Қазақстан музейлерінің қалыптасу және даму тарихы

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 «Зерттеудің методологиясы, тарихнамасы, дерек көзі»
2 «Музейлердің қалыптасу және даму кезеңдері»
3 «Музей қызметінің негізгі бағыттары, қайшылықтары, нәтижелері»
4 «Музей мамандары: әлеуметтік дамуы мен келбеті»
5 «Музейлердің бүгінгі ахуалы және болашағы»
ҚОРЫТЫНДЫ
КІРІСПЕ

Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысында Қазақстан музейлерінің қалыптасу және даму тарихы тың дерек көздері және ғылыми еңбектерге сүйенуімен бүгінгі тарих ғылымы талаптарына сай зерттелді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Біз ғасырлар тоғысында, түрлі үлгідегі қоғамдар қалыптасқан, осыған орай адамдардың ой-өрісі сан өзгерістерге бейімделген кезеңде өмір сүрудеміз. Адам баласының жасампаздығында шек жоқ екендігін елімізде, әлемде болып жатқан саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени өзгерістердің қарқыны дәлелдеп отыр. Адамзат тарихының күре тамыры мәдениет болса, мәдениеттің күре тамыры – адам баласының ақыл-ойы мен қимыл-қарекеті дүниеге әкелген ғажайып рухани және материалдық құндылықтар. Қай халықтың болсын өзге ешбір ұлтқа ұқсамайтын бөлек болмыс-бітімін даралап, өзгеше тағдыр-талайын айқындайтын жәдігерлер. Олардың ұлт рухының тірегі, халықтық қасиеттер саналатыны да сондықтан.
Ұлттық сана мен ұлтжандылықты Қазақстан халқының бойына дарыту үшін Ұлы дала тарихын ұрпақ санасында тірілту керек. Осыған орай, ғылыми, ағартушылық-біліми, мәдени мекеме ретінде музейлердің рөлі өте зор. Кезінде Кеңес үкіметі өз идеологиясын халыққа насихаттау үшін мектептен тыс мекемелерге, соның ішінде музейлерге ерекше көңіл бөлген. Мұндай тәжірибе нәтижесіз қалған жоқ, тіпті өзінің айтарлықтай жемісін де берді. Музейлер өз экспозицияларында социалистік қоғамның жетістіктерін насихаттаушы «саяси-ағарту комбинатына» айналып, халық музейге экскурсияға келетін. Ендеше бүгінгі таңда музейлерді неге ұлттық сананы қалыптастыру мақсатында рухани мәдениетімізді жаңғырту орталығына айналдырмасқа. Ұлттық тарихымыз бен қайталанбас керемет мәдени туындыларымыз шоғырланған орда арқылы жастарымызды отансүйгіштікке, ұлтжандылыққа тәрбиелемеске.
        
        КІРІСПЕЖұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысында  Қазақстан  ...  және  даму  ...  тың  ...  ...  және  ...  ... бүгінгі тарих ғылымы талаптарына сай зерттелді.Зерттеу  тақырыбының  өзектілігі.  Біз  ...   ...   ...  ...  ...  ...  орай   адамдардың   ой-өрісі   ...   ...   ...   өмір   ...   Адам    ... шек жоқ  ...  ...  әлемде  болып  жатқан  саяси,әлеуметтік-экономикалық және мәдени  өзгерістердің  қарқыны  дәлелдеп  отыр.Адамзат тарихының күре ... ...  ...  мәдениеттің  күре  тамыры  –адам баласының ... мен ... ...  ...  ...  руханижәне  материалдық  құндылықтар.  Қай  ...  ...  өзге   ...   ұлтқаұқсамайтын бөлек болмыс-бітімін даралап, өзгеше  ...  ... ... ұлт ... тірегі,  халықтық  қасиеттер  саналатыны  дасондықтан.Ұлттық сана мен ұлтжандылықты Қазақстан халқының  бойына  дарыту  ... дала  ...  ...  ...  ...  ...  Осыған  орай,  ғылыми,ағартушылық-біліми, мәдени мекеме ретінде музейлердің рөлі өте зор.  КезіндеКеңес  үкіметі  өз  ...  ...  ...  үшін  ...   ... ... ішінде музейлерге ерекше көңіл  бөлген.  Мұндай  тәжірибенәтижесіз қалған жоқ, тіпті өзінің айтарлықтай ...  де  ...  ... ... ... ... жетістіктерін насихаттаушы «саяси-ағарту комбинатына»  айналып,  халық  музейге  ...  ...  ... ... ... неге ... сананы қалыптастыру  мақсатында  руханимәдениетімізді  жаңғырту  орталығына  айналдырмасқа.  Ұлттық  тарихымыз  ...   ...   ...   ...   ...   орда   арқылыжастарымызды отансүйгіштікке, ұлтжандылыққа тәрбиелемеске.Музей – ел ... ... көне ...  дүние  жүзі  мәдениетініңқайнар көзі тоғысатын жер.  Себебі,  музей  ...  ...  ... ... сол жеке мұра ... ғана ... осыған байланысты  болатынкез келген халықтың жүріп ... ізі, ... ...  ...  аталмыш  тақырыпқай тұсынан алып қарасақ та ... күн ... сай ... ...  ... ... мәселе болып табылады. Музей ісіне  байланысты  жекелегензерттеулер болғанымен,  олар  Қазақстан  музейлерінің  қалыптасуы  мен  ... ... ... ... ғылыми негіз  бере  алмайды.  Ұлы  Отансоғысы жылдарындағы музейлер, ХХ ғасырдың  70-ші  ...  ...  ... ... ... құру ... ...  жай-күйі,  тәуелсіздікалғаннан кейінгі музейлер өміріндегі  ...  ...  ...  ... тыс қалған. Мұндай жағдайдың өзі  аталмыш  тақырыпты  зерттеу  нысаныетіп алуды қажеттеді.Музей  ғылыми-зерттеу,  мәдениет-білім  ...  ...  ... ... мәнді мемлекеттік  атрибуттардың  бірі.  Музей  саласындажинақталған ... ... ...  ...  өзін  ... ... ... іс  жүзінде  қадір  тұтатын,  өркендеген,  өсем  дегенелдердің  ...  ғана  ...  ...  ...  қаматамасыз  етіліп,өзінідік   сипат   ала   ...   ...    ...    ПрезидентіН.Ә. Назарбаевтың: «Егемен еліміздің мәдени  өмірінде  музейлердің  орныайрықша.  Тарихымызды  ...  ...  оның  ...  ...  алу   ...  патриотизмді  қалыптастырудың,  Отанның   лайықты   азаматтарынтәрбиелеудің басты ... ......  сөздері  музей  қызметініңбасты ұстанымы болуға тиіс ... ... ... ... жүйесі Отандық  мәдениет  тарихыныңқұрамды бөлігі болғанымен табылғандықтан бұл мәселе төңірегінде  әр  кезеңдежарық көрген ғылыми еңбектер көп ... ... ... ...  ... ... жекелеген кезеңдеріне арналған толыққанды  монографиялықеңбек  жоқ.  Жалпы  ...  ...  ...  ...  ...   ... бірқатар ғылыми еңбектер жарық көрді.Бүгінгі  таңда  музей  ісі  мен  тарихына  ...  ...  ... ... ... ... оларды  бірнеше  топқа  бөлуге  ... ... ісі ... ... ... ... ... құрылыстың  жалпымәселелеріне  арналған  еңбектер;  екіншісі,  музей  ісінің   ...   ...  ...  ...  еңбектер,  үшіншісі,   музей   тарихынзерттеу  ...  ...  ...  Әр  ...   қарастырылған   ғылымиеңбектерді қалыптасқан  ...  ...  ...  ...  үш  кезеңгебөлуге болады: біріншісі ХІХ ғасырдан  –  1917  жылға  дейінгі  ... ... ......  жж.,  ...  ...... бүгінгі күнге дейін. Қазақстанның өткен  ғасырлардағы  тарихын  патшаүкіметінің отарлау саясаты  және  ...  ...  ...  ... ... ... де ... мәдениетінің тарихы  мен  музейісіне  қатысты  мәліметтер  алынып,  ...   ...   ...   ...  тарихнамалық  негізін   саралау   ...   ...   ... қағидаттарға жүгіндік.Қазақстан музей ісінің қалыптасуы мен дамуы жайында  құнды  мәліметтерқалдырған М.Е. Массон, А.С.  ...  Л.Ф.  ...  А.А.  ...  ... ... ... мәдени құрылыс  және  мемлекеттік  саясатмәселелері төңірегінде  жарыққа  шыққан  Н.  Жангелдин,  А.Ж.  ...  ... Р.Б. ... Х.И.  Бисенов,  Е.С.  Исмаилов,  Г.С.  Сапарғалиевтуындылары, тәуелсіздік алғаннан кейін мәдениет тарихын жаңа  ... ... ... Х.М. ...  Қ.Ә.  Ахметов,  Н.  Әлімбай,А.Т. Капаева, С.З. Баймағамбетов т.б. ғалымдардың еңбектері зерттеу  жұмысынжазуға арқау  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... В.К. Гарданов, А.Б. Закс, Д.А.  Равикович,  А.М.  ... ... О.В. ... Н.С. ... еңбектерінің маңызы зор.Диссертацияның  бірінші  тарауында  зерттеу  мәселесінің  тарихнамасыарнайы және толық берілді.Зерттеу жұмысының деректік ... ... ... етіп ... ... ... ... қалыптасуы мен даму тарихы бір жарым ғасырдан  астамуақыт аралығын қамтығандықтан, деректердің  құрамы  мен  түрі  де  ...  ...  ...  ...  ғылыми  айналымға  енгізілген   жәнеенгізілмеген материалдар жиынтығы ... ...  ...  негізінқұрайтын жарияланбаған деректер  қатарына  Қазақстан  Республикасы  ОрталықМемлекеттік мұрағаты (ҚР ОММ), Қазақстан  Республикасы  ...  ... ПМ), ... облыстық Мемлекеттік мұрағаты (ООММ), облыстық  мұрағаттаржәне Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік ...  (ҚР  ОММ)  ... ... ... ...  Республикасы  Орталық  Мемлекеттік  мұрағатының  4  қор  –Орынбор қырғыздарының ... ... 15 қор – ... 44 қор – ... қор – ... облыстық басқармасы; 828 қор, 460 қор – Жетісу және  Семейстатистикалық комитеттері; 14 қор – ... ... ... ... Әскери-революциялық комитет; 30  қор  –  Халық  Комиссарлары  Кеңесі;  921  қор  ... ... ... ...  комиссия  алқасы  мәжілістеріхаттамалары;  81  қор  –  ...  ...  ...   ...   ...  ...  ...  қоғамы  және  Орталық  музей  жарғылары,есептері мен жоспарлары, мәжілістерінің хаттамалары; 1308 қор  –  ... ... ...  ...  ...  ...  мәжілісхаттамалары,  республика  музейлерінің  есептері;  693  қор  –  Қазақстандызерттеу қоғамы қызметі, есептері, мәжіліс ... 1876 қор – ... ... Кеңесі жанындағы мәдени-ағарту  мекемелерінің  істері  жөніндегікомитеттің бұйрықтары, анықтамалар, музейлердің  жылдық  ...  ... 1890  қор  –  ...  КСР  ...  ...  ... бұйрықтары, музейлердің жұмыс жоспарлары мен  есептері,  штаттықкестелер т.б.; 1792 қор – Т.Г. ... ... ... ...  ... ... бұйрықтар, тақырыптық экспозициялық жоспарлары; 2051 қор –1936-1940 жылдар аралығындағы Қазақстанның  дінге  қарсы  музейіне  қатыстыматериалдар зерттеу жұмысының ... ... ашу  ...  ...  ... ... ... мұрағатының 141 қор – Қазақ Өлкелікпартия комитетінің  құжаттары;  708  қор  –  ...  ...  ...  ... ... алынған құнды деректік мәліметтер тиімді пайдаланылды.Орынбор қаласының ХХ ғасыр басында қазақ елінің ... ... ...  ...  ...  ...  ...  қатталған  мұрағаттарғаерекше тоқталуға болады. Қазақстан музей ісі  ...  ...  ... ... облыстық Мемлекеттік мұрағатының 6 қор – Орынбор  генерал-губернаторының  іс-қағаздар  ...  ХІХ   ...   ...   қалыптастыру,губернаторлардың осы істегі  қызметі  жайындағы  құжаттар;  683  қор  –  ... 20-30 ... ... ісі туралы мәліметтер мұрағат  қорларындасақталған. Қазақстанның облыстық музейлері тарихы  мен  қызметін  зерттеудеСолтүстік Қазақстан  облыстық  ...  ...  268  қор,  ... ... мұрағатының 201 қор, Көкшетау қалалық  мұрағатының  76қорынан алынған деректік материалдар зерттеу жұмысында пайдаланылды.Қазақстан Республикасы Орталық  Мемлекеттік  ...  ...  ...  142-іс  (1939  жылы  ...  ...   ...   Пронин   СтепанМетрофановичтің), 110-іс (ғылыми қызметкер М.Л. Лосукованың),  124-іс  (1940жылы ғалым хатшы болған ...  Кира  ...  128-іс  ... ... ... музей  директоры  болған  Сара  ...  ... ... ...  ...  ...  кітапханасынан»   Қайым   (Ғабдулқайым)Мұхамедхановтың жеке қорынан  ...  мен  ...  ...  ...  ... Автор тарапынан  қоғам  қайраткерінің  1940-1951  жылдар  аралығындаСемейдегі Абай мемориалдық ... ...  мен  ...  қосқан  үлесітуралы  мәліметтер   мұқият   қарастырылды.   1947   жылы   ...   ... ... ... академик Қ.И.  Сәтпаев  Қ.  Мұхамедхановтымузейдің директоры етіп тағайындағаны туралы ақпараттар сақталған.Қазақстан Республикасы  Мәдениет  және  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  музей  ісіне  қатыстымәліметтері назарға алынды. Зерттеу жұмысын жазу барысында құнды мәліметтершоғырын құрайтын деректік  материалдар  қатарына  ...  ... ... ... ... ... ...  құжаттары  музейлердіңжабдықтау, ғылыми-қор, мәдени-ағартушылық  және  экспозиция  жұмысы  туралымәліметтер  алуға  мүмкіндік  ...  ...  ...  сұрыптай   келематериалдардың мынадай төрт  түрін  көрсетуге  ...  ... ... және Кеңестердің  құрылуы  жөніндегі  бұйрықтар,  музейісіндегі  Кеңестер  өкімдері,  Жарғылары,  отырыс  ...  ... ... ... ... жөніндегі  анықтамалар);  музейдің  жекеқұрамы туралы құжаттар. Бірақ, мұрағат  ...  ...  ...  ... әлі де ... ... ... келтірілмеген.  Сонымен  қатар,  мұрағатқорларында сақталған ... ...  ...  ...  арасында  кіріскітаптары, жәдігерлер төлқұжаттары сақталған. Мұндай деректер музейдің  қоржұмысы туралы, жабдықталуы, түпнұсқа жәдігерлердің  саны  мен  ...  ... ... ... ... ... ...  алуға  мүмкіндік  берді.Автор тарапынан ҚР Орталық Мемлекеттік музейінің, облыстық музейлердің,  ҚРТұңғыш Президенті музейінің  ...  ...  ...  ... ... кітаптары қарастырылды.Музейлердің жұмысы туралы қосымша мәлімет  алуға  мүмкіндік  тудыратынмәлімет  ретінде  музей  ...  мен   ...   ...   ... ... жағынан біркелкі болып келетін  жиналмалы  кітапшалартүрлі-түсті  суреттермен  безендіріліп,  музейлер  туралы  қысқаша  анықтамаберетін  ...  ...  ...  ...  жолкөрсеткіштер   арқылыреспублика музейлері  көпшіліке  және  шет  елдерге  ...  ...  ... ... музейлердің жолкөрсеткіштері де  мүмкіндігінше  ескерілді.Сонымен  қатар,  республикалық  және  облыс  көлеміндегі  бұқаралық  ...  ...   ...   ...   мен   ...   музей»,«Советское краеведение», «Вестник Центрального  музея»,  «Вопросы  ...  ...  ...  ...   Республикасы   Орталық   Мемлекеттікмузейінің еңбектері» сынды ғылыми басылымдар кеңінен пайдаланылды.Зерттеу жұмысының ... мен ...  ...  ...  ... ... ісінің қалыптасуы мен дамуының тарихи  тәжірибесін  ғылымитұрғыда зерделеу арқылы, коллекциялық  қорының  қалыптасуын,  ғылыми-мәдени,біліми-ағартушылық, ... ... ... ... рөлі мен  ... жан-жақты ашып көрсету.Осы  мақсатқа  орай  ғылыми  еңбектің  алдына  төмендегідей   ... ... ...  ...  ...  қалыптасу  және  даму  тарихын  баяндайтынотандық  және  шетелдік  әдебиетті  зерделеу  негізінде  ...   ... ... тарихи дерек көздерін  тақырыптық  негізде  жүйелеу  жәнемәселенің методологиялық ұстанымын анықтау;-  ...  ...  ...  ...  ...  ... жерінде пайда болған алғашқы музейлердің қалыптасуы  мен  ... ... ... ... пайымдау;- Қазақстан жерінде музейлердің қалыптасуы  мен  дамуына  үлес  қосқанжекелеген ...  ...  ...  ...  ...  орны  мен  рөлінсаралау;- ХХ ғасыр  басындағы  музейлер  жүйесі  қалыптасуының  алғышарттарын,ғылыми  жинақтаушы  ...  ...  ...  ...  ... астарын ашу арқылы музейлердің қоғамдағы орны мен рөлін анықтау;-  Кеңес  өкіметі  кезеңіндегі  ...  ...  ...   ...   ...   қалыптастыру    арқылы    саясиидеологияның ... ... ...  ...  ...  ... ... кеңестік саясаттың тиімді және тиімсіз жақтарын негіздеу;-  Кеңес  ...  ...  ...   ...   ... ... археологиялық, этнографиялық, көркемсурет,  мекемелікт.б.) құрылымдық ерекшеліктерін, жұмыстарының негізгі бағыттарын анықтау;- ғылыми еңбектер мен тың ... ... ... ...  ... ... ...  құрамы  мен  әлеуметтік  келбетін  жан-жақтызерттеу;- тәуелсіздік алғаннан  кейінгі  ...  ...  ... пен ... қол ...  ...  ...  мазмұндық,танымдық әлеуетінің кеңеюін, ел мүддесіне қызмет  ететін  мақсатқа  жұмылғанқызметінің негізгі бағыттарын саралау;-  ...   жаңа   ...   ...   ...   ... пайымдау арқылы, музейлер  жүйесін  басқару  мен  ...  ...  ...  ...  ... ... ...  нарықтық  қатынастарға  бейімделу,  бейсаясаттануұстанымдарын ғылыми тұрғыда ашып көрсету;- музейлердегі ұлттық тарихи-мәдени мұраның жинақталу, ғылыми  ... ... ...  көрнектемелердің  экспозицияға  қойылуы  менкөрерменге көрсетілуін зерделеу;- музейлер рухани  және  ...  ...  ...  ... қана ... ... ... арқылы елінің тағылымды  тарихын,  бірегейтұлғаларының өмірі мен қызметін көпшілікке, өскелең ұрпаққа  жеткізу  арқылыоларды патриотизмге, өр мінезділікке ... ... ...  ...  ...  ...  ...  рөлін   анықтап,теориялық-әдіснамалық  зерттеулерді   сұрыптау,   жаңа   әдістерді   ... ... ...  ...  мүмкіндіктері  мен  бәсекелестіккеқабілеттілігін арттыру жолындағы бағыт-бағдарын ғылыми тұрғыда ... ... ... мәдениетінің қалыптасуы мен дамуының  тарихиаспектілерін зерделеу зерттеу жұмысының ... ...  ...  Мәдениет  саласының  бір   бөлігі   болып   ...   ...   ...   ...   ...    қорын,құрылымдық   негіздерін,   мәдени-ағартушылық    ...    ... ... ... ... ...  ...  жұмыстың  ізденіс  пәнінанықтайды.Зерттеу  ...   ...   ...   ...   жұмысының   бастыжаңалықтары:• Қазақстан музей ісінің қалыптасу және даму  тарихы  ...  ... сай ... сабақтастықпен шынайылық тұрғысынан  жан-жақтыталданып, көрсетілді;• ғылыми айналымға енгізілмеген ... ... ...  отандықмузей   ісі   қызметінің   негізгі   бағыттары   ...    ... ... ... мен  ...  және  ... сай ... бүгінгі күнге дейін Қазақстан музей ісіне қатысты  қомақты  ғылымиеңбектің жоқтығына орай, аталмыш жұмыста музей  ісі  ...  ... ... ... ... диссертацияда құнды тың деректерді  қолдану  арқылы  музей  ісініңтеориялық мәселелері ғылыми тұрғыда пайымдалды;• автор ... рет ... ...  бойынша  қалыптасқан  теориялық-әдіснамалық  ұстанымдар   мен   ...   ...   ... ...  және  даму  тарихының  негізгі  ... ... ... ... қолдану  арқылы  музейлікжәне  музейтанулық  мәселелерді  өркениттілік  және  ...  ... ... ... дамуының кезеңдеріне сай Қазақстан  музейлерінің  қалыптасуымен дамуындағы  мемлекеттік  саясаттың  ...  ...  ... ... мен ... ...  ғылыми  негіздедәйектелді;•  Отандық  музейлердің  коллекциялық  қорын  қалыптастыру,  ғылыми-зерттеу,  ...   ...   құру   ...   негізгібағыттары тың деректік материалдар арқылы жүйеленді;• Қазақстан жерінде  музейлердің  ...  ...  ...  ...  барысы,  музейлердің  дамуына  үлес  қосқан   ... рөлі мен ... ... ... ... зерттелді;• Кеңес өкіметінің музей ісіндегі саясаты,  партиялық,  ... пен ... ... ... ...  ғылыми  еңбектермен мұрағаттық деректер негізінде  сараланып,  ...  ... ... ұстанымдар негізінде зерделенді;• отарлық  езгінің  келеңсіз  жақтары  мен  әкімшіл-әміршіл  ... ... ... ... ... ... Отантарихындағы  «ақтаңдақтарды»   жоюға   септігін   ...   ... ... ... ... ... мен  стратегиялықмақсаттары жан-жақты сараланды;• ұлттың рухын ұлықтайтын тарихи-мәдени  құндылықтардың  тарихы  ментағдыры, сыртта қалған құндылықтар ...  ...  ... ... өзіндік әрекеттік тұстары қарастырылды;•  зерттеу  жұмысында  Қазақстан  музейлер   жүйесін   басқару   ... ... ... ...  саясаттандыру,бюрократияландырудың әдіс-тәсілдері мен орнына келген  ... ... өріс ашу,  ...  ...  ...   ...   ...   ойлау   және   өркениеттілікқағидаттарға сай пайымдалды.Диссертациялық зерттеу тақырыбының мерзімдік шегі:  ...  ... ... ... ...  ХІХ  ғасырдың  30-жылдарынан  2006  жылғадейінгі аралықты  қамтиды.  Тақырып  аясының  мұндай  кең  ...  ... ... үш  ...  ...  қарастырылды.  Біріншісі,  ХІХ  ғасырдыңалғашқы  ...  (1831  жылы  ...  ...  ...  тарихи-өлкетанумузейінен) – 1917 жылғы Қазан революциясына дейін; екіншісі,  ...  ...   ...   үшіншісі,   Тәуелсіздік   жылдарындағы   Қазақстанмузейлерінің ... ... 2006 ...  ...  ...  Қазақстанныңтәуелсіздік алғанына 15 жыл толуымен орайластырылды.Көрсетілген  әр  кезеңнің  дамуындағы  өзіндік  ерекшеліктер  ...  ...  ...  ...  ...  осы  ...  ... музейлердің тағылымды тарихы мен тағдыры, тәжірибелік негіздері жан-жақты  ...  ...  ...  ...  ...  ...   музей   ісітеориясымен  тарихына  арналған   ...   ...   ...   ...  Ғылымда  болып  жатқан  өзгерістер  Отандық  ...   ...  ...  жаңа  ...  ұстанымдар  мен  тарихи  талдауды,тұжырымды қорытындылар мен дәйектеулерді қажет етеді.Қорғауға ұсынылған тұжырымдар:• Жаңа ... және ... ... ... тың деректердіғылыми айналымға қоса отырып, республика  музейлерінің  қалыптасуымен дамуының тарихи тәжірибесі  мен  теориялық  тұстары  ...  ...  ...  ...  зор  ...  өткенненақпарат жеткізуші ғана  емес,  ақпаратты  заттай  деректер  арқылынасихаттайтын, сол тарихи кезең  жөнінде  ...  ... ... ... ...  қоғамдық  сипат  алып  жалғасып,ұрпақтардың рухани құндылықтары мен  халықтың  біртұтас  ... сүру ... ... ұзақ  дәуір  бойынан  берідегі  ... ... ... ... қызмет атқарды.• Зерттеу барысында өмір сүрген қоғам ерекшеліктерін ескере  отырып,музейлер қалыптасуының бірнеше кезеңдері анықталды. Алдымен, музейтипіндегі жеке коллекциялар  қоры  мен  ...  ...  ... ... ... қоғамдық ұйымдар жанында музейлердің ашылуы.Кунсткамера  түрінде  болғанымен  бұл  музейлер  қоғамдық  ұйымдаржұмысының ... мен ... ... ... Қазақстан жерінде ХІХ ғасырда қалыптасқан музейлер құнды  ... ... ... ... ...  музейін  алғашқылардыңқатарына қоюға негіз бар. Себебі, тек ... ғана  ...  ... қарастырылса да осы музейдің қалыптасу және даму  ... ... ... мүмкіндік береді. Кейін құрылған,Семей, Жетісу,  Орал  музейлерінің  тағдыры  ...  ...  ...  ...  пен  ...  қоғамдар,   жекелегентұлғалар және мекемелердің еркіне тікелей байланысты болды.• 1917-1941 жылдар аралығында Қазан төңкерісінен  кейін  Қазақстандакеңестік ... ... ...  ...  ...  ...  кездемемлекеттік заңнамалық құжаттардың қабылдануы мен  жүзеге  ... ... ... өкілдерінің араласуымен тарихи-мәдени мұранысақтау  және  қорғау,  жаңа  бағыттағы   ...   ...  ...  ...  құру  ...   ...   іс-шараларжасалғандығы құнды деректер арқылы анықталды.• 1920-1930 жылдар аралығында музей ісіндегі ... ...   ...   ...    ...    ...    ...  анықталу  кезеңі  жүріп  жатқанымен,  тоталитарлықәкімшіл-әміршіл жүйенің қалыптаса бастауы, музейлердің  ... ... ... келе  ...  ... саяси құралына айналуына алып  келген  мәселелер  зерттеужұмысында жан-жақты дәйектелді.  Музейлер  саяси-ағарту  ...  жаңа  ...  ...  ...  мен  ... ... ... қала берді.• Ұлы Отан соғысы (1941-1945 жж.) Қазақстан музей ісінің дамуына  дакері әсерін  тигізді.  Елдегі  ...  орай  ...  ...  ...  ...  ...  құнды   материалдық,рухани құндылықтардың мәңгілікке жоғалуына әкелді.  Соғыс  кезіндемузей  ғимараттарын  ...  ...   ...   қаражаттапшылығы,  мамандардың  майданға  аттануы,  ...   ... ... ... ісін ... ...  1945-1990  жылдар  аралығындағы  музей  ісінде  ілгері  басушылықбайқалды.  ...   ...   ...   атеистікбағытта жаңа музейлер ашылып, бұқаралық деңгейде  қызмет  ... ... ...  ...  туып,  қаржы  мәселесі  деойдағыдай шешілгендей болды. ... ...  ...  ...  музейлердің  бар  мүмкіндіктерін  көрсетуге  дес  бермеді.Нәтижесінде ... ... ...  ...  ... ... қарапайым «қосымша» мәдени-ағарту  мекемеретінде қалып қойды.• Зерттеуде бүгінгі еліміздегі  ...  ...  ...  өскелеңталабына  сай,   өркендеген   мемлекеттердегі   музейлердің   ... ...  ...  ...  қарастырылды.  Әлемдікдеңгейдегі алпауыт мемлекеттердің халықаралық қатынастар саласындамейлінше еселеніп отырған ақпараттық тегеурінінің түрліше ... бара  ...  ...  ...  ...  қалуда  музейдіңөзіндік орны мен рөлі анықталды.• Музейлердің коллекциялық қорының қалыптасуы халқымыздың  ... ...  мұра  етіп  ...  ...  ... ... ... қарастырылды. Олардың арасында  тарихтабелгілі  тұлғалардың   жеке   заттары,   халқымыздың   ... ... ... қолөнер туындылары, әшекейлікбұйымдар бар.•  Музей  өзінің  табиғатынан   ғылыми-зерттеу,   ... ... ... ... қойылымдарындағы  көрнекіліктерұлттық  мұра-мұрағаттарды   халыққа   насихаттау   арқылы   руханиқұндылықтарды қадірлеу, ... ...  ...  ... ... құндылықтарды қалыптастыру мақсатында қызмет етеді.Зерттеудің теориялық және қолданыстық  маңызы.  Бүгінгі  күнге  дейінҚазақстан музей ісінің теориялық-методологиялық негіздері ... жоқ. ...  ...  ...  ...   мамандардың   тапшылығынан   жәнемәселенің ... ... тыс ... ...  ...  жұмысындапайдаланылған  материалдардың  көпшілігі  ғылыми   ...   ...   ...  отыр.  Ол  деректерді  республиканың  мәдениет  тарихын  зерттеубарысында пайдалануға болады. Зерттеудің жекелеген  тұжырым,  ... ... ... тәлімгерлерге музейтану, мәдениеттану, қоғам  менмәдениеттің даму тарихын оқытуда пайдалана алады. Ғылыми еңбекте  тұжырымдыдәйектелген музей ...  ...  ...  мен  ...  ... үшін қажет.  Сонымен  қатар,  бұл  зерттеу  еңбегі  музей  ісініңбүгінгі күнге  сай  жаңа  ...  ...  ...  де  пайдаланылуымүмкін.  Себебі  зерттеу  жұмысындағы  музейлердің  қалыптасуы  және   ...  ...  ...  мен  ...  ...  оң   ... ... міндетін атқарып, шынайы бейнені қалыптастыруға  мүмкіндікжасайды.Зерттеу  жұмысының  материалдарын,  тұжырымдарын  және   ұстанымдарынотандық мәдениет тарихы ... ... ... ...  де  қолдануғаболады. Сонымен қатар, қазақ ... ... ... ... ... жан-жақты оқытуда пайдалы.Зерттеу  жұмысының   теориялық-методологиялық   негізіне   шынайылық,тарихилық,  жүйелілік  және  ...  ...   ...   басшылыққаалынды.  Қазақстан  музей  ісі  тарихына  қатысты  еңбектер   мен   ... ... ...  ...  ...  ...  ...  кезеңдеқалыптасқан ой-пікір  мен  көзқарас  негізінде  ғылыми  айналымға  енгізіліпотыр. Отандық музейлердің қалыптасу және даму  ...  ...  ... ... ... ... терең қарастыруға мүмкіндік туғызды.Зерттеу жұмысының  методологиялық  түйінін  шешу  ...  ...  ...  ...  ...   ...   зерделеуге   талпынысжасалды.  Музейлерді  қоғамдық-әлеуметтік  институт  ретінде  ...  ...  ...  және  ...   даму   ...   ... ... жалпы  ғылыми  зерттеу  қағидаттары  және  әдістерідиссертацияның теориялық мазмұны мен мән-мағынасын  ашу  ...  ... ... ...  ...  ...  музей  ісінің  тарихы  отандықмәдениет тарихының және тарихи  даму  деңгейінде  музей  үрдісін  ... ... ... ... ... ... Сондықтан музей  ісініңтарихын зерттеуде  тарих  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сынды  ғылымдардың  дедукция  және   индукция,нақтылы-тарихи,    ...     ...     ...  және   ...   статистикалық,   контент-анализсияқты зерттеу әдістер  ...  ...  ...  Бұл  әдістер  авторғасыңаржақ позиция мен ... ...  ...  ...  мәселені  сынитұрғыдан  қарастыруға  мүмкіндік  берді.  Зерттеу  барысында  методологиялықбағыттың  дұрыс  ...  мен  қол  ...  ...  нәтижелердің  дұрысқорытындылануына айтарлықтай ықпалын тигізді.Зерттеу  ...  ...   ...   ... таңда  тарихты  ұлттық  мүдде  тұрғысынан  зерделеп  жүрген  Отандықғалымдар  мен  ...   ...   ...   ...   ...   Ресеймамандарының көзқарастары мен ұстанымдары арқау болды.Зерттеу жұмысының  сыннан  өтуі.  ...  ...  ...  енгенавтордың  негізгі  қорытынды  тұжырымдары  мақала  түрінде  ...  ... «Ұлт ... ... ҰУ-і, ... МУ-і, Еуразия  Гуманитарлықинститутының  Хабаршысы,  «Алаш»,  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  (соның  ішінде  республикалық  жәнехалықаралық  дәрежеде)  конференцияларда   баяндалып,   ...   ... ... ... ... ...  ...  еңбектерінің  жарыққашығуына арқау болды. Атап айтсақ, 2008 жылдың 14-16 мамыр аралығында  Санкт-Петербор қаласында ... «ХХІ ... ......  зерттеужәне оқыту мәселелері» және  2009  жылы  Новокузнецк  қаласында  өтілген  «VЧтения, посвященные ...  Р.Л.  ...  ...  атты  халықаралықғылыми конференцияларға қатысып, Қырғызстанның  «Социальные  и  гуманитарныенауки», «Наука и новые технологии»  ...  ...  ...  ... ... қордаланған  көкейтесті  мәселелер  төңірегінде  өз  ...  ...  ...  ...   мазмұны   мен   бағыттары,   бастытұжырымдары автордың 40-тан ... ... ... ...   ...   ...   ...    Президенті    музейініңұйымдастырылуына,  ғылыми  тұжырымдамасын  әзірлеу,  ...   ... құру ... өз ... ... ... таңда  музей  экспозицияларынғылыми негіздеу, ғылыми тұжырымдамаларын ... ... ...  беру  ... ... ... ... барысында автордың тәжірибелік  дені  шыңдалды.Қазақстан Республикасы  Орталық  Мемлекеттік  музейінің  кітапхана,  мұрағатқорларында ... ... ... ...  ...  ...  ...  Л.Н.  Гумилев  атындағы  Еуразия   ...   ...   ... ... ... «Музейтану» пәнінен дәріс курсын оқып,  оқуқұралын баспаға әзірледі.  Оқу  құралында  автордың  музей  ісін  ... ... ... ... тағы  бір  ...  ...  жуық  музейтерминдерін жинақтап, қазақ тіліндегі нұсқасын оқырмандарға ұсынды.Арнайы шақырумен ҚР  Ішкі  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  алмасу  семинарына  қатысып,салалық музейлер төңірегінде қордаланған мәселелер  бойынша  өз  ойлары  ... ... ... ... қатар, автор  Мемлекеттік  «Мәдени  мұра»бағдарламасы аясында ... ...  ...  Мемлекеттік  музейімен«Музейное дело Казахстана: становление, тенденции развития,  проблемы»  аттығылыми-қолданбалы еңбекті әзірлеу жұмысына ...  ...  ...  Л.Н.  Гумилев  атындағы  Евразияұлттық университеті Қазақстан  тарихы  кафедрасының  ...  ж.,  №  ... ... ... ... ... жұмысының  құрылымы.  Зерттеу  жұмысы  ...  ...  ...  орындауға   негізделген   бір-бірімен   логикалық   ... ... ... ...  ...  ...  ...  бестараудан, қорытынды  және  пайдаланған  деректер  мен  ...  ... ... ... ... ... ... қалыптасуы  мен  даму  тарихынобъективті  тұрғыда  зерделеу  арқылы,  ғылыми-мәдени,   біліми-ағартушылық,әлеуметтік ... ... ... рөлі мен  ...  ...  жан-жақты ашып көрсету мәселелерінен туындаған.Кіріспеде диссертациялық жұмыстың өзектілігі, қажеттілігі,  құндылығы,бұған дейінгі  зерттелу  деңгейі,  мақсаты  мен  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ғылыми    жаңалығы,тәжірибелік қолданысы айқындалған.«Зерттеудің  методологиясы,  ...  ...  ...  деп  ... бөлімде  мәселені  зерттеудің  методологиялық  сипаты  қарастырылып,тақырып аясының отандық және шетел тарих ғылымында зерделенуі  жағдайы  ... ... ... ... ...  ...  бері  қоғамдық-гуманитарлық  ғылымдарсаласында іргелі зерттеулер дүниеге келді.  Қарастырылып  отырған  Қазақстанмузейлерінің қалыптасуы мен ...  ...  ...  ғылыми  еңбек  өзініңзерттелу  мәресіне  ...  ...  ...   ...   ...   ... өзекті мәселердің бірі болып табылады.Кешегі кеңестік дәуірде  тарих  ғылымы  ұзақ  уақыт  бойы  коммунистікпартия  ...  ...   ...   бой   ...   тарихшығалымдарымыздың  еңбектері  шынайылықтан,  тарихилық   қағидаттардан   алшақболды.  Ұлт   ...   ...   ...   ...   ... орай, саяси жүйе құрылысына, халықтың  мәдени  жағдайына,  тарихиоқиғаларға әділ талдау жасалмады.Қазақстан тарихының өзекті  ...  ...  ...  ...  ... тарихының күнгейі мен көлеңкелі беттері  танымал  тарихшы  ғалымдарМ. Қозыбаевтың, К. Нұрпейісовтың,  М.  ...  Т.  ...  ... Р. ...  Б.  Аяғанның,  Х.  Әбжановтың,  Қ.  Ахметовтыңқомақты  зерттеулеріне  ...  ...  ...   ...   ... ойдың соңғы табыстарын қолдану  арқылы  зерттеулері  тарих  ғылымыметодологиясын  ...  ...   ...   ...   ...   ... ... қалады. Белгілі тарихшы  ғалым  М.  Қозыбаевтың:  «Егертарих ғылымының алдында  тұрған  міндеттерді  бетбұрыс  ...  ... ... болсақ, тарихшылардың  туған  халқы  алдындағы  қарызыбелшесінен екені айқын көрінеді.  ...  ...  ...  ...  бойы  ... ... сталиндік  жосықсыздықтардың,  содан  кейін  волюнтаризм  ... ... ... мен  психологиясының  шырмауында  болыпкелді. ... ... ... тарихты жазатын тарихшылар қауымы  құрылу  керек»– деуі талай ғалымдарға ой ... [2].  ...  ...  ...  ... ... ... белгілі ғалым А.  Сейдімбектің  пікірінше:  ... ... ... ұлттың  берідегі  атауы  орныққан  ... ... ...  әдетте  сол  елді  тексіз-тарихсыз  етіп  көрсетугесебепші болды. Тарихтың тар жол ...  ...  асыл  ...  ... тонатып  алған  халықтар,  сөз  жоқ,  сол  дәулетпен  ... ... ... да ... Егер ата-бабаның көзіндей  болып,  алысғасырлардағы жеткен мұралардың жіп-жырғасы  шықпай  ...  ...  ... ел өзін ғана ...  түсініп  қоймайды,  сонымен  бірге  өзгеге  детүсінікті әрі танымал  ...  ...  ...  ...  ...  қараптанып-түсінуге болатын шығар,  ал  ел-жұрттың  ...  оның  ...  ...  ...  туындатқан   айғақ-белгілерімен   парақталса   керек.Сондықтан, көшпелі бабаларымыздың көшіне  ...  ...  ...  ...  дәулетіміздің  барына  қанағат,  жоғына  салауат  деп   қарапотыруды  қазіргі  талғам-талап  әсте  ......  ...  ... ... ой салды [3].Кеңес  кезеңіндегі   ғылыми   зерттеулерде   адамдардың   материалдықөндіріспен ... тек  ...  ...  ...  ... формациялық ұстаным ұлықталған еді. Мәселен, тұңғыш  халық  ағартукомиссары болған А.В. Луначарский:  «Музейлер  –  ең  ...  ...  ...  ...  ...  ...  басқа  да  әлеуметтік  функциялар  тән:музейлер  –  өнер  ...  ...  ...  ...  тірегі.  Музей  –адамзаттың естелік  кітабы,  сондықтан  көрмеге  шебер  қойылған  жәдігерлеркөрермен сезімін ... ... ... ...  ...  ...  ... қатар оларда ағарту мен оқыту жұмыстарын  тек  көрмелер  ... ... ... ...  мен  ...  ашу  ...  ... жаңа үкімет талабын жеткізді [4].  Осы  тақылеттес  пайымдар  кеңестікҚазақстан тарихына арналған ... аз ... ... республика  музейлерінің  қалыптасуы  мен  даму  ...   ...   ...   ...   ...   ...   ...  методологиялық  бағыттың  ұстанымдары  Н.Я.   Данилевский,   О.Шпенглер, А. Тойнби еңбектерінде кеңінен ...  ...  [5].  ...  ... ... ...  зерттеудің  методологиялық  бағытын  адамилық,руханилық құндылықтармен байланыстырады.  Сондықтан,  зерттеу  жұмысын  жазубарысында өркениеттіліктің ... ... ...  рух,  ...  ...  ұлттықсана, ұлттық дәстүр, ұлттық тәрбие қағидаттары  басшылыққа  алынды.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тығыз  байланысты.  «Ұстаным»   ұғымы   тарихшы   ...   ... ...  ...  ...  мен  ...  дәл  ...  негіз  бопқаланатын әрі қолданылатын  ғылыми  ...  ...  ...  ...  жұмысты  жазуда  қолданған  ұстанымдар:   ...  өз   ...   ...   сан   ...   ...   баяндайтынқұндылықтарды   шоғырландырғандықтан   өркениет   теориясының   ...   ... ... ...  ...  Дәстүр  мен  сабақтастық  тарихи-мәдени тәжірибе үдерісіндегі жаңа мен ескінің арасындағы объективті  қажеттібайланыс. Бұл байланыс ... ... ... және мәдениеттің  үдемелідамуының  алғышарты  болып  саналады.  Сондықтан,  зерттеу  жұмысын   ...  ...  мен  осы  ...  ...  жалғастырушысы  ретіндеқаралды. Музей  қойылымдарына  орналасқан  әрбір  мұра-мұрағаттың  астарындахалықтың тарихы жатыр.  Сондықтан  ...  әлем  ...  «ұлт  ...  деп  ...  Қазақ  мемлекетінің  тамырын  алғашқы   сақ,   үйсінтайпаларынан, түркі дүниетанымынан, Қазақ хандығынан  ...  Сол  ...  ...  жалғасып  келе  жатқан   жетістіктер   мен   ... ... ...  ...  ...  бай  мұра  ретінде  қарастырутарихшының міндеті. Қазақстан музейлері бұл ... ... ...  ... ... ... өз қойылымдарына қою  арқылы  халқымыздың  тарихымен мәдениетін бүкіл әлемге көрсетуде.Екіншіден,  тарихи-мәдени  ......   ...   ...  және  рухани  құндылықтар  адамзаттың  шығуын   байланыстырушы,сабақтастырушы,  жалғастырушы  ...  ...  ...  ... ... мәдени  игіліктер  арқылы  қордаланып  дәстүршілдік  пенжаңашылдықтың кезектес процесінде сабақтаса отырып  ...  бір  ...  ...  ...  ...  ...  ...   негізіндедүниеге келіп,  музейлер  қорында  сақталған  ...  ...  ... ... ... ...  музейлер  мұраты  ұлт  тарихын  және  рухын   ... ... ала ... ... ... қоғамның даму  кезеңдері  ментарихи үдерістерді  құжаттаушы,  мәдениетті,  ұлттық  бірегейлікті  сақтаушымекеме ретінде ... ... ... ...  өнер  жәнеазаматтың  бір-бірімен  етене  байланысы  көрсетіледі.  Сондықтан  музей   ...  пен  оны  ...  ...  ...  ...   ...   жәнебірігейлікті қалыптастыратын «билік институты» болып табылады.Зерттеу жұмысының тарихнамалық  желісі  осы  уақытқа  дейін  ... ... мен ...  ...  ...  зерттелуініңкенже  қалуымен  түсіндіріледі.  Сондықтан,  авторға  музей  ісіне   қатыстыақпарат беретін еңбектердің ...  ...  ...  ...  ...  тысқалдырмауға тырысты.Қазақстан  жерінде  алғаш  пайда  ...  ...  ...  ...  жанама  ақпарат  беретін  еңбектердің  ...  орыс  ...   ... ... ... айтуға болады [7]. Бұл  еңбектерде  ... ... ...  ...  ...  музей  ісін  жандандыруғабелсене араласқан белгілі орыс  ...  ...  ...  Ф.К.  Зан  мен  ... ... жан-жақты баяндалған.Кеңес өкіметі орнаған алғашқы жылдары  Қазақстанды  зерттеу  ... ... ... ...  ...  А.П.  ...  этнограф  А.А.Четыркина, заңгер Е.А. Яковлев, А.Н.  ...  А.С.  ...  ...  қоғам  жұмысының  жыл  сайынғы  қорытынды  ...  ...  ... ... ... көріп тұрған.  Солардың  ішінде  автор  тарапынанмұқият қаралған Қазақстан Орталық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  А.С.  Махониннің   «Инструкция   пособиранию  и  монтировке  пауков»  және  Б.Г.  ...   ... ... ... Русского Географического  общества»атты мақалалары Қазақстан  музей  ісі  туралы  мағлұмат  бергендіктен  ... тыс ... ...  ...  ...  ...  музейлердің  қалыптасужәне  даму  ...  ...  ...  ...  М.Е.  ...  ... Л.Ф. Семенов,  Ә.М.  Жиреншиннің  түрлі  басылым  беттерінде  жарықкөрген мақалаларын жатқызуға болады [8].  Бұл  ...  ...  ...  ... арналып, облыстық және  аудандық  музейлер  туралы  да  ақпараттарбереді.ХХ ғасырдың 20-40 жылдарында музей ісінің ...  ...  ... «мәдени төңкерісімен» байланысты зерделенді. Ғылыми еңбекті  жазубарысында  кеңестік  ...  ...   ...   ...   ... Н.К. Крупская, М.В. Луначарский, М.И. Калинин  сынды  партия  жәнемемлекет қайраткерлерінің еңбектеріне көңіл бөлінді.Бірақ, Кеңес  ғылымы  ...  ...  ...  ...  салалардазерттеуші ғалымдардың саны көбейгенімен музей саласы  тасада  ...  ... ... республика деңгейіндегі кітапхана қорларынан  музейлердіңтеориялық мәселелері мен ... ... ...  ...  ...  ... ... шектеледі. Олардың  қатарына  А.  Баталованың,  К.Мұхамбетованың мақалаларын  ...  ...  ...  ...  ... желісінде жазылғанымен, бүгінге дейін музей ісін  зерттеу  бағытындазерттеушілер тарапынан қызығушылық тудырып, өз ... ... жоқ ... Отан ... және ... ... ...  да  (1945-1960  жылдараралығы)  музей  саласына  жете   көңіл   ...   ...   жоқ.   ... ... ... ... Ресейдің  Мәскеу,  Ленинградқалаларында ұйымдастырылған Өлкетану  және  музей  жұмысының  ғылыми-зерттеуинститутының В.К. Гарданов, А.Б. ... Д.А.  ...  А.М.  ...  ...  О.В.  ...  Н.С.  ...  М.П.  Симкин   сияқты   тарихшы,музейтанушы ғалымдардың ғылыми еңбектерінде  қарастырылды.  Бұл  ...  ...  ...   және   даму   ...   ...   ... ...  тек  музейлер  құрамы  және  экскурсияларды  тамашалауғакелген  көрермендердің   ...   ...   ...   ...   ... музейлермен салыстырмалы түрде берілген, қате  пайымдауларға  ... ... ... музей құрылысы  тарихын  зерттеуші  ғалым  О.В.Ионова  1927  жылы  Қазақстанда  тек  ...  ...  ...  Жетісу(Алматыда)  және  Шымкент  тарихи-өлкетану  музейлерінің  болғандығын   ... ...  ...  50-70  ...  Қазақстан  мәдениетін   зерттегенотандық ғалымдардың қомақты еңбектері жарыққа шықты. ... Н.  ... ... А.К. ... Р.Б. Сүлейменов, Х.И. Бисенов,  Е.С.  Исмаилов,Г.С. Сапарғалиев, Б. Өтемісовтың еңбектері  республика  мәдениеті  тарихыныңтеориялық негіздерін  ...  ...  рөл  ...  [11].  ҒалымдарҚазақстан мәдениеті, ғылымы мен  өнерінің  дамуы  туралы  бай  материалдарғаталдау  жасап,  сала  ...  мен  ...   ...   ...   баға   ...   Р.Б.   ...   пен   Х.И.   Бисеновтың«Социалистический  путь  культурного  ...   ...   ...   ...  ...  ...  ұйымдастыру  ісі  мамандар   ... ... ... ... ...  ...  қиыншылықтарғакездесті. Дегенмен, 20-жылдардың басында Орынбор қаласында  Орталық  ...  ...  және  ...  дейінгі  тәрбие,  Семей,   Жетісумузейлері өз  жұмыстарын  жалғастырып,  Ақтөбе  мен  ...  ... ... жаңа  ...  ...  –  деп  ...  [11,  186  ... көрсетілген  музейлердің  арасында  сол  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   саласындағы   музейлер   тарихыныңзерттелмегенінің тағы бір ...  ...  ...  ...  ...  ...   менолардың қызметі, жұмысының негізгі бағыттары жайында мардымды еңбектер  жоқ.Музей  ісі  төңірегіндегі  келеңсіз  ...  ...  М.  ...  ... С. ... Б.  ...  мақалалары  мен  Қ.  Мұхамедхановтыңжолкөрсеткіші жарияланды. Бұл еңбектер музейлердің  күнделікті  тіршілігіненғана ақпарат беріп, ... ... ... ...  ...  ...  ...  талабына  бағынышты  болғандықтан,  олар  ... ... ... ... ... ... жоқ ... жылдың сәуірінен бастап қоғамдағы түбегейлі  өзгерістер  халықтыңсаяси  және  рухани  еркіндік  ...  ...  ...  ...   ... ...  жаңа  ...  көзқарас  тұрғысындағы  ғылыми  ... шыға ... Атап ... Р.Б.  ...  Х.М.  ...  ...   ...   Қазақстандағы   мәдени   құрылыс   тарихыныңкөлеңкелі  «ақтаңдақ»  ...  ...  ...  сөз   етіліп,   бірқатарәдіснамалық мәселелері ... [13]. ... ... ...  ... қол ... ... сүйене  отырып,  жаңаша  ойлау  негізіндеөткенімізді  ...  ...  ...   ...   ...   сыңаржақпайымдалып  келген  кертартпа  үрдістерді  талдап,  тарихтан   тәлім   ... ... Бұл ... КСРО-да музей  ісіне  деген  ...  ... ...  ...  80-ші  ...  аяғына  дейінгі  аралықтағы  кеңестікмемлекеттік музейлер жүйесінің қалыптасуы мен дамуының сандық  және  ...  ...  ...  ...  ...   еңбектердің   жарыққашығумен байланысты болды. Бұл кезеңде музей ісінің  теориялық  тұстары  ... А.М.  ...  Д.А.  ...  Ю.С.  ...  Л.Н.  ...  ... ... ғалымдар еңбектерінде көрініс тапты [14].Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі түбегейлі  өзгерістер  қоғамдамүлдем жаңа жағдайды қалыптастырды. Отан тарихының  көкейтесті  ... ...  ...  ...  М.Қ.  Қозыбаев,  К.Н.  Нұрпейісов,  М.Қ.Қойгелдиев, Т.О. Омарбеков Х.М. Әбжанов, Қ.Қ. Әбуев, З.О. Дүкенбаева,  ... Г.М. ...  Д.Ә.  ...  А.  ...  А.Т.  Капаева,  С.З.Баймағамбетов, Ж.Ү.  Қыдыралина,  Ғ.Қ.  Кенжебаев  т.б  ...  ... ... ... [15]. Қазақстандағы музей ісі  тарихы  өздерініңнегізгі зертеу нысаны болмаса  да,  оның  жалпы  ...  ...  ... ... ... маңызды фактілер мен деректерді ғылыми  айналымғақосты. Мәселен, Д. Махаттың монографиялық еңбегінде  кеңестік  тоталитарлықәкімшіл-әміршіл жүйенің музей ісіне ... кері ...  Абай  ... өз ... ... ... ұйымдастырғаны үшін қатаң  сынға  алынып,музей  ...  бірі  ...  ...   тұлға   Ғ.   Мұхамедхановтыңқудаланғаны жайында құнды мәліметер келтірілген [15, 367 б.].Тәуелсіздік ағаннан  ...  ...  ...  ісі  ...  ... шыға ... Олардың ішінде А. Қайназарованың,  А.  Ибраеваның,С. Тайманның, Б. Санақұлованың,  М.  ...  және  Ғ.  ... ... ...  [16].  А.Е.  Қайназарованың  еңбегінде  Қазақстанжерінде алғаш ашылған Орынбор,  Семей,  Жетісу  музейлерінің  ...  ... ... және  оның  ...  ...  қызметінің  негізгібағыттары қарастырылғанмен,  Орал  тарихи-өлкетану  музейі  жайлы  ... ... ... ... ... ... ... ісі  тарихынзерттеуде  құнды  болып  табылғанымен,  ...  ...  ...  ететінтұстары да жоқ емес. Мәселен, автор  тарапынан  Қазан  төңкерісіне  дейінгімузейлердің құрылымдық ... ... ... ... ...  ...  қарастырылған.  Орынбор  музейінің  тарихына  қатыстымаңызды мәліметтер назардан тыс қалған.Кеңес үкіметі орнаған алғашқы жылдардағы Отандық музей ...  ...  А.Ғ.  ...  кеңестік  үлгідегі  тарихи-өлкетану  музейлерініңұйымдастырылуын, музей жүйесін қалыптастыруда жекелеген ... рөлі  ...   ...   ...   қызметін   жан-жақты    ...  қор  ...  ...  құру,  ғылыми-зерттеу  жұмыстарыныңерекшеліктері   де   жүйелі   ...   ...   ...   ...  саясаттың  құйтырқы  тұстары,   ...   ...   ... ... қалыптасуы және  музей  жұмысының  түбегейлі  өзгеріскеұшырауына әсер ... ... ... ... ... Отан ... ... жылдардағы республика музейлерінің  тарихынзерттеу С. Тайман тарапынан қолға алынып, нәтижесінде көрсетілген  ... ... ... ... ... ... ...  алғаны  соғыстанкейінгі жылдары бейбіт құрылысқа көшу жағдайындағы  музейлердің  тарихы  ментағылымы,  музей  ісіндегі  ...  ...  ...  ...  әсері,қаражат тапшылығына байланысты музейлердің материалдық-техникалық  базасыныңнашарлауы,  мамандар  мәселесінің  шешілмеуі,  ...   ...   ...  талан-таражға  түсуі  сынды  келеңсіз  жақтары  пайымдалған.Дегенмен, зерттеу жұмысында көрсетілген уақыт шеңберіндегі ...  ...  ...   мәні   толық   шешімін   таппаған.Мұрағаттық   деректердің   кең    ...    ...    ... қорының қалыптасуы,  соғыстан  кейінгі  ...  ... ... ... ... ... ... сияқты  музей  ісініңілкімді тетіктерін ашатын мәліметтер назардан тыс қалған.Б.   Санақұлованың,   М.   ...   және   Ғ.   ... ... ... ... кейінгі музейлер  тарихыныңөзекті мәселелері мен қызметінің негізгі бағыттары көрініс  тапты.  Мәселен,Б.  Санақұлова,  М.  ...  ...  ...  музейлер  тарихынаарналғанмен,  қоғамдағы  өзгерістерге  орай  музей  ісіндегі   ... мен ... ...  ...  ...  Музейлердіңмәдени-ағартушылық қызметіне арналған Ғ. Файзуллинаның  еңбегі  музейтанудыңтеориялық  мәселелерін  қозғаған  алғашқы  зерттеулердің   ...   ... ... ... автор мұрағат қоларындағы  деректік  материалдардықажетті  деңгейде  пайдаланбаған  және  ...  ...   ... ... ... ғасырдан астам өмірін музей саласына  арнаған  Рысжан  Ілиясқызыбүгінгі таңда музей жанашырларының  бірі.  Музей  ...  мен  ... ...  ...  жүріп,  бұл  салада  баға  ...  ...  ... ... ісінің өзекті мәселелеріне арналған  еңбектері  «Қазына»  аттыкітәбінен  орын  алды.  Қазақстан  музейлерінің  ...  ...  ... ... етіп  ...  ғалымдардың  бірі  Н.  Әлімбайдың  музей  ісініңтеориялық-тәжірибелік  бағыттарын  айқындауға  ...  ...   ... жазу ... үлкен арқау болды [17].Диссертациялық жұмыстың деректік негізін ғылыми айналымға  енгізілгенжәне енгізілмеген материалдар жиынтығы құрап, ... ...  ...  ... ... негізгі  кезеңдерін  жан-жақты  саралауға  мүмкіндік  берді.Зерттеу  ...  ...  ...  және  даму   ...   ... ... деректер пайдаланылғандықтан оларды  әлеуметтік  функциясы,атқаратын қызметі және мазмұнына ... ... ... ... ... тарихында отандық музей ісінің зерттелу тұсы  кенже  қалғанынескерсек, мұрағат  қорларындағы  деректерден  ...  ...  ... ...  ...  ...  қосты.  Диссертациялық  жұмыстың  негізінқұрайтын  жарияланбаған  деректер  қатарына  негізінен  ...  ... Атап ... ... ... ... ... 141 қор  –Қазақ Өлкелік  партия  комитетінің  құжаттары;  708  қор  –  ...  ...  ...  қорларынан  алынған  құнды  деректік   мәліметтертиімді пайдаланылды. Мәселен, аталмыш мұрағаттың  141  ...  5769  ...  ...  ...   ...   қор   ...   ... ғылыми-зерттеу жұмыстары туралы  мәліметтер  келтірілсе,  708  ... ... КП ... ... ... ... және  ... мемлекеттік құжаттардың қабылданғандығынан құнды ақпараттар  алынды.Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік мұрағатынан (ҚР ОММ) ... ... ... ... ... зерттеу жұмысы мазмұнының  жан-жақтыашылуына мүмкіндік берді.  ХІХ  ғасырдың  бірінші  жартысынан  ХХ  ғасырдыңбасына ... ... ... ... және даму ...  қатыстықұнды мәліметтер 4 қор – Орынбор қырғыздарының облыстық басқармасы; 15  қор– Семей, 44 қор – ... 369 қор – ... ...  ...  828  ... қор –  ...  және  Семей  статистикалық  комитеттері  іс-құжаттарынаналынды. Бұл қорларда шоғырланған ... тобы  ...  ...  ... болуының алғышарттары, коллекциялық қорының  қалыптасуы,  музей  ісіндамытуға  белсене  атсалысқан  жекелеген  адамдардың   және   ... орны мен рөлі ... ... мағлұмат беріп отыр.Кеңес өкіметі орнағаннан кейінгі музей ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  саясатынан  хабар  беретін  деректераталмыш мұрағаттың 14  қор  –  ...  ...  ...  ...  ... ... 30  қор  –  ...  Комиссарлары  Кеңесі;  921  қор  –Қырревкомның, Академиялық орталықтың, Ғылыми комиссия алқасы мәжілістерініңхаттамалары;  81  қор  –  ...  ...  ...   ...   ...  Қазақстанды  зерттеу  қоғамы  және  ...  ...  ...  мен  ...  мәжіліс  хаттамалары;  1308  қор  –   ... ... ... ... ...  есептері,  бұйрықтары,мәжіліс хаттамалары, республика музейлері есептері; 693 қор  –  Қазақстандызерттеу қоғамы қызметі, есептері, ...  ...  ...  ... ... ... қарай қарастырылған аталмыш қорлардағы  деректікматериалдардың  ақпараттық  аясы   кең,   ...   ...   ... тудырып отыр. Мәселен, тікелей музей ісіне  ...  ... 1308 ... ... өкіметі орнағаннан  кейінгі  қайта  қалпынакелтіру жылдарына ... жж.) ... ...  170,  1937-1980  жылдараралығы 1297 сақтау бірлігіне жинақталған.Қазақстан  музейлерінің  Ұлы  Отан  соғысы  және  ...   ... ... ... ...  1876  қор  –  ...  КСР  МинистрлерКеңесі жанындағы мәдени-ағарту мекемелерінің  ...  ...  ... анықтамалары, музейлердің жылдық есептері, мәжіліс хаттамалары;1890  қор  –  ...  КСР  ...  ...  ...   ... музейлердің жұмыс жоспарлары  мен  есептері,  ...  ... 1792 қор (1009 ... бірлігі) – Т.Г. Шевченко атындағы көркем  суретГалереясының   жылдық   ...   ...   ...   экспозициялықжоспарлары; 2051 қор – 1936-1940  жылдар  ...  ...  ... ... құжаттары зерттеу жұмысының негізгі мазмұнын ашуда  маңыздырөл атқарды.Музей  ісіне  қатысты  деректік  материалдар  ...  ... ... музейі мұрағатының жеке қорларынан және облыстық тарихи-өлкетану музейлерінде шоғырланған  материалдар  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  республика  музейлерініңбүгінгі тарихын зерттеу мақсатында  ...  ...  ...  жәнеақпарат  министрлігі  (қазіргі  ҚР  Мәдениет  министрлігі)  «Мәдени   ... мен ҚР ... ... ...  ...  қорындағымузей ісіне қатысты мәліметтер алынды. Зерттеу жұмысы барысында музейлердіңжылдық есептері түсіп тұратын Қазақстан Республикасы Мәдениет және  ... ... ...  ...  ...  ...  бойынша  ағымдыққорда  шоғырланған  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... байланысты олардың көпшілігі арнайы  тізімделмеген.Сондықтан, зерттеу жұмысында қор ... ... ... ...  мүмкінболмады. Жинақталған материалдардың ақпараттық әлеуеті Қазақстанның бүгінгімузей ісі жайлы құнды мағлұмат алуға мүмкіндік ...  ...  ...  қатарында  қоғам   дамуының   ... ... ... ... ... ... ...  бар.  Ғылымиеңбектің мазмұндық әлеуетін ашу барысында ...  ...  және  ... кейінгі үкімет тарапынан қабылданған  заң  актілері  пайдаланылды.Заңнамалық  және  ...   ...   ...   ...   жүйесінқалыптастыру мақсатында  қабылданған  маңызды  шешімдер,  олардың  мемлекеттарапынан қолдау табуы сияқты мәселелер көрініс тапты.Отандық ... ... ...  ...  ...  ...  ... анықтамалар мен тарихи оқиғалар туралы нақты мұрағаттық  ...  ...  ...  ...   ...   және   ... материалдары құрайды.  Зерттеу  жұмысында  тиімді  пайдаланылғанстатистикалық  жинақтарда  Қазақстан  музейлерінің  ...   және   ...  кадр  ...  мен  ...   ...   анықтауғамүмікіндік  берді.  Мерзімді   басылым   материалдары   мәселенің   ... ... ... қалыптасу және даму кезеңдері» деп аталатын екінші  бөлімреспублика  музейлерінің  қалыптасуы   мен   даму   ...   ...   ... ... ... ... ... даласында ХІХ  ғасырда  қалыптасабастады.  Зерттеу  барысында  Қазақстан   жерінде   музей   ...   ...  ...  жылдар  аралығында  Ішкі   Бөкей   Ордасының   ... ... ... ... хан  ...  ...  жәдігерлерқазақ халқы үшін баға жетпес мұра. ... ...  1742  және  1749  ... Елизавета, 1775 жылы Екатерина, 1802, 1812, 1823 жылдары  Александрпатша сыйлаған қылыштар бар» [18]. Бірақ бұл  ресми  түрде  ...  ... хан ... ... безендірген  заттардың  жинағы  ретінде  қалыпқойды.  Дегенмен,  бұл  ...  ...  ...  ...   ...   ... негіз болғандығына күмән жоқ.Бүгінгі  күнге  дейін  жеткен  мәліметтерге  қарағанда   Жәңгір   ... ... ... да ... ... ... ...  Мәселен,хан  қайтыс  болғаннан  кейін  оның  мүлкінің   тізімін   ...   ... ... ыдыстар, алтын медальдер, жұбайы Фатима ханшаның  асылтастармен безендірілген зергерлік әшекейлері және бағалы  киімдері  айтылған[19]. Ресми жинақтарда ХХ ... ... ... отар ... үш ...  ... ... зерттеуімізше  Қазақстан  жерінде  революцияға  ...  ... ... ... Семей,  Жетісу  тарихи-өлкетану  музейлерінен  басқа1859 жылы Батыс Қазақстан облысында Орал жаратылыстану-тарихи  музейі  ... ... Орал ... ... ...  ...  әскери  училищесінің  оқытушысы  М.К.  Курилин  ...  үлес   ...  ...  ...  ...  ...  әскери  училище   музейініңжәдігерлері  құрады.  ...  ...  ...  ...   ... ... белгелі саяхатшылар мен ғалымдардың қосқан үлесі көп.Орынбор облыстық ...  ...  ...  ...  ... ... ... әскери  губернаторы  болып  қызмет  атқарған  П.П.Сухтелен есімімен байланысты. Отарлаушы ... ...  ...  П.П.  ... орыс ... ... тез ... ендіруге  тырысты.  Музейұйымдастыру осы мақсатты жүзеге асыруда атқарған  іс-шараларының  бірі  ... ... 1 ... ... ... ... ... ғасырда Орынбор, Омбы және Ташкент қалалары қазақ  даласын  ғылымизерттеудің орталықтарына  ...  ...  ...  ...  ... ... жинастырған қазақтың ұлттық ерекшеліктерін,  өлкесі  ментарихын бейнелейтін жәдігерлер  Мәскеу  және  Қазан  ...  ...  ...  ...  ...  орынға  ие   болды   [20].   Қазақстанныңбатысындағы  ...  ...  ...  ...  ...  шығысында  ғылымимекемелер және зерттеу қоғамдарының пайда болуы 1883 жылы 11 қыркүйекте  осыжиылған жәдігерлер мен ... ... ... ... ... музей  менкітапхананың ашылуына арқау  болды  [21].  ...  ...  және  ... ... болған  1878  жылы  құрылған  Облыстық  ... еді. ...  жер  ...  ...  ...  тұрмыс-тіршілігі,тарихы мен мәдениеті қызықтырды. Статистикалық  комитеттің  ...  ... ... ... кезіндегі Петербор университетінің студенті  саяси  ... Е.П. ... ...  ...  Орыс  ...  ...  Верный  статистикалықкомитетінің мүшелері өлкеде  музей  ...  ...  ...  үлес  ... ... және оның жәдігерлерімен  толығуына  1896-1907  жылдараралығында комитет басшысы болған белгілі  ...  Н.Н.  ...  ... көп еңбек сіңірді. 1887 жылы комитеттің  Сібір-Орал  ...  ... өз ... үшін ... және ... ...  ...  алуы  кездейсоқемес  [22].  Осы  бастамалар   негізінде   1898   жылы   ...   ... ... ... ... ... ... бастау алып Қазақстан жерінде құрылған  алғашқы  музейлерөлкенің археологиялық, тарихи және рухани құндылықтарын  ...  ...  рөл  ...  Ғимарат  жоқтығына,  қаржы  ...   ... ... және табиғи байлықтарды зерттеуде музейлердің  қызметіғылыми-зерттеу және мәдени-ағарту бағытында өріс  алып  ...  ... ... мәдени ошақтарына айналуға ықпал етті.Кеңес өкіметі орнаған кезде Қазақстан жерінде төрт ірі  ...  ... Орал (1859), ... (1898), ... (1883) өз жұмыстарын  жалғастырды.Алдында екі рет құлдырауды  басынан  кешірген  Орынбор  губерниялық  музейін1919 жылы ... ... ... ... талқандап, құнды заттарын талан-таражға салды. 1919 жылдың наурызында  ...  ...  ...  шешіміменСемей тарихи-өлкетану музейі Орыс  жағрафиялық  бөлімшесінен  алынып,  Семейхалық ағарту бөлімінің  құзырына  ...  Орал  ...  ... ... ... ... ... өз қызметін жалғастырды.1920 жылы Қырғыз (Қазақ) АКСР Халық ағарту комиссариаты құрылып,  ... ету ... ... ... ... ...  ...  Ағартусаласын басқару елде болып жатқан өте келеңсіз жағдайлармен тұс  ...  ...  ...  ...  қордаланған  мәселелерді   шешугетырысып,  қазақ  ...  ...  ...  ...  Мысалы,  ғылым,білім, ағарту саласында маңызды мәселелерді талқылау  ...  Е.  ... ... Ә. ... Х. ... Т. Шонанов, Ж. Аймауытов  сындыазаматтар  болған.  1921  жылы   18   ...   ...   ...  республиканың  халық  ағарту  жұмысының   өзекті   мәселелеріқаралды.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мен   ... халық ағарту бөлімдері туралы Ереже» бойынша  оның  құрамына  ... және Бас ... ... ... ... ісін ұйымдастыру  және  дамыту  ...  ... ... ... жоқ. 1921 ... 23 ... Қырғыз (Қазақ)  АКСРХалық ағарту  комиссариаты  музей  бөлімінің  отырысында  Орынбор  өлкесініңмузейі ... ... ... ...  ...  Орынбор  аймағын  бейнелейтінзаттар  жинақталғандықтан,  оны  Бүкілқырғыздық   (қазақтық)   тарихи-мәденимузейі  етіп  ...  ...  ...  ...  бірі   ...   атапкөрсетілді. 1920 жылы Көкшетау және  Қостанай  тарихи-өлкетану  музейлерініңнегізінің қалануына ... ...  ...  ...  зор  ... ашылған музейлердің қорын жергілікті  оқу  орындарының  көрнекі  құрал-жабдықтары, Колчак әскерімен  ...  ...  ...  ...  ...  ескі  ...  ...  заттар,  түрлі  киім-кешектер  ... ... ... ... мен ... құрады.Ұлы  Отан  соғысына  дейінгі  аралықта  республика   көлемінде   ... ...  ...  Солардың  бірі  Дінге  қарсы  (антирелигиозный)музей.  Музейдің  ұйымдастырылуына  1935  жылы  ...  ...   ... қаласында өткен Иран өнері мен  археологиясының  ІІІ  Халықаралықконгресі себеп болған. Конгресті өткізуге дайындық барысында шығыс  ...  ...  ...  ...  ...  ...  көзделді.Қазақстан тарапынан  шығыс  өнерінің  бірден-бір  баға  ...  ... Қожа ... ... ... ... ... алынды.  1935  жылы24 тамызда Ленинград қаласындағы  ...  ...  ...  ... ... ... ... меңгерушісі  А.Ю.  Якубовский,  ғалым  ... ... ... ... П.Е. ...  Түркістан  қалалық  кеңесініңмүшесі А. Абдуллаев кесенеден көрмеге  алынатын  заттар  туралы  актіге  қолқойып, ол ... ... 1. ХІV ... ... екі бөлімнен (қазан  жәнеорнатқыш) құрылып, оюмен безендірілген қоладан  құйылған  ...  ...  ... су ... ...  2.  ХІV  ғасырға  ...  ...  және  ...  ...  ...  әрленген,  араб  тілінде  Әмір  Темірдің  ... ... ...  екі  ...  ...  1938  жылы  26  ...   ...   атқару   комитетінің    ...    ...    ... ... Т. Жезбаев Түркістан қаласында дінге қарсы музей  ... ... ... ... Отан ... ...  ...  Қазақ  КСР  Орталық  музейі,Семей, Қостанай, Орал,  ...  ...  ...  ...  Петропавл,Тараз, Ақтөбе, Қызылорда, Атырау, Шығыс  Қазақстан  облысық  тарихи-өлкетанумузейлері, Мирзоян, Риддер, Арал,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Ә.  Қастеев   атындағы)   ұлттық   ... Абай ... Д. ... В. ... Т.  ...  ... және  Дінге  қарсы  (антирелигиозный)  барлығы  24  ...  ... ... ... ... 70 мыңнан  астам  жәдігер  және  35  мыңдайкітап қоры тіркелген.Музейлердің ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бойынша  Ұлы  Отан  соғысы  жылдарындаҚазақстанда 18 музей жұмыс атқарған. Олардың ішінде  ...  ... КСР  ...  ...  ...  11  облыс  көлемінде,  6  аудандықдәрежеде қызмет  атқарды.  Ал,  Батыс  Қазақстан,  ...  ...  ... өлкетану музейлері  мен  Амангелді  Иманұлы,  Шевченко  мемориалдықмузейлері мүлдем жабылып қалды.Соғыстан кейін мәдени-ағарту мекемелерінің  желісі  тым  ...  ... ... ... ... ауыл  клубтары  мен  оқырман  үйлері  2654,қызыл киіз ... 150, ... ... 190, ...  564,  ...  ... 3481 мәдени ошақ халыққа қызмет етті [23]. Аталған  жылы  республикадеңгейіндегі 24 музейдің 22-і ... ...  ...  ... ... Абай ... музейі және Қазақ КСР ҒА  Геология  музейіҚазақ КСР Ғылым Академиясы жүйесіне тіркелді. Жалпы, 1950  жылдардың  ... ... өсім ... ... ... ... 1946  жылы– 18, 1950 жылы –  24,  1953  жылы  –  20.  ...  ...  В.  ...  ...  ...  облысындағы  Ш.  Берсиев  мемориалдық  музейі,Қостанай ... А. ...  ...  ...  ...  Қызылордаоблысындағы  Арал  аудандық  музейі  қаржының  жетіспеушілігі   және   облысорталығынан ... орай ... ... ...  құрамынабіріктірілді [24].1970-1980  жылдар  аралығында  музейлер  саны  өсті.  1978  жылы  жылықабылданған  11  ...  ...  ...  жүйесін   дамытудың   ғылыминегізделген  жоспарында  профильдік,  салалық  және  мекемелік   ... ... ...  ...  ...  ...  жылдар  аралығындареспублика көлемінде 30 (оның 19-ы ... жаңа  ...  ...  ...   ...   тарапынан   бөлінген   ...   ...   ...   ...  ...  ...  мемлекеттік  бюджет  және  қаржыландырудыңбасқа да көздері бойынша: 1984 ж. 1,3%, 1985 ж. 1,5% в 1989  ж.  1,8%  ... ... үшін ... ...  ...  ...  беріде  музейсаласы  құрылымдық,  саяси-идеологиялық,  ұйымдық,  түбегейлі   ... ... ... ... ...  ...  өктемдік  пенбірізділіктен  қол  үзіп,  ...  ...  ...   ...  ...  ең  ...  –  ел  ...  қызмет  ететін  мақсатқажұмылды.  Екіншіден,  отарлаудың   қиянатын,   ...   ...   оң   ...   ...   ...   ұлт    ... ... септігін тигізетін жаңа  тұрпаттағы  музейлер  шаңырақкөтерді. ... ... ... басқару мен  ұйымдастыруда  қолданылғанорталықтандыру,   саясаттандыру,   бюрократияландыру   ...    ...   ...   өріс   ашу,   ...   ...    ... ұстанымдары келді.1990 жылдардың аяғы 2000 жылдардың басында  Қазақстанда  республикалықмаңызы бар музейлер 13, ... ... 5, ... ... 25,  ... 31, аудандық музейлер 47, қорық музейлер  7  болған  [25].  ... ... ... ... ... сұраныстар өсуде.  Жаңаданбой көтеріп жатқан музейлердің мазмұндық деңгейі, құрылымдық жүйесі  ...  ...  ...  ашық  ...  аясындағы  қорық-музейлер,экомузейлер,   саяси   қуғын-сүргін    ...    ...    ... ... ... немесе антропологиялық  музейлер  жатады.  Ашықаспан аясында музейлендірілген Қожа  Ахмет  ...  ...  және  ... ... Бүкіләлемдік Мәдени мұра тізіміне енді.«Музей қызметінің негізгі бағыттары,  қайшылықтары,  ...  ...  ...  ...  коллекциялық   қорының   қалыптасуы,   мәдени-ағартушылық әлеуеті мен ғылыми-зерттеушілік қызметі  жан-жақты  зерделенген.Музейлер қорларында ...  ...  ...  көшпелілер  өркениетініңэтноконцептілік  сипатын  топшалайтын  ...  ...  ...  ...   ...   қалыптасқандықтан   жәдігерлерді    типтік,коллекциялық, материалының ...  өнер  ...  ...  ...  ... ... археологиялық, этнографиялық,  нумизматикалық  коллекцияларқорын құрып, қазақ халқының мәдениеті мен  өнерін  әлемге  паш  ...  ... ... ... ... Аға ... ...  Жанғожин,  ШыңғысУәлиханов, Құнанбай Өскенбайұлы, Ибрагим Әділовтердің  қол  өнер  ...  ...  ...  ...  ...  ...  құнды  бұйымдарды   еларасынан  жинап,  кеңінен  насихаттауда   Г.  Потанин,   Ә.   ...   ... ... үлес ... ...  ...  ...  алдында  өлкенің  тарихы  ментабиғатын  бейнелейтін  заттарды  жинақтау  міндеттері  тұрғандықтан  ...   ...   ...   ...   ...  ...  коллекциялар  жинағы   қалыптасты.   ... ... ...  ҚР  ...  Мемлекеттік  музейі)  табиғи  бөлімніңқұнды  ...  ...  ...  профессорлар  Э.  Эверсман,   Н.А.Зарудный,  Борьщов,  Карелин,   ...   ...   мен   ... ... ... ... музейінде Абай Құнанбайұлының, оның  досы  Е.П.Михаэлистің, Ш. Уәлиханұлының жеке коллекциялары мен кітаптары ...  ...  ...  ...  ...  ...   коллекциялыққорының қалыптасуы мен толығуына құрамында тарихшылар А.П. ...  ... Ә.А. ... С.М. Петров, А.Л. Мелков, И.В.  Мелкова,  А.А.  Четыркина,И.М. Расторгуев, Н.А. ... ... ...  ...  ... М.И. ... В.Е.  Тележников  еңбек  еткен  Қазақстанды  зерттеуқоғамының рөлі жоғары болды. Ұлы Отан  соғысына  ...  ...  ...  қорын  біріншіден,  жұмысшының,  колхозшының   тұрмыс-жағдайынкөрсететін және Кеңес үкіметі өмір сүріп жатқан кезеңдегі ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз  ету  қажетболса, екіншіден, «қаналушы» тапты  төңкеріс  ...  ...  ... оның ... ... ... ...  экспозициясынан  орын  алуға  тиісболды.  Кеңес  ...  ...  ...  ...   ...   және   ...   нумизматикалық,   жеке   тұлғалар   жәнесоциалистік   негіздегі   өнеркәсіп,   ауыл   ...   ...   ... ... қоры қалыптасты.Бүгінгі күні тәуелсіздік алғаннан бері елімізде жүріп жатқан  ...  мол  ...  ...  қарқыны  мәдени-ағарту   мекемелеріжүйесіндегі  музейлердің  жұмысынан  айқын  көрініс  табуда.  ...  ... ... ... музейлерінің коллекциялар қорын  2,5  млн.  астамзаттай деректер құрайды. Бір ғана ҚР Орталық Мемлекеттік  ...  ...  ...   ...   сақталуда.   Оның   ішінде   палеонтологиялықэкспонаттар – 13090 ... ... –  16754,  ...... – 3990, нумизматикалық материалдар – 58373, кілем-тоқыма өнімдері  –1500, бейнелеу ... қоры және ... – 9481, қару және  ...  ... 1532, ағаш және тері  қоры  –  2227,  аралас  және  металл  қоры  –  ...  –  97340.  ...  ...   ...   ...   ... ... орталығының музей бөліміндегі 197486 жәдігердің,  8609данасы негізгі қорда, 5299 данасы ғылыми ... ... 3565 ...  ... ... [26].Музейлердің мәдени-ағартушылық  қызметі.  Музейлердің  ...  ... ... ағартушылық, тәрбиелік,  ғылыми-зерттеушілік,  жинаушылық,қор жабдықтау, сақтау және ...  ...  ...  ...  әр  ...  ...  байқалады.  Музейдің  мәдени-ағарту  жұмысының  түрлерінеэкспозиция ұйымдастыру, әр бағыттағы экскурсиялар (шолу, тақырыптық,  арнайытапсырыстық,   ...   ...    ...    ... ... ...  ...  құрылған  музейлер   жәдігерлерінің   әртүрлілігібелгілі  бір  тақырыптық  негізде  экспозиция  ...   ...   ...  ...  ...  ...  жинақталған   заттарды   тізбектейкөрсету арқылы қойылған көрсетілім ... ...  ...  ...  музей  экспозицияларын   құру   үрдісіндеайтарлықтай  өзгеріс  байқалды.  Біріншіден,  музейлер  ...  өсуі   ... ...  ...  ...  ...  ...  дүниетаныммузей экспозицияларын жобалау және құруда музейлердің алдына  жаңа  талаптарқойды. 1920 жылдардан бастап экспозицияны ... ... ...  ... ... ... құрылымы ретінде  тақырыптық-экспозициялықкешендер қалыптасты.1930  жылы  желтоқсанда  Мәскеуде  өткен  бүкілресейлік  ...  ... тез ... жаңа маркстік-лениндік  ілім  тұрғысынан  экспозицияларқұруды ұсынды.  Музей  құрылысындағы  ...  ...  ...  ...  материализм  және  музей  құрылысы»  тақырыбындағыбаяндамасында Халық ағарту комиссариаты ғылыми  бөлімінің  меңгерушісі  ...  ...  ...  ...  ...  ету  ...   анықтап,экспозицияларды  марксистік  негізде  құру  керектігін  жеткізді.  Қазақстанмузейлерінде тарихи-жаратылыстану,  ...  ...  ...  ... ... ... тарихы және социалистік шаруашылық  құрылысы,  мәдениетбөлімдері ашылуға тиіс болды. Марксистік  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  жасау  дәстүрлі  музей  қағидаларынанауытқып «әсіре  ...  ...  ...  алып  ...  ... экспозицияларды құруға кеңес музейлері дайын болмады.  Себебі,  жаңаэкспозицияларды құру үшін жаңа заттарды жинау  ...  ...  ал  ... ... ... көмекші құралдармен айырбасталуға тиіс болды [27].Жалпы нұсқаулармен  ...  съез  ...  ...  бағытана  қарайнегізгі міндеттерін анықтады. Музейлердің алдына қойылған талаптарға  сәйкесжаңа тұжырымдама қабылданып,  музейлер  ...  ...  қор  ...  жәнеэкспозиция құруда мына қағида қатаң сақталуға тиіс  болды:  ...  ...  ...  ...  сай  ...  ...  экспозицияларын  мәдениеттарихы бағытында  емес,  «әлеуметтік-экономикалық  формацияларының»  тарихынкөрсету мәселесіне  ...  ...  ...  ...  өнер  ... ... ... тоғысындағы өнердің  даму  үрдісінкөрсетуге;  музей  экспозицияларында  диалектикалық  материализмді   ... ... және ... ... және ұжымдастыруға  қажеттілігіжайында айтылды [28].1946-1950 жылдар  аралығында  жұмыс  істеген  25  ...  ... ... ...  ...  ...  ...  ғимарат  мәселесіқиындық тудырып, 25  музейдің  4-нің  тұрағын  ауыстыру  қажет  болса,  ... ... ... ... ... ... ...  музейлердің  мәдени-ағартушылық қызметіне қарасақ, музейлер экспозицияларын тамашалауға  ... ... оның 71.500 ... 576 түрлі тақырыптарда  дәрістероқылып, 106 көрме ұйымдастырылған [29]. ... ... ...  салыстырғандабұл көрсеткіштер әлдеқайда төмен еді.  Мәселен,  1940  жылы  Семей  ... адам ... 1947 жылы 5 ай ... 800 ...  1948  жылы  11.000  ... 30%-ға ... Көрсетілген  5  ай  ішінде  ...  ...  ... ... ... 800 адам  ...  ...  20.000)  ғана  келсе,жылдық келушілерінің саны  20.194  құрайтын  ...  ...  ... 700 адамды құраған [23, 311-312 пп.].1965-1970 жылдар  аралығында  республика  музейлері  98  тұрақты,  127жылжымалы көрме ... ... ... түрлі  мәселелерді  қамтыды.Мысалы, Шымкент облыстық тарихи-өлкетану музейі  «Олар  Кеңес  үкіметі  ... «50 жыл ... ... ... ...  және  ...  Жамбылоблыстық тарихи-өлкетану музейі  «Ленин  және  отарланған  халықтардың  ұлт-азаттық күресі» атты көрмелер ұйымдастырған.Музейдің  ...  ...  ...  ...  біріншіденмузейдің қай саласына жататына  байланысты,  екіншіден  музейдің  әлеуметтікинституттар жүйесіндегі орнына  қарай  ...  ...  ...  ... ісі ... ауқымында да  үнемі  зерттеу  жүргізіп  отырды.Ғылыми  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... бар түпнұсқа заттарды зерттеу,  сипаттау,  өңдеу,  ғылыми-зерттеу,экспозиция құру,  сақтау  сияқты  ...  ...  ...  ...  ... асырылады. Ғылыми-зерттеу  нәтижелері,  консервация,  қайта  жаңғырту(реставрация),  ...  ...  мен   ...   ...   ... ... музей жұмысының деңгейін, дәрежесін анықтайды [27,  с.11]. ... ...  ...  мәні  бар  ...  ...  ұзақ  ... ... талап ететін жауапты жұмыс.  Жинақталған  заттар  міндеттітүрде түбегейлі зерттеуден  өткізіледі.  Сондықтан,  ...  ...  ... ... ...  қалыптасу  және  даму  тарихын  ғылыммен  тығызбайланыстырып, оларды ғылыми-зерттеу мекемелерінің ... ...  ...  дейінгі  Қазақстан  музейлерінің   ғылыми-зерттеужұмысының  негізгі  бағыттары  археологиялық,  этнографиялық,   геологиялық,палеонтологиялық ...  ...  ...  ...  ...  ...  өлкетану  музейінің  ғылыми  қор  жабдықталуын  Орынбор  ... ... ... мүшелері губерния өңірінде  археологиялыққазба жұмысынан бастады.  ...  ...  А.  ...  И.  ...  ... ... ...  халық  арасында  көне  заттарды  іздестіріп,жинаумен  айналысты.  Зерттеушілер  Ф.Д.  ...  ...  және  ... ... жж.), В.Я. ...  Бугурусланда  (1910  ж.)  жұмысістеді [30].Жетісу  тарихи-өлкетану  музейінің  қызметкерлері  профессор  ... ... ... ... ...  ...  зоолог  Шнитников  Шуөзені бойына, профессор Мухин Іле өзенінің ... және ... ... ... және Қара-Бастауда жүргізген  палеонтологиялық  экспедициялар  туралымәліметтер сақталған. Профессорлар Д.И. ... мен  А.А.  ...  ...  ...  ...  ...  Қожа  ...  Яссауидің   кесенесінсуретке түсіріп,  архитектуралық  өлшемдерін  алып,  оны  қорғау  ...  ...  Б.П.  ...  басқарған   экспедиция   Айша   ... ... ... ... ...  пен  Әулиеата  өңірінде  белгіліғалым М.Е. Массон басшылығымен  археологиялық  қазба  жұмыстары  ...   ...   және   ...   ...   нәтижесінде    Туркомстарисреспубликадағы   бірінші   ...   ...   ...    қажет    ететінғимараттарды, ескерткіштер мен өнер туындыларын айқындады.Кеңес үкіметі орнағаннан ... ... ... ...  ...  ...  Қазақстанды  зерттеу  қоғамы)  ұйымдастырылуы  музейлердің   ғылыми-зерттеу  жұмысын  жүргізуге  ...  ...  ...  ...  ... ... мүшелері Қазақстан өлкесін жан-жақты  ғылыми  тұрғыдан  зерттеужұмыстарының бағыттарын анықтап, мұрағат,  кітапханалар,  музейлермен  ...   ...   ...    ...    ...    мақсатындаэкспедициялар   ұйымдастыру,    жергілікті    жерлердегі    ...    ...  ...  ...  ...  ...  жинақталғанжазба және заттай  деректерді  жүйелеу,  сұрыптау  жұмыстарын  ... ... ... ...  ...  ...  А.А.  ...  Қызылкеруен жұмысына қатысып, Торғай, Ақмола және ... ... мен  ... ... ... ... мен аңыздарын жазып, ұлттық  ою-өрнектің үлгілерін суретке салып, музейге ... ... мен ...  заттарыүлгілерін алып келді. Олардың арасында бөрік, ... ...  ...  ... ... Қоғамның тағы бір мүшесі, музей  қызметкері  А.Л.  Мелков  1923-1924 жылдар аралығанда ауылдарын ... ...  ...  жазып,  қолөнерібұйымдарын жинастырды [31]. Музей қызметкерлері жәдігерлерді  дұрыс  күтімдеұстау әдістерін іздестіру және ... ... ...  ...  ғылыми-зерттеу жұмыстарының түрлі әдіс-тәсілдерін тиімді қолдана білді.Ұлы Отан  соғысы  жылдары  Қазақстан  ...  өз  ...   ...   ...   ...   ...   ...   көтеріп,жігерлендірді.  Музейлердің  ғылыми-зерттеу  және  жинақтау  қызметі  Отандықорғау тақырыбы ... ... ...  ...  қаржы  тапшылығы,  кадржетіспеушілігінен  ...   ...   ...   айналысуға   мүмкіндігіболмады.  Сондықтан,  ...  КСР  ...  ...  ...  ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізуде айтарлықтай әсері  болды.  Атап  айтсақ,  ОңтүстікҚазақстан  ...  ...  ...  профессор  А.М.   Бернштамныңбасқаруымен  Қазақ  КСР  Ғылым  Академиясының  археологиялық  ... ... ... ертедегі  Отырар,  Сауран,  Исфиджаб  қалаларыныңтарихына қатысты құнды жәдігерлер жинады ... ... ... ...  ...  ...  ...  бүкілмузей ісіне жаңа серпілістер мен бетбұрыстар  алып  келді.  ...  ...  ...  қоғамда  алатын  орны  мен  рөлі,  мұрасы  анықталды.Музейлердің  ...  ...   ...   ...   жаңа   ... ... ...  оңтайлы  істердің  атқарылуына  мүмкіндік  берді.Музей заттарын жинақтау, сақтау, сұрыптау  және  ...  ...  ... ...  жаңа  ...  ...  қалыптастырды.Бүгінгі музейлердің ғылыми-зерттеу жұмыстары  мына  бағыттар  арқылы  ...  ...  ...  ...  ...  ...   жабдықтаушеңберіндегі  зерттеулер;  музей  ...  және   ...   ... ... және ... шеңберіндегі зерттеу жұмыстары;  экспозициялардыжәне  көрмелерді  ғылыми  жоспарлау;  музейлер  ара  қатынасы   ...  ...  ...  ісі  ...  ...  ...   ...   бойы   қатып   қалған   ...    ...    ... ... ... сай ...  құру  Қазақстан  музейлеріне  оңайболған жоқ. 1990-шы жылдардың басында тарихи-мәдени  ескерткіштерді  қорғау,сақтау, есепке алу, ... ... ... музей қоры туралы  Ереже»  сындымаңызды  ...  да  ...  ...  ...  республика   музейлерініңжұмысын түбегейлі қайта құруды талап етті.«Музей  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ... музей мамандарының сандық өзгерістері,  оларды  даярлау  мәселелері,олардың  сапалық  құрамы  қарастырылған.  ...  қай  ...  ... ... басуы ең алдымен кәсіби мамандар арқылы  жүзеге  асырылады.Музейдің қоғамдағы орны, атқаратын ... ... ...  ...  ... сапасы оның мамандарының біліктілігіне байланысты.  Осыған  орай,  ұзақжылдар бойы музейде  қызмет  жасаған  тәжірибелі  ...  ...  ... пікірін келтіре кетуге болады: «Музейдің  ғылыми  қызметкері,  ол  –өлке  ...  ...  ...  ...  ...  жинаған  затын   мұқиятзерттеп, қорға тапсырушы, экспозиция жасақтаушы, жасаған экспозиция  ... ... ... ...  ...  ...  ...  әріжүргізуші, оған қоса ол  музейде,  не  одан  тыс  ...  ... ... ... болып кете  береді.  Сондай-ақ,  ол  жан-жақтыбілімді, адамдармен тығыз  қарым-қатынаста,  күнделікті  ...  ... ... әрі ... сұрағына  әрқашан  дайын  болуы  керек»[17, 71 б.].ХХ  ...  20-шы   ...   ...   республиканың   бірқатармузейлерінде тарихшы, археолог, этнограф ғалымдар қызмет етті. Мәселен,  ХІХғасырдың екінші жартысында құрылған ...  ...  ...  ... ... ... А.А. Баландин, С.Н. Белослюдов, И.В.  Власов,  Г.А.Корнилов, А.А. Адрианов сынды ғалымдар  қызмет  ...  ...  ... ... ... ... ... М.Е. Массон,  Т.А.  Шпота,  В.П.Тризна және И.К.  Шпота  сияқты  белгілі  ...  ...  ...  алғашқыкүннен бастап қажырлы еңбек етті.Республикада  кадр  мәселесіндегі  кеңес  үкіметінің   атқарған   ...  ...  ...  ...   ...   ... музей мамандарының  саны  16,3  %-дан  51,7  %-ға,  коммунистер  үлессалмағы  ...  8%-ға  ...  ...  ...   ...   ұжымдарды«коммунистендіру»  және  «жұмыскерлендіру»  саясаты  қызметкерлердің  білімижәне ... ... анық ...  Бұл  ...  ...  ...  сияқты  терең  білімімен  ерекшеленбесе  де,  социализм  идеяларынуағыздаушы жалынды насихатшылар  болды.  Осы  ...  ...  ... ... ... ... а) музей қызметкерлері еңбек  өтілініңаз  болуы,  кейде  жұмысқа  сәйкес  келмеуі;  ә)  ...  ...  ... тіпті жоқтың қасы; б) кейбір музейлердің  ғылыми  қызметкерлерментолық ... ... в) жаңа ... ... ...  нашарлығы;г) мамандарды даярлауға арналған арнайы оқу мекемелердің болмауы.  ...   ...   ...   ...   бір   ...   ... ... екінші  жағынан,  музей  ісінен  хабары  шамалы,  ... ... ... ... Отан ...  ...  майданға  аттандыру,  бюджеттің  тапшылығынабайланысты қысқарту сияқты ... ... ... да  аз  кадр  ... ... ... Егер бұрын облыстық тарихи-өлкетану музейлерінде 6-7 адам қызмет  етсе,  соғыс  ...  2-3  ...  ...  ...  ... ... ... 1942 жылғы қаңтардағы  музей  қызметкерлері  туралымәліметтерге ... ... 13 ... ...  ...  қызметкерлерсаны – 49, оның ішінде БК(б)П мүшесі –  9,  комсомол  ...  –  3,  ... ... – 8, орта ... ... – 19, ... орта ... барлар  –6, арнайы білімі барлар – 3, төменгі білімі (2,  3  ...  ......  музейлердің  жағдайына  нақты  тоқталатын  болсақ,  Алматы  облысыбойынша 5 адамның жоғары  білімдісі  жоқ,  ...  орта  ...  2-і  ... 1-і ... ... ... Қазақстан облысы  бойынша  2  адамның  1-інде  орта  ...  ...  ...  орта  ...  ...  ... ... – 1 (Қостанай облысы бойынша), орыстар 28, қалғаны  ...  ... [29, 7 п.].  ...  соғыс  және  соғыстан  кейінгі  жылдары  Ә.Жиреншин, С. Есова, Л. ... А.  ...  К.  ...  ... ісін ... мен дамытуға айтарлықтай үлес қосты.Соғыстан кейінгі жылдары да ... кадр  ...  қиын  ... Егер 1940 жылы ... көлеміндегі 24  музейде  187  адам  қызмететсе, 1949 жылы ... саны 52 ... ... 135 ... ... ... жылдардың басында музейлерде 144 адам жұмыс  істесе,  оның  25-і  ... ... ... Ал ... орта ... ... 22,  ...  атағыбар республика бойынша 1 ғана адам болған. Оның ішінде, Қазақ  КСР  ОрталықМемлекеттік музейінде жұмыс  істеген  37  ...  ...  ...  ... орташа білімі болған. Ұлттық құрамы 16 – орыс, 12 – қазақ, қалғаныбасқа ұлттың өкілдері болды. 20 ...  ...  ...  орыс  ... 5-еуі қазақ, қалғаны әр ұлт өкілдерінен қойылды. Соның ішінде  үшеуіәйел адам ... ...  ...  ...  36  адам  ... оның 7-де ғана ... ... болды. Соның ішінде жоғары  білімдіқызметкер 2 адам, яғни 22 % ғана ... ... жылы ... ... саны 2 есе өсіп  640-қа  жетсе,  оның406-ы ғылыми қызметкер (68 %), жергілікті ұлт құрамы 46 %-ға ...  ... ... бас  қор  ...  2  аға  ...  қызметкер,  ғылымиқызметкерден жабдықталған штаттық бірлік тұрақтанды. 1990 жылдардың  басындаҚазақ  ...  ...  2770  мың  ...  ...  Оның  ғылымиқызметкерлері мен экскурсия  жүргізушілері  1136  ...  ...  ...  ... ... жоғары білімі болды [34].Одақ бойынша музей мамандарын даярлайтын оқу  орындары  1980  ... ... бой ... Атап айтсақ,  Н.К.  Крупская  атындағы  Мәдениетинституты, 1986 жылы Мәскеудегі ... ...  ...  ...  ...  1984  жылы   ...   ... біліктілігін жетілдіру институтында «Музей ісі»  кафедрасыжәне  Мәдениет  ғылыми-зерттеу  институты  жанынан  «Музейтану»   ... ... және  ...  ...  ...  ...  бар  аспирантураашылды.Қазақстанда  жоғарғы  кәсіби  музейлік  білім  беру  жүйесі   ... ... бұл ... ... жылдары ғана жолға  қойылды.  1981жылы әл-Фараби атындағы  Қазақ  ...  ...  ...  ... ... ... енгізілді. Тарихи пәндерімен бірге музейтану  пәнінқоса меңгерген мамандарға  музейлерде  жұмыс  ...  ...  ...   жылдардың   басында   республикада   музейлері    қызметкерлерініңкөпшілігінің жоғары білімі ... ... 1980 жылы – 71,2%,  1987  жылы  –75,7%  ...  ...  ...   ...   Бұл   1940-50   жылдарменсалыстырғанда әлдеқайда  ілгерілеушілік.  Дегенмен,  бұл  музей  ...  ...  ...  деңгейіндегі  көрсеткіштері   болып   отыр.Қазіргі таңда Қазақстанда  музей  білімінің  негізгі  ...  ... ... ... ... ...  және  ...  кафедрасы,М. Әуезов  атындағы  Шымкент  Мемлекеттік  университетінің  тарих  ... ...  ...  ...   ...   отандық   музей   ісініңқалыптасуы мен дамуына үлес қосқан Р. Ілясова, Р. Қосмамбетова, Н.  ... ... Ұ. ... М. ... Л. ... В.  Зайцев  сияқтыбелгілі ғалымдар мен музей ісі білгірлерінің есімдерін  ерекше  айта  кетугеболады. Қазіргі музейтанулық  ...  беру  ...  ...  ...  біріншіден,  гуманитарлық,  әлеуметтік-экономикалық,   жаратылыстану,жалпы кәсіби және арнайы пәндер  енгізілген  университеттік  ...  ... ... ... ... ...  ...  оқу  үрдісіне  енгізіліпжатқан  жаңа  ...   ...   ...   ...   ...  ...  ...  модульдік  оқу  сынды  әдіс-тәсілдердітиімді қолдану арқылы білім сапасын жетілдіру.«Музейлердің  бүгінгі  ахуалы  және  ...  атты  ...  ...  ...  ...  ...   мен   қиыншылықтары,   музейқызметінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары мен болашағы  баяндалады.Қазақстан тәуелсіздігін  ...  ...  ...  ...  ...  саяси-идеологиялық,  ұйымдық,  түбегейлі  өзгерістерді  бастан  ...   ... ... үшін ... тек ...  ...  ... емес, ол ұлттың ұлылығын айғақтайтын ерекше мәнді  символ,  мемлекеттікатрибуттардың бірі  ...  ...  ...  ...  идеялық-ақпараттықбағыттан  арыла  бастауы  музей  мен  көрермен  арасындағы   қарым-қатынастыөзгертті.  Музейлер   ...   тек   ...   ...   ...   ...  да  ...  Бүгінгі  таңда  республикамызда  тарихи-мәденимұраны сақтау және насихаттау  саласындағы  мемлекеттік  саясаттың  белсендітаратушысы болып ... ... ... 1 млн. 300 мың адам  ...  ...   ...   ...   мен   дәрістер   ...   ... ... болған музейлерге бүгінгі күні мүмкіндіктер  ашылып,оны жүзеге асыруда жағдайлар жасалып отыр. Осындай мүмкіндіктерге  ие  болыпотырған Қазақстан музейлері ең ...  ...  баға  ...  ...  ...  ...   әрі   ...   сол   арқылы   Қазақстаназаматтарының бойына ... ...  ...  ...  ... біліми орда болуға тиісті. Жасалып жатқан игі ... де ...  ...  ...  ...  ...  музейлердің   бұрынғықұрылымы өзгеріп, жұмыс  бағыты  ...  ...  ...  ...  ...  ...  өзінің  көрнекілігі,  болмыс-бітімімен   ерекшеленетінмузейлер дүниеге келді. Мәселен, Президенттік Мәдениет  орталығы,  ... ... ... ...  ...  қуғын-сүргін  құрбандарынаарналған  музейлер,  ...  ...  ...  ...   ... мен музей-үйлер, ашық аспан аясындағы музей-қорықтар. Бұл  музейлербүгінгі тарихымыздың көрнектемесі ғана емес,  азаттық,  теңдік,  ... ... ... сан  ...  ...  ...  міндетінатқаруы тиіс.Екіншіден,  музейлерде   мәдени   ...   ...... ... пәрменді тетігі болып табылады.  «Мәдени  мұра»Мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру барысына  ...  ...  ...  үлесі  баршылық.  Мәселен,  еліміздегі  ең  ірі  ...   ... ... Орталық Мемлекеттік музейі атылмыш бағарлама  аясындамузей ісі, антроплогия, археология, этнография,  деректану  ...  ...  ...  іске  ...  ...   мұра»   бағдарламасыаясында  «Есік»  және  «Берел»  мемлекеттік  ...  ... ... ...  ...  ұлттық  тарихымызға,  оныңескерткіш-белгілеріне,  жер  бетінде  қалған  өрнек-іздеріне  ...   ... ... ... ... ... ...  Тәуелсіздік  лебімен  құрылып  жатқан  музейлердің  тарихисананы қалыптастыруда,  ...  ...  ...  ...  насихаттаумақсатын  жүзеге  асыру  үшін  жаңаша  бағытта  қызмет  атқарып  ... ... ...  ...  ...  ...  кешен  пайда  болды.   Осығын   ...   ...   ...  Отандық  музейтанудың  теориялық-әдіснамалық   ...   ... ...  ...  ...  ...  Тұңғыш  ретмузейлердің  ғылыми  тұжырымдасы  кеңес  кезеңінде  қатып  қалған  ... ... ... ... ... ...  барысында  Отан  тарихыныңнегізгі   ...   мен   ...   ...   қағидаттары   жәнеұстанымдарын сақтай отырып құрастырылды.Төртіншіден, тәуелсіздік алғаннан кейін музейлер жұмысын  қайта  ...   ...   ...   және   ...    ...   түбегейлі   өзгерістер   ...   ...   ... ... қол жеткізген еркіндігімізбен, елдігімізді  баяндайтынжәдігерлермен  баяндалуын  ...  ...  Осы  ...  ...  етіп   ... ... орталығы Абылай ханның шапанын тауып, музейдің  қорынақабылдады.  Сол  сияқты  Төле  би  ...  ...   ...   ... ... табылып, музейге алдыру  жұмыстары  жүргізілуде.  Қазыбекбидің  шапанының  дерегі  Егіндібұлақтан  шыққанын  Орталық   ...   ... ... ... ... ... ... мылтығы Омбы  тарихи-өлкетану музейнің қорынан табылса, Жәңгір  ханның  құнды  коллекциясы,  ...  ...  тас  ...  және  ...  музейлерінің   қорындасақталғандығы  анықталды.  Кезінде  Ш.  Уәлиханұлы  жинақтаған   ...  ...  ...  ...  алтыны»  қорын  толықтырып   тұрғанжәдігерлер,  белгілі  ғалым  Ә.Х.  Марғұланның  ...  ...   ...  және  ...  да  ...  ...  ...  кетіп,  ұлттықмәдениетіміздің тетіктерін толықтыра алмай тұр.Бесіншіден,  Қазақстан  музейлерінің  қалыптасуы  мен  даму  ...  рет  ...  ...  «Мирас»,  «ҚР  Орталық  Мемлекеттік  музейініңеңбектері» сынды музей басылымдарының дүниеге келуі, тарих тағылымы  аясындатартымды, ... ... ... ... ...  ...  отыр.«Мәдени мұра», «Экспедициялар,  зерттеулер»,  «Көнеден  жеткен  бір  белгі»,«Жауһар  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... тағы  басқа  өзекті  мәселелерді  көпшілік  назарына  ұсынғанбасылымдардың ашылуы көңілге қонымды бастама.Алтыншыдан, ... ... ...  жаңа  технологиялық  әдіс-тәсілдердің  ендірілуі  Қазақстан  музейлеріне  ...  ...   ... орнын алуына мол мүмкіндіктер тудыруда. Мәселен,  Қазақстан  ... ... ... ... «Музеолог» бағдарламасы аясында  өзинтернет  желісі  арқылы  бүкіл  әлем  ...  ...  бар.  ...  ...  ...  ...  де   ...   пайдалануда.   Музейқызметіде  компьютерлендіру,  ақпараттандыру   технологиясын   ендіру   ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... бар. Музейлердің  виртуалды  кеңістікті  игеруі  және  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ... қызметінің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда ірі  орталықтанғанмузей ұйымдастыру мен музейлендірудің маңызы зор.  Әлемдік  деңгейде  музейұйымдастыру саласында әлдеқайда озық ... ... ...  ... ... да аз емес.  Парижде  Лувр,  «Құдай  ана  ғибадатханасы»,Эйфель ... ...  ...  ...  ...  ...  ... Эрмитаж бар.Тәуелсіздік  алғаннан  кейін  астананың  ауысуымен  Елордасы  ...  ҚР  ...  ...  музейі,  ҚР   Президенттік   ... ... және ... ... музейі сияқты салалық жаңа  құрылымдықнегізде музейлер бой көтеріп, халыққа қызмет атқарып жатыр.  Дегенмен,  асаай тарихы мен мәдениеті бар ... ... үшін ...  қызмет  ететін  өзЛувры, Эрмитажы қажет. Бұл музей қазақ халқының бүкіл тарихын өз ... және ... ... ...  ...  ...  ...  қазақ  халқының  сан  ғасырлық  ...  ...   ... паш ... ...   қызметінің   бәсекеге   ...   ...   ...  бірі  ...   дамыту.   Республиканың   мәдени   әлеуетіндеқордаланған өзекті мәселелерді шешуде ... ...  ...  ҚазақстанРеспубликасы бәсекеге қабілетті және табыс түсіретіндей  индустриясын  жасауүшін жеткілікті әлеуетке ие. Біріншіден,  елдің  геосаяси  ...  ...  ...  пен  ...  ...  ...  ...   коммерциялықағындар  әрілі-берілі  ағылып  жатыр.  Екіншіден,  бұл  жерде  ...  ...  ...  ...  ежелден  өзара  аралас-құралас  болуынсипаттайтын бірегей тарихи-мәдени мұра ... ... ...  ...  ...  үшін  ...  тудыратын   нысандар   зороастризмдік,буддалық,  христиандық,  ...  ...  мол.  ...  ...  ...  ...  көптеген   тарихи,   археологиялық   архитектуралықжәдігерліктер (ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік  мұра  тізіміне  ...  ... ... ... ... ... ... ашық аспан аясындағы Тамғалы-тас және т.б.)  туристерді  қызықтырмай  қоймайды.  Сонымен  қатар,  ... ... ... ... «Ұлытау»  тарихи-мәдени  жәнетабиғи  қорық-музейі,  «Отырар»  мемлекеттік   ...   ...   ...   және   ...    қорық-музейі,«Ордабасы» ұлттық тарихи-мәдени қорық-музейі, «Тамғалы»  тарихи-мәдени  жәнетабиғи қорық-музейінің туризмді дамытуда әсері ... ісі ... ... ... ... ... тәрбие,  мәдениеткеқатысы бар ерекше саласы болып табылады.  Тәуелсіздік  алғаннан  бері  қарайреспублика ... ...  саны  ...  ...  Музейлердің  басымкөпшілігі (89,8%) мемлекеттік, қалғандары жеке ... ...  ...  70-тен астам музей (40,5%) шоғырланған.  Сондықтан  музейлердің  бәсекелестіккеқабілеттілігін артыру ісін ... мен  ...  ...  күн  ... ... ... жұмысын дамыту барысында біріншіден, музей ісін түбегейлі  қайтақұру; екіншіден, музей қорларындағы жәдігерлерді сұрыптай отырып, мәселелік-хронологиялық тұжырымдарға ... жаңа ...  ...  ...  жан-жақты  зерттеу  арқылы  ақпараттық  маңыздылығын  арттыру;төртіншіден,  экскурсоводтың  ...  ...  ...  ... бесіншіден, техникалық құрал-жабдықтарды,  ақпараттық  кеңістіктімузей  ісінде  тиімді  пайдалану   ...   ...   ...   ... ... тәрбиелік  мақсаттарына  сай  музейлік  педагогиканыдамыту; ... ... ... ... және ...  мәселелеріненазар аударып, музей ісінде аталған жаңалықтарды енгізуге мүмкіндіктер  берутұстарына ерекше көңіл бөлінуі тиіс.Тарихи-мәдени  мұраны   сақтау   және   ...   ...   ...    ...    ...    ...    жәнеэтнографиялық экспедициялардың маңызы зор.  ...  ...  ...  ...  ...  ие  болатын  материалдар   музей   қорларынажинақталуда. Бірақ, қаржыландырудың  ...  ...  ...  қызметтері  тиісті  деңгейде  жүргізілмей   ...   ...   ...   ұйымдастыруда,   мәдени   құндылықтарды    ...    ... ... ... ... және  ...  ...  тарихи-мәдени және табиғи құндылыққа ие заттармен қорды жасақтауда, ...  ... ... жәдігерлерді жөндеу және  қалпына  келтіру  жұмыстарынсапалы жүргізуде қиыншылықтар ... ... ... ... ... мәні  ...  құқықтық   және   әлеуметтік   мемлекет   құрудың   конституциялықміндетімен анықталған. Ол ... ... ...  және  ...  ... көпқырлылығын сақтау, сондай-ақ осы  негізде  тұрақты  қоғамдық-саясиахуалы бар өңір  ретіндегі  ...  ...  ...  басым  міндеттер  болыптабылатын  демократиялық  мәдениет  саясатын  жүзеге  асыруға   ...  ...  ...  ...   ...   саясаттың   негізгіқағидаттары   айқындалған.    Олар:    мәдени    ...    ... және ... ... мен  ...  ...  ...  монополистік  үдерістерге  жол  бермеушілік;  ...   ...  ...  ...  ететін  инновацияларды   қолдау,   мәдениеттіқаржыландыруда  бюджеттік,  коммерциялық   және   ...   ... ...  ...  халықаралық  ынтымақтастыққа  жағдай  жасау,соның ішінде ұлттық мәдениеттің біртұтастығын сақтаудың бір ...  ... ... ... мәдени байланысты дамыту.ҚОРЫТЫНДЫҚазақстандағы музей ісінің қалыптасуы мен даму тарихын ...  ...  осы  ...  ...  ...  ...   табуда,   музеймекемелерінің қызметін жетілдіруде  тиімді  болар  деген  ...  ... ... ... ... музейлердің құқықтық тәртібін  реттеп  отыратын,олардың мүддесін қорғаушы Қазақстан Республикасындағы  музейлер  туралы  Заңқабылданған жоқ. Аталмыш Заң ... ... ...  ...  және  ...  ... ... білікті мамандардың бірлескен еңбегін ұйымдастыру.- Қазақстандағы музей  ісін  ...  ...  ...  ...  ...  музейлердің  біреуі  де  ұлттық  мәртебеге  ие   ...   ... ... қарастырсақ, тіпті аймақтық музейлердің өзіне  атқарғанқызметіне  қарай  ...  ...  ...  ...  орай  ...   ... ... түскен музейлерге ұлттық мәртебе беру мәселесін көтеру.- Музейлердің ғылыми мәртебесін жетілдіру арқылы оларды шынайы ғылыми-зерттеу мекемесіне айналдыру. Ғылыми ... ... ...  ...  ғанаеліміздің  музей  ісінің  теориялық-методологиялық  негізі  жасалып,  ... ... ... ... ... ... ...  лайықтыдеп танылған ғылыми еңбектерін кітап, жинақ етіп шығару.- Отан ... ... ... ... жаңа ...  көзқараснегізінде республиканың бүкіл  музейлері  экспозицияларын  зерделеп,  ғылымитүрде қайта жасақтап, жаңа материалдар және жәдігерлермен толықтыру.- Қазақстан ... мен ...  ...  ...  Жарғысы  жәнежұмыс органдары бар Ассоциация, Кеңес немесе Қоғам түрінде біріктіру.- Қазақстан Республикасы Орталық ...  ...  ... ... ... ... ... таңда ҚР ПМО «Мәдени мұра», ҚР Тұңғыш  Президентінің  ... ҚР ... ... ... ... ...  Республикалықдеңгейде қазақ және орыс тілдерінде «Музей  жаршысы»  –  «Музейный  вестник»атты ...  ...  ...  шығарып,  жоғарғы  аттестациялық  комитеттіңтізіміне енгізу.-  Бүгінгі   таңда   ...   ...   ...   ... ... ҚР Мәдениет министрлігінің және ҚР Білім  және  ғылымминистрлігінің тікелей араласуымен ... ... оқу ...  ...   ...   мамандық   ашу,   музей   қызметкерлерін   ... ... ... құру ... ... және ... ... музей мамандарын сынақ  мерзіміненөткізуді тәжірибеге енгізу ... ... ҚР ...  ... ... ірі музейлерде музейтану кафедрасын ашу.- Кезінде түрлі себептерге байланысты елімізден тысқары  кеткен  шетелмузей қорларындағы тарихи-мәдени ... ... ...  ... қарастыру және жәдігерлердің каталогын құрастыру.- Елордамыз Астанада қала  тарихына  арналған  тарихи-өлкетану  музейіжоқ. 1923 жылы  ...  ...  ...  ...  музейі  астананыңауысуымен 2000 жылы Президент Мәдениет орталығына  біріктірілді.  Орталықтыңмузей ... қала ... ... ...  ...  ...  олқала  тарихын  толық  көрсете  алмайды.  Музей  жәдігерлерінің  бір   ... ... ... ... қозғалмас орын  алған.  Осы  мәселені  ҚРМәдениет министрлігі және қала әкімдігі, астаналықтар назарына жеткізу.- Музейлерді ... әр ... ...  ...  ... ... жүйесіне еніп, Қазақстанның виртуалды музейін құру.- Музейлердің материалдық-техникалық базасын жетілдіру  және  қаржылайқолдау жолдарын қарастыру  мақсатында  Министрлік  және  ...  ... ... тиісті ұсыныстар беру.- Музей ісін  нарықтық  қатынастарға  бейімдеу  ...  ... ... және жылжымалы көрмелер  ұйымдастыру,  халықтыңқолөнер және зергерлік бұйымдарын жасау үшін шеберханалар  ...  ... ... жолдарын қарастыру.- Қазақстанның көпсалалық музей  ерекшеліктеріне  және  қазіргі  заманталаптарына сай ... ... ... мен ... дайындау.  
        
      

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының жоғарғы оқу орындарының тарихи музейлері49 бет
Мектеп музейлерін ұйымдастыру47 бет
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет
Жамбыл Жабаевтың әдеби-мемориалдық музейінің тарихы мен қызметі59 бет
Мектеп музейін ұйымдастыру және оның кейбір мәселелері92 бет
Музей ісі4 бет
Қазақстан музейлеріндегі Әбілхан Қастеев шығармашылығының көрінісі69 бет
Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы Археология институты музейінің алтын бұйымдар жинағы69 бет
Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік орталық музей қорындағы монеталардың сакталуы42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь