Түр. популяциялар құрылымы, динамикасы

Жоспар
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
а) Түр. Популяциялар құрылымы
ә) Популяция динамикасы
б) Популяция гомеостазы
ІІІ Қорытынды
І Кіріспе
Популяция – белгілі бір географиялық аумақта тіршілік ететін, шығу тегі бір, ұзақ жылдар бойы табиғаттағы санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын организмдер жиынтығы. «Популяция» ұғымы лат. popіlus – халық,топ деген мағынаны білдіреді.
«Популяция» терминін ең алғаш болып 1903 жылы дат генетигі Иогансен ұсынып, бір түрге жататын особьтар топтастығы біркелкі емес генетикалық қатынастар анықтайды деген түсінік берді.

«Популяция» ұғымы биологияда негізгі ұғымдардың бірі, ал популяцияны генетикалық, эволюциялық және экологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары ерекше бағытқа - популяциялық биологияға бірігеді.Популяциялық экология немесе демэкология осы бағыттың бір бөлігі болып табылады.
Г.А.Новиков популяцияға кең мағыналы түсінік берумен көзге түсті. Популяция табиғи немесе адамдардың іс-әрекетінің әсері арқасында үлкен және кіші территорияларға жалпы біріккен,бір немесе бірнеше биоценозда тіршілік ете алатын генетикалық туыстығы белгілі бір түрге жататын особьтардың жиынтығы деп қарастырды. Организмдердіің популяцияларын жан – жақты зерттеушіэкологтар С.С. Шварц, А.М.Гиляров, А.Я. Яблоков өз еңбектерінде популяцияға қазіргі тұрғыдан анықтама берді. Мәселен, Шварц «популяция дегеніміз орта жағдайларының өзгерістеріне ұзақ уақыт бойы өзінің тұрақты санын ұстап тұратын бір түрге жататын организмдердің элементарлы топтары дейді».
Әрбір түр белгілі бір территорияда - ареалда тіршілік етеді. Көбіне ареалдың әр жерінде орналасқан особьтар топтары бір- бірімен байланыса да алмай, шағылыса да алмай бөлектеніп өмір сүреді. Бұл топтардың саны түрдің санына, тарихи (филогенетикалық) жасына, ареалдың аумағына және басқа да себептерге байланысты. Популяция - тіршілік циклдары, морфологиялық бедгілері ұқсас, генефондары ортақ особьтар жиынтығы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Саданов А.Қ.,Сүлейменова Н.Ш.,Дәменова Н.С.,Махамедова Б.Я. «Экология және тұрақты даму» Алматы. Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2010 ж
2. www.kk.wikipedia.org
3. www.1referat.kz
        
        ЖоспарІ   КіріспеІІ Негізгі бөліма) Түр. Популяциялар құрылымыә) Популяция динамикасыб) Популяция гомеостазыІІІ ...   ...  -  ... бір географиялық аумақта тіршілік ететін, шығу тегі бір, ұзақ ... бойы ... ... тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын организмдер жиынтығы.  ұғымы лат. popіlus  -  халық,топ деген ... ... ... ең ... ... 1903 жылы  дат ... Иогансен ұсынып, бір түрге жататын особьтар топтастығы біркелкі емес генетикалық қатынастар анықтайды деген түсінік ... ... ...  ... ... негізгі ұғымдардың бірі, ал популяцияны генетикалық, эволюциялық және экологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары ерекше бағытқа - ... ... ... ... ... ... осы ... бір бөлігі болып табылады.Г.А.Новиков популяцияға кең мағыналы ... ... ... түсті. Популяция табиғи немесе адамдардың іс-әрекетінің әсері арқасында үлкен және кіші территорияларға жалпы біріккен,бір немесе бірнеше биоценозда тіршілік ете ... ... ... ... бір ... ... ... жиынтығы деп қарастырды. Организмдердіің популяцияларын жан  -  ... ... С.С. ... А.М.Гиляров, А.Я. Яблоков өз еңбектерінде популяцияға қазіргі тұрғыдан анықтама берді. Мәселен, Шварц .  Әрбір түр белгілі бір ... - ... ... ... ... ... әр жерінде орналасқан особьтар топтары бір- бірімен байланыса да алмай, шағылыса да алмай бөлектеніп өмір сүреді. Бұл ... саны ... ... тарихи (филогенетикалық) жасына, ареалдың аумағына және басқа да себептерге байланысты. Популяция - тіршілік циклдары, ... ... ... ... ортақ особьтар жиынтығы.Бір популяцияға жататын азғалар бір-біріне қоршаған ортаның факторлары немесе ... да ... ... ... ... кем әсер ... ... түраралық қарым - қатынастың барлық формалары кездеседі. Алайда популяцияда көбіне бәсекелестік және ... ... ... ... ... ... Популяциядағы өзіндік түр іші қарым қатынастары - бұл ұрпақ әкелуге қатысты байланыстар; әртүрлі жынысқа жататын особьтар арасындағы және ата - ... мен ... ... ... ... сонымен қатар популяцияның негізгі қасиеті - олар үнемі өзгерісте, қозғалыста ... Бұл ... ... ... ... құрылымдық - функционалдық ерекшелігіне әсер етеді. Тірі материяның ұйымдасу жүйесінде популяциялық деңгей ерекше орын ... ... ... ... элементарлық бірлігі болып табылады. Екінші жағынан популяция эволюциялық процестің элементарлық бірлігі.Қазіргі көзқараста популяцияны эволюциялық процестің ... ... ... қарастырады. Осы бағыттағы популяцияның ең негізгі критерийі ... ... ... түрде алмасуға қабілеттілігі. Генетикалық информация  -  панмикция деп аталады.Популяциядағы әр түрлі түрлердің аумағын ...  -  ... ... ... осы панмикция критерийі анықтайды.  ІІ Негізгі бөліма) Түр. Популяциялар құрылымы.  Түр  -  түр ... ... ... бірлік, оның эволюциясындағы сапалы кезең болып саналады. Ол  тұқым қуалайтын ... ... ... ... бар, бір  -  ... ... ... ұрпақ бере алатын, белгілі бір тіршілік жағдайына бейімделген абиотикалық, биотикалық ортамен белгілі қарым -  қатынаста ... ... ... бір ... ... ... ... түр белгілі бер территорияда (ареалда) тіршілік ете отырып сол территорияда популяциялар жүйесі ретінде көрінеді. Түр ... ... ... ... ... бөлшектенген болса популяциялар арасындағы алшақтық та соғұрлым жоғары болады. Алайда түрдің популяциялық құрылымын оның биологиялық ... - ... ... белсенділігі, табиғи кедергілерді, тосқауылдарды жеңе білуі және т.б. анықтайды. Егер түр мүшелері үлкен кеңістікте үнемі қозғалып, араласың жатса ... түр аз ғана ... ... ... түр ... ... ... (миграция) қабілеттілігімен әдетте солтүстік бұғылары, Африка саванналарындағы тұяқты жануарлар ерекшеленеді. Олар маусымдық көшіп-қону кезінде жүздеген шақырым жерлерді ... ... ... ... ... ... ... әдетте, үлкен географиялық тосқауыл, бөгеттер - үлкен өзендер, тау жоталары т.б. ... ... ... ... жағдайда түрдің құрамында ландшафттың мозайкалығын білдіретін көптеген майда популяциялар құрылады. Мозайкалық - қауымдастықтың кеңістікте көлденең таралуы. Өсімдіктер мен аз және баяу ... ... ... саны ... ... ... ... болады. Мысалы, мұндай түрлердің таулы аудандарда жазық жерлермен салыстырганда территория бойынша бір-бірінен алыстап, бөлінуі жоғары. Кейде түрдін кішкентай ареалда ... етуі ... ... емес, ағзаның мінез-құлқьша да байланысты. Мысалы, аюлар өздері тіршілік етіп жатқан жерге бауыр ... ... ол ... ... ... ... ... ареалда бір-бірінен кейбір қасиеттері бойынша өзгешеліктері бар көптеген майда топтар болып тіршілік етеді.Көршілес ... ... ... өмір сүру ... әртүрлі. Кей жағдайда олар тіршілік етуге қолайсыз жерлермен бір-бірінен оқшауланса, кейде ... ... ... ... ... өзен аңғарлары мен оазистерде) бір жерге көптеп шоғырланған.Бір түрге жататын популяциялардың ішінде шекаралары жақсы ... және ... анық ... ... тіршілік ететін популяциялар да болуы мүмкін. Көпшілікке белгілі, астық тұқымдастардың зиянкесі тасбақалы қандала жұмыртқаны жарып шыққан сон 2,5-3 айдан кейін ... ... ... жүздеген шақырым жердегі тау етегіндегі ормандарға ұшып, қоныс аудару басталады . Ол жерде олар келесі көктемге дейін ... дан ... ... ... ... ... Ұшу ... особьтардың қоңдылығына байланысты. Нәтижесінде қыстап шығатын бір жерде әртүрлі жерлерден ұшып келетін қандалалар араласып ... Ал ... ұшу ... ... ... ... болады. Осыған байланысты үлкен кеңістікте особьтардың үнемі қозғалуы және бір-бірімен ... ... ... да ... ... ... бола ... Сондықтан түр ішінде популяциялар әртүрлі көлемдегі топтар ретінде кездесуі мүмкін.Популяциялар арасында жекелеген особьтардың алмасуы ұдайы немесе ... ... ... Қарғалардың маусымдық көшуі кезінде жас құстардың бір бөлігі қыстайтын жерінде сол жердегі басқа особьтармен жүп түзіп қалып ... ... ... байланыстар бір нәтижеге, популяция арасындағы байланыстар басқаша нәтижелерге альш келеді. Мысалы, белгілі бір паразиттің ұзақ ... бойы әсер етуі ... ... ... ... ... өмір сүру ... өзгеруіне байланысты болуы мүмкін. Осы түрге жататын популяциялар арасындағы ... ... ... сипаттарының - санының, жастық құрамының, өлуі мен популяцияның өсу қарқындылығьшың өзгеруіне алып келеді. Популяциялар арасындағы байланыстар оларды бүтін бір түр ... ... ... ... ... ... ұзақ және толық оқшаулану әдетте жаңа түрлердің пайда болуына алып келеді.Кейбір популяциялар ... ... ... ... болады. Ол өзгешеліктер олардың тек топтық сипатына ғана емес, жеке особьтарының мінез-құлық, морфологиялық және Физиологиялық ерекшеліктеріне де ... ... ... ... ... ... ақ қояндар бір-бірімен түсі, дене мөлшері, ас қорыту жүйесінің ... ... ... ... ... Ямал ... ақ қояндардың аш ішектерінің ұзындығы Орал тауының орманды далаларындағы өкілдеріне қарағанда 2 есе ... Бұл ... ... қорек құрамындағы қатты азықтардың мөлшеріне байланысты.Тіршілік орталарының ... ... көп және ... ... ... ... болса, соғұрлым популяциялардың бір-бірінен өзгешеліктері көп болады.Генетикалық біртүтастығына және көбею түріне байланысты популяциялар: панмиктикалық (айқас ұрықтану), клонды және клонды-панмиктикалық (мысалы, ... ... ... ... ұрпақпен алмасады) болып бөлінеді.Популяциялар құрылымы - бір жағынан түрдің биологиялық қасиеттеріне негізделіп, екінші жағынан - ортаның абиотикалық факторлары мен ... ... ... ... қалыптасып құрылады. Популяциялар құрылымы тұрақты болмайды. Территориядағы особьтардың ... ... ... ... ... , ... , ... құлықтары және генетикалық ерекшеліктері бойынша ара қатынастары ... ... ... түрлік құрылымы. Ареалдағы әрбір түр популяциялық жүйені құрайды. Егер түрлердегі жеке особьтар арасыда тұрақты араласу және ауыспалық кең көлемде жүріп ... ... ... ірі ... ... ... ... қабілеті жо,ары болады. Мәселен, солтүстік бұғылары мен тлкүлері даму, көбею кезінде жүріп, орын ауыстырған жолының ұзақтығы 100 ... 1000 ... ... барған. Популяцияның биологиялық құрылымы. Популяция құрылымының негізгі көрсеткіші кеңістіктегі организмдердің бөлініп орналасуы, саны және ондағы особьтардың қасиеттері мен санының ...   ... ... ... ... ... жынысы, морфологиялық, мінез ерекшеліктері, қоршаған ортаның өзгерістеріне өздеріне тән бейімделушілігі және оған шыдау шегі болады. ... ... ... - ... ... ... ... ерекшеліктері. Ол тіршілік ортасының және түрдің биологиялық ерекшелігіне байланысты. Жылдың маусымы, популяцияның сандық мөлшері уақыт ... ... ... ... ... ... ... бірқалыпты, кездейсоқ және топтанып орналасады.Табиғатта особьтардың бірқалыпты орналасуы сирек кездеседі. Кездейсоқ (диффузиялық) орналасу көптеген өсімдіктерде, ясануарларда кездеседі. ... ... ... ... ... ... кездеседі, мысалы, сүтқоректілер табыны, құстар колониясы. Топтанып орналасу популяция үшін ... ... ... ... ... Жануарлардың ортаның қолайсыз жағдайларына немесе олардың даму циклдарына байланысты жылжып қозғалуын миграция деп атайды. Олар жүйелі (тәуліктік немесе маусымдық) ясәне ... ... су ... өрт, және т.б.) ... ... ... құстардың жылы жаққа ұшуы маусымдық миграцияжатады.Ценопопуляциядағы өсімдіктер әрқалай, кейде топтанып, ... ... ... ... ... субпопуляциялар түзеді. Мұндай топтанып орналасуда особьтардың саны, тығыздығы, ... ... ... айырмашылықтар болады.Жануарлардың қозғалуына байланысты территорияда орналасуы әр текті болады. Тіпті субстратқа бекініп тіршілік ететін ... ... ... ... ... ... ... Асцидияларда (су түбіне бекініп тіршілік ететін омыртқасыз жануар) өсіп келе жатқан колонияларының шеті басқа түрдің колонияларына жанасқан соң ... ... орай ... оны көміп тастайды. Егер бір түрге жататын колониялар кездессе, оның әрқайсысы көршісінің өсуін ... ... ... ... өсе ... ... ... кеңістікте орналасуына қолдау жасайтын инстинктер құстарда, сүт қоректілерде, кейбір балықтарда және ... ... ... ... ... күрделі кейбір жәндіктерде, өрмекшілерде, сегізаяқтарда және т.б. кездеседі. Кеңістікті пайдалануына байланысты ... ... ... екі ... ... бір ... ... ететін және көшт-қонып жүретіндер.Бір орнында тіршілік ететін ағзаларда өмірінің барлық кезеңі немесе негізгі кезеңдері ортаның ... бір ... ғана ... Мұндай жануарлар өзінің тіршілік етіп жатқан жерін ... ... Егер ... да бір жағдайлармен сол жерді тастап кетуге мәжбүр болса, кейінірек сол жерге қайтып оралады. Көптеген түрлер үзақ та алые миграциялардан ... ... ... ... ... келеді. Мұны экологияда  (ағылш. home -үй) деп ...             ... ... бір жұбы жыл ... ... үясына келіп қонатыны белгілі. Ал көгершіндерді іс жүзінде - хат тасу үшін пайдаланганы бәрімізге белгілі.Популяцияның ... ... - ... ... ... ара ... Популяциядағы жыныстардың ара қатынасы генетикалық зандар бойынша анықталады және ... орта әсер ... ... түрлерде болашақ особьтың жынысы ұрықтану кезінде хромосомдардыц комбинацияларының өзгеруі нәтижесінде анықталады.Жыныстық белгілері көбіне аталықтары мен аналықтарының морфологиялық (өлшемі, ... ... (өсу ... ... ... ... экологиялық және мінез-құлықтық айырмашылықтарын анықтайды. Мысалы, қан сорғыш масалар (Culicidae) тұқымдасына жататын масалардың ... ... ... ... ... мен кейбір буын аяқтылардың жеке даму кезеңіндегі ересек стадиясы) аналық ... ... ... ... тек ... шықтарды жалаумен, өсімдіктер шырынымен қоректенеді немесе тіпті қоректенбейді де. Табиғатта аналық особьтары көп ... ... де ... ... ... жарқанат) және керісінше аталық особьтары көп өлетін түрлерде де ... ... ... ... ... ... ... ұйқыдан сон аналық особьтардың үлесі популяцияның тек 20%-ын ғана құрайды. Сондай-ақ популяциядагы жыныстар ара қатынасына орта жағдайлары да әсер ... ... ... жыныс генетикалық факторларға емес, экологияльщ факторларға байланысты. Мысалы, Arisaema japonica өсімдігінің жынысы түйнектеріндегі қоректік заттар қорының жиналуына ... ... ... ... ... бар особьтар, майда түйнектерінен аталық особьтары өсіп ... Сары ... ... (Formica rula] + 20°С ... температурадағы салған жұмыртқалардан аталық особьтары, ал жоғары температурада - аналық особьтары Дамиды. Бұл ... ұрық ... ұрық ... ... ... ... ... олар тек жоғары температурада ғана белсенді болып, ... ... ... етеді. Ал ұрықтанбаған жұмыртқалардан жарғақ қанаттыларда тек аталық особьтар дамиды.Әсіресе популяцияның жыныстық құрылымына ... ... және ... (жынысты көбеюдің бір түрі - аналық ұрық клеткалары ұрықтанбай дами бастайды, эволюция барысында жеке жынысты және ... ... ... ... бір ... ... ... кезектесіп отыратын түрлерде жақсы байқалады. Дафнияларда (Daphnia magna) қолайлы температурада партеногенетикалық жолмен ... ... ал ... ... ... ... популяцияларда аталық особьтар пайда болады. Ал шіркейлерде қос жынысты ұрпақтың ... ... күн ... ... ... ... және т.б. әсер ... генетикалық құрылымы - особьтардың әртүрлі дәрежедегі генетикалық әр түрлілігімен сипатталады. Популяция особьтарындағы гендердің жиынтығын генефонд деп, ал бір ... ... ... ... ... генотип деп атайды. Генетика тұрғысынан, популяция - генотиптер жиынтығы.Генотип орта ... өз ара ... ... ... Фенотип - генотиптің орта жағдайларымен әрекетгесуі арқылы құрылатын особьтардың барлық ... ... ... , ... және мінез- құлықтық) жиылтығы.Вирустар мен микроағзалардан бастап жоғары сатыдағы өсімдіктер мен жануарларға дейінгі тірі ағзалардың бәріне тән қасиет - ... ... ... ... - ... ... жасанды жолмен тұқым қуалайтын генетикалық материалдың өзгеруі нәтижесінде ағзаның кейбір белгілерінің өзгеруі. Популяцияның жастық құрылымы. Жастық құрылым ... ... ... ... байланысты. Особьтардың жасы өскен сайын қоршаған ортаның әрбір факторларының шыдамдылығы заңды ... ... ... ... ... әртүрлілігі экологиялық әртүрлілікті тудырады. Орта қалыпты жағдайдан ... ... ... тіршілік етуге бейім топтары тіршілігін сақтап өмір сүреді.  Особьтың жастық қүйі  --  ... ... бір ... ... ... ... ... оскіндер тұқымдағы қорлық заттармен және фотосинтезәсерінен аралас қоректенеді;* ювенильдік өсімдіктер өздігінен ... ... ... ... ... имматурлық өсімдіктердің өркендері түптене бастайды;* өсімдіктің генеративті кезеңге ауысуымен тек ... ... ... ... ағзада ішкі биохимиялық және физиологиялық өзгерістер жүреді.Осы күйдегі популяциядағы ... ара ... ... ... спектрі деп атайды. Жастық спектр ағзалардың өлу және туылу белсенділігімен байланысты. ... ... ... ... ... ... өзгеруі мүмкін. Өйткені сыртқы факторлар туылу және өлу процестерін қадағалап отырады.Егер популяцияда барлық жастағы особьтар біркелкі мөлшерде болса ... ... ... ... ... қалыпты деп атайды. Егер популяцияларда кәрі особьтар көп болса оны регрессивті немесе өліп бара жатқан популяциялар деп, ал жас ... саны көп ... ... ... өсіп келе ... популяциялар деп атайды.Популяциядағы әр жастағы особьтардың сандық мөлшерін салыстыру үшін жастық құрылымының гистограммасы құрастырылады.Жастық құрылымға талдау жасау ... ... ... ... ... сандық мөлшерін білуге көмектеседі. Мұндай талдаулар ауланатын ... ... білу үшін ... ... жиі ... Егер ... алынган табиғи популяцияның жастық құрылымының көрсеткіштеріне ортаның әсері дәл ... ... ... ... бес ... аулауға болатын балықтардың мөлшері туралы дәлдігі жоғары болжамдар алуға болады.Популяцияның жастық ... ... ... жас ... оның ... ... барлық даму стадиялары мен фазаларын қамтиды (мысалы, жәндіктердің қуыршақтары мен личинкалары, өсімдіктер өскіндері).Жануарлар популяциясында үш ... ... ... ... алды ... ... ... (өндіруші) және костпродуктив  (өндіруден кейін). Жалпы өмірінің ұзақтығына қатысты әрбір жастың ұзақтығы әр түрде ... ... ... ... жас ... ... өмірінің үштен бір бөлігі келеді. Ал көптеген өсімдіктер мен жануарларда алғашқы жас тобы ұзақ болып келеді.Өсімдіктердің тіршілік циклын 4 кезеңге ... 11 ... ... бөледіТұқымды өсімдіктердің жастық кезеңдері мен күйлері:Популяцияның этологиялық (мінез-құлық) құрылымы - Жануарлар мінез-құлқы ерекшеліктерін этология ғылымы ... ... бір ... ... ... ... ... экологиялық немесе мінез- құлық құрылымы деп атайды.Популяциядағы жануарлардың мінез-құлқы түрдің қалай: жеке тіршілік ете ме, әлде ... ... ете ме - ... ... ... ету ... ... бірақ тіршілік циклының кейбір стадияларында ғана кездеседі. Түрдің өмір бойы жеке тіршілік етуі табиғатта кездеспейді. Өйткені онда ... ... - ... ... еді. ... кейбір бірге тіршілік ететін түрлерде өте әлсіз, ... ... ... ... ... ... кейбір су жануарларын айтуға болады. Оларда ұрықтану сырттай жүреді (сегізаяқ). Ал кейбір іштей үрықтанатын ... де ... және ... ... ... өте ... тек копуляция (шағылысу) кезінде ғана болады (хан қызы, кейбір қоңыздарда, т.б.).Жеке тіршілік ететін ... ... ... ... ... - көбею алдында, қысқы суықтан пана іздеген кезде ... ... ... ... күзде көптеп үйдің шатырының астында немесе басқа бір паналайтын жерлерде, жайындар мен шортан балықтар су ... ... ... ... ... ... ... екі багытта жүреді: особьтар арасында жыныстық байланыстың күшеюі және ата-аналары мен ... ... ... ... ... Осының негізінде популяциялар ішінде құрамы және бірге болу ... ... ... ... ... ... құрылуы қысқа да, ұзақ та уақытқа, кейде тіпті өмір бойына құрылады. Мысалы, полиғамды бұлдырық, саңырау құр ... ... ... ... да, ... ... жұп түзбейді. Кейбір үйректерде (бізқұйрық) қыс кезінде немесе миграция кезінде жүптар түзіп, аналықтары ұяларына ... соң ... ... ... ... Көптеген торғайларда жүптары балапандарының қанаттары қатайғанша бірге болады. Аққу, тырна, көгершіндерде жүптар көптеген жылдар бойы, кейде өмір бойы ... ... ... іздеу көбею алдында күрделі болып, Мінез-құлықтары да өзгереді (мысалы, шалғынпы қоңыздарда жүп құру ... ... ... , ... ... (қарақұрт) шағылысқан соң ағалықтарының налықтарына қорек болуы, құстарда үя салу және т.б.).Жұптарын іздеген кезде ... ... ... ... түседі. Аталықтары арасында төбелестер, ритуалды қимыл-қозғалыстар күрделеніп жиілейді. Сөйтіп, көбею алдында жануалар популяциясында ... ... ... күшеиіп - жұбын іздеу белсенділігі арта түседі.Семьялық тіршілік етуде ата-аналары мен ұрпақтары ... ... ... ... ... ... біреуінің жұмыртқасын басып шығару, жауларынан бірлесіп қорғану және т.б.). Құстарда балапандары үлкейгенше, аю, жолбарыс популяцияларында ... ... жыл ата- ... ... ... жасқа жеткенше тәрбиеленеді.Ұрпақтарын ата-анасының қайсысы күтуіне байланысты ... ... және ... ... ... Семьялық тіршілік етуде жануарлардың территориялдық мінез-құлқы анық байқалады: әртүрлі белгілер, өз территориясын белгілеу, т.б.Жануарлардың ... да ... ... ... етуі - колониялар, үйірлер, табындар. Олардың негізінде популяциядагы байланыстардың күрделене түсуі жатыр.Колония - жануарлардың бір жерде топтасып ... ... Олар ұзақ ... бойы немесе уақытша көбею кезінде ғана болуы мүмкін (мысалы, шагала, гагар, тупиктерде уақытша).Колонияның күрделі түрі - ... ... ... ... Бұл кейбір особьтардың тіршілігін сақтап қалуға әсер етеді. Мысалы, бір-бірін әртүрлі белгілер беріп ... және ... ... ... ... қаздар, шагала, қарлығаштар шулап жауларынан үяларын, балапандарын қорғап қалады. Ең күрделі ... ... ... - ... ... құмырсқаларда кездеседі (көбею, қорғану, ұя салу). Мұнда тіпті еңбекті бөлісу де байқалады.Үйір - жануарлардың уақытша бірігіп ... ... ... ... ... ... ... Мұндай бірігу құстарда, балықтарда, иттерде көп кездеседі.Қимыл-қозғалыстарын үйлестіру бойынша үйірлер 2 топқа бөлінеді:* ... ... үйір ... ... ... ... ... құстарда).* Көсемдері бар үйірлер (ірі құстарда, сүт қоректілерде).Табын - үйірлерге қарағанда біршама үзақ, түрақты тіршілік етеді. Мұндай топтардың негізін доминант-багыныштылық ... ... ... бір түрі - уақытша немесе біршама уақытта түрақты көсемдері бар ... ... - бұл ... топ ... Табынның миграциясын, қоректенетін жерді және т.б. қасиеттерін көсемдері анықтайды.Көсемдіктің биологиялық маңызы - жеке особьтардын тәжірибесі бүкіл топқа пайдалы болуында.Топ ... - ... ... ету ... ... физиологиялық процестердің қалыпты жүріп, өміршеңдігінің артуы. Топта ... ету ... және ... ... бойынша жануарлар ағзасындағы көптеген физиологиялық процестерге әсер етеді. Особьтарды жеке ... ... ... ... ... ... зат ... процестері өзгеріп, өміршеңдігі нашарлай түседі. Мысалы, қойлар ... жеке ... ... ... ... алуы жиілей түседі де, отарға қосылғанда қалпына келеді. Жарқанаттарда колониядан жеке қыстап шыққанда зат алмасу процесі тез жүріп, ... көп ... алып ... ... ... жарқанаттар көбіне өліп қалады.Топ эффекті жеке тіршілік ... ... ... Егер ... ... ... ... басқа түрлермен қосса, оларда тпіркену, бір-бірімен соғысу жиілеп көптеген физиологиялық көрсеткіштері оптимумнан ауытқи бастайды. Мысалы, ... ... жеке ... ... ... салыстырғанда топта оттегіні 134% -ға көп паидаланады.ә) Популяция ... - ... ... ... ... және ... ... механизмдерін зерттейтін популяциялық экологияның бөлімі.Популяция динамикасының негізгі белгілеріне жататындар:* популяцияның сандық мөлшері - белгілі бір аумақтағынемесе көлемдегі ... ... ... ... ... - ... бір жер аумагындағынемесе көлемдегі особьтардың орташа саны;* популяциядағы туылу саны - белгілі бір уақыт ішінде ... ... ... болган жаңа особьтар саны;* популяциядағы өлу саны - белгілі бір кезеңдегіпопуляциядағы өлген особьтар саны;* популяция өсімі - популяциядагы ... ... ... ... ... айырмашылық;* өсу қарқьшы - белгілі бір уақыт ішіндегі ... ... ... белгілерді зерттеу популяция тіршілігінің заңдылықтарын, сәйкесінше жалпы экожүйедегі тұрақтылық негіздерін анықтауға мүмкіндік береді. ТуылымКөбею нәтижесіндігі уақыт бірлігінде пайда болған жаңа ... ... Тірі ... көбеюдің зор мүмкіншілігі бар. Мысалы, бактерия әрбір 20 минут сайын бөлінеді. Мұндай қарқындылықпен көбейсе, бір клетка 36 ... ... ... ... ... ... Сол ... бақбақ 10 жылдың ішінде егер бүкіл тұқымдары өссе, өз ұрпақтарымен бүкіл жер шарын қаптайды. Бірақ табиғатта іс жүзінде организмнің ... ... ... аспайды. Туылым немесе туылым жылдамдығы-популяция санының ұлғаюы белгілі уақыт аралығында ... және ... ... ... ал ... азаюы- өлім мен особьтердің эмиграциясына байланысты.Өлім  -  жітімБелгілі бір уақыт аралығында популяциядағы өлген особьтер саны. Бірақ популяциядағы организмдердің ... ... ... ... ... мен ... ғана емес, сонымен қатар олардың иммиграциясы мен эммиграция жылдамдығына, яғни ... бір ... ... популяцияға келген және кеткен особьтер санына да байланысты болады. Өлім-жітім туылымға қарама-қарсы шама. Популяцияның өлім ... ... бір ... ... особьтар санын көрсетеді. Өлім-жітімнің үш түрі бар. Бірінші түрі- бірдей жас кезеңдеріндегі өлім -жітім. Екінші түрі - дамуының ерте кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... особьтардағы өлімнің жоғарылауын сипаттайды.Популяцияның сандық мөлшері мен тығыздығы - популяцияның ... ... ... ... ... ... ... территориядағы немесе берілген көлемдегі особьтардың жалпы саны, яғни өсімдіктің немесе жануардың басының саны, ... ... ... ... өзен ... ... ... судағы, аймақтағы және т.б. ареалдардағы ағаштар немесе жануарлар саны.Кейбір жануарлардың санын әртүрлі әдістермен анықтайды. Мысалы, самолетпен немесе вертолетпен. Гидробионттардың ... ... ... (балықтар), микроскоптық организмдер (фитопланктон, зоопланктон) үшін арнаулы өлшегіш ыдыстарды қолданады.Адам популяциясының ... ... ... ... ... жүргізу жолымен анықтайды. Халықтың санын және құрылымын білудің экономикалық және экологиялық мәні зор.Популяция тығыздығы	Популяция тығыздығы оны ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Мысалы 1 га жерде 150 қайың немесе 1 м судағы 0,5 г циклоп - осы түрдің ... ... ... ... ... ... ... бірлігіне келетін особьтер саны, мысалы, тұрғындар тығыздығы- бір ... ... ... адам саны ... ... үшін бір литр ... ... көлем бірлігіндегі особьтар саны.   Популяцияның тығыздығы аудандағы немесе көлемдегі особьтердің ... емес ... ... ... яғни ... ... халықтың, ағаштың, жануардың немесе көлем бірлігіндегі микроскоптық балдырлардың орташа ... ... ... биотикалық потенциал тән, яғни, белгілі бір уақыт аралығылда популяциядағы ... ... ... ... ... Әртүрлі ағзаларда биотикалық потенциал әрқалай. Көбеюдің жоғары потенциалы бар ағза- дерге, мысалы, кейбір бактерияларды жатқызуға болады. Әрбір 20 минут ... жай ... ... ... Bacillus coli бактериялары қолайлы жағдайларда бүкіл жер шарын 36 сағатта игеретін еді. Ал 7,5 млрд-қа дейін спора түзетін жауын саңырауқұлағы ... ... ... Жер бетін басып қалатьш еді.Биотикалық потенциалдың мөлшері әр түрлі түрлерде әрқалай. Мысалы, еліктің аналығы бүкіл өмірінде 10-15 лақты ... алып ... ... ... (Trichinella spiralis) - 1.8 мың жұмыртқа салса, бал арасыньщ аналығы - 50 мың жұмыртқа, ал ... (Mola mola) 3 ... ... ... Бұл ... биоткалық потенциалы мұнан да жоғары, өйткені дамып келе жатқан ... мен ... ... ... ... өліп ... бойынша популяцияның осылай өсуін көрсететін қисық сызықты экспоненциалды деп атайды. Сонымен, қолайлы жағдайларда әрбір түрдің сандық мөлшері экспоненциалды ... ... ... ... қабілетті. Сандық мөлшердің геометриялық өсу қарқынын экспоненциалды өсу деп ... ... ... ... ішкі тұрақтылығын өз механизмдері арқылы реттеуін гомеостаз, ал популяцияның сандық мөлшерінің орташа шамадан ауытқуын олардың ... ... деп, ... ... бір ... ... өз ... бір қалыпта ұстап тұруын атайды. Әрбір жүйенің тіршілік етуі - оның құрамы мен құрылымы, ішкі ... және ... пен ... өзгерісі өзін-өзі реттеу арқылы жүзеге асып отырады. Өзін-өзі реттеу - ... ... ... ... орта жағдайларында тіршіліктерін сақтап қалу үшін бейімделуі, ыңғайлануы. Популяцияның ... ... ... тең екі күш ... ... асып ... Бір ... бұл популяция санының өсуіне алып келетін барлық факторлардың жиынтығын құрайтын биотикалық ... ... жаңа ... қоныстану, қорғаныс механизмдері, т.б.), ал екінші жағынан - популяция санын азайтатын факторлар жиынтығы (судың, қоректің тапшылығы, ауа-райының қолайсыз жағдайлары, жыртқыштар, ... ... ... ... ... өсуі, азаюы немесе бір қалыпты болуы биотикалық ... мен орта ... ара ... байланысты. Түр популяциясы санының өзгеруі  --  оның биотикалық потенциалы мен ... орта ... ... ... ... нәтижесі.Реттеуші факторлар әсерін ағзалардың түраралық және түріші қарым-қатынастары деңгейінде қарастыруға ... ... ... ... жыртқыш-жемтік, иесі- паразит, бәсекелестік қарым-қатынастары жатады. Бәсекелестік популяция іші гомеостазының негізінде жатыр. Ол ... және ... ... болуы мүмкін. Қатты формасы особьтардың өліміне алып келеді. Мысалы, орман қауымдастықтарында өскін кезінде 1 га ... ... ... бірнеше жүз мың особы кездеседі. Қылқан жапырақты ағаштардың саны 100-120 жылдан кейін, жапырақты ағаштар саны 50-70 жылдан соң 1 га ... ... 1000 ... ... ... жүзден аспайды. Көпшілігі бәсекелестік әсерінен өледі.Жануарлар әлемінде түріші күресі каннибализм (өзі сияқтыларды жеу) ... ... ... ... ... ... ... кемірушілерге, жәндіктер личинкаларына, алабұға, шортан балықтарына тән.Тығыз популяцияларда сандық мөлшердің реттелуінің ... ... ... ... табылады. Егер популяцияға күшті тітіргендіргіш әсер етсе, популяция оған ... ... ... Табиғатта стресстіц көптеген түрлері бар:антропикалық, жүйкелік-психологиялық, шуыл әсері және т.б.ІІІ ҚорытындыБіз осы ... ... ... ішкі ... әр популяцияны жеке алып қарадық. Қорытынды ретінде популяциялар арасындағы қарым-қатынас жайла айта ... ... ... ... ... ... түрге бөлінеді. Симбиоз. Екі түрге жататын организмдердің ... бір ...  еш зиян ... ... ... пайдалы тіршілік етуі. Мәселен, құмырсқа мен өсімдік биті, отшельник шаяны мен актиния арасындағы селбесіп тершілік ету осы ... ... ... ... ... балдыр мен саңырауқұлақтың селбесіп тіршілік етудің көрінісі болып табылады. Комменсализм. Немесе арамтамақтық құбылыс. Бұл симбиоздың бір формасы ретінде белгілі. ... бір ... ... ... ... ... ... отырып, оғпн ешбір зиян келтірмейді. Ал кейд, екінші организм біріншісін қозғау ... ... ... ... де ... ... ірі ... желбезегінде ұсақ балықтар еркін тіршілік етуге бейімделген. Егер де комменсалдар бір біріне зиян келтіре бастаса, оның ... ... ... ... ... түседі. Мутуализм. Әр түрге жататын организмдер бір біріне қолайлы жағдай туғыза отырып селбесіп тіршілік етеді. ... ... орын ... ... ... ... тарату құбылысы. Аллеопатия. Бұл организмдердің денесінен өзіне тән ... ... ... ... қарым қатынас жасау жолы. Яғни, өсімдіктерден бөлінген заттар басқа жануарларға теріс немесе ... әсер ... ... ие ... ... ... ... иісі көмтеген өсімдіктерге теріс әсерін тигізетін болса, ал ... ... ... өсуін тежейтін көрінеді.Паразитизм. Паразитизм бір түр өкілінің екінші бір түр өкілін қорек немесе тіршілік ... ... ... ... ... ... Жыртқыштық. Жыртқыштық түрлер арасындағы қарым қатынастың  ең жоғарғы формасы болып табылады. Ол ... ... т.б. ... үшін бірін бірі өлтіру, қуу, жеу арқылы көрініс береді.Пайдаланылған ... ... ... ... ... Б.Я.  ... ... ұлттық аграрлық университеті, 2010 ж2. www.kk.wikipedia.org3. www.1referat.kz  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы экология175 бет
Популяциялардың динамикасының генетикалық факторлары. Мутациялық құбылыстар4 бет
Популяцияның динамикалық, статикалық қасиеттері. санын реттеу4 бет
Харди – Вайнберг заңы. Популяциялар динамикасы4 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет
Демэкология - популяциялар экологиясы8 бет
Популяция жайлы7 бет
Популяция экологиясы - Дэмэкология10 бет
Популяциялар экологиясы - демэкология5 бет
Экология даму тарихы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь