біздің бақылау жүргізуімізден бері, яғни 2002 жылдың қарашасынан  күнібүгінге ... ... ...  ...  ...  өзгерістерді  басынанөткерді. Оның ішінде, 2002 және 2003  жж.  ...  ...  ...  сутүбі  топтартарында  Syndosmya  segmentum  ...  ...  ...  Іріданалары 6-дан 18 м дейінгі тереңдікте, Ақтұмсық мүйісінің ...  ... ... болатын. Ескере кетсек, 2002 жылдың қараша  айында  бұлқабаттың тұздылығы 82 г/кг ... 87  ...  ...  ал  2003  ...  ... 87 г/кг ... 89 г/кг-ға дейін өзгерді. Сондай-ақ, тұздың  көтерілуінеқарамастан S. segmentum –ның ... ... ... ...  ...  ... ... бойынша молюскалар саны 7-10 м тереңдікте  10-12  экз./м³-ден 18 м жуық ... 280-290 ... -ге ...  өзгерді.  Сондай-ақ  S.segmentum биомассасы тереңдікпен 1-1,5 г/м²  -тан  47-50  г/м²  ...  ... ... көлемі ең үлкен осьта  1  см-ден  аспады,  даналарыныңкөпшілігі тым ұсақ ... Екі  ...  ...  20  м  ...  тереңдіктемолюскалардың  өміріне тосқауыл болатын  күкіртті  сутекті  жұқпаның  қабатыболды. ... ... S.  ...  ...  20  м  ...  ... аталмыш шектеулі фактордың, сонымен бірге су  түбіндегі  қабатта  сутұздылығының (90 г/кг ...  ...  ...  ...  ...  қамтамасызетілген.2004 жылдың тамыз айында Ақтұмсық мүйісінің ауданында  батыс  бассейніүстінің тұздылығы 92 г/кг ... ...  ...  S.  ...  –ның  тіріданалары кездеспеді. Осылайша, біз бұл ... ... ... 90  ... ... ... деп ... кезеңде Аралда бар макрозобентостың екінші  түрі  Baeotendipesgr. noctivaga хирономидасы болып табылады. Бұл түр ...  ...  ... ... ... кейінгі  орналасушылардың  бірі.  Бақылау  көрсеткендей,осы екі қанатты жәндіктің личинкалары жинала келе жазда және  ...  ... ... үстіңгі қабатын толтырады. 2004  жылы  ...  ...  ... ... жоқ ... сондықтан осы жәндіктермен су түбінің  толубасын біз сәл кейіндеу айларға жатқызамыз. Қазіргі Аралда осы ...  ... ... бассейнінде 0-ден 25-30 м дейін, бұғазда 6,2 м дейін, және  біззерттеген ... ... ... ... 3-4  м  ...  ... noctivaga –ның тереңдікке орналасу  тығыздығының  алғаш  өзгеруіБатыс  Аралда  2003  ...  ...  ...  ...  ...  саны  ... 10 м жуық ... дейін біртіндеп өсіп,  13 000 экз./м²  дерлікжетті, одан ... ... ... төмендей бастады.  23  м  жуық  тереңдіктенсынама кезінде тығыздық орташа есеппен 30  ...  ...  ал  25  ... олар ...  ...  2004  жылдың  тамыз  айында  личинкалардыңмаксимальді санының зонасы тағы да 10 м жуық (орташа есеппен 13 100  ... ... ... ...  15  ...  ...  ...  кездетығыздықтың (12 200 экз./м²) маңызды емес азаюы байқалған  жоқ.  Тереңдіктіңодан әрі ... саны ... және 31 м ... ...  ...  барлығы50 экз./м² жуық құрады.Тамыз айында хирономидтердің 30 ... ... ...  ...  ... айында таралудан айтарлықтай терең) осы тереңдіктерде  жаздың  соңындакүкіртті сутектің жоқтығымен байланыстырамыз. Шамасы, 2003  ж  ...  ... ... ... B.gr. ... үшін ... фактор ретінде  дәлкүкіртті сутек болды.2005  жылдың  ...  ...  ...  саны  мен  ...   ... ... бассейнінің солтүстік бөлігінде және  бұғазда  зерттелгенболатын. Батыс бассейнінде  ...  ...  ...  8  м  ... сәйкес келді. 13-метрлік  белгіде  B.gr.  noctivaga  саны  менбиомассасы енді айтарлықтай ... ... 38 м  ...  ...  күкірттісутек   жұқпаларының   жағдайларында    ...    ...    ... ... тығыздығы 57 г/м²-ге жуық биомассада  орташа  есеппен20 580 экз./м²-ге жетіп, 0-ден 0,5 м ... ...  ...  ... Одан кейін мекендеу тереңдігінің одан әрі  ұлғаюына  қарай  көбейгенібасылды – 6,2 м ... ... ... 8 г/м² ... ...  ...  құрады.  Личинкалар  шығыс  бассейнінің  солтүстік  ...  3  ... жер  ...  ...  ...  ...  27  г/м²  ...  9150экз./м² құрады.Соңғы жылдары Арал суының тұзы ұдайы өскенін және  2005  ...  ... 97  ...  134  ...  ...  ...  су  түбінің  үстіңгіқабатында В. gr. noctivaga личинкасының жетілгенін  ескерсек,  осы  факторғақатысты олардың тым ...  ...  ...  ...  ...  ... ... Возрождение түбегінің  шығыс  жағалауында  теңізден  3  ... ... ...  (оның  тұздылығы  2005  ж  қазан  айында  163  г/кгқұраған) В. gr. ... ... ... ... Арал ... ... ең  шектеулі  түрі  болыпұсынылды. Біздің 85-87 г/кг ... ... ... ...  ...  2002ж қарашасында  белгілеген  Cyprides  torosa  остракодасы  2005  ж  қазанындабарлық зерттелген аудандардың  ...  ...  және  ...  ... ... ...  ...  және  батыс  бассейнінде  9-метрлікбелгіге дейін болды.2003 жылы қазан ... ... ...  жүргізген  В.О.Мокиевскиймен  М.А.Милютинаның  мәліметтері  бойынша,   сол   кезде   Батыс   ... ... 14 түрі ...  Олардың  арасында  Monhysteridaтұқымдастарының өкілдері мол ... ... әр ... ... жүргізілген зерттеулер  осысуда жетілген су  түбіндегі  альгоценоздардың  бар  ...  ...  ... ... ... 3 түрі  мен  ...  70  ...  жуығынқамтитын  балдырлардың  көпкомпоненттік   топтары   ұдайы   өсуші   ... ...  ...  аралдық  альгофлораның  макрофиттік  компонентітөрт жылға жуық ... ... екі ... ... ...  және  ... ... бірге  Арал  теңізінің  20  ғасырдың  ортасында  баяндалғанVaucheriya cf. ... ... ... Осы ... ...  атап  ... осы  түрлердің  кеністік  орналасулары  қазіргі  Аралда  алуан  түрлі.Vaucheriya cf. Dichotoma тек қана ... ...  ...  ... fracta - ... ... мен  бұғазда,  Cl.  glomerata  ...  ... ... ... ... микробалдырлар арасында диатомейлер – 60  түрі  мен  алуантүрлілік кеңінен ұсынылды. Бұл ... ... ... ... мен  ...  10-нан  40-дейін  түрлі  таксондарды  айқындаудың   мүмкіндігікелді. Су түбі шөгуінің ең жоғары минеральдану ...  110-120  ... ... ... Amphora тұқымының түрлері молынан жетілді.Таксономиялық тұрғыдан эпифитті топтар түрі өте жұтаң. Күшті  ...  ...  ...  кезінде   ол   Tabularia   fascicula,   Cocconeisplacenthula, Nitzschia  fruticoza,  Navicula  ...  ...  ...  бірнеше  жылжымалы  түрлерін  қамтыды.   2002-2004   жж   жаз-күзмезгілдерінде жүргізге бақылаулар ... ... ... ...  Cl.fracta микроэпифиттік кешен  тұздылығына  тұрақты  дамыды.  Осы  макрофиттіңжанынан өскен ең көп ... ... ...  және  ...  fruticozaсияқты диатомеялар болды. Біз 82 г/кг-нан (2002 ж қараша) 92  г/кг-ға  (2002ж ... ...  ... өсу ...  ...  эпифиттік  кешендібақыладық.  Микроэпифиттердің  бұл  кешені  «батыстық»  ретінде   ... 2004 ... ... ... ... ... 100  г/кг  жуық  ...  бұл  жасыл  балдырлардың  микроэпифитоны  мұнда  тіркелген  4  ...  ...  ...  ...  ...  var.   Lineate   C.Placenthula var. euglipta  және   Lyngbya  ...  2005  ...  ... 130 г/кг  ...  олардың  2  ғана  қалды,  дәлірек  айтқанда  C.Placenthula  var.  Lineate  және  Lyngbya  ...  2005  ...  ... ... ... яғни ... ... үстіңгі қабатында  тұздылық98 г/кг құраған кезде, Cl. fracta үстінде Аралдың осы ... ...  ... – жартылай тіркелген Cocconeis  placenthula  var.  Lineate  ... ... ... ... 92-97 г/кг  ...  ...  ...  «батыстық»  эпифиттік  кешеннен  одан  ...   ... ... ... Аралының жаға бөлігінде жаз-күз мезгілдерінде эпилиттік диатомдыфлораның  негізін  Navicula  ...  ...  ...   Толқыншарпынының зонасында минеральді  субстратта  дамыған  бұл  диатомеялар  жекемикроэпифиттерге ...  ...  ...  (85-97  г/кг)  өте  ... ...  2005  ...  ...  айында  олар  тастардыңүстін тура 2002  ...  ...  ...  ...  ...  ...  2004жылдың  сәуірінде  бұл  балдырлар  ...  ...   ...   ...... мезгілі. Бұғаз  бен  шығыс  бассейнінде  бұл  диатомдымакро пайда болулар бірде бір экспедицияда байқалмады. ... ...  ... тек ... бассейні флорасының бөлігі деп есептеуге негізіміз бар.Бес жылдық бақылау жүргізу ішінде қазіргі Аралда цианобактериялардың 5түрі,  сондай-ақ   39   м   ...   ...   ...   cg.   ... ... белгіленген болатын.  Сондай-ақ  2005  жылдыңқазанында бұғазда, сонымен бірге шығыс бассейнінің ... ...  ... 135 г/кг  ...  ...  рет  ...  2  ...  Euglena  cf.pacheri және E. Taxa var. Salina  ...  ...  Бұл  ...  ... ...  ...  ...  сулы  бөліктерін  қалайды,  олардың  еніқазіргі Аралдың көрсетілген аудандарында шақырымдарға жетеді – 15  см  ... бұл екі түр ... ... ал ол  ...  20  см  тереңдіктебір  ғана  түрі  мекендесе,  30  см  ...  ол   да   ...   ... ... ... атап өткен балдырлардың түрлері үшін 85 г/кг-дан135  г/кг  дейін   ...   өмір   сүру   ...   ...   ретбелгіленгенін атап өткен жөн. Батыс бассейнінде тұздылық ұдайы  артуда.  Бұлкезде бұғаз районынан 130 г/кг –дан  және  ...  ...  өмір  ... ... ... таралады. Онда Ақтұмсық ауданында,  2005  жылдыңқазан айында, 39 м тереңдікте 97 г/кг-дан  101  ...  ...  ... normanii анықталды, ол 2004 жылдың  тамызында-ақ  ...  ...  ... 100 г/кг –ға ... ...  ...  (ол  кезде  >  110  г/кг)  ғанатараған. Бір жағынан, 90 г/кг-дан жоғары тұздылықтан  мүлдем  ...  ... топ ... біртіндеп жойылады,  мысалы: бұрын  батыс  бассейніндекеңінен тараған,  ал  2005  ж  ...  ...  ...  ...  ... ... punctata мен ... clausii. 2003  ж  қазанында-ақ  Tr.  punctata  ...  ...   ...   ...   18-20   м-ге   ...  ...  түрі  болып   саналатын.   Алайда   ...   ... ...  ...  ...  ...  ...   sigma,Gyrosigma   fenestrate,   Pleurosigma   fomosa,   Naviculaphylepta, Cystadinium simplex, Oocystis ... т.б.) ... ...  оңайбейімделеді. Олардың көбісі шығыс бассейніне бұғаз арқылы таралады.Біздің ойымызша,  алдағы  ...  ...  ...  екі  ...  ... альгофлораның қалыптасуы мүмкін.Метеорология. Арал маңындағы атмосфера-теңіз  жүйесінде  ... ... ... ... нәтижесінде өзгерістерге ұшырауы  мүмкін.Осы  өзгерістерді  ...  ...  ...   ...   ...   жаға   ...  ...  шаропилотты  (желдің  бағыты   мен   жылдамдығынанықтау үшін ұшыратын шағын шар) ... ... ... жаға жел ... пайда болуы  теңіз  бен  құрғақ  жерарасында   ауа   температурасының   ...   ...   ... ... белгілі. Жаға желі  бітеу  циркуляциялық  ұяшықта  көлденеңжәне тік қимылдардың үйлесуі болып саналады. Көп  жағдайда  жаға  желі  ... ... өтуі  ...  ...  ...  ...  ...  түріндекөрініс табады. Арал аймағында бақылау кезінде  ...  ...  ... ... ... ... Осылайша, 2003 ж  қазан  айындаөлшеу кезінде Арал теңізінің үстінен барикалық  алқаптардың  жиі  ... емес ауа  райы  ...  2004  ...  ...  ...  ... ашық ауа райы ... теңізінің батыс бөлігінде «шартты-табиғи  кезеңде»  жаға  желініңкөзі туралы қабылданған түсініктерге сәйкес күндіз  жел  ... ...  ...  ...  ...  т.б.,  1987).  ... ... автоматты метеостанцияның көмегімен 10 минут  үзіліс  арқылыбіздің жердегі жасаған бақылауларымыздың мәліметтері бойынша  қазіргі  ...  ...  ...  ...  және   ...   солтүстік-батыс   болыптабылады.Теңіз (күндізгі) жаға желі күн шыққан  соң  көп  ұзамай  теңіз  ... жел ...  ...  ...  болады.  Желдің  тік  қапталында  теңізденқұрғақ жерге бағытталған төменгі жаға желінің  тасқыны  және  ...  ... ... жоғарғы жаға желінің тасқыны  пайда  болады.  Жергіліктіуақыт бойынша  ...  ...  11-ге  ...  ...  жаға  ...  ... 1 м/с, ал  ...  биіктігі  500-700  м  жетеді,  ал  түскі  уақыттажылдамдық 1,5 м/с, ал ... ...  м  ...  күшейеді.  Жаға  желініңмаксимальді дамуы түстен кейін (15-тен 17  с  ...  2,0-2,2  км  ...  2,2   м/с   жуық   ...   ...   ...   Жаға   ... тартылған қабат қалыңдығы 18  сағ  кейін  азаяды.  Арал  ... ... ... сипаттары күз мезгілінде алынған болатын. 2003  жылдыңқазанында шаропилотты және жердегі бақылау мәліметтері бойынша  теңіз  ... жаға ... ... тік ... сағ  15-ке  ...  бұл  ... желі ... қалыңдығы шамамен 1,5 км-ді,  ал  тасқынның  максимальдіжылдамдығы 2 м/с құрайтыны ... бұл ... ... ...  қарамастан,  Арал  жағалықзонаның үстінде жақсы білінген жаға желі ... ...  көзі  ... ... ... ... ...  жасауға  мүмкіндік  береді.  ...  Арал  ...  ...  дейін  «шартты-табиғи   кезеңмен»салыстыру бойынша жаға  жел  сипаттарының  маңызды  ...  ... ... Арал теңізінде оның ХХ ғасырдың ортасындағы көлемінен 10%  жуық  қана  суы  ...  ...  ...  көл  150  км  ...  ... және 40 м аса тереңдігімен айрықшаланады. Аймақтық масштабта  олатмосфераның   циркуляциясы   мен   ...   ...    ...    ...  ...  дағдарысы  экожүйенің  барлық   компоненттерініңтүбегейлі  ...  ...   алып   ...   Ең   ...   судың   өзініңгидрофизикалық жағдайы түгел өзгерді: тұздыдан гипергалиндіге,  ...  ...  ...  ...  ...  мен  ... ... айналды. Алайда атап  өтерлік  жәйт,  егер  де  2002  ... ... Арал ... ... орташа  есеппен  жылына  1  м  құраса,онда  мониторингтің  ...  ...  күні  ...  дейін  жалпы  түсімібарлығы 30 см жуық құрады. Теңіздің су балансы анализі жүйе теңдікке  ... ... ... және де егер де өзеннің қалдық ағындары мен жер  астыағыны ... ... тән ... ... таяу ... су  ... және одан әрі  ...  тоқтатылуын  күтуге  болады.  Алайдамұндай жағдайда да батыс бассейнінде минералдану  ...  ...  ...  суалмасудың есебінен тұздылық екі бассейнде де теңелмегенше әлі ...  ...  ...  ...  ...   батыс   шұңқырының   стратификациясыныңтөмендеуін күтуге болады, себебі оны ... ... ...... ... ... ... келуі жұмысын  тоқтатады.  Нәтижесінде  ...  ...   және   ...   ...   ...   ... ... химиялық тәртібі оның гидрофизикалық  жағдайымен  өзара  ... ... ... ионды-тұзды  құрамы  айтарлықтай  өзгерді  жәнекарбонат  пен  гипс  тұнбасының  есебінен  өзгеруін  ...  Егер  ... ... Арал ... ... су ...  ...  енді  қазірсульфат-ионның  мазмұны  хлорға  қатысты  ...  ...  ... ... ... мазмұнына тиісті болды, ол тіпті  7  есеге  дейіназайды.  Кальцийге  ...  ...  ...  ...   мұнан   әрі   тұнуынлимиттейтін фактор болуы мүмкін. Егер де минеральдану  ...  ...  ...   болашақта   мирабилит   түсімі   (әсіресе   қыс   ...   ...  ...  бұл  ...  натрийдің  жұмсалуына  және   тұзқұрамының одан әрі өзгеруіне алып келеді. ... ...  ...  ... ... пен температураға  тәуелділігі  (жағдайдың  теңелуі),мұздау температурасының тұздылыққа тәуелділігі  (қазіргі  Арал  үшін  ... - -5 ºС ... ... ... тұздылық пен  басқаларғатәуелділігі  сияқты  барлық  негізгі  физикалық  тәуелділіктердің  өзгеруінесебепші болады. Арал гидрофизикасы  мен  ...  ...  осы  ...  ...  ...   зерттеуіміздің   маңызды   міндеті   болыптабылады.Арал теңізінің физикалық  және  химиялық  ...  ...  ... оның  ...  ...  қазіргі  жағдайына  әсер  етеді.Экологиялық дағдарыс кезінде түрлері алуан биоттардың айтарлықтай  ... ... ... биологиялық топтарын өлі  деп  айтуға  болмайды.Теңізде мүлдем ерекше, бірақ сұмдық  ...  ...  ...  ... ... ... ... мейлінше белсенді экожүйе қалыптасты.  Олардыңжалпы биомассасы өте маңызды. Біздің ...  ...  2002  жылы  ... эспедициямызда 80 г/кг жоғары тұздылықта  тірі  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   баспасөз   бетінде   мәліметілгендей, осы түрлер  үшін  тұздылықтың  ең  ...  шегі  65  г/кг  ... ... ... Негізінде бұл айтылған жәйт  айтарлықтай  жоғары  болыпшықты.  ...  ...  ...  ...  ...  100  г/кг  жуық  және  ... балық жоқ. Бірінші кезекте  теңіздің  ...  ...  ...  ...  топтанулардың  эволюциясы   алдағызерттеулердің еншісінде болуы тиіс.Алдағы ... Арал ... ...  ...  ...  ... қажет. Мұндай мониторинг кешенді және тәртіп  аралық  қана  болуымүмкін, негізінде ... ... ...  ... ... ... ... әрекет  етуіне  көңіл  бөлінуі  ...  ...  ...  ...  мен  ...   модельдеу   үшінмониторинг мәліметтерін  ...  ...  ...  қолға  алынуы  қажет.Мұндай кешендік зерттеулер нәтижесінде алынған ақпарат Арал маңындағы  нақтыәлеуметтік, экономикалық және экологиялық мәселелерді шешу үшін ғана  ... ... ... ... ... да ...  мүмкін,  өйткеніАрал теңізі ғаламшардың  басқа  да  көптеген  аймақтарында  орын  ...  ...  ...  ...  әсерін  зерттеу  үшін   «модельдіобъектісі» ... ... ... Осы тұрғыдан Арал  дағдарысының  әлемдікмаңыздылығы  бар  екені  күмәнсіз.  ...  ...  Арал   ...   ... мен Қазақстан) қазіргі таңда қажетті зерттеулер мен  мониторингтітек өз күштерімен әсті ұйымдастыра  ала  ма.  ...  ...  ... ... және де ең ...  ресейлік  мамандар  тарапының  атсалысуы өте маңызды.Арал экспедициясының  жұмыстары  ...  ...  ...  2002жылы 13 қарашада 11° 30' та 30,47 м.абс. биіктікке  ие  екендігі  анықталды.СТД   ... ... ... ... ... 19  plus  0ден 40 метрге дейін, 22 метрден төмен тереңдікте  судың  кемуіне  ...  ...  ...  водороды   анықталды.  22  метр   ...   ... +10,2 ден +10,60 С   ға  ...  ...  ...  ең  ...  субөлімінде +130 С (h= 40,5 м)  ...   ...  ...   ...  ... 81-82 г/л, ал ... ... шамамен  90г/л -ді құрайды.  Алынғанмағлұматтар Арал ... ... ... болжаулармен  анықталады  депесептелуде. Ғылыми аспектте  гидрофизикалық  динамикасына  және  ... болу ... ... ... NATO CLG ”Climate in the Aral Region: Past  Variabilitu,  PresentChallengess  and  Future  ...  ...  ...  ...   ... ... экспедицияны қолдау  үшін  Ташкенттегі  Арал  ...  ...  ...  ...  ...   (Swiss   Aral   ... Center of Hydrology,  Tashkent)  өз  ризашылығын    ...  ...  ...   ...   ...    ... Т.В. ... А.К.Курбаниязов.Қазіргі   уақытта  Арал  теңізі   бойынша   мағлұматтарды,   яғни   ...   ...   мен   ...   ...    космостықсуреттерден көруімізге болады.Қорытынды.Қорыта  келгенде біз бұл жұмыста  Арал  теңізінің  зерттелу  ...  ... сол ерте ... осы ... ...  ...  ...  ғалымдардыңеңбектеріне  тоқталып өттік.Теңіздің зерттелу  тарихына  назар  аударғандағы  ...  ... ... қазіргі экологиялық апатшылық жағдайға түсіп қалыуынасебеп болған жағдайларды анықтау еді.Арал теңізі тарихында оның ауданы әр   ...  ...  ...  ... ... ... ... теңіздің  қазіргі  жағдайға  түсіп  қалыуынабірінші орында антропогендік ... ... ... деп ... теңізі бірден бұл жағдайға түсіп  қалған  жоқ.  Бұл  проблема  ...    ...  бола  ...  еді.  1908  ...  ...   ...  Арал,  Орта  Азияда  суарудың  күшеюі  нәтижесінде  өз  көлемінкемітіп барады деп ... еді. Ол ... ... мен  Сырдария  суы  мененсуландыруы нәтижесінде олардың су ағымдары теңізге жетпей  және  теңіз  үстіжайменен құрғақшылыққа ... ... деп ... еді.  ...  ... ... ...  көз алдында шындыққа  айнала  бастады.Арал апатшылығы нәтижесінде Амудария  дельтасында  ...  ...  ... ...  732 мың га өнімді жерлер ауыл  қожалығына  жарамсыз  ... Арал ... ... кеткен  жерлерінде  3 млн га -дан  ...  ... ... ... 1983 ... ... ... балық  аулау  ісі  тоқтатылды.Бір уақыт  шамасында  белгілі боліан Арал флорасы жоқ ... ... құм шөлі  ... тұратын өлкеге айналды.  1980  жылдардан  бастап,  бұлжерде жылына 90 күн ... ... ...  ...  ...  аудандар  ұзындығы400 км- ден астам аймақтарға жетіп барады, ал ені 40 км- ге дейін жетеді.Әр жылы бұл ... ... 20-75 ... дейін шаң көтеріледі. Шет  елмемлекеттірінің  карталарында  бұл  ...  ...  ...  ...  ... деп ... 3қауіптілігі , оның құрап  қалған  майда  көлдерінің  түбінен  жәнеқұрғақ зонасында қалған тұз, зиянды құм ... жел  ...  ...  Хорезм,   Бұхара   ойпатына   көп   мөлшерде   «жауындарды»жаудырмайды.  ...  ...  ...  ...   дүние   жүзібойынша  қарастырылуда.Өзбекстан Республикасының үкіметі  бұл  ...  ...   ...  қорғауғажәне  су  ресурстарын  ...  ...   өте  ...   ...   ... Бұл  ...  2005  жылға  дейін  болған  мемлекет  дәстүрі  істепшығарылған.2003 жылдың 10-30 ... ... Арал ...  НАТО  ...  ...  ...  регионында  климаттың  өзгеруі   мен   келешектегі   ...  ...  ...  ...    ...   ұйымдастырылды.   Бұлэкспедицияның  мағлұматтарына  қарағанда  Арал  теңізінің  қазіргі   ...  23  м-ге  ...  ...  66000  ...  ден   15000   ...   ... Бұрын су көлемі 1060 км³ болған болса, қазір  ...  100  ... ... ... ... ... ... теңізді толтыру  емес,   оның   ... ... қалу ... ол ...  ...  әр  ...  ... тасталуда. Олардың  көпшілігі  қазіргі    күнде  шеше  алмайтын    қиынпроблемалы мәселеге айналып ... ... ...  суын  алып  ...  Сібірдарияларының суын бұрып, таулардағы мұздықтарды ерітіп және.т.б.).Пайдаланылған әдебиеттер:1. А.Рафиков     «Арал тағдыры» ФАН Ташкент-1990 ж.2. «Өзбекстан ... 3.   ... ж.3. ... ... мәселесі және экосистемадағымикроэлементтердің бөлістірілу динамикасы».4. А.Рафиков   «Природные  условия  ...  ...  ... ...  ФАН ... ж.5. ... ... моря»    «Наука» -1960ж.6. М.Құлкенов «Арал тағдыры» ... ... -1980 ж.7.  З.М.  ...  А.А.  ...  ...  настоящее  и  будущееАральского моря» Ташкент-1980ж.8.  Л.С.  Берг    «Аральское   ...   Опыт   ... 1908 г.9. С.Ю. ... «Некоторые аспекты проблемы Аральского моря»  МоскваНаука-1969 г.10. Н.Ф. Глазовский «Аральский кризис: причины возникновения и ...  ... ... г.11. В.А.  ...  Р.М.  ...   «Проблемы  Аральского  моря  ... ... ... ... ... А.А. ... ... муаммалар» Т «Оқытушы»-1977-і.13. Э. Бахиев, Т.Б. Ещанов, М.Б. Аметов, Д.Хожаниязов, Б.Умамбевто ... ... ... ... ...  2006ж.14. М. Серикбаев, Р. Қурбаниязов, Е.Умаров ... Арал  ... су ... мен  ... ... ... А. Рафиков, Г. Тетрохин  «Снижения  уровня  ...  моря  ... ... ... ... ... - 1981г.16. А. Рафиков, Э.Акрамов «Арал көмек ... ...  
        
      

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал теңізінің зерттелуі. Арал теңізінің экологиялық мәселелері18 бет
Сырдарияның төменгі ағысындағы және Аралдың жалаңаштанған тағандарындағы топырақтардың өзгеру процестері84 бет
Арал теңізі9 бет
Арал теңізі мәселесі6 бет
Арал теңізі туралы6 бет
Арал теңізі туралы ғалымдардың түсініктері3 бет
Арал теңізінің жағалық сызығының өзгеруін картографиялау26 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Арал теңізінің экологиялық ахуалы 20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь