Қазақстандағы радиациялық жағдай

Жоспар
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
2.1. Радиациялық ластану
2.2. Қазақстандағы радиациялық жағдай
2.3. Радиоактивті заттардан қорғану
2.4. Радиоактивті қалдықтар.
2.5. Радиацияның пайдалы жақтары болуы мүмкін бе?
ІІІ Қорытынды
ІV Пайдаланылған әдебиеттер
I Кіріспе
Радиациялық жағдай — қарсыластын ядролық және радиологиялық қаруды қолдануы салдарынан қалыптасатын жағдай; ұрыстық жағдайдың элементі. Радиациялық жағдай жергілікті жер, акватория, әуе кеңістігі және әскерлердің қимылы мен жауынгерлік мүмкіндігіне, өнеркәсіп объектілері мен елді мекен тұрғындарының тіршілігіне ықпал ететін әр түрлі объектілердің радиоактивті зақымдану көлеміне қарай анықталады.
Радиация латын тілінде радиус-сәуле деген сөз. Радиацияға күннің сәулесі, ғарыштық сәуле, жердің табиғи радиоактивтік заттарының сәуле шығаруы және жасанды радиоактивті изотоптар жатады. Радиациялық жағдай ядролық жарылыстың санына, орталығынан қашықтық жағдайына, қуатына, түрі мен уақытына (радиологиялық қаруды қолдану аудандарының саны мен жағдайына), метеорологиялық жағдайларға, жергілікті жердің сипаты мен қорғаныштық қасиеттеріне байланысты болады.
Радиациялық жағдайды анықтау ядролық жарылыс туралы, әскерлердің (жергілікті жер тұрғындарының), түрлі объектілердің, азық-түлік, су және материалдық құралдардың радиациялық сәулеленуі мен радиоактивті залалдануы туралы, радиацияның қауіпті дәрежесінде радиоактивті залалдану туралы мәліметтерді жинау, талдау және бағалаудан тұрады. Радиациялық жағдайды бағалау болжау негізінде немесе радиациялық барлау мен дозиметриялық бақылау мәліметтері бойынша жүргізілуі мүмкін.
Жыл өткен сайын адамдардың радиоактивті сәулеленумен зақымдануы көбейе түсуде. Өйткені жыл сайын атом электр станциялары салып, олар іске қосылып жатыр. Сондай-ақ неше түрлі тездеткіштер (ускорительдер) сыналып, атом бомбалары жарылып жатыр. Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп шығып, адамзат баласына неше түрлі зиян келтіріп, әлі де келтіруде. Сондықтан да адамзат баласын радиациядан қорғау осы кездегі кезек күттірмейтін өзекті мәселеге айналып отыр.ағаштарды радиациядан қорғау үшін неше түрлі киімдер тігуді қажетті етеді. Олардың құрамында қорғасын болады. Ол гамма сәулесін тұтып қалып, адам денелеріне сәулені артпайды. Космостан келетін космостық сәулелерден практика жүзінде адамзат баласының қорғануға ешқандай мүмкіндігі жок. Ол 1000км атмосфералық қабаттан лезде өтіп кетеді де жер шарына түгелдей таралды. Космонавтарды да космос сәулесін қорғау оңай шаруа емес екендігін өмірдің өзі көрсетіп отыр. Әлем ғалымдарының болжаулары бойынша 21 ғасырдың алғашқы ширегінде планетамызда энергетикалық қордың тапшылығы сезілу қаупі бар, оның шикізатына деген талас күшеюде. Мұндай адамзат цивилизациясына төңген экологиялық қауіп-қатер ең жоғарғы мемлекетаралық деңгейде мойындалып отыр.
IV Пайдаланылған әдебиеттер
1. З.Ж.Асқарова «Радиация және өмір»,156 б, Алматы, 2000.
2. Төлеубаев Б.Ә. «Радиациялық экология жайлы қысқаша таным», 125 б, Павлодар, 2008.
3. Жаханов А. «Радиациялық экология»,292-310 б, Алматы, 2011.
4. Ж.Ж.Жатқанбаев «Экология негіздері»,218-250 б, Алматы, 2003.
5. Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. «Экология», 118 б,Алматы, 2009.
        
        ЖоспарІ КіріспеІІ Негізгі бөлім2.1. Радиациялық ластану2.2. Қазақстандағы радиациялық жағдай2.3. ... ... ... ... ... Радиацияның пайдалы жақтары болуы мүмкін бе?ІІІ ҚорытындыІV Пайдаланылған әдебиеттерI КіріспеРадиациялық жағдай  --  қарсыластын ядролық және ... ... ... ... қалыптасатын жағдай; ұрыстық жағдайдың элементі. Радиациялық жағдай жергілікті жер, акватория, әуе ... және ... ... мен ... ... ... ... мен елді мекен тұрғындарының тіршілігіне ықпал ететін әр түрлі объектілердің радиоактивті зақымдану көлеміне қарай анықталады.Радиация латын ... ... ... сөз. ... ... ... ... сәуле, жердің табиғи радиоактивтік заттарының сәуле шығаруы және жасанды радиоактивті изотоптар жатады.  Радиациялық жағдай ... ... ... ... қашықтық жағдайына, қуатына, түрі мен уақытына (радиологиялық қаруды қолдану аудандарының саны мен жағдайына), метеорологиялық жағдайларға, жергілікті жердің сипаты мен ... ... ... ... ... анықтау ядролық жарылыс туралы, әскерлердің (жергілікті жер тұрғындарының), түрлі объектілердің, азық-түлік, су және материалдық ... ... ... мен ... ... ... ... қауіпті дәрежесінде радиоактивті залалдану туралы мәліметтерді жинау, талдау және бағалаудан тұрады. Радиациялық жағдайды бағалау болжау негізінде немесе радиациялық барлау мен ... ... ... ... ... ... ... сайын адамдардың радиоактивті сәулеленумен зақымдануы көбейе түсуде. Өйткені жыл сайын атом электр станциялары салып, олар іске қосылып жатыр. ... неше ... ... ... ... атом бомбалары жарылып жатыр. Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп шығып, адамзат баласына неше түрлі зиян келтіріп, әлі де ... ... да ... ... ... ... осы кездегі кезек күттірмейтін өзекті мәселеге айналып отыр.ағаштарды радиациядан қорғау үшін неше түрлі киімдер тігуді қажетті етеді. Олардың құрамында қорғасын ... Ол ... ... ... ... адам денелеріне сәулені артпайды. Космостан келетін космостық сәулелерден ... ... ... ... қорғануға ешқандай мүмкіндігі жок. Ол 1000км атмосфералық қабаттан лезде өтіп кетеді де жер ... ... ... ... да космос сәулесін қорғау оңай шаруа емес екендігін өмірдің өзі көрсетіп отыр. Әлем ғалымдарының болжаулары бойынша 21 ... ... ... ... ... ... тапшылығы сезілу қаупі бар, оның шикізатына деген талас күшеюде. ... ... ... төңген экологиялық қауіп-қатер ең жоғарғы мемлекетаралық деңгейде мойындалып ... ... ... ... ... ... прогрестің  құбылысына деген көзқарасты дүдәмалдыққа әкеліп отыруы жер-жерде байқалуда. Сөйтіп адамзат құндылығының кейбір шкалаларын қайта қарастыру ... ... ... ... ... жер ... пайда болған кезден бастап, табиғи радиоактивті заттардан қажетті дозасын алып отырған, әсіресе, радиоактивті сәулені жерден алады. Қалған бөлігі ... ... ... ... адам 200 мР радиация қабылдайды.Жер шарының әрбір аймақтарында тұратын халықтар әр түрлі мөлшерде радиация алады. Жылына жалпы ... ... 1000 мР ... қабылдайды. Халықаралық деңгей бойынша қазіргі кезде адамдарға радияциялық доза 0,1 ... ... ... ... ... ... оқу орындарына ППД-ның (предельно допустимая доза) 5 бэрден аспауы ... ... ... ... ... да ... ... ағзасында радиацияның мөлшері 0,5 бэр болуы мүмкін. 70 жыл өмір сүрген адам ... ... ... 14-15 бэр алуы ... Бұл ... ағзаларға онша қауіп төңдіре қоймайтыны анықталған. Жер шарында тіршілік ... ... адам ... өмір сүру ... ... 250-400 м бэр ... ... сөзсіз. Табиғи радиация мөлшері аса үлкен болған кезеңдері эволюцияның даму жылдамдығына ... ... ... Бор ... соңғы кезінде Күн маңайындағы жаңа жұлдыздардың біреуінің жарқылдануынан ғарыштық сәулелену деңгейі ұзақ уақыт аса жоғары деңгейде болғаны өте ірі ... ... ... себеп болған. Палеозой дәуірінің аяқ кезінде Мезозой дәуірінің басында Жер үстінде бауырымен жорғалаушылар өте көп ... Бор ... олар ... ... ... ... денелері ықшамдалған. Бұл қорытындыларға дәлелдемелер осы кезде аз ... ... ... ... ... аударайық. Мұнай және газ қойнауын зерттеуде табылған ірі тістерді, сүйектерді осы күнгі жануарлармен салыстырғанда уранның көп болуынан радиоактивтілік өте ... ... ... ... ... мерзіміне байланысты сүйек қалдықтары жердегі уранмен кірленуі мүмкін).[1]2.1. Радиациялық ... ... ... ... ... бірі  -  радиациялық ластану болып қалып отыр. Радиактивті ластанумен күресу тек ... алу ... ғана ... ... ... ... мұндай ластануын нейтралдайтын биологиялық ыдырату әдістері де, басқа да механизмдері де жоқ. Қоректік тізбек бойынша тарала отырып (өсімдіктерден ... ... ... ... өңімдерімен бірге адам ағзасына түсіп, адам денсаулығына зиянды мөлшерге дейін жиналуы мүмкін.Радиоактивті ластану  -  қоршаған ортаны өте қауіпті әсер ... ... ... ... Бұл ... адам ... мен тірі организмдерге радиациялық сәулелену арқылы зиянды әсер жасайды. Қазіргі уақытта дамыған елдерде ядролық энергетиканың ... ... ... ... ... ластануы үлкен қауіп тудыруда. Ластанудың бұл түрі химиялық кейін екінші ортаға шықты. Радиациялық ластанудың мынадай топтарға бөледі: 1) ... ... ... ... ... ... ... - (гелий ядросы), бетта  - (жылдам электрондар) бөлшектердің және гамма  -  сәулеленулердің әсерінен болатын радиациялық ластану ... ... ... 2) ... ... ... ... мөлшерінің көбеюіне байланысты болатын ластану (химиялық ластану түрі). Ортаның радиациялық ... атом ... ... аз ... ... жоқ, ол радионуклидті жауын-шашынның түсуіне әкелді. Радионуклидтер  -  бұл ... ... ... ... ... ... атомдарға оң және теріс йондар жұбын түзуімен қосуға қабілетті радиобелсенді сәулелену шығаратын изотоптары. Мұндай сәулеленуді иондаушы деп ... ... ... барлық изотоптар радиобелсенді болып табылады. Атап айтқанда, оларға технеций, прометий, сондай-ақ Д.И.Менделеев кестесінің полоний басталып трансурандылармен бітетін барлық элементтері жатады. ... ... ...  - ... ... жылдам электрондардан (бетта  -  сәулелену) тұратын бөлшектер ағынын корпускулалық сәулелену деп атайды. Электромагнитті иондаушы сәулелену  -  бұл ... - ... мен оған ... рентгендік сәулелену. Альфа және бетта-сәулелену организмнен тысқары тұрып та оған әсер ете ... ... ... ... ... ағзаларға, бірінші кезекте  -  адамға аса күшті әсер етеді. Оған микроағзалар төзімдірек келеді. Эксперименттік зерттеулер белсенділігі 3,7-1014 Бк (10 мың Ки) ... ... ... ... қуатты көздерінің қасында жоғарғы топтағы бірде-бір өсімдік немесе жануар тірі қалмайтындығын көрсеткен. Түрлі радинуклидтердің организмге әсері аса сан ... ... ... де ... алғанда, оларға мутагенді және бластомогенді эффект тән. Мысалы, 131-иодтың аз мөлшерінде қалқанша бездің қызметі ... ал көп ...  -  ... ісіктер түзіледі. Радиациялық ластанудың көздері. Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан тегі бойынша табиғи және ... ... ... Табиғи факторларға қазба рудалары, жер қабаттарындағы радиоактивті элементтердің бөлінуі кезіндегі сәулелену және т.б. жатады. Радиациялық өндіруге және ... атом ... ... және ядер ... сынауға байланысты жұмыстар жатады. Сонымен адам өміріне өте қауіпті радиациялық антропогендік әсерлер ... мына ... ... ... :: Атом ... :: Ядролық жарылыстар; :: Ядролық энергетика; :: Медицина мен ғылым. Бұлар қоршаған ортаны радиоактивті элементтермен және радияциялық сәулелермен ластайды. Бұдан ... атом ... ... ... көзі ... ... жаңа ... қауіп және әлі шешімін таппаған мәселені  -  оларды көму мен жою мәселелерін алып келді. Келесі бір қауіпті ...  -  ... ол ... ... нәтижесінде түзіледі (жартылай бөліну периоды 27,7 жыл). Ол ағзаға асқазан-ішек трактісі , өкпе, тері ... ... ... ... мен ... ұлпаларға жиналады. Стронций қанда патологиялық құбылыстар тудырады, ішке қанның құйылуына, сүйек кемігінің құрлысының бұзылуына әкеледі. ... ... ... ... антропогендік көздері көптеп табылуда. Олар қоршаған ортаны ластаумен қатар әртүрлі биологиялық кері нәтижеліктің басты себепкері болуы ... ... ... ... ... ... заттардың 150-ден астамы белгілі. Бұл заттар ауада күн сәулесінің әсерімен бір-бірімен ... ... жаңа ... ... ... ... баска ластанудан көп айырмашылығы бар. Қысқа толқынды электрмагниттік сәуле шығару мен зарядталған бөлшектерді бөліп шығаратын тұрақсыз химиялық ... ... - ... ... ... осы ... мен ... сәулелер адамның организміне түскенде жасушаларды (клеткаларды) бұзады, ... ... ... ... пайда болады. Радиациялык ластанудың негізгі көздері - альфа, гамма және бэта, сиякты радиоактивті сәулелер. ... ... ... ... организмдерінде ақуыз, фермеш жоне басқа да заттардың өзгеруіне, яғни ... ... ... ... соғады. Сәуле ауруы өзінен алынған сәуленің мөлшерше қарай ауыр және созылмалы болып бөлінеді. Адамдар екі-үш рет сәуле алғанда ауыр сәуле ... ... ал аз ... адам ұзак ... ... ауруына шалдығады. Қабылданған мөлшеріне карай сәуле ауруы төрт түрлі дәрежеде ... ... ... түрі - 100-200 ... ... 2-ші дәрежесі орташа - 200-300 рентген; 3-ші дәрежесі ауыр - 300-500 ... ... 4-ші ... өте ауыр - 500 ... ... ... сәуле алған кезде болады. Сәуле ауруы төрт ... ... ... ... ... ... әсері оның мөлшеріне карай болады. Оның ең алғашкы белгілері: әлсіздік, бас айналу, бас ауру, жүрек айну, ... іш өту, ... ... қан ... ... ... ... тануы. Екінші кезең - бірінші кезеннен кейін уакытша ... ... ... Бұл кезеңді латентті кезен, яғни, жағдайдын жақсы болып көріну кезеңі деп атайды. Алған радиация мөлшері көп ... бұл ... ... ... да екі ... үш ... ... созылады. Әлсіздік, терлегіштік, тәбетінің төмендеуі, ұйқысынын бұзылуы байкалады жәнс қанда өзгеріс ... ... ... - өте жоғары мөлшерде сәуле алғанда сәуле ауруының асқыну кезеңі басталады. Аурудың ... ... ... қан ... жаралар пайда болады, бадамша безі асқынып, баспа ауруы пайда болады. Үш-төрт жетіден ... ... ... қан үюы бүзылады да жүқпалы аурулар дами бастайды (өкпенің кабынуы, дизентерия, іш өту, каннын бүзылуы, т.б.). ... ... - ... ауруыньщ жеңіл түрі, бұл осы кезеңде ауру жазыла бастайды. Ауыр түрі ... онда адам ... ... өліп ... Орташа және ауырлау түрінде адамның жазылуы бірнеше айға созылып қан азаяды, қан кысымы көтеріледі және ... ... ... Радиактивтік ластану өткен ғасырдың 40-шы жылдары уранның ыдырау реакциясы ашылғаннан бастап пайда болған. Атом энергиясын американдықтар ... ... ал 1945 ... ... ... дәуірінде оны бейбіт максатка пайдалана бастады. Атом энергиясын пайдалану кезінде сактандыру шаралары коса жүргізіледі. Өйткені, атом қондырғылары жұмыс ... ... адам ... ... ... шлак ... Ал оны ... оңай шаруа емес.[2] 2.2. Қазақстандағы радиациялық жағдайСемей ядролық полигоны. Қазақстан территориясында қуатты ядролық сынақтардың ең көп мөлшері жасалды. Еліміздің тарихындағы ең ... ... бірі - ... ... ... ... өмірге келуі Алғашқы атомдық жарылыс дауысы 1949 жылы тамыздың 29-ы, таңғы сағат 7-де естілді. ... ... ... ... ... ... жер үсті және жер асты ядролық сынақтарының өткізілуі нәтижесінде атмосфераға,гидросфераға және литосфераға өте үлкен мөлшерде ... ... ... Тек ... ... полигонының ғана емес, соған жақын жатқан орасан үлкен аумақтар да ... ... ... ... ... облыстары және Ресей Федерациясының Алтай өлкесі) радиоактивті ластануға ұшырады. Соның нәтижесінде сол аумақтағы көптеген тірі ағзалар және тұрғын халықтар ... ... ... ... ... ... әлі де толық зерттелген жоқ. Белгілі ақын Олжас Сүлейменовтың басшылығымен Невада -- Семей экологиялық ... ... ... полигонында сынақтар өткізуге толық тыйым салды. Бұл қозғалысқа Қазақстанның көптеген ... ... ... ... ... Н. Ә. ... ... ядролық сынақтар өткізуге мораторийжариялады. (Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың  ... 1991 жылы ... 29-да қол ... Соңғы сынақтардан бері он жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан, ... ... ... ... күні ... ... ... кауіпті аудан болып есептеледі. Өйткені онда ұзақ сақталатын радиоактивті заттар жинақталған. Полигон аймағында күні бүгінге ... ... және ... ... ... Үкіметі Семей ядролық полигонымен шектесіп жатқан аудандар ... ... ... ... ... ... ... шаралар қабылдады. АҚШ пен Жапония үкіметтері Семей ядролық полигоны ... ... ... ... ... ... ... көрсетуде.[1]КСРО заманында Қазақстан аумағында атом бомбалары сынақтан өтті. Ол үшін ... 18 млн га жер ... ... ... ... ... Бастапқысынды адамдарға, жануарлар мен табиғатқа тікелей зардабын тигізген ашық сынақтар ... ... ... жер ... жасай бастады. Атом бомбаларының жарылыстары сұмдық ауыр болды. Семей маңындағы ... әсер ... ... 500 ... адам осы ... азап ... 1949 ... 1963 жылға дейін жер бетінде жасалған сынақтардың ... ... мол ... рас. Бұл ... ... ... 1990 ... дейін мұқият жасырылып келді. Облыста онкологиялық, жүрек-қан тамыр, жүйке және психикалық аурулар саны күрт өсті. Азап ... өлім ... ... ... ... ... ... көбейді. Бұның өзі қазақ ұлтының келешегіне төнген зор қауіп болатын 1980 жылдардың аяғына қарай ... ... ... ... ... еді. ... ... державалармен салыстырғанда, Қазақстан аумағында қиратқыш әлуеті жағынан орасан зор ядролық арсенал болды. Қазақстандағы қарудың жиынтық ... ... ... Кеңес Одағының барлық ықтимал дұшпандарының аса маңызды стратегиялық объектілерінің барлығының тамтығын да қалдырмауға жетіп артылатын. Бұл ... ... ... ... бар мыңнан астам қаланы, ол былай тұрсын, тұтас бір ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін. Қазақстан стратегиялық қару-жарақ пен оны жеткізу құралдары орналастырылған жай ғана орын ... жоқ. ... елде ... сұмдық әскери-техникалық әлует қуаты жағынан тұтас бір индустрия, өзіндік бір  еді. КСРО-ның ыдырауы нәтижесінде Қазақстан толық әскери ... ... ... қаруды сынау, жаңғырту және өндіру циклын жүзеге асыру мүмкіндігі алды.Сол ядролық сынақ полигондарының бірі  -  ... ... ... Одағының аса маңызды стратегиялық объектісі болды. Осынау полигонның кемел инфрақұрылымы: Курчатов қаласын (Семей  -  21), ... ... ,  ... ...  ( ... ... алаңдарын, толып жатқан басқа да ұсақ тәжірибелік алаңдарды қамтиды. ... ... ... ... ... ... 456 ядролық жарылыс жасалды. Осынау сынақтар атом қаруының қиратқыш қаруын айтарлықтай ... ғана ... оның жаңа ... де ... мүмкіндік берді.--------------------------------------------------------------------------------2.2.2. Ядролық сынақтарСемей ядролық полигонындағы сынақтардың жалпы саны 456 ядролық және термоядролық ... ... ... 116-сы ашық болды, яғни жер бетіндегі немесе әуе кеңістігінде ... ... ... ... және жер бетінде сынақтан өткізілген ядролық зарядтардың жалпы қуаты 1945 жылы ... ... атом ... ... 2,5 мың есе көп ... 1949 ... 29 ... тұп-тура таңғы сағат жетіде көз ілеспес жылдамдықпен ұлғайып бара жатқан отты доп кенеттен Жер денесіне ... оны ... ... ... көтерілген. Отты шардан соң, сұрапыл қуат пен көз қарастырар ... бас ... ... бір сәтте жер қабығының ыстық күлі мен иісі көкке көтерілген. Жер ... ... иісі ... атар ... ащы ... ... ... жел әп-сәтте жан жаққа таратты. Таяу жерлердегі сирек ауылдарда тұратын ... дір ете ... жер мен ... ... алып кеткен от-жалынға таңырқап, үйлерінен қарап тұрған. Жалғыз түп шөп қалмаған, түтігіп қарайып кеткен даланың тұл жамылғысы. Жан-тәсілім ... ... ... ... ... өлі ... ... Жаңадан келгендер бұл тозақты Семей ядролық сынақ полигоны ретінде белгілі № 2 оқу полигонында РДС-1 (зымырандық көрсеткіш снаряды) плутоний ... жер ... ... ... ... деп ... Бұл КСРО-да тұңғыш атом бомбасының жарылуы еді. Полигонда жаңа таталды жұлдыздың тууын Лаврентий Берия, ... ... ... ... мен ... ... ... атом бомбасының толып жатқан идеологиялық, идеялық және техникалық аталары ... ... ... Семей ядролық полигонындағы сынақтардың әсеріТұңғыш атомдық жарылыстың радиоактивті өнімдері аймақтың барлық елді ... ... ... ... ... ... объектіде не болып жатқаны туралы титімдей түсінігі жоқ жақындағы ... ... ... ... сұмдық дозасын алды. Халыққа сынақ туралы ескертілмеген де еді. ... ... ... ... 1953 ... ... қана ... бастады. Онда адамдар мен малды радиоактивті заттардың таралу аймағынан уақытша ... ... ... ... ... ... ... кепелерге жасыру көзделді. Алайда жарылыстан кейін адамдар ... ... ... өз ... ... отырды. Жарылыс толқыны көптеген үйлер терезесінің шынысын ұшырып жіберген, кейбір үйлердің қабырғалары қирады. Кейінірек сынақ алдында ... ... ... ... ... туған жерлеріне қайтып орала бастағанда, олардың көбісі үйінің орнын сипап қалды, не қақырап кеткен қабырғаларды көрді. Семей ... ... ... ... ... алғашқы шын да жүйелі деректер Қазақ КСР Ғылым академиясы жүргізген кең ауқымды медициналық-экологиялық зерттеулердің нәтижесінде алынды. Зерттеулерді, ғылыми экспедицияларды ... Б. ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде едәуір жақсы парықталған. Бұл орайда ең қауіптісі  -  иондалатын радиацияның ықпалы ... ... ... ... ... ... екендігі. 1949 жылғы алғашқы жер бетіндегі жарылыстан бастап Семей және Павлодар облыстарының радиациялық сәулеленудің ықпалына ұшыраған басқа аумақтардың ... ... ... ... ... өсіп келе ... байқалады. Бұлар өкпе мен сүт бездерінің рагы, лимфогемобластоз және басқа да қатерлі ісікті патологиялары. Жалпы алғанда рак ісігі ... ... бері үш есе ... ... полигонына жақын нақ сол аудандарда жетілуіндегі әртүрлі ауытқулар, тәндік және естік кемшіліктер әрқилы сәбилер дүниеге ерекше көп ... ... ... соны бәрі нақ қысқа мерзімді және қалдықты радиацияның ... ... ... ... ... ... ғана ... жер де азап шегеді. Жылма-жыл радионуклидтердің жинала беруі жердің құнарлығын азайтады. Жерде орасан зор микроэлементтер: темір, мыс, магний және басқа ... ... ... ... адам ... ... құрылымы РДС-2 бұйымы дегеннің қуаты жағынан соған дейін болып көрмеген. Жарылысы 1953 жылғы 12 тамызда ... ... ... ... ... Оның ... 480 килотонна еді. Жарылыстан кейін пайда болған нарттай жанған радиоактивті газдардың саңырауқұлақ секілді бұлты 16 километр биіктікке ... Осы ... ... ... ... ... ... жерде дала шөптері бірнеше күн бойы көгілдір сәуле шығарып тұрды. 1955 жылы 22 қарашада ТУ-16А ... ... ... ... ... ұшып бара жатып, жаңадан жасалған қуаты 1,7 мегатонна болатын, ... ... ... ... ... бір ... километрлік биіктікте жарылды. Бұл жарылыстың соққы толқыны мен жер қабатының ... ... ... ... ... мен ... көршіліс аймақтарында сезілді. 1962-1989 жылдар арасында Семей полигонындағы Дегелең тауының жер астындағы шахталарында 340 жарылыс жасалды. Бұл ... жыл ... 14-18 ... ... ... тұрды. Осынау жарылыстың салдарынан бір көздері жартастардан құралған Дегелең тауы іс жүзінде киыршық тас үйіндісіне айналды. Жер ... ... ... ... соң, жарылыс нәтижесінде пайда болған жарықтар мен саңылаулардан радиоактивті газ ... ... ... 1989 жылы 12 ақпанда кезекті жоспарлы ядролық сынақ өткізді. Үңгірлердің бірінде қуаты 70 килотоннадан астам ядролық заряд жарылды. ... ... жер ... ... ... болып, олардан екі тәулік бойы радиоактивті газдар шығып жатқан. Содан пайда болған радиоактивті бұлт 30 мыңнан ... адам ... ... ... Бұл аймақта радиациялық фон 3000-4000 микрорентгенге жетті. Бұл көрсеткіш қалыпты жағдайда сағатына 15-20 ... ... ... ... ... екі жүз есе асып ... ... полигонында 1949 жылдан 1989 жылға дейін 470 ... ... оның 90-ы ... 354-і жер астында және 26-ы жер бетінде жүргізілген. Олар Қазақстан территориясының біраз бөлігінің радиациялық ластануына әкелді. ... ... ... Хиросима-Нагасаки мен Чернобыльдан кейінгі ең үлкен йондаушы сәулелену дозасын алған. Радияциялық әсерге байланысты туған аурулар туралы мәліметтер 1989 жылға дейін ... ... ... ... емес көздердің мәліметтеріне сүйенсек лейкемиядан қайтыс болғандар саны ондаған мың адамды құрайды. 1995 жылы Шығыс ... ... ... ... ... аэрограмма, спектрографиялық суреттер жер бетіндегі цезий  -  137 активтілігі 65  -  100 ... ... ... ... ... 120-500 мкр/сағ. байқалған. Зайсан көлінің Оңтүстік Батыс жағалауында цезий 137 радиациялық фоны 120-150 макр/сағ. құраған. Бұрын жүргізілген ... ... ... ... тек ... ... зонасында ғана емес, оған жақын жатқан территорияда да қалыптасуынан теріс әсер етеді. Стронций-90 ең көп мөлшері ... ... мен ... ... ...  және  ... байқалған. α және β белсенділіктің жоғарғы деңгейі Семей облысының Қайнар селосында, Абыралы колхозындағы барлық дерлік ... ... ... Сонымен қатар, Семей қаласынан оңтүстікке қарай, Тарбағатай маңында су алмасу ... ... ... - α және β ... салыстырмалы түрде төмен болған. Халық шаруашылық мәселелерін шешу мақсатындағы жер асты ... ... 1995 ... дейін Қазақстан территориясында әскери полигондардан тыс 32 жер асты ... ... ... Олар әр ... ... шаруашылық шешу үшін, соның ішінде жер қыртысын сейсмикалық зерттеулер, Каспий маңы ... ... ... жер асты ... ... үшін жүргізілген. Қазіргі уақытқа дейін бұл территориядағы жер асты суларының ластану ... және ... ... ешқандай жұмыстар жүргізілмеген. Радиоактивті материалдарды пайдаланылатын атомдық кәсіпорындар. Қазақстан территориясының техногенді қызмет әсерінен радиоактивті ластануы уран өндіру кен ... ... ... және ... ... полиметалдық, мұнай және газ кен орындарындағы өндіру және ... ... ... Бұл ... уран-радий және торий қатарының элементтерінің әсерінен радиоактивтіліктің жоғарғы болуымен сипатталады. Республикамызда ... ... ... ... ... Олардың жалпы белсенділігі 250 мың кюриден астам. Аталған йондаушы сәулелер көздерінің жалпы санынан, шамамен 20000 (80 мың кюри) ... ... ... ... Зерттеулер нәтижесінде Шығыс Қазақстан облысында 1995 жылы бірқатар аномалиялар анықталған.  комбинатының өнеркәсіптік ... 15 ... ... учакелері табылып, оның 13-і жойылды. Маңғыстау облысында Иранға жөнелтілетін метелл қалдықтарының ... ... ... Жамбыл облысында  АҚ-да 1995 жылы ылғал өлшегіштің нейтронды сәулелену көзі жоғалған. Кәсіпорындарда коммисия құрылып, бұл ... ... ... ... ... ... жүргізілуде. Солтүстік Қазақстан облысының территориясында Смирнов поселкесінің элеваторынан қуатты 200-3000 мкр/сағ. йондаушы сәулелер шығаратын ... ... ... ... ... ... кейбір құрлыс материалдардың түрлерінің радиациялық сапа сертификаты жоқ. Қарағанды облысында кәсіпорындар йондаушы сәулелердің көздерінде кезінде ... ... ... мен ... ... ... ... облысында кедендік бақылау жүйесімен бірлесе отырып жүргізілген тексеру нәтижесінде ... ... ... радиоактивті ластанған сым кабельдерінің шығарылуының 3 факторы тіркелген. [4]2.3. Радиоактивті заттардан қорғану.Радиоактивті заттардан қорғанудың ... ... бар. ... ... химиялық және биологиялық тәсілдері. Физикалық тәсіл. Бұл тәсілдің ұйғаруы бойынша, дер кезінде қол-аяқты денені жылы сумен жуып ... ... ... ... ... ... ... кию керек. Қатты радиоактивті элементтердің бөлшектерінің кішкентай түйіршіктері ішкі органдарға өтіп ... ... ... ... Екер кішкентай бөлшектер ішкі органдарға өтсе, олар тез арада ағзадан шыға қоймайды. Әсіресе ... ... ... ... ... және ... ... ағзаларға өтсе қауіпті ісіктер туғызуы мүмкін. Олар радиоактивті сәулелер таратады. Цезий тез еритін ... ... ... адам ... ... ... ... да үнемі иондалған сәулеленуді таратады. Радиоактивті стронцийдің бөлшектерін адам ... ... оңай ... ... кальциймен ығыстырып шығаруға болады. Тез еритің цезий  -  137 бөлшектерін ... ... ... үшін көп ... су ішу ... ... ... ағзалардан шығару үшін қымыздық сірке қышқылы мен лимон қышқылынкөп мөлшерде пайдалану керек. С,Д витаминің ішу өте ... ... ... ... ... ... Олар ... әрекетін күшейтіп жіберуі мүмкін. Бірақ кейбір адамдар уран ... ... ... жүріп күніне азды- көпті арақ ішіп жүрген. Ол адам күні ... ... Ал арақ ... оның ... ... ... баяғыда қоштасқаның ол жіпке тізгендей айтып беріп отырады. Біздіңше, азды-көпті арақ-шарап ішіп ... жөн ... ... ... ... және ... жолдары. Радияцияға қарсы қолданатын препараттарды радиопротекторлар деп аталады. Олар радиоактивті элементтердің бөлшектері ағзалардан шығару үшін неше түрлі ... ... ... Олар ... ... ... қалады. Иондалған сәулеленуді ем-дом ретінде пайдалануға болады. Дерттерге диагностика қою үшін де таңбаланған атомды пайдаланады. ... ... мен қан, ... ... ... ... ... де емдеу үшін бета-сәулесін пайдаланады. Адамдарды радияциядан ... ... ... алдында тұрған аса күрделі мәселе. Қазақстан Республикасында адамдардың денсаулығына өте үлкен ... ... ... ... ... ... ... да тұратын халықтардың денсаулығы қатаң бақылауға алынған. Осы айтылғандарды қорыта келе, радияция (сәуле) дертіне шалдықпау үшін халыққа, әсіресе, жеткіншіктерге радиоэкологиядан ... ... және ... беру ... ... ... ... Адамзат баласы осы кезде бұрын  -  сонды болып көрмеген орасан көп ғылыми ... ... ... мен ... дамыта түсуде. Оларды төтенше түрде дамуы биология ғылымдарына тікелей байланысты. Ол жаратылыстану ғылымдарының көрнекті ... ... Оның ... ... жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуын, оның эволюциялық жолмен ... ... ... жердің тіршілік иелері адамдар мен жануарлар өсімдіктер мен неше түрлі көзге ... ... ... ... ... ... ... сигнал хабарды дәл тіркейтін сезімтал машиналар мен ... ... ... ... ... кезде биологиялық ғылымдар орасан зор ілгерлеп, алға басты. Осы уақыттың ішінде тіршілік дүниесі адамдар, жан-жануарлар, өсімдіктер әлемі туралы көптеген ... бар. Тірі ... ... болу ... биохимиялық процестерін білеміз. Бірақ көптеген биологиялық көріністердің құпия сырлары әлі күнге дейін өз шешімін тапқан жоқ. [5]2.4. ... ... ... ... табиғи радиоактивтілігі оны құрайтын метерологиялық әртектіліктің түзілуімен ... ... ... ... ... радий мен торий қатарының элементтерімен және космостық сәулеленумен байланысты. Табиғи радиоактивтік фон әр түрлі болуы мүмкін: ірі су ... ... ... Арал ... ... ... 6-8 мкр/сағ болса, граниттік массадан тұратын территорияда 50-60 мкр/ сағ ... ... ... жер бетіне шығып жататын табиғи радиоактивті фон 18-22 мкр/сағ, ал күшті қазіргі тұңбалық түзілістердің табиғи радиациялық фоны 10-18 мкр/сағ ... ... ... ... ... радиациялық фондағы үлесі 3-8 мкр/сағ. 1995 жылы ... ... ... облысының Арықбалық және Сарытүбек мекен-жайларындағы барлық ғимараттарда радиоактивті газ радонның жоғары концентрациясы анықталған. ... ... ... екі ... ... ... (радонның концентрациясы 4000 Бк/куб м-ге жеткен, қалыпты ... 200 ... м. ... үкіметтік емес экологиялық ұйымдардың қызметін саяси, құқықтық негізде дамытуға да қолайлы жағдайлар жасалуда. , заңдарда жұртшылықтың қатысу ережесі, ақпарат ... ... ... ... ... аса ... емес ұйымдар қоршаған ортаны қорғау, экологиялық білім беру, радияциялық қауіпсіздік, ... ... ... ... ... ... Қаладағы ауаның ластануы, жердің тозуы мен шөлейттенуі, өндірістік және тұрмыстық қалдықтардың көбеюі, жер асты және үсті су ... ... ... ... Талас, Сырдария, Іле, Шу өзендерінің ластанған сулары ... ... ... ... ... Ауаның ластануы 15 қалада нормадан асып кеткен, Өскемен, Ленинагор, Алматы, Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Теміртау, Шымкент, ... ... ... т.б. бұрынғыға қарағанда қазіргі үлкен деңгейде болып отыр. Арал өнірінің 59,6 млн.-ға жері ... ... ... ... ... ... ... 300 шақырымға, ара қашықтығы 500 шақырымға дейін таралып жатыр. ... 20 ... ... ... өндіріс және тұрмыс қалдықтары жиналып қалған. Жыл сайын 14 млн. Куб м ... және 700 млн. ... ... ... олардың ішінде 84 млн. Тонна уландырғыш т.б. жиналады. Сонымен қатар зауыт, фабрикалар өндеген рудаларын өндіріс қалдықтарының 1-18 үйіндісі жалпы ... 56 млн. ... метр алып ... ... фоны 35 ... 3000 мкр/сағатқа жетіп, халық денсаулығын бұзуда. Қазақстанда АЭС құрлысын салу ... ... ... ... ... ... жиі қозғалатын. 1995 жылы бұл мәселе Үкімет басқармасында қайта қаралып, Оңтүстік Қазақстан облысында Шардара ... салу ... ... ... ... ... ел ... әлемдік өркениеттің бір бөлігі салынатын Қазақстанда атом электр станциясының болуы қажет. Тіпті, Балқаш ... ...  атты елді ... ... ... әңгіменің ұшы шығып жатыр. Бірақ, арнайы жұмыс жоспары жасалып, ... ... ... ... ... ластайтыны, өзен, көлдердің жағасында салуға болмайтыны тағыда дәлелденіп отыр. Шетелдерде, мәселен, Францияда электр энергиясының 90 пайызын АЭС өндіргенімен, есесіне адам ... ... ... ... ... АЭС құрлысын салмай-ақ, электр энергиясын өндірудің басқаша көдерін қарастыру қажет. Бұған қосымша бас қосуға қатысушылар жалғыз түйін  -  ... ... АЭС ... ... емес ... ... жасады.[4]2.5. Радиацияның пайдалы жақтары болуы мүмкін бе? Малина жас өсімдігіне  радиоактивтік зат енгізілгенде ол өсімдіктің сабағына, бұтағына, жапырақ ... ... ... ... ...  ... заттардың жылжуын, орын алмастыруын, санын, көлемін анықтауға мүмкіндік жасайды.Радиация өсімдіктер өнімін арттыруда ауыл шаруашылығында кең қолданылады. Тұқымдарды, картопты, жас ... ... ... ... сәулелену әсерін өткізеді. Радиация арқылы жаңа сорттарды шығаруға мүмкіндік жасалынады, әр түрлі зиянкестерді құртуға, тыңайтқыштарды егіс даласына және т.б. ... ... ... ... ... пайдаланады. Қант қызылшасын себер алдында сәулелену әсерінен ... оның ... 40% ... және ... қант 15-35%   --  ке ... жоғарылайды.Парникте өсетін редистің тұқымын себер алдында сәулелендіру нәтижесінде оның өнімін 25%-ке ... /320-400 кг ... ... ... даму ... жылдамдайды. Топыраққа әлсіз радиоактивтік затты салғанда өнім жоғарылайды. Егер сәулеленудің ... ... тірі ... зиян ... оның аз ... ... тіршілік жағдайын күшейтеді. Арнайы жасалған гамма  -  сәулелену құралы арқылы бір сағатта бір ... ... ... өткізуге болады. Тұқымды  сәулелендіру үшін оның сортын, ылғалдылығын және т.б. жағдайларды еске алады, яғни әр организмге радиация мөлшері оның ... ... ... ... ... заттар арқылы топыраққа салған тыңайтқыштардың қалай және қанша көлемде өсімдіктермен сіңірілетінін зерттеп біліп, өсімдіктердің өмірін зерттеп, агротехниканы дұрыс қолдану ... ... ...  -  32 ... ... ... ... салғанда өсімдікке тез сіңеді, ал ерітінді түрінде салғанда баяу, аз сіңеді.   Өндірісте жаңа бұйымдар жасау жағдайында үйкеліс ... ... ... ... ... Бұл ... ... өзіне шаңды тартып, бұйымдардың үстін шаң басып, ... ... ... ... Шаң ... ... үлкен зиян келтіреді: жаңа сырлаған бұйымдардың үстіне түсіп, олардың сапасын төмендетеді, оптика ... ... ... кедергі болады. Шаңмен күресу үшін және электрлік қасиеттің зиянды әсерін жою үшін жұмыс орнының қасына ... ... ... зат ... мөлшермен радиоактивтік сәулелену арқылы картоптың өсуін 2-3 жыл бойы ... ... ... картоп тамақтық сапасын сақтайды.   Шошқа ... ... өте ... ... құрт ... ) адам ағзасына түсіп, көбейеді және жаман ауру туғызады. Радиоактивтік сәулелену шошқа етіндегі трихинин құртын жояды ... ... ... ... ... жояды.Медицина препараттарын өндірісте залалсыздандыру үшін қолданады. Консерві өндірісінде қыздыру орнына тағамдық заттарды ... ... ... өндірісінде сұйық және ұнтақ тағамдардың сапасын анықтауда индикатор болып қолданылады. Балық, құс, мал етін, көкөніс тағамдары бұзылмас үшін ... ...   ... суын тұщы суға ... атом ... ... ... және тағы басқа тұқымдардың зиянкестерінің ұрығын және ересектерін ... ... ...  -  ... ... қолданылады.Химиялық заттардың сапасын арттыруда, өндіріс жағдайын бақылау мен автоматтандыруда, материалдарды заласыздандыруға, өңделген ... ... ... ... ... ... бұйымдардың тозып, ескіру құбылысын зерттеуде және толып жатқан жағдайларда радиоактивтік сәулелену кең қолданылады.   Радиоактивтік тәсілді қолдану ... ... ... ... ... арналған аспаптарды, құралдарды дайындайтын арнайы заводтар бар. Аспаптардың, құралдардың жаңа үлгілерін дайындау үшін конструктор бюролар құрылған.Радиоактивтік тәсіл автоматтық бақылаушы. ... ... ... сапасын сәулелену арқылы бақылауға қолданылатын тәсіл дефектоскопия деп аталады. Наждак қағазын дайындауда автоматтық бақылаушы кілейдің біркелкі қалың ... ... ... ... Кітап, түрлі қағаз басатын машинаның білік жұмырына ... жұқа ... ... ... біркелкілігін және қалыңдығын үздіксіз өлшеуде қолданылады.Металдың ішкі құрылысын көруге, металдан жасалған құбырдың ішіндегі сұйық және ұнтақ ... ... ... радиоактивтік заттардың (сәулелену) қолдануы ерекше. Ұнтақ заттардың (мысалы қант) қапқа толтырылған мөлшері счетчик арқылы ... ... ... темекіні толтыру мөлшерін анықтауда радиоактивтік сәулелену қолданылады.  Домна және мартен пештерінің ... дер ... ... ... ... Жер бетіндегі және ұшақ машиналардың двигательдердің тозуын сәулелену арқылы анықтайды.1903 жылы радий элементінің үздіксіз жылу ... ... ... ашқан.  Осы жылдан бастап, ең алғаш рет атом энергиясы бар екенін оқымыстылар тапты, оны адам өміріне қолдану тәсілдерін зерттеп, ... ... ...   Атом ... осы күнгі кең пайдаланып отырған көмір және мұнай, газ энергиясымен салыстырғанда олардың арасында айырмашылық тым ... ... ... ... ... ең ... ... 2 мың градусқа дейін көтеріледі. Уран ядросының бөлшектерінің ұшу жылдамдығында миллиондаған градусқа ... ... ... өмірі 70 жасқа тең болса, оның өкпесінің дозасы 16 рентген (тек атмосфера ауасымен тыныс алған жағдайда) және ... ... ... ... ұзақ уақыт болғанда 150-160 рентген. Бұдан ауылдық жердегі тұрғындармен салыстырғанда қала ...  ... ... ... анағұрлым жоғары.Тұрғын үйлер және өндіріс үйлерінің қабырғасы сыртқы гаммарадиациядан сақтағанымен, үй қабырғаларының өзі гамма  -  ... ... ... ... ... қалаларда сәулелену әсерінің деңгейі құрылыс материалдарда радиоактивтік элементтердің мөлшеріне байланысты деген ғылыми болжам бар. Бұл әсіресе үйлердің сыртын гранитпен ... ... ... ... әсемдегенде үйдің ауасындағы радиоактивтілік атмосфераға қарағанда 1-2 есе жоғары. Үйдің ... ... ... ашып ... 20 ... ішінде ауаның радиоактивтілігі 1,5-3 есе төмендейді. Сайып келгенде, біз  -  қазіргі жас мамандар, келер ұрпағымыздың ... ... да ... ... үшін ... ... яғни ...  -  Анамызды аялай білуіміз қажет. Ол үшін меніңше, әр адам баласы экологиялық білім мен тәрбие беру мәселелерін ... ... жөн. ... ... ... ... ... болса да, ол шаруашылықтың кейбір салаларында қолданылып келеді. Сондықтан біз еліміздің радиациялық жағдайын ... ... ... ... ... бізге білінбейтін  аз мөлшері барлық жерлерде бар. Сол себепті әр адам ... ... ... әдістерін білгені жөн. Терезені ашып, бөлмені желдету, химиялық қосылыс қалдықтарын ашық ауаға төкпеу, істен шыққан шамдарды сындырмай жерге көміп ... ... ... ... ... табылады.IV Пайдаланылған әдебиеттер  * З.Ж.Асқарова ,156 б,  Алматы, 2000.* Төлеубаев Б.Ә. , 125 б, ... 2008.* ... А. ,292-310 б, ... 2011.* ... ,218-250 б, Алматы, 2003.* Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. , 118 б,Алматы, 2009.  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстан туризмінің дамуындағы көліктің маңызы83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь