Тәжірибелерді демонстрациялау техникасы (химия пәні)

Жоспар

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
ІІ. 1. Тәжірибелерді демонстрациялау техникасы
ІІ. 2. Заттар мен процестерді демонстрациялау әдістері
ІІ. 3. Сөзді тәжірибе көрсетумен үйлестірудің негізгі түрлері
ІІ. 4. Оқушылар білімі сапасының тәжірибелерді демонстрациялау әдісіне тәуелділігі
ІІ. 5. Тәжірибелер демонстрациялаудың әртүрлі әдістерінің тиімді болу шарттары
ІІ. 6. Заттар бейнесін демонстрациялау
ІІ. 7. Приборлар, аппараттар суреті салынған таблицаларды пайдалану
ІІ.8. Химия сабақтарында интерактивті тақта, электронды оқулықтарды және слайдтарды пайдалану
ІІ. 9. Модельдер мен макеттерді демонстрациялау
ІІ. 10. Үлестірме материалдарды пайдалану
ІІІ. Қорытынды
ІV. Қосымша
V. Пайдаланылған әдебиеттер
І. Кіріспе

Көрнекілік құралдары туралы. Педагогикалық әдебиетте «көрнекілік құралдары» термині турліше түсіндіріледі. Біреулер көрнекілік құралдарына көру арқылы қабылданатынды ғана жатқызады, иллюстративті көрнекі құралдарды ғана қалдырып, заттар мен процестерді көрнекі құралдар қатарынан шығарып тастайды. Екіншілері, керісінше, бұл ұғымның мазмұнын кеңейткісі келеді, бейнелі сөзді таңдаудан тұратын елестерді, көркем әдебиет оқуды осыған жатқызады. Бұл елестер ұқсас болғанымен түзілу жолдары әр түрлі. Біреулері жоғары дәрежелі нерв қызметінің бірінші және екінші сигнал системаларының өзара әрекеттесуі негізінде қалыптасады, басқалары – тек екіншінің әрекеті.
Химияны оқытуда оқушылар заттар қасиеттерін және құбылыстарды көру ғана емес, басқа анализаторлардың жәрдемімен де танып біледі. Бірінші және екінші сигнал системаларының әрекеттесуі арқылы қабылданатындардың бәрі көрнекілік құралдарына жатады. Заттарды қабылдау процесі оның бейнесін қабылдау процесінен басқаша болғанымен, суреттерді қабылдауда бірінші сигнал системасының едәуір ролі бар. Сондықтан иллюстративті көрнекі оқу құралдары да көрнекілік құралдарына жатады.
Химияны оқытуда мынадай көрнекілік құралдар қолданылады:
1) заттар үлгілері, жабдық заттары, физикалық және химиялық процестер (зат көрнекілігі);
2) бейнелеу көрнекі құралдары – суреттер, диапозитивтер, оқу фильмдері, макеттер және басқа көлемдік көрнекі құралдар;
3) шартты (символикалық) көрнекілік құралдары – диаграммалар, схемалар, графиктер және т. б.
Оқушылар мектептегі сабақтарда, мектептен тыс экскурсияларда және еңбекке үйренгенде оқу мақсаттары бойынша заттарды және процестерді бақылайды.
Мектепте оқушылар мұғалім демонстрациялайтын заттар үлгілерін, приборларды және процестерді бақылайды, немесе үлестірме материалдарды қарастырады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Кирюшкин Д.М., Полосин В.С. «Химияны оқыту методикасы». «Мектеп», 1984ж.
2. Ходаков Ю.В., Эпштейн Д.А. Орта мектептерде анорганикалық химиядан сабақ беру. «Мектеп», 1979 ж.
3. Сәдуақасқызы Күлбарам. Химияны оқыту әдістемесі. Оқу әдістемелік кешен. – Астана: «Сарыарқа» БҮ, - 2009. – 164 б.
4. Сәдуақасқызы Күлбарам. Нәтижеге бағдарланған оқыту процесі аясында химия сабақтарын ұйымдастыру. Оқу әдістемелік кешен. – Астана: 2007 ж. 54 бет.
5. Мырзабайұлы А. Химияны оқыту әдістемесінің педагогикалық негіздері – Алматы: «Білім», - 2004. 224 бет.
6. Жексембина К., Нұрахметов Н., Сарманова К. Химия: Әдістемелік нұсқау. Жалпы білім беретін мектептің 8-сынып мұғалімдеріне арналған құрал. 2-бас. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2008. – 168 бет.
7. Бірімжанов Б.А. Жалпы химия. Алматы -1970
8. Аханбаев К. Химия негіздері. Алматы «Мектеп» 1987 ж.
9. Нұрахметов Н.Н., Сарманова К.А., Жексембина К.М. Химия. 8 сынып оқулығы. – Алматы: «Мектеп», 2004 – 224 бет.
10. Химия мектепте. Ғылыми-педагогикалық журнал №2 (26) – 2007. наурыз-сәуір
11. Химия мектепте. Ғылыми-педагогикалық журнал №6 – 2003. қараша-желтоқсан
        
        ЖоспарІ. КіріспеІІ. Негізгі бөлімІІ. 1. Тәжірибелерді демонстрациялау техникасыІІ. 2. ... мен ... ... әдістеріІІ. 3. Сөзді тәжірибе көрсетумен үйлестірудің негізгі түрлеріІІ. 4. Оқушылар білімі сапасының  тәжірибелерді  демонстрациялауәдісіне ... 5. ... ... ... ... ... ... 6. Заттар бейнесін демонстрациялауІІ.  7.  Приборлар,  аппараттар  суреті  салынған   таблицалардыпайдалануІІ.8.  Химия   ...   ...   ...   ... және ... ... 9. ... мен макеттерді демонстрациялауІІ. 10. Үлестірме материалдарды пайдалануІІІ. ҚорытындыІV. ҚосымшаV. Пайдаланылған әдебиеттерІ. КіріспеКөрнекілік  құралдары  ...  ...  ...   «көрнекілікқұралдары» термині турліше түсіндіріледі.  Біреулер  көрнекілік  құралдарынакөру арқылы қабылданатынды ғана ... ... ...  ... ... заттар мен процестерді  көрнекі  құралдар  қатарынан  шығарыптастайды. Екіншілері, керісінше, бұл  ұғымның  мазмұнын  ...  ... ... ...  ...  ...  көркем  әдебиет  оқуды  ... Бұл ... ... ... түзілу жолдары әр  түрлі.  Біреулеріжоғары дәрежелі нерв қызметінің бірінші және  екінші  ...  ... ... ... ... басқалары – тек екіншінің әрекеті.Химияны оқытуда оқушылар заттар  қасиеттерін  және  ...  ... ... ... ... ... де ... біледі.  Бірінші  жәнеекінші сигнал  системаларының  әрекеттесуі  арқылы  қабылданатындардың  бәрікөрнекілік құралдарына  ...  ...  ...  ...  оның  ...  ...  ...  болғанымен,  суреттерді  қабылдауда   біріншісигнал системасының ... ролі бар.  ...  ...  ...  ... да ... ... жатады.Химияны оқытуда мынадай көрнекілік құралдар қолданылады:заттар үлгілері, жабдық заттары,  физикалық  және  химиялық  процестер  ...  ...  ...  –  суреттер,  диапозитивтер,  оқу   ... және ... ... ... ...  (символикалық)  көрнекілік  құралдары  –   ...   ... және т. ... ...  ...  мектептен  тыс  экскурсияларда  жәнееңбекке  үйренгенде  оқу  мақсаттары  бойынша  заттарды   және   ...  ...  ...   ...   заттар   үлгілерін,приборларды  және  процестерді  бақылайды,  немесе  үлестірме  материалдардықарастырады.ІІ. ... ... 1. ... ... ... сабақ берудің ең күрделісі және маңызы зоры әрі  заттар,  әріпроцестер   ...   ...   ...    тәжірибелер    демонстрациясы.Тәжірибелерді  демонстрациялаудың  педагогикалық  нәтижесі  тәжірибелер  ...   ...   ...   ...   ...    немесеқиындататын  сыртқы  жағдайларды  ескеруге,  демонстрацияны  оқу   ... ... ... ... ... ... ең   жақсы  жетілдірілгені  –тәжірибелерді орындау техникасы. Бұл  тақырыппен    байланысты  ...  ...  ...  ...  ...  шықты  және  «Химия   в   ...   әр  ...    ...    ...   ...   болады.Мұғалімнің көрсеткенін оқушылар бақылау үшін қолайлы  жағдайларды  зерттеугеаз  көңіл  бөлінуде.  ...  ...  ...  асатын  ыдыстардыңкөлемі және пішіні жеткілікті сыналмаған, бақылау объектісі   мен  ... ...  ...  түсу  ...  ...  ... саны ...  материалдары  және  көптеген  сабақтарды  бақылау   негізіндеэкспериментті демонстрациялау техникасына қойылатын талаптарды  тұжырымдауғаболады. Қез ... ... ... ... ... және негізгі  талап– оқушылар үшін ешбір қауіпсіз болу талабы. Әрбір сәтсіз оқиға үшін  мұғалімморальдық және заң жүзінде жауап ... ... ...  ...  алатексеру және қауіпсіздік техникасына  байланысты  барлық  шараларды  сақтау,химия лабораторияларында жұмыс істеушілер үшін міндетті болып ... ...  ...  үшін  ...  сезіну  химиядансабақ беруде химиялық тәжірибелерді кеңінен қолдануға кедергі ...  ... ... ... жол ... ... тәжірибелер қауіпсіздігінің негізгі кепілі эксперименттехникасының қажетті дағдыларымен қаруланған  мұғалімнің  жоғары  техникалықсауаттылығы.Мұғалім   эксперимент   ...   ...   ...   ...   жөн.Приборлардың барлық техникалық бөлшектерін дұрыс  және  мүлтіксіз  ... ... ... және құрастыру ережелері мұғалім үшін заң  болуытиіс. Өйткені  оқушылар  соған  ...  ...  ...  ...  ... ... екі дана болып әзірленуі  керек,  немесе  сабақтакездесіп қалатын сәтсіздік пен қолайсыздық үшін жеке бөлшектері ...  ...   ...   ...   ...    тартпаларында    құралдар,приборлардың жиі қажет болатын бөлшектері  сақтаулы  ...  ...  ... ...  ...  ерітінділердің  көрсетілген  концентрациясыжәне  тиісті   ...   ...   ...   ...   үлкендігі   жәнеәрекеттесуші заттар мөлшері  ең  алыс  ...  ...  ...  ... жиі  кездесетін  кемшілік  оқушылар  демонстрацияланатынобъектілерді  нашар  ...  ...   ...   ареометрмен   сұйықтықтыңтығыздығын, термометрмен реакция жүретін ортаның  температурасын  ... мен ... ...  мұғалім  өзі  ғана  кереді,  оқушыларөлшеу нәтижелерін мұғалім айтқанынан ... ... ... бұл ...  ...  кейбір  мұғалімдер   кәдімгі   приборлардан   өзгеше   приборлар   ... өз ... ...  ...  жүр.  ...  ... үшін 1, а және б суретте  көрсетілген  прибормен  пайдаланады,  оныңшкаласы үлкен дөңгелекке салынған, бөліктері мен ірі ... ...  ...  ...   ...   ...   онда   ... мен көтерілуін  дәл  білудің  қажеті  шамалы,  тек  өзгеруін  (бұлмақсат үшін термопара пайдаланылады) ... ...  ...   ...   емес   үлкен   шыны   ... ... ... ... ... ... ...  байқау  үшін  бүйірден  жарықтандыру  ... ... ...  ...  Кейбір  жағдайларда  ұсақ  нәрселердідемонстрациялау    үшін    проекциялық    ...    ... зат ... ... (зерттелетін  зат  үлгілері)  қояды,содан соң эпидиаскоп ішіне апарады. Заттың бейнесі үлкейген түрінде  экранғатүседі. Проекциялық ... ... да ... Ол үшін  ...  ...  (пайдаланылған  негативтерден)   төменде   көрсетілгеніндейкювета әзірлейді, оған ... ... ...  және  ...  орнынақояды. Қажетті жарық тудырылған  соң  кюветаға  екінші  ...  ... ... зат)  апарады,  немесе  газ  жібереді.  ...  ...  ... ... ... ... ... болады. Тура  бейне  алу  үшінпроектор объективінің артына қосымша линза қойылады.Демонстрацияланатын объектіге бүйірінен жарық түсіретін ... 2. ... мен ... ... ...  тәжірибелерді  пайдалану  методикасы,  яғни  тәжірибекөрсетуді сөзбен үйлестіру нашар  анықталған.  Химияны  оқыту  ... ... ... ... ... ... ... процесіндегі сөздің  ролі  жетебағаланбайды. Кейбір  мұғалімдерден  мынадай  ...  ...  тура  ...  ...  ...  берсеңіз,  сөзді  өзіміз  табамыз».   Алайда   ...     ...     ...     олар     ... қажетті сөзді әрдайым  таппайтынын  байқатты.  Сондықтанқолда бар жабдықтың өзі толық пайдаланылмайды.ІІ. 3. Сөзді тәжірибе көрсетумен үйлестірудің ... ...   ...   ...   және   ...   ... ... құралдарды көрсетуі сөзбен үйлестірілу керек  екөндігіміндетті түрде айтылады. Біреулер осы жалпы нұсқауды  берумен  тынады,  ... ... ...   ... ...  екіншілері  ненің  неден  бұрынкелу мәселесін: көрнекі құралдарды көрсету мұғалімнің сөзінен  бұрын  немесекейін ... ... ... олар ...  мен  ...  бір  мезгілдежүзеге   асыруды   ұсынады.   Бұл   ...   ...   ...   арқылыдәлелденбейді. Дидактикалық зерттеулер нәтижесінде мұғалім сөзін  көрнекілікқұралдарды көрсетумен үйлестірудің төрт    түрі немесе  формасы  ... ... ... ... үшін ... бір ғана  оқу  ... тұз ... қасиеттерімен таныстыруды»  үйретуде  қолданылуынқарастырайық. VII кластағы химия сабағында  оқушылар  мынаны  білуі  ... ...... ... сұйық, суда жақсы  ериді.  Қышқыл  әсер  еткенделакмус ерітіндісі  қызарады.  Натрийдың  қышқылмен  ...  ... ... және ас тұзы алынады.Егер  мұғалім  сөзді  көрнекілік  құралдарымен  үйлестірудің   ... ... ... ... оқып ... былай жүзеге асады:М ұ  ғ  а  л  і  м.  ...  ...  ...  –  тұз  ... оқып ... ... оның  ...  жөнінде  өздерің  бірдеңебілетін шығарсыңдар. Кім білгенін айтады?Оқушылардың көпшілігі  бұл  зат  ...  ...  ...  практикакөрсетті. Кейбіреулері  дәнекерлеуде  қолданылатын  ...  ...  ... ... ... ... бұл ...  көмескі  және  көбінесе,  дұрысемес. Бұдан соң мұғалім класқа қарап тұз қышқылы бар ... ...  ... тұз ... ... айтады (шөлмекті көтерме  үстелшеге  қояды).  Зерсалып қараңдар және оның физикалық қасиеттерін айтыңдар.- о қ у ш ы. ... ... тұз ... сұйықтық.- о қ у ш ы. Ол ... ғ а л і м. ... ... ... жарығын түсіреді).3- о қ у ш ы. Ол мөлдір.М ұ ғ а л і  м.  Өнді  оның  суда  ...  ...  ...  ... (Суы бар ...  қышқыл  құяды,  шыны  таяқшамен  араластырадыжәне фонариктің жарығын түсіреді).4- о қ у ш ы. Ол суда ... ... ұ ғ а л і м.  ...  тұз  ...  ...  не  ...  Оқушы.(Жолдастарының бұрынғы айтқандарын қайталайды).Оқушылардың таным әрекеті  қалай  жүзеге  асты  және  мұғалімнің  ... ... сөз ... ...  ...  ...  олар  ...  қышқылдың  физикалық  қасиеттерін  біліп  алды.  Мұғалім  ... ... ... үйлөсуі  бірінші  форма  деп  аталады.  Оныңнегізгі сипаты, мұғалім сөз арқылы  ...  ...  ...  ... объектісінің тікелей қабылданатын қасиеттері жөнінде білім алады.Химиялық қасиеттерін үйренгенде  оқу  процесі  қалай  жүзеге  асатынынқарастырайық. Бұл  ...  ...  ...  ...  ... ... Бұл жағдайда  мұғалім  химиялық  процестің  ...  ... ... ... ...  ...  ...  Мұнда  дамұғалім қышқылдың бұл  қасиетін  өзі  ...  ...  ... ... алуды ұсынады. Ол үшін лакмус ерітіндісі құйылған  цилиндрдікөтерме үстелшеге қояды және ... ... ... ... ...  қарапайымқұбылыстарды бақылау негізінде қышқыл ерітіндісінің қасиеттері,  оның  сілтімен судан ... ... ... алады. Барлық айтылған  тәжірибелерде  оларбілімді үйрену объектісінің өзінен ... ... ... ... едәуір күрделі болды. Оқушылардыңбілу керегі: а) натрий тұз қышқылымен әрекеттеседі, ә) ...  ... ... ... ... б) ...  ...  сутек  бөлінедіжәне натрий хлоридінің кристалдары  түзіледі,  в)  ...  ...  ... ... + 2Nа = 2NаСl + Н2г) бұл  ...  ...  ...  екі  ...  қышқылдың  екімолекуласымен  әрекеттеседі,  нәтижесінде  бір  молекула  сутек   және   ... ас тұзы ...  бұл   ...   ...   алу   үшін   ...   ... натрийдың кішкене кесегін концентрациялы тұз  қышқылы  барүлкен  пробиркаға  салды  және  оқушыларға  ...  ...  ... ... Тәжірибе көз тартарлық болды, оқушылар зер  салып  бақылады,бірақ атом-молекулалық ілімді пайдаланып түсіндіре алмады. Олар  ... ... ...  мен  ...  микродүниесіне  ой  жіберу  және   химиялықреакцияның сыртқы белгілерін ғана бақылай  отырып,  онда  ...  ... ... алу үшін ... ... және осыған ұқсас  ой  жұмысынандағдысы болуы керек. Бұл үшін қажетті білім оқушыларда бар  ...  ... әсер ... сутек  бөлінетінін,  тұз  қышқылы  ...  ... ... ... ас тұзы  екі  ......  және  хлордантұратынын оқушылар біледі. Солай бола  тұрса  да  атом-молекулалық  ... олар бұл ... ... ... байқалған құбылыс пен  бұрынөтілгеннің  арасында  байланыс  тудырылмады.  ...  ...  ...  ...  ғана  ...  ...  мен  ...  арасында  жүретінорынбасу реакциясы екөндігі жөнінде қорытындыға келді. Олар  бұл  реакцияныңтеңдеуін жазды, бірақ коэффициенттер қоюда ... ...  ...  NаСlзатының  қай  жерде  екенін  білмеді.  Бұл  формуламен   ...   ас   ... де ...  бәрі  ...  ...  түсіре  алмады,  оныңкристалдарының түскенін де байқамаған, өйткені олар көз тартарлық құбылыс  –сутектің жануын,  су  ...  ...  ...  ...  Тәжірибеніқайталағанда оқушылар ақ  кристалдар  түзілгенін,  олардың  пробирка  түбінетүскенін   зер    ...    ...    ...    қышқылмен    тәжірибесідемонстрацияланғанда  мұғалім  сөзінің  көрнекілік  құралдармен   үйлөсуініңбасқа түрі ... ... қиын ... Мұнда бақылау білім алудың  шығаркезеңі ғана болды, ары  ...  ...  ...  құбылыстардың  оқушыларғабұрыннан   белгілі,   бірақ   тәжірибеден   ...    ... және ... ашу үшін ... ой ...  сөз  ... ... сөзінің көрнекілік  құралдарымен  айтылғандай  үйлөсуі  екіншіформа делінеді, мұнда мұғалім  демонстрацияланатын  заттар  мен  ... ... ... ... бұрыннан бар білім  негізінде  олардықұбылыстар арасындағы тікелей қабылдау  процесінде  байқалмайтын  байланыстыашуға және ... ... бен ... ...  бұл  ...  ...  сөзініңфункциясы бірінші  формаға  қарағанда  анағұрлым  күрделі.  ...  ... беру  ...  ...  ...  ...  ...  байланыстудыру  және  тәжірибе  нәтижелерімен  логикалық   байланыс   ...   ... ... ... ...  ...  бар  білімді  және  көрнекілікқұралдарды бақылау нәтижесінде қабылданатын білімді  мұқият  талдауды  қажететеді.Сөз бен ... ... ...  екі  ...  ... мұғалімнің сөзі  арқылы  көрнекілік  құралдарын  бақылау  негізіндезаттар  мен  ...  ...  ...  дәрежеде  өздігінен  білім  алатынжағдайға    келтіріледі.    Бұл     ...     ...     ... ... ... жатқызуға болады.Сол заттар мен құбылыстарды  иллюстративті  әдісті  қолданып  та  ...  ...  Егер  ...  ...  ...  ...  заттардыңқасиеттері туралы мәліметтерді оқушылар  алдымен  мұғалімнің  сөзінен  алып,сөзбен  хабарламаны  дәлелдеу  немесе  ...  үшін  ...  ... бұл ... үшінші формасы деп аталады.Практикада, көбінесе, мұғалім алдымен ... ... ... арқылыбіле алмайтын қасиеттер, процестер, заңдылықтар туралы айтады да  содан  ...   ...   ...   Олар   ...   ...  болады.  Мәселен,   натрийдың   тұз   ...   ... ... ... ... ... ...  теңдеуін  жазады,қандай заттар шығатынын  және  оларды  қандай  белгілері  бойынша  анықтауғаболатынын  ...  Бұл  сөз  бен  ...  ...  ... ...  ...  объектісі  жөнінен  екінші  формага  ұқсас,  бірақмұғалімнің  ...  ол  ...   ...   ...   ... ... реті оған ... болады.Сонымен мұғалімнің сөзі мен заттар және  ...  ...  ... мүмкін. Бұл көп түрліден  төрт  ...  ...  ...  ...  ...  ...  зерттеу  әдісінің  кұрамына  кіреді;   үшінші   жәнетөртіншісі иллюстративті әдістің құрамына  ...  ...  мен  ...  затнемесе процесс туралы білім объектінің  өзін  бақылаудан  алынатын  жағдайдақолданылады. Екінші және төртінші формасы ...  мен  ...  ... ... арқылы тікелей қабылданбайтын, демонстрацияланған  көрнекілікқұралдарын оқушыларға  бұрынғы  тәжірибесінен  ...  ... ... ... мен ... оқып ... үшін ... тәжірибелерді демонстрациялағанда екінші және төртінші  формажиі қолданылады.  Мүның  мәнісі  ...  ...  мәні  ...  ... өте  ...  ...  денелер  –  молекулалардың,  атомдардың,иондардың, электрондардың әрекеттесуін тіке  ашып  ...  ...  ... бойынша пікір айтылады. Бұл  әрекеттесулерді  танып  білу  химияныүйренудің  негізін  қүрайды.   Төрт   ...   ...   ...   ... әр түрлі варнантта қолданылады.Екінші форма варианттарының ішінен екеуінің маңызы зор: оның біреуі ойқорытындысын жасаудың ... ... ...  ...  «жұмысгнпотезасын» жасау тән. Екіпші форма қолданылған  натрийдың  тұз  қышқылыменәрекеттесу  демонстрациясы  ...   ...   екі   ...   ... Бұл  ...  нәтижесінде  түз  қышқылынан  сутек  ... ... ... ... тәсілмен  келді.  Реакцияның  екіншіөнімі  ас  тұзы  ...  ...  ...  ...  ...  ... жорамалдап жазған соң, яғни пробиркада қандай бөлшектер және  ... ... ... ... соң ...  Бұдан  соң  олартағы да тәжірибеге жүгініп, жасалған жорамалдың дұрыстығына кез жеткізді.ІІ. 4. Оқушылар ... ... ... ... ... сөзі мен ... ... үйлөсуінің төрт  формасын  талдаумұғалімнің көрнекілік құралдарын демонстрациялау әдісіне  қарай  оқушылардыңой  қызметі  өзгеретінін   ...   ...   бұл   ...   ... нәтижесі де әр түрлі, яғни  оқушылардың  білімі  мен  ... ... ... тиіс.Білім сапасының алуан түрлі белгілерінің ішінен салыстыруға  ... ... ... ... ... ...  ...  осы  белгібойынша салыстыруға мүмкіндік бар.Жекелеп оқытатын ... ... ... ...  ...  ... ...  осындай  эксперименттер  негізінде  химиялық  тәжірибені(сынап оксидінің айрылуы) демонстрациялауда  оқытудың  ...  ... және ... ... ... ...  ...  қолданған  жағдайдаоқушылардың  білімді   ...   және   ...   ... ... ... ... ... ынта  қойып  тыңдады  жәнетәжірибені жақыннан бақылады. Содан  соң  ...  ...  және  ... жазды.Иллюстративті әдіспен өткен  сабақтарда  қандай  құбылыстарды  бақылаукерегі жөнінде мұғалімнің хабарынан кейін оқушылар тәжірибе  демонстрациясыныждағатты  ...  ...  бәрі  ...  ...  тек  естігендері  менкөргендерін естеріне сақтау және  отчет  жазу  ...  ...  ...  ...  ...  сабақтарда  әр  оқушы   бақылаған   құбылыстарын   өзібелгілеп, көргендерін мұғалімге ... ... ...  ...  ...  ... ... тайыз сөз қорынан керекті сөздерді табуға  қиналды.  Бұл  ...  ...  ...  айқын  көрінеді.  Тәжірибені   демонстрациялаудақолданылған  әдістер  нәтижесін  осы  жазбаша  ...  ...  ... әдістің артықшылығы айқын білінеді. Бұл әдіс бойынша  ...  ...  ...  сауатты  жазылған:   сабақтың   барысынжүйелі, әңгімелөсудің дәл жоспарын сақтап, эксперимент  жүргізүшінің  ... ... ... ... ... ... сабақ  өткізілген  оқушыларесепті  қысқа  жазған,  олардың  отчеттары   бастауыш   класс   ... ... ... ...  ...  ...  ...  зерттеу  әдісінқолданған жағдайдағы оқушылардың қарқынды ой  еңбегін  бақылай  отырып,  бұлоқушылардың ... да ... ... деп күтуге болатын еді.  Сірә,  бұлбілімнің айқындалмауы  олар  химиядан  ...  ...  ...  отчеттарындаойларын еркін жеткізе алмайды, бұл оқу пәніне  тән  кейбір  сөз  тіркестерінәлі игермеген болу керек. Бұл ... жеті ...  соң  ...  тексерудерасталды, онда сол оқушыларға тәжірибені еске түсіру,  жазу  және  ...  ...  Бұл  ...  оқу  ...  ...  оқушылар  көптегенхимиялық терминдермен, анықтамалармен және т. б.  танысқан  соң  жүргізілді.Бақылау  эксперименті  ...  ...  ...   әр   ... ...  оқушылардың  алған  білімінің  тұрақтылығын  анықтау  жәнесалыстыру мақсатын көздеді.Оқушылардың    отчеттары    ...     ...     ... ... ... естерінде берік  сақтамағанын  көрсетті.  Олареске түсіру  отчеттарын  ...  ...  ...  гөрі  ... ... Оларда бұрынғыдай толықтық  және  жүйелілік  жоқ.  Оның  үстінеөрескел қателіктер ... ...  ...  ...  ... бақылағанын  нашар  игерген.  Зерттеу  ...  ...  ...  ... ...  бақылаудан  алған  білімін  естерінде  толық  сақтаған.Сөзді көрнекілікпен үйлестірудің  бірінші  және  ...  ...  ... ... ... ...  және  ...  формасын  пайдаланғаннангөрі тұрақты болатынын педагогикалық эксперимент  көрсетті.  Бұл  ... ... ... ... ... ...  ма?  ... шешуде  қателеспеу  үшін  әр  форманың  қолданылуы  мүмкін  жәнетиімді болатын жағдайларын қарастырайық.ІІ. 5. Тәжірибелер ... әр ... ... болу ...  ...  көрнекілік  құралдармен  үйлестірудің  қайсы  түрінқолдану  мақсатқа  сай  келетінін  анықтау  ...   ... ... және ... ... ... арқылы шешілетін  мәселеніңкүрделілігі жатады.Егер мәселені шешуде оқушылардың ширыққан ой  ...  ...  ... және екінші форманың артықшылығы болмай қалады.  Мәселен,  заттардыңтүсі, ... ... күйі  ...  ...  ...  ...  оқыпүйренгенде олар мұғалім  сезін  көрнекілікпен  үйлестірудің  ...  ... ... объектісі туралы  білімді  қабылдау  және  игеру  үшін  күрделіталдау, ес пен ойды ... ...  ...  ...  және  екінші  форманыңартықшылығы өсе түседі. Бірақ бұл ... ... ... шегі  бар.  ... өте ... ... ...  және  екінші  форманы  қолдану  мақсатқажеткізбейді. Мұны шам жалынын  (VII  және  VIII  ...  оқып  ... ...  ...  сыртқы  конусының  құрамын  білу  үшін  тәжірибекөрсетілді. Жалынның  бұл  ...  газ  ...  ...  суы  бар  ...  ...  ...  ...  және  су  буының  пайда  ...  ... ... бұл ... су буы және  ...  ...  газы  бар  дегендұрыс қорытынды жасайды. Содан соң жалынның ең жарық белігі  зерттеледі.  ... ... ... ... тәжірибені көрсетті: жалынның осы  бөлігіне  фарфортигельдің  қақпағын апарды  және  ... ең ... ...  ең  қара  ... ... ...  сұрады.  Сұрау  қозғау  тудырғанымен  дұрыс  жауапболған  жоқ. Жетекші сұраулардың да көмегі  болмады.  Бұл  ...  ... ... ... асып  түсті.  Бұл  жағдайда  екіншіденгөрі төртінші форма тиімді болады.Тәжірибелерді      демонстрациялағанда     ...  ...   ...    ... сай   ...   ...   ...  –  оқушылардыңбақылауға  дайындығы,  байқалуы  қиын  болған     жағдайдың  ...  ...  ...  білу   ...   ...     ...   ...   заттарерігіштігінің еріткіш температурасына    ...  ...  үшін  ... ... ...  үйлестірудің  бірінші  формасын  ...  ... және ... еру  ...  демонстрация жасады.    Қаттызаттың еруі және қаныққан ерітіндіні салқындатқанда  тұнба  түсуі  көрінетінселитраның ерігіштігін  ...  ғана  ...  ...  ...  ...     ...      ...        демонстрациялағанда     ерітіндітемпературасының артуымен байланысты бұл ... ... ...  ...  ...  ...   ...  өйткені  ерітіндінің  лайлануын   бәрікөрмеді, ... мұны ... ... ...  бөлінуі  деп  есептемеді.Мұғалімге тәжірибені «түсіндіруге» тура келді, яғни  кеш  ...  да  ... ... ... қолданды.Бірінші және екінші форманы қолданғанын оқушылардың өздігінен  бақылаудайындығын анықтағанда ... ... ...  ... ... үшін ең ...  ... қолданылу қажет делінеді. Бірақбұл пікір әрдайым дұрыс бола бермейді.Оқушыларды күкірт қышқылымен таныстырғанда мұғалім ... ...  ... ... салады және қайсы  бөлікке  дейін  батқанын  оқушыларғаайтады. Оқушылар өз орындарынан бұл белікті көрмейді. Мұғалім   бір  ... ... ...  және  ...  ...  ...  ...  басқаоқушыларға  түсіндіруін  талап  етеді.  Біріиші  және  екінші  жағдайда   ... ...  ...  ...  ...  ...  айтқанынан  біледі.Қышқыл судан қанша (шамамен) ауыр екенін бәрі  көру  үшін  үлкөндігі  ...  ...  ...  теңестіреді.  Содан  соң   цилиндрдіңбіреуіне қышқылдың ... ... ... ... теңескенше су құяды.Қышқыл мен судың салмақтары  бірдей  әр  түрлі  көлемдерін  салыстырыпесептеу арқылы ... ... ... табады.Сабақтағы  бақылаулар,  арифметикалық  есептеулер  жасау   оқушылардыңкөңілін ... ... ... көрсетті.  Оның  үстіне  тәжірибенідемонстрациялау және есептеулер көп ... ...  ...  ...  приборкөрсетілгенде  тәуір  нәтиже  ...  Ол  ...  ...  мен  ... Бірақ оны демонстрациялау  уақытты  қысқартады  және  тәуір  нәтижебереді, өйткені қышқылдың тығыздығын белгілентін  ...  ...  ...  жағдайда  күрделі  прибор  мақсатқа  тез  ...  ...  ... ... ... ... болды.Айтылғаннан  химиялық   тәжірибелерді   ...   ...  ...   ...    ...    ...   нәтижесіемес, мақсатты дұрыс  белгілеу  мен  әдісті  таңдауға,  көрнекілікті  сөзбенүйлестіруіне, демонстрациялық   ... ... ...  ... ... ... 6. ... бейнесін демонстрациялауХимияны  оқытуда  класс  ...  ...  ...  ... ... ...  бейнеленген  таблицалар,    диапозитивтер,диафильмдер,  мұғалім  мен  оқушының   ...  ...  ...   суреттері(динамикалық таблицалар және оқу кинофильмдері) демонстрацияланады.Мұғалімнің тақтадағы  суреті  ...  ...  ...  ең  ... ... ... ... Ол әр түрлі методикалық  міндеттерді  шешуүшін  қолданылады:  жеке  ...  анық   ...   ...   болмасынприбордың құрылысын түсіндіру, таблицада немесе  диапозитивте  бейнесі  оншаанық  емес  аппараттың  ...  ...  ...  ...  ...  Мұндамұғалім сөзді суретпен  үйлестіру  формаларының  бірін  пайдаланып,  суреткетүсінік береді. Мұғалім өндіріс аппараттарын  және  ...  ...  ... үлкен педагогикалық нәтижеге жетеді. Сондықтан  схемалық  турдеболса да  приборлардың,  ...  ...  ...  сала  ... мұғалімін дайындаудың негізгі талаптарының тізіміне енуі керек.ІІ.7. Приборлар, аппараттар суреті салынған таблицалардыБұлар бейнеленген заттарды алмастырушы деп есептеуге болады. Сондықтанбұл   ...    ...    ...    ...    заттардыдемонстрациялауға ұқсас. Егер таблицада ... ...  ...  ...  б.)  ...  ...  ...  құралдарымен  үйлестірудің  біріншінемесе үшінші формасы қолданылады. Химияны оқыту практикасында үшінші  формажиі қолданылады. Мысалы, ...  ...  ...  ...  және  әрекетіментаныстыру мына жоспармен жүзеге асады: пештің  жалпы  сипаттамасы,  шихтаныңкұрамы және оны салу, ауа жіберу, ... ...  ...  химиялық  процестер,ізбес және көмір қышқыл газының шығымы. Мұғалімнің әңгімесі  кезінде  пештіңсуреті салынған таблица көрсетіледі.Бекіту үшін мұғалімнің  ...  бір  ...  екі  ...  ... оқу ... басқа тәсілмен шешілуі де мүмкін. Кальций  карбонатыныңтермиялық айрылу реакциясының тәжірибесін демонстрация жасаған  соң  ... ... ... жазады, класс тақтасына тәжірибенің  суретін  ... ...  ...  ...  ...  кейін  оқушыларды  бұл  реакцияныңөндірісте қалай жүзеге асатынымен таныстырады.Отын есебінде көмір пайдаланылатын ізбес ... ... бұл  ... ол ... жылу көмірдің жануынан  алынатынын,  оның  қабатыарқылы  ауа  өтетінін,  көмір  ...  ...  ...  ...   ... ... Тақтаға кемір қабатын оның үстіндегі ізбес  тас  ... Ары ... ... ... ұ ғ а л і м. Ізбес тас ... ... және жылу ...  ...  ... үшін не істеу керек?О қ у ш ы. Көмір мен ізбес тасын тысқы  ...  жылу  ...  ... ... ұ ғ а л і м. Бұл ... ... ... жасалуы керек? О қ у ш ы.Көмір жанғанда жоғары  ...  ...  ...  бұл  ...  ... материалдан істелуі қажет.М ұ ғ а л і м. Көмір жанғанда бөлінетін жылуды толық  ...  ... ...  ...  ...  болу  ...  ...  төменгі  бөлігініңкесіндісін сызады.О к у ш  ы.  Пештің  биік  болғаны  тиімді  (мұғалім  ...  ... ...  қою  ...  пеште  көмір  мен  ізбес  тасын  қалайорналастыру, көмір қышқыл  газын  қалай  шығару,  ...  ...  ...  ... ... ... және шығарып  алу  керектігі  шешіледі.  Әр  ... соң ... ... ... ... ... сызған   схема бірқатар химия-технологиялық  мәселені  шешудіннәтижесі болып табылады оларды шешуге ... ... соң ...  ... ... ... суретті  көрсетеді  жәнеоқушылардан пештің құрылысын және  онда  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  бұлай  пайдаланғанда  оқушылар  оның  түптұлғасын жасауға   қатыса отырып, ... ...... ...  оныңішінде  жүретін    процестерге   сай   келуін   ...   ...   ... ... ... ... ... мәселелерді  шешеді.  Сонда  олараппарат құрылысының схемасын жақсы игерумен бірге, оның құрылысының  ... дәл ... болу ... ...  ізбес  өртейтін  пештің  құрылысымен  таныстырудың  екіншітәсілінен көрнекілік құралдарын  ...  ...  ...  және  ... ... қиын ...   пеші,   аммиак   синтезінің   колоннасы,   химия   ... әр ... ... колонналары құрылысының  схемасымен  оқушылардыосы айтылғандай таныстыруға болады. Мұнда жалпы схемадан негізгі    химиялықреакция    ...     ...   ...   ...   да   оның   ... ... ... еріту) жүзеге асыратын  аппараттармен  жәнеақырында шығарылатын өнімді өңдейтін  аппараттармен   байланысын  анықтайды.Көрсетудің  ...  ...  ...  ...   ілінетін    таблицалардыпайдаланғанда  да  ...  ...  ...  ...   ...     жауыпқарастырылатын бөлшектері бойынша ашу керек. Химияны  оқыту    практикасындаприбордың   немесе   ... ... ... ...  көрсету  үшінбасқа да амалды қолданады. Әрқайсысында  суреттің  жеке  бөліктері  салынғанбірнеше таблина ... ... оқып ... ...  ...  ...  ...  прибордың  немесе  қондырғының  соған   ...   ... ... соңында бүтін қондырғының не аппараттың кескіні  бартұтас таблица құрастырылады. ... ... оқып ...  үшін  ... С. С. ... жасаған динамикалық тәжірибелерді қолданудың  іс-тәжірибесітартымды  және  кеп  ...  ...  ...  және  ...  ... оқып ...    ... таблицаларды сипаттап жазды.Жазықтықта немесе көлемдік  құрал  ...  ...  ...  және  ...  құрылысының  схемасып  пайдалану  методикасы   туралымәселенін  ...  және  ...  зор  ...  бар.  ...   ... ... ... пікір мынаған келіп саяды:  материя  козғалысыныңхимиялық формасын  молекулалардың,  атомдардың,  электрондардың  және  ... ... орын  ...  ...  болмайды,  ал  бір-біріменстержень немесе  ілгек  арқылы  қосылған  тұрақты  немесе  айналмалы  ...  ...  зат  ...  кез  ...   ...   химиялық.реакцияны түсіндірудің  механнкалық  элементі  бар.  Мұны  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  реакциялардытүсіндірудек  кездестіруге  болады.   Атомдар   ...   ...   ... ... ... ... өзі заттың күйін әбден  дәлбейнелемейді.Егер мұның бәрін жоғары және орта  мектептегі  химиядан  сабақ  ... ... ... ... ... ...  ...  деңгейітөмендейді, эмпиризм  позициясына  ауысады.  Шартты  көрнекілікті  қолдануғақарсылық көрсетудің жөні жок ... ... ... ...  ...  ...  ...  әкететін   үстірттікті   болдырмау   үшін   ... ... ... ... ... көбінесе оқылатын заттар  туралы  оқушыларда  елестудыру үшін пайдаланады. Бұлайша  ...  ...  ...  ... тарылтады, өйткені олардың  қорытындылар  жасау  процесінде,  ... ... ... зор. Кез ...  ...  ...  ...  элементібар,  бірақ  олардың  кейбір  түрлері  қорытындылар,  классификация  ... ... ... үшін ... ...  көрнекі  құралдарға  заттар  классификациясының,   ... ... ...  ...  әр  ...  ... Бұған Д.И.Менделеев жасаған периодтық система  таблицасын  ... ... 8. ... сабақтарында интерактивті тақта, электрондық оқулықтардыжәне слайдтарды пайдалануДиапозитивтерді  демонстрациялау  методикасы  аз  ...   ... ... тақырыпты оқып үйренудің соңында  көрсетеді.  Мұндаоқушылардың экрандағы кескіндерді  бақылауы  ...  ...  үшін  ...  жаңа  ...  оқып  үйрену  үшін  де   қолданады.Мұндайда бір ...  бір  ...  ...  көрсетпей,  жеке  кадрларды  ғанакөрсетеді.  Мұнда  да   ...   ...   ...   демонстрациялағандағыәдістермен пайдаланады.Диапозитивтерді пайдалану үшін  химиялық  кабинеттің  тұрақты  жабдығыесебінде класс тақтасының үстінде тез ... және  тез  ...  ... үшін  тұрақты  қойғыш,  эпидиаскоп  (алыстан  басқарылатын  болғаныдұрыс) диапозитивтер мен ... ... болу ...  ...  ...  ...   ...   суреттерін,чертеждарды, өзі салған суреттерді және  т.  б.  демонстрациялауына  болады.Кейбір  жағдайларда  эпидиаскоп  ...  ...  ...  ...  ... ... кезде  химиядан  көптеген  оқу  фильмдері  әзірленді,  олардыңмазмұнын сипаттайтын ... ... ...  ...  және   ...   ...   оқу   ...   әдістері   жазылған.   Тәжірибелерді   және    ...  ...  ...  ...  ...  ...   әрүзіндісі    сабақтың    ажырамас белігін құрайтын  етіп  фильмді  ... ... ... атап ... жөн. ... тәжірибемен  бірге  оқупроцесіне кинофильмдер демонстрациясын өндірудің  тиімді  әдістерін  анықтаумақсатымен жүргізілген педагогикалық  зерттеулердің  ...  айта  ... ... ... ... бір  ғана  фильмді  демонстрациялаудыңтөрт вариантын салыстыру нәтижесіне айрықша көңіл  аударған  дұрыс.  Біріншівариант бойынша кіріспе ... ... ... ... ...  ... сон, оның ... қалай игергенін  тексеретіні  туралы  ескертужасаумен шектелді.Екінші вариант бойынша  алдымен  фильмнің  мазмұны  сөзбен  ... ... ...  көрсетілген  соң  мазмұнын  қалай  игергенін  тексеретініескертілді. Фильм толық демонстрацияланды.Үшінші вариант бойынша фильмнің жеке бөліктері  ...  ... соң ... ... ... сұрауларға оқушылар  жазбаша  жауапберді.Төртінші вариант бойынша да фильмнің  жеке  бөліктері  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жазып  алды,  жауабынфильмді көрген кезде алу керек болды. Фильм  ...  ...  соң  ... ... ... жұмысын орындады: фильмнің  тұтас  мазмұны  бойыншақойылған сұрауларға жауап ... ...  ...  ...  және  ...  ...  дұрысжауаптар  процентпен  белгіленген  мынадай  көрсеткіштер   алынды:   ... ... – 35, ... вариант бойынша – 61, үшінші вариант бойынша  –70 және төртінші ... ...... ... талдаудан екі қорытынды шығады:Фильмді   тегіс   ...   ...    жеке    ...    ... ... ... ... септігін тигізеді.Фильмді демонстрацнялаудың алдыңда сұраулармен таныстыру, фильмнің  мазмұнынигеруді ... ...  ...  және  ...  ...  ... ... жөн,  оларды  біраз  фильмдерді  демонстрациялағанда  ғана,атап ...  ...  ...  ...  демонстрациялауға  арналған  ортаметражды фильмдер үшін ғана ... ... ... ...  есте  ...  ...  ...   оқушылардың   дамуы   үшін,   оқу   ... ...  ...  ...  Әр  класта  әр  түрлі  метраждыфильмдерді ... ... ... ... 9. ... мен ... ... ны оқытуда көрнекілік құралдар есебінде кристалдар,  органикалықзаттар молекулаларының модельдері; химия кабинетінде сақтауға  және  ... үшін ... ... ... ...  ...  өндірістеріндеқолданылатын аппараттардың завод қондырғыларының макеттері пайдаланылады.Оқу процесіндегі ролі  бойынша  көлемдік  ...  ...  ...  ...  ...  бұл  ...  құралдарды  демонстрациялағандасөзді көрнекілік құралдармен ұштастырудың жоғарыда  қарастырылған  формаларықолданылады.Кристалдар модельдерін және ... ...  ...  ... ... ...  ...  болады.  Химиялық  өндірістердеқолданылатын аппаратардың  макеті  бөлшектенетін  болса  ғана  ...  ...  ...  ...  етпейтін»  модельдерді  демонстрациялауметодикасын  жасағанда  мыналарды  шешу   қажет:   ...   ...  ...  ...  ...  ...  химиялық   тәжірибелер(демонстрациялық немесе оқушы) қойылады; бөлшектенетін  модельдерді  табыстыпайдалану үшін ... тағы ... ... ... ... ... ...  демонстрациялағанда  немесе  оларменоқушылардың өздігінен  жұмыстарын  ұйымдастырғанда  аппараттың  ...  ...  сол  ...  ...  жүзеге  асатын  лабораториялықприбормен салыстырудың маңызы зор.Бөлшектенетін модельдерді демонстрациялағанда заводтық аппараттар  менқондырғылардың  жазықтық  ...  ...   ...   керектігін   практикакөрсетті. Оқушыларға политехникалық  ...  беру  үшін  көп  ...  ... ... белгіні анықтаудың  маңызы  зор.  Ол  үшін  ...  ...  ...  ...  модельдерін,  әр  түрлі   ...   ... ... салыстыру қажет.Қандай болмасын  химиялық  өндірістің  мәнін  түсіну  үшін  ... ... зор ... бар. ...  ...  бөлшектенетінмодельдерді демонстрациялаудың алдыңда көрсетіледі. Көрнекілік  ... елес және ұғым ...  үшін  ...  ...  ...  барынатап өткен  жөн.  Олардың  әркайсысының  маңызы  басқа  көрнекі  ...  ...  арта  ...  ...  бұл   ...   құралдардыңішіндегі ең маңыздысы қайсы деген сұрау қою ... ...  ...  ... ... ... ... немесе кемиді.Труба арқылы бір ағыс, труба арасындағы  кеңістік  арқылы  қарсы  ...  ...  ...  ...  арасында   жылу   алмасу   жүзеге   асатынаппараттарды  оқып  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... қышқылы өндірісіндегі контакт  аппаратының  кұрылысы  жәнеәрекет  ету  принциптерімен   таныстырғанда   ...   ...  ...  бұл  аппаратта  не  жүретінін,  оған   ... одан ...  ...  ...  арасында  жылу  алмасуы  қалайжүзеге асатынын түсіну қиын. Сондықтан мектептерді педагогикалық  талаптарғасай келетін ... ... ... тек қана ... сай емес  ... қажеттілік  болып  табылады.  Бірақ  бұл  жазықтық  көрнекі   ... оқу  ... ... ... ... ... 10. Үлестірме материалдарды пайдалануОқу процесіне үлестірме материалдарды енгізуді заттар  демонстрациясыноқушы столына жақындату    ...    деп   ...   ...   ... ...  ...   анализаторлар    арқылы  тікелей   ...  ...  оның  ...  танысуға   қолайлы   жағдай  жасау.Барлық жағдайда ең  негізгісі  –  керу  ...  ...  ...  ...  жаксартатын  қозғалыс  органы  ретінде  кіреді.  ...   ... қол ...  ...  ...  атқаруы  мүмкін.  Мысалы,  ... ... ... ... ... қышқылы  бар  шөлмек,  суыбар сондай шөлмектен ауыр екенін, бұл қышқыл ерігенде жылу  ...  ... ... танысқанда оқушылар бұл заттың морт екенін   байқайды.Үлестірме материалды оқып үйренгенде оқушылар әр  түрлі  ...  ... ... иіс, ... және ... ...  дәмді,  сезуді  пайдаланады.Барлық жағдайда да көрнекілік құралдары ... ...  ...  Бұлүйлесулердің тиімділігі   мұғалімнің сол объектілерді  демонстрациялағандағытәрізді жағдайларға: оқу міндетіне,   оқушылардың   ...  ...  ... қасиетіне тәуелді.Сөзді көрнекілікпен үйлестіру  формалары  осы  ...  ...  ...  ...  ...  анықталады.  Бұл   формалардың   көп   ... ... ... ... ... ...  сезім  мүшелеріарқылы тікелей қабылданатын қасиеттерімен таныстыру үшін  ...  ...  ...  игерудің  негізінен  мұғалім  сөзін   көрнекіқұралдармен, бұл  жағдайда  үлестірме  материалдармен  үйлестірудің  ... ... ... тәуелділігі анықталады.Заттардың демонстрациясын бақылау кезінде де, үлестірме ... ... ... де ... сөзі  оқушылар  бақылауымен  үйлестірудіңбірінші формасын  қолданған  жағдайда  білімді  игеру  ...  ...  ... да бірінші  форманың  салыстырмалы  тиімділігі  ...  ... ... болғанда  білінеді.  Бақылау  және  сипаттау  объектісі  етеқарапайым болған жағдайда бірінші  ...  ...  ...  ... ... ... ... өте күрделі  болғанда  бірінші  форманықолдану жарамайды.Бірінші және үшінші форманы пайдаланудың оқушылар ... ... ... ...  қалай  әсер  ететіні  жөніндегі  ...  ...  ... Бұл ... ... алу үшін  ...  педагогикалық  экспериментжүргізілген.«Қышқылдар» тақырыбы өтілмеген VII класс оқушыларына  ...  100мл ... ... ... ... ... физикалық  қасиеттеріментанысуға тапсырма берілді.  Олар  сауытты  ашпастан  бақылау  арқылы  күкіртқышқылы ауыр, мөлдір,  май  ...  ...  ...  екенін  білуі  керекболды.Экспериментке химиядан «3» және «4» деген бағасы бар 20 оқушы қатысты.Оқушылар ... 10 ...  екі  ...  бөлінеді.  Бірінші  топтың  әроқушысымен жеке сабақтар дәл  ...  ...  және  ...  ... ...  ...  жүргізілді.  Екінші  топтың  әр  ...  ... бұл ... ... ... үшін бірыңғай программа және бір  түрлітапсырма бойынша үшінші  форманы  қолданып  жүргізілді.  ...  ... ... ... үшін ... ... күкірт қышқылын  оқушылар  кайданжәне  қашан  ...  оның  ...  ...  ...   не   ...  ...  ол  қасиеттерді   білмейтін   болып   ...   ...   ... ... ... ... қышқылының физикалық қасиеттерін  білу.Әр оқушы күкірт қышқылы бар  ...  зер  ...  ...  ұстауы  және  олтуралы білгендерін әңгімелеп беруі керек.  Содан  соң  ...  ...  ... ...  алып  ...  ...  ішінде  бірдей  келемдегі  түссізсұйықтық бар үлкендігі де ... үш ... ... Колбаның  біреуінде  күкіртқышқылы, екіншісінде – су, үшіншісінде – ... бар.  ...  ... ... ...  ...  күкірт  қышқылы  барын  табуды  тапсырады.  Бұлэкспериментте бірінші топтың  ...  ...  ...  ...  зерттеудіталап ететін қысқа тапсырманы мұкият тыңдады. Қышқылы  бар  ...  ... ... гөрі үзақ қарады.  Сүйыктық  арқылы  ...  ...  ...   ...   ...   ...   қарады.   Кейбіреулері   байқағанқасиеттерін  дауыстап  айтты,  басқалары  ...  ...   ...   ... ... рет ... ... қайтадан қарады.Екінші топтың барлық оқушылары  дерлік  ...  ...  бар  ... бірақ бірінші топ оқушылары  тәрізді  аса  зер  ...  жоқ.  ... ...  ...  ...  қышқылының  қасиеттері  туралы  мұғалімніңәңгімесі кезінде, ол қысқа болғанымен, соныңа дейін ... ...  ... ... ...  ештеңе  айтылмағандықтан  бірінші  топтың(бірінші форма) оқушылары көбірек қобалжыды. Олар ... бар  ... ұзак ... ... ... бар  ...  ...  қойды  жәнеқайтадан салыстырды. Сондықтан 8 оқушы дұрыс  жауап  берді,  бір  оқушы  ... ... ... ...  ...  ...  ...  қи-налды)  дұрысшешті. Бір оқушы  ауырлығын  салыстырғанымен  бұл  екі  ...  ... тани ... ... оқушылары есепті анағұрлым тез шығарды,  бірақ  нәтижесінашар болып шықты: оқушылардың ...  ғана  ...  ...  бар  ... ... ... бұл  ...  оқушыларына  күкірт  қышқылы  ауырсұйықтық (судан едәуір ауыр) деп айтқанымен олар бұл қасиетіне тиісті  ... ... 20 ... жеке ...  ...  ...  қорытындыларжасауға болмас, ол үшін қосымша тәжірибелер және ... ...  ... ... ала ... ... ... беруді немесе  қасиеттерін  санап  беруді  (жаттап  алуға  болатын)қажет ететін сұрауларға берген оқушылардың  ауызша  ...  ...  ... ... сақ болу ...  үлестірілетін  материалдармен  жұмыс   істегенде   мұғалім   сөзінкөрнекілік құралдарымен үйлестірудің бірінші ... ... жеке ...  ...  ...  бұл  ... білімнің өсуін ғана емес, бақылау  және  алған  білімді  қолданабілу шеберлігінің жетілуін  ...  ... ... ... қалыптастырудағы оқу материалын үйренудеқолданылатын әдістер|Әдістер тобы             ...                  ...               ||1. ...               ...         |Сөзді көрнекілікпен      ||                         |а) ... мен ... ...        ||                         |ә) ... ...      |                         ||                         ...               |                         ||                         ... ...    |Сөз және ...         ||                         ... ... тыс    ... үйлестірудің 1||                         ... ...   ... 3-түрлері.          ||                         ... ...    |Сөз және ...         ||                         ... ...      ... ... 4||                         |                         ... ...          ||2. ... ... |Оқушы эксперименті       |а) Зерттеу,              ...           |                         |ә) ...         ||3. ...                ... ...           |а) ... баяндау,    ||                         |                         |ә) ... ...   ||                         ...               |а) ...          ||                         |                         |ә) ...             ||                         ... ...           |а) Оқу және ... алу,  ||                         |                         |ә) ... жауап беру ||                         |                         ... ... ...  ||                         |                         |б) ...            ||                         |                         ... ...       |Оқу ... ... ... қолданылатын оқыту әдістері|Әдістер тобы           ...                 ...                   ||1. ...             ...        |ә) Әр вариантта тәжірибелерді||                       |а) ... мен           ...                     ||                       ...             |ә) ... – есеп       ||                       |ә) ... ...     |б) оқу ... бақылаудағы   ||                       ...              ... ...              ||                       ... ...   |а) ... бекіту үшін       ||                       ...                   ...                     ||2. ...      |                        |ә) ... ...  ... ...  ... ... есептер.           ||                       ...                |а) ... ... және  ||3. ...              |                        ... ...          ||                       ... және лекция      |ә) дағдыларды жетілдіретін   ||                       |                        ...                    ||                       ...              |б) ... үйрету     ||                       |                        ...                     ||                       ... ...          |а) ... лекциялары,        ||                       |                        |ә) ... шолу          ||                       |                        ...                 ||                       |                        |а) ......    ||                       |                        |ә) ... және           ||                       |                        ...                ||                       |                        |а) ... ... ...   ||                       |                        |ә) ... ... бойынша   ||                       |                        ... ... ...   ... ... және ... тенксеруге қолданылатын әдістер|Әдістер тобы             ...                  ...               ||1. ... оқыту         |Көрнекі құралдарды       |Коллективті шешу үшін    ||                         ...          ...      ||                         |                         ...                  ||                         ... ...    ... метариалмен    ||                         ...                    ... ...           ||2. ...        ... ...         |а) ... жауап кезінде  ||                         ... ...        ... ...       ||                         ...              |ә) ... ...                         ... ...   ... ...       ||3. ...                ...                |а) ... ауызша     ||                         ... ...           ... алу,              ||                         |                         |б) ... класпен         ||                         ... ...         ... ...       ||                         |                         ...                  ||                         |                         |а) ... тексеру,       ||                         |                         |ә) ... ... ...                         |                         ...                 ||                         |                         |б) ... ...   ||                         |                         ... жазбаша бақылау  ||                         |                         ...               ... ... ... қалыптастыруХимияның  алғашқы  ұғымдарымен  таныстырудың  міндеттері  мен  маңызы.Қандай  ...  ...  ...  ...  байланысты  ұғымдар   жүйесінентұрады, оларды жетік түсінбейінше ғылымның мазмұнын игеру мүмкін емес.  Ортамектептегі химияның ... да аса ... ...  ...  қалыптастыруданбасталады. Қазіргі  жаңа  бағдарлама  бойынша  бұл  кіріспе  тақырыпты  ... 24 ... ... ... ... ... уақыттың  бестен  біріненастамы бөлінген. Осыдан-ақ  тақырыптың  оқу-тәрбиелік  маңызының  зор  екенікөрініп тұр.Химиялық элемент, зат және ... ... ... ...               ... ... ... |Символикасы        ... ...   ...               |Аг, ...    ... таңба     ||зат                ... ...    |Мг, ...        ... формула   ||                   ... таза зат      ... ...                   ||                   |Жай және ...   ... ... |                   ||                   |зат                ... саны      |                   ... ...   ... және     ...           ...           ||                   ...           |реакциялардағы     |теңдеу             ||                   ...        ... ...    |                   ||                   ...           ... ...                   ||                   ...      |есептеулер         |                   ||                   ... жүру    |                   |                   ||                   ...        |                   |                   ||                   ...            |                   |                   ... ... ... ... мыналар жатады:Химия  пәні,  зат,  ...  ...  ...  химиялық  реакция,   химиялықсимволика  туралы  алғашқы  ұғымдарды  қалыптастыру  ...  ...   ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық негізі болатын  атом-молекулалықілімнің  қағидаларын   саналы   меңгерту;   ...   ...   ... ... ... ... түсіндіру;Құрам тұрақтылық заңын, масса сақталу заңын саналы игерту,  қолдана  білуге,атом-молекулалық ілім тұрғысынан түсіндіре білуге үйрету;Эксперименттік  біліктер  ...  ...  ...  жұмыс   істеуережелерімен,  қауіпсіздік  техникасымен  таныстыру;  қыздыру  аспаптарымен,зертханалық штативпен, реактивтермен, ыдыстармен, т.б.  ...  ...  ... ...  ...  1.  Табиғаттың  бірлігі,  заттардыңжойылмайтыны, атом және молекуланың анық  барлығы  ...  ...  ...  ...  байланысты   жүзеге   асыру.   2.   ... ... ... ... ... ғылымға  шынайы  берілгенадамдар ғана жаңалық ашатынын көрсету.  3.  Тарихи  ...  ...  ...  ...  ...  пен  ...  ... салыстыру. 4. Оқушылардың химияға құштарлығын тудыру.Оқушыларды  дамыта  оқыту  мақсатында  әр  ұғымды  игерудегі   ... ... ...  қою,  ...  ...  ...  жасаубіліктерін  қалыптастыру.  Ұғымның  мазмұнын,  көлемін,  ...  ... ашу және ... ... ... ...  ...  жүйесіндегі  орнынтабу және қолдану біліктерін ... ... тағы бір ...... пәнін оқытудың мазмұны менәдістеріне енгізілген кейінгі  өзгерістерді  ескеру.  ...    ...   ...  ...  ...  ...  оқулығымен   біргежаңадан  ұсынылған  Г.Е.Рудзитис,  Ф.Г.Фельдман  және   қазақ   авторларыныңоқулықтарының ...  жете  ...  ...  ...  ... алатын негізгі ұғымдарды енгізген  ғалымдар  Р.Бойль  ...  ...   ...   ...   ...   (валенттілік   ұғымы),Ж.Л.Пруст (құрам тұрақтылық заңы) туралы  қысқа  деректер  келтірілген.  Бұлдеректерді ... ... ... ... ... жаңа  ...  бекіткенде,  үй  тапсырмасын   ...   ...   ... міндеті.  Сонымен  бірге  тарихи  ...  ...  ... терең білу керектігін ескерген жөн.Химия  пәні.  Оқушылардың  пәнге  деген   пікірін   ...   ... ... зор.  ...  ...  ...  ...  анықтайтыналғашқы  сабақта  екі  түрлі  қателік  жіберілетіні  айтылған.  Біріншісі  –оқушылардың химияға қызуғышылығын ... үшін  ...  ...  тәжірибелеркөрсетіледі, бірақ олардың мәні түсіндірілмейді. Мүндай  тәжірибелерді  олархимиялық  ...  ...   ...   ...   әр   ...   ... сырттай байқап жүреді. Сондықтан да олардың алғашқы сабаққа  зорүмітпен келетіні ... ... ...  ...  ғылымына  жататыны,  заттардызерттейтіні және заттардың қасиеттері туралы ұғым қалыптастыру жеткілікті.Зат ұғымы бұл сабақта оқушыларға ... ... ... ...  денеұғымы арқылы  беріледі.  Ол  үшін  бір  ...  ...  ...  ...  әр  ...  ...  ...  бір  физикалық  дене  көрсетіледі.Олардың мысалдары ретінде шыныдан,  кәрденнен,  ...  ...  ... металдардан жасалған оқушыларға белгілі,  немесе  таяудағы  ... ...  ...  ...  ...  ...  ... оқушылар физикалық денелер неден  тұрса,  соны  зат  деп  ... ... ... Ұғым ...  ...  және  ...  диктантжаздыру арқылы бекітіледі.Заттардың физикалық қасиеттерімен  оқушылар  зертханалық  жұмыс  жасауарқылы танысады. ... ...  ...  агрегаттық  күйін,  түсін,тығыздығын, жылу өткізгіштігін, электр өткізгіштігін,  ...   және   ...  ...  ...   ...   ...   ...   заттардыңқасиеттерін   салыстыру   арқылы   ...   ...   ...   ... ... анықтама беріледі.Заттардың  айналуы  жөніндегі  ұғым   ...   ...   ...  ...  ...  және  ...  ...   су,   минералдызаттары, көмірқышқыл газы, т.б.  заттары  ақуыздарға,  майларға,  ... ...  ...  ...  және  олардың  бір-біріне  айналуын  ... ... ... ... ... Жаңа ... бұл анықтама  заттардыңқасиеттері және айналумен  қабаттаса  жүретін  құбылыстармен  толықтырылған.Химияның  физикамен,  ...  ...  ...  ...   баяндалады.Химияның  міндеттері  –  заттардың   қасиеттерін   ...   ...   ... ... ... аса ... табиғатта кездеспейтін  заттардыөндіру.Таза зат және қоспа ұғымдары. Заттардың қасиеттерін зерттеу  таза  затжәне қоспа ... ... ...  күнделікті  тұрмыстан  (лай,  су,сүт) және табиғаттану пәндерінен ... ... ... еске  ... ... ... ... қатты заттардың сұйықтағы  ерімейтін  жәнееритін, сұйықтың сұйықтағы  еритін  және  ерімейтін  қоспалары  көрсетіледі.Соның нәтижесінде ... әр ...  ең  кемі  екі  ...  ...  ...... зат, ... қосымша деп аталатынын біледі.Қоспаның  қасиеттерімен  танысу  үшін  темір  мен  күкірттің  қоспасынзерттейтін зертханалық ... ... ... ...  ...  содансоң темірдің, ақырында  екеуінен  тұратын  қоспаның  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  Бақылау  нәтижесін  кестетүрінде  жазады.  Зертханалық  жұмыстан  шығатын  қорытынды:  қоспада   ... ... әр ... ... ... ...  ...  көбінесеқоспа түрінде кездеседі.Қоспаларды бөлу және таза заттар алу тәсілдерінің көпшілігі оқушыларғаөмір ... ...  ...  ...  ...  пәндеріненбелгілі.  Солар  еске  түсіріліп,  талқыланады  және   бірнеше   тәжірибелержасалады. Соның нәтижесінде ... ... және бөлу  ...  сызбанұсқатүрінде жазылады.Қоспаларға мысалдар және бөлу әдістері|Қоспаның құрамы          |Мысалы                   ... ...            ...              ... мен ...         |Магнит ...            ||                         |Құм мен ағаш ...    |Су ...                ||                         |                         ... тұндыру, сүзу     ||                         |Бор мен тұз              |                         ...              |                         ... және сүзу        ||а) ...             |                         |                         ||ә) ...                |Саз бен су               ... суалту          ||                         |Бор мен су               |                         ||                         |Тұз бен су               |                         ...              ... пен су              |                         ||а) ...             |                         ... ... бөлу   ||ә) ...                |Май мен су               |                         ||                         ... пен су             ...                    ... және ...  ...  тәжірибелер  кезінде  оқушылархимиялық  стакандармен,  ...   ...   жай   және   ...  сауыттармен,  термоскоппен,  сүзгі  қағаздармен,   т.б.   ... ... ... ...  ...  құрғату,  айдау  тәсілдерімен,қыздыру аспаптарымен танысады. Мұғалім олармен жұмыс істеу кезіндегі  сақтықшараларына назар аударады.Заттардың ... мен ... ... алғашқы ұғымның  қалыптасуы.Оқушылар  «заттардың  өзгерістері»,  «құбылыс»,  «физикалық  және   ...  ...  ...   ...   жалпы   ұғымдардың   арақатынасын түсіну арқылы химиялық реакция ...  ...  ...  ...  ұғым  –  ...  арқылы  құбылыс  туралы   түсінік   ...  кез  ...  ...  ...  деп  ...  ол  екі  ... құбылыстар және химиялық құбылыстар.Бір  заттардан  екінші  жаңа  ...  ...  ...   ... ... ... ... реакциялар деп атайды.Сонымен, өзгеріс пен құбылыс тең мағыналы жалпы ұғым,  физикалық  ... ... ... ... екінші  сатыдағы  ұғымдар.  Химиялыққұбылыс, химиялық айналу  және  химиялық  реакция  бірінен  бірін  ... тең ... ... ... ... ...  және  химиялық  кұбылыстардыңэмпирикалық ұғымдары қалыптасады. Ол үшін бірнеше көрнекі көрсетілетін  жәнезертханалық тәжірибелер жасалады. ... бір  ...  ...  әр  ... ... нәтиже  береді.  Мысалы,  шақпақ  қантты  кәрден  келігесалып  түйгенде  ...  ...  ...  суда  ...  ...   күйгеайналып,  түсі  жойылады,  бірақ  дәмі  сақталады.  Бұл  ...... ... ...  сынауыққа  салып  қыздырса  балқиды  және  түсіөзгереді – бұл да физикалық құбылыстар.  Одан  әрі  ...  ...  ... және су буы ... ... мен су – жаңа  ...  бұл  ... құбылыстарға жатады.Шынының және парафиннің  балқуы,  мыс  ...  ...  ...  ...  пероксидін  айырудың  зертханалық  тәжірибелерін  оқушыларөздері  жүргізеді,  ...  ...  ...  түрінде  жазып,   жаңа   заттартүзілгені ...  ...  ...  ...  ...  ...  жәнехимиялық құбылыстарға анықтама беріледІ.Бұл тақырыпта химиялық реакциялардың басталуы  және  жүру  жағдайлары,сыртқы белгілері, механизмі, заттардың реакция кезіндегі ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ұғымдар   жүйесіқалыптасады.Химиялық реакциялар жүруіне ең қажетті жағдайлардың бірі  –  ... ... ... бетін арттыру  үшін  заттарды  ...  ...  ... алады. Бұл жағдай жеткіліксіз болса, сырттан жылу  ...  ... ... қанттың  айрылуы,  т.б.).  Жылу  бір  реакцияда  реакцияныңбасталуы  үшін  ғана  ...  ...  ...  ал  екіншілеріндеақырына  дейін  жүру  үшін  қажет.  Кейбір  ...  ...   ... енді  ...    электр  тогының  (судың  айрылу  реакциясы)әсерімен жүреді. Химиялық реакциялардың жүру ...  білу  ...  ... ... өз ... ... ...  реакциялардың  жүргенін  сыртқы  белгілеріне  қарапбіледі, оларға ... ... ... және еруі,  газдың  түзілуі  менсіңірілуі, түстің пайда ... ...  ...  жылу  мен  ...  ... ... Бұл ... таныстыруға арналған  арнайы  сабақта  кальцийхлориді мен соданың арасындағы реакциядан тұнба  түзілуін,  қышқыл  құйғандатұнбаның еруін ... ... ...  газ  ...  ...  де  мысалыбола алады. Мыс (II)  хлориді  мен  темір  ұнтағының  арасындағы  ... ... ... Магнийдің  жануы  жарық  шығып,  жылу  бөлінгенінкөрсетеді. Реакциялардың сыртқы ... деп  ...  ...  түзілгензаттардың физикалық қасиеттері және реакцияның энергетикалық эффектісі.Химиялық реакциялар заттардың  ...  ...  ұсақ  ... ... ... ... осы ...  өзгерісін  ескеретінатом-молекулалық теория тұрғысынан  түсіндіріледі  және  ...  ... ... ... ... зат ...  ...  заңына  сүйеніпжазылады, химиялық реакцияны сандық және  ...  ...  ...  ... ...  реакцияға  кірген  атомдар  санының  ...  ...  ...  тең  ...  ...  ...  кіріскен  заттардыңмольдік  массаларының  қосындысы   ...   ...   ...   ... ... тең ... соңында химиялық реакциялардың типтері  өтіледі.  Жіктеудіңнегізіне бастапқы және реакциядан шыққан заттардың саны мен ...  ...  ...  ...  ...  ...  п  заттан   1   зат   ... 1 ... п зат ... ...  2  ...  2  зат  ... сызбанұсқаларына сәйкес  келеді.  Қосылу  реакциясы  туралы  ұғымқалыптастыру үшін күкірт пен ...  ...  ...  ...  ...  таныстыру  үшін  судың  электролизі  еске  түсіріледі,малахиттың ... ...  ...  тәжірибесі  жасалады.  Орынбасуреакциясын  нақтылау  үшін  темір   мен   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  кіріскен  бастапқызаттардың және реакциядан шыққан өнімдердің қасиеттерін  тікелей  бақылайды.Бастапқы заттар жаңа  заттарға  ...  ...  Мұны  ...  үшін  заттыңбірден  байқалмайтын  ішкі  құрылысына  үңіледі.  Заттың  осы  кезге   ...  ...  ...  ...   ...   дәрежесіне   дейінкөтеріледі. Заттың құрылысын түсіндіретін  ең  ...  ...... ... ... Бұл  ...  ...  жағынан  екітүрлі шешімін табады.Біріншісі  –  химия  ...  даму  ...   және   ... ...  ...  эквивалент  ұғымынан  атомдық  масса  ұғымына,содан соң атомның өзіне көшу ... ... ... ...  ...  ... ... – атом. Бұл орта мектепке арналған  алғашқы  оқу  құралдарындағана пайдаланылады.Екіншісі – химияның тұрақты  оқулықтарында  ...  ...  ... ... молекула атомдардан тұрады дейтін көзқарасқа  сәйкес:айрылу реакциясы –  молекула  –  атом  ...  ...  ... ... айрылу реакциясының мысалы ретінде судың  электр  тогыәсерінен айрылу тәжірибесі пайдаланылды.Мұғалім  оқушылардың  физика  курсынан  атом  және   ...   ...  еске  ...  ...  ...  ...  химиялық   реакцияларкезінде атомдар және молекулалар қандай күйде болады?Сұрақтың жауабы тәжірибеден ізделеді. Арнайы  немесе  қолдан  ... ... ... ... ... Тәжірибе  кезінде  оқушыларғаалынған зат – су және құралдың екі түтігінде жиналған газдар ғана  ...  ...  ...  ...  ...  екі  есе   ...   жиналады.Тәжірибені  оқушылардың  қатысуымен  талқылау   арқылы   бірнеше   қорытындыжасалады.Су  ...  ...  ...  ...  ...  тұрады,  әрмолекуласының құрамына екі атом сутегі және бір атом оттек  кіреді.  Түсінікнақты болу  үшін  су  ...  әр  ...  ...  және  суретінкөрсетеді.Электр  тогының  әсерінен  су  молекулалары  ...  ...  Мұны  ... ... немесе тақтаға сызып көрсетеді.  Әр  молекуладан  екі  атомсутегі, бір атом оттегі ... ... ... ... ... ... түзеді, оттегінің атомы судың  келесімолекуласынан  бөлінген  оттек атомымен  қосылып, молекула  құрайды.  ... ... екі ... бір ... ...  және  екі  ... газ күйінде бөлініп шығады, сондықтан оның көлемі оттегіне  қарағандаекі есе артық болып  шығады.  ...  және  ...  ...  ... ... ... ... қорытынды: химиялық реакциялар кезінде молекулалар  бұзылады,ал  ...  ...  ...  ...  ...  реакция  өнімініңмолекулалары түзіледі.Жалпы  қорытындыға  сүйеніп,  атомға  анықтама  беріледі,  мұнда  атомұғымының  екі  ...  1)  ...  ...   2)   ...   бөлінбейтініескеріледі. Атомның өзі күрделі  бөлшек  екені,  физикалық  ...  ...   ...   ...   ...    ...    бұл    арадақарастырылмайды.Г.Е.Рудзитис, Ф.Г.Фельдман оқулығы екінші әдістемелік шешім ... ... 1) атом және  ...  ...  көзқарастың  шығуы  қысқашабаяндалады;  2)  ...  ...  ...  беріледі  (заттың  ең  кішкенебөлшегі, құрамы және қасиеттері ... ... 3) ...  молекулалық  жәнемолекуласыз кұрылысы толығырақ баяндалады.Алғашқы тақырыпта заттар құрылысындағы, соған  сәйкес  ...  ...  ...   –   әдістемелік   көпшілік   ... ... ... тұратын заттар әдепкі  жағдайда  газ,  сұйық,кейбіреулері ғана қатты күйде кездеседі, балқу және  ...  ... ...  Молекулалық  құрылысы  болмайтын  заттар  атомдардан  тұрады.Әдепкі жағдайда қатты күйде ...  ...  және  ...  ... ... ... – ең басты ұғымдардың бірі. Заттың құрылысында  молекула  болмауымүмкін, ал оның құрамына  атом  ...  ...  ...  ...  ...  ... химиялық элемент және жай зат ұғымдары шектеледі, олардың  арасындағыбайланысты сызбанұсқа арқылы былай ... ... зат ← атом → ...  ...  ...  ...  жай   зат   ұғымы   элементтіңанықтамасына кірмейді. Бірақ  ...  ...  ...  ...  ... бөлшегі, элементті  химиялық  жағынан  бөліннбейтін  зат  деп  қараукездеседі.Қазіргі оқулықтарда жай зат және ... ... ... ... жай ... ... бір түрінен құралған заттар  деген  ... де, ... ... бір  түрі  ...  ...  ...  элементкетаңылады. Сондықтан жай заттарға атомдардың бір түрінен  дегеннен  гөрі  ... ... ... ... ... деп ... ... дұрыс  болареді.Бұдан кейін химиялық элементпен байланысты салыстырмалы атомдық  ... ... (В), ... ... ... байланысты  массаның  атомдықбірлігі (м.а.б.),  моль,  молекуламен  байланысты  салыстырмалы  молекулалықмасса (Мг), ... ... моль (v), ... ... (М), ...  саны(NА) ұғымдары қалыптастырылады,  олардың  арасындағы  байланысты  ... ... ... ... атом және зат ұғымдарының байланысыСызбанұсқадан барлық басқа ... атом ... ... ... ... элементтердің және  олардың  жай  заттарының  таңбалары,аталуы, ... ... ...  ...  ...  көрініп  тұр.  Мектепсарамандығында  оқушылардың  химиялық  элемент  және  жай  зат     ... ... ... жиі  ...  Мұны  ...  ... әр ... химиялық таңбаның мағынасын жете  түсініп,  оқушыларғажеткізе білуі керек. Химиялық символдың мағынасындағы  ...  және  ... ... ... айқын көре аламыз.Химиялық таңбаның сандық мэндері|Шындық деңгейі           |Ұғымдар ...          ...                  ||1. Бір ... ...     ... ... ... Fe                    ...                    ... ...            |                         ||2. ... атом        ... молі             |                         ||                         ...                   |S                        ||                         ...                    |Fe                       ||3.   Бір атом            ...                   |S                        ||                         ...                    |Fe                       ... ... деңгейінде символ (S, Fe) жалпы ұғымды  ... ... бір ... жататын барлық атомдарды қамтиды. «Атомдардың  молі»деңгейінде  ұғымның  ...  ...  ...   ...   ...   теңатомдарды таңбалайды. Жеке атом деңгейінде  нақтылы  ұғымды  ...  ... ... Үш ... да ... ... шынайы кездесетін  атомдардыбелгілейді.Маңызды  ұғымдары  анықталған  соң  атом-молекулалық  ілімнің  ...  ...  Олар  ...  және  т.б.  ...   ... Ф.Г.Фельдман оқулығында тоғыз пунктен тұрады, негізгілері:  1)заттың қасиеттері құрылысына тәуелді, ал заттың  құрылысы  молекулалық  ...  ...  ...  2)  ...  реакциялар  кезінде   молекулаларбұзылады, атомдар сақталады;  3)  ...  ...  мәні  –  ... ... жаңа ...  ...  4)  атомдардың  бір  түрініңбасқа түрлерінен айырмашылығы болады; 5) кез  келген  таза  ...  ...  ...  болады,  сондықтан  ол  химиялық  символдардың   ... ... ... ...  тақырыптың  алғашқы  ұғымдары  осы   ...   ... ... ... төрт  ...  ...  сутегі  элементтерін,олар  түзетін  жай  және  күрделі  ...  ...   ... ... оқып ... ... роль атқарады.Химияның алғашқы ұғымдарын қалыптастыру осы кездегі үстем  ... ... ... Бұл ...  ...  ең  басты  тірекұғым – зат, қалғандары (заттың қасиеттері, заттың құрамы,  заттың  кұрылысы,заттың химиялық реакциясы) оған ...  ...  ...  ...  табылады.Ұғымдардың  мазмұны   мен   көлемі   атом-молекулалық   ілімнің   деңгейіменшектеледі.Тағы бір ... ...  зат  ...  ...  ...  ...  ...  деңгейі  қанағаттандырмайды.   Олар   атом,химиялық элемент, валенттік ұғымдарын бірден электрондық  ...  ... ... деп есептейді. Осы саладағы өздерінің тәжірибесін ортаға салады.Пайдаланылған әдебиеттер1. Кирюшкин Д.М., ... В.С.  ...  ...  ...  ... ... Ю.В., ... Д.А. Орта  мектептерде  анорганикалық  химиядансабақ ... ... 1979 ж.3. ... Күлбарам.  Химияны  оқыту  әдістемесі.  Оқу  әдістемеліккешен. – ... ... БҮ, - 2009. – 164 б.4. ... ... ... ...  оқыту  процесі  аясындахимия сабақтарын ұйымдастыру. Оқу әдістемелік кешен. –  Астана:  2007ж. 54 бет.5. Мырзабайұлы А. ... ... ... ... ...  ... ... - 2004. 224 бет.6. Жексембина К., Нұрахметов Н., Сарманова К. Химия: Әдістемелік нұсқау.Жалпы білім беретін мектептің ... ... ... ... 2-бас. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2008. – 168 бет.7. Бірімжанов Б.А. Жалпы химия. Алматы -19708. Аханбаев К. Химия негіздері. ... ... 1987 ж.9. ... Н.Н., ...  К.А.,  ...  К.М.  ...  8  сыныпоқулығы. – Алматы: «Мектеп», 2004 – 224 бет.10.  Химия мектепте. Ғылыми-педагогикалық ... №2 (26) – 2007.  ...  ... ...  ...  ...  №6  –  2003.  ... S,Fe бір атомыХимиялық элемент S,FeБарлық атомдарыAr(S) = 32Ar(Fe)=56ма (S) = 32 м.а.б.ма (Fe)=56 м.а.б.Aтомның молі ... ... = 32 ... ... = 32 ... ... (S)V ... заттың моліЖай заттарМr(S) = 32Мr(Fe)=56М(FeS) = 88 г/мольV(FeS)Күрделі затМr(FeS) = 88  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Болашақ «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімін оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беруге дайындаудың ғылыми-әдістемелік негіздері103 бет
Дінтану пәнін оқыту123 бет
М.Х. Дулати атындағы ТарМУда өткен педагогикалық практика бойынша магистранттың есебі76 бет
Металдағы токтың табиғаты5 бет
"Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы."8 бет
HTML тілінде Corel Draw программасының мүмкіндіктерін демонстрациялау39 бет
NC жұмыс техникасы. Қолданушы менюімен жұмыс6 бет
Астық түйірін кептірудің негізгі үрдістері. Астық түйірін кептіру техникасы9 бет
Ауыл шаруашылығы техникасы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь