Бюджет және бюджетті жоспарлау

Жоспар
Кіріспе. 3
1 Бөлім. Бюджет түсінігі және оның түрлері мен функциялары 5
1.1 Бюджет туралы түсінік 5
1.2 Бюджет түрлері мен деңгейі 9
1.3 Бюджеттің функциялары 14
1.4 Бас және функциялық бюджеттердің құрылымы 17
2 Бөлім. Кәсіпорын бюджеті және бюджетті жоспарлау 19
2.1 Бюджетті жоспарлау мен болжаудың ролі және мақсаттары 19
2.2 Кәсіпорын бюджетін қалыптастыру әдісі. 25
2.3 Кәсіпорын пайдасы бойынша бюджеттік міндеттің орындалуын факторлық талдау 31
Қорытынды. 35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 37
Кіріспе.
Үшінші мыңжылдықтың табалдырығын аттау тұсында отандық бухгалтерлік есеп жүйесін халықаралық нормаларға сай бейімдеу өз жалғасын табуда. Ұлттық бухгалтерлік есеп жүйесін реформалау саясатының негізгі мақсаты оны нарықтық экономика мен қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттар талаптарына сәйкестендірілуін қамтамасыз ету болып табылады. Еліміздің экономикасы өркениетті елдер санатынан көрінуі шынайы ақпараттар желісінің қалыптасып қосымша қаржы көздерін жұмылдырудың нақты шараларын жүзеге асыруына тікелей байланысты.
Басқару есебінің осы тұрғыда атқаратын ролі мен маңызы орасан, себебі материалдық өндіріс салаларының кеңінен етек жайып, экономикалық әлеуметтік ахуалымыздың даму процесінің өзегі болған жағдайда өндірілген өнімнен неғұрлым үнемді шығын жұмсай отырып мол пайда табу өмірдің негізгі өрнегі болары сөзсіз.
Осыған орай, басқару есебінің ақпараттық құрал ретінде өндірісті басқару жүйесінде аса маңызды мәліметтермен қамтамасыз ете отырып оңтайлы да, ұтымды шешім қабылдаудың бірден бір құралы.
Қазіргі уақытта басқару есебінің бюджеттеу, сараптау, бақылау, жоспарлау жұмыстарын жүргізетін кез келген ұйым үшін менеджерлердің басқарушылық біліктілігін жетілдіру мен басқару есебін жүргізе білу қажеттілігі арта түсті. Оған қоса, нарықтық экономика Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының талаптарына сай халықаралық нарық деңгейіне шығу үшін экономикалық дамудың көптеген концепцияларын қайта қарауды талап етеді.
Халықаралық есептілік стандарттарының талаптарын тірек ететін, дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, менеджерлер басқарушылық шешімдер қабылдар кезде көбінесе басқару есебінің маңызды құрамдас бөліктері болып табылатын теориялық білім мен жоспарлау, нормалау және бюджеттеу, сараптау, бақылау және басқару сияқты жедел басқару ақпараттарының ішкі есебіне сүйенетіні белгілі болып отыр.
Басқару есебінің механизмін қалыптастыру жолдарын қарқынды түрде іздестіру, осы саладағы фундаменталдық ғылыми бағытты дамытып қана қоймай, сонымен қатар дайындау жабдықтау, өндіру, өткізу мен сату процесстерін дамытуға да әсерін тигізеді.
Басқару есебінің мақсаты – күн өткен сайын азайып келе жатқан тауарлық материалдық қорларды үнемдеу әдістерін тауып, ұйым мен фирмалардың бәсекелестікке қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін, өндірістік шығындарды азайтып, табысын көбейту.
Басқару есебі бойынша ұсынылатын ақпараттарға баса назар аудару, өндірісті басқару тиімділігіне, өткізу мен сатудың сәттілігіне тиісті әсерін тигізіп қана қоймай, менеджерлердің әрбір процесс бойынша уақытылы басқарушылық шешімдер қабылдауына ықпал етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Басқару есебі» В.Л. Назарова, М.С. Жапбарханова, Д.А. Фурсов, С.Д. Фурсова;
2. «Басқару есебі» А.К.Ержанов, Ә.К.Айтанаева, Г.Ш.Жұманова, М.С.Баянова, Ә.Е.Иматаева;
3. «Басқару есебі» К.Т. Тайгашинова;
4. Интернет желісі.
5. Қазақ Совет Энциклопедиясы;
6. Қаржы экономикалық сөздік.
        
        Қазақстан  Республикасының  Білім және Ғылым министрлігіЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БАСҚАРУ АКАДЕМИЯСЫ-ЕВРАЗИЯ НАРЫҚ ИНСТИТУТЫ 2539365106680	 кафедрасыКУРСТЫҚ ЖҰМЫСТақырыбы: ... және ... ... ... ... ... Н.А. ...  2013ЖоспарКіріспе.	31 Бөлім. Бюджет түсінігі және оның түрлері мен функциялары	51.1 Бюджет туралы түсінік	51.2  Бюджет түрлері мен деңгейі	91.3 Бюджеттің функциялары	141.4  Бас және ... ... ... ... ... ... және бюджетті жоспарлау	192.1 Бюджетті жоспарлау мен болжаудың ролі және мақсаттары	192.2 Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... бюджеттік міндеттің орындалуын факторлық талдау	31Қорытынды.	35Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:	37Кіріспе.Үшінші мыңжылдықтың табалдырығын аттау тұсында отандық бухгалтерлік есеп жүйесін халықаралық нормаларға сай ... өз ... ... ... ... есеп ... реформалау  саясатының негізгі мақсаты оны нарықтық экономика мен қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттар ... ... ... ету ... ... Еліміздің экономикасы өркениетті елдер санатынан көрінуі шынайы ақпараттар желісінің қалыптасып қосымша қаржы көздерін ... ... ... ... асыруына тікелей байланысты.Басқару есебінің осы тұрғыда атқаратын ролі мен маңызы орасан, себебі материалдық өндіріс салаларының кеңінен етек ... ... ... ... даму ... ... ... жағдайда өндірілген өнімнен неғұрлым үнемді шығын жұмсай отырып мол пайда табу өмірдің негізгі ... ... ... ... ... есебінің ақпараттық құрал ретінде өндірісті басқару жүйесінде аса маңызды мәліметтермен қамтамасыз ете отырып оңтайлы да, ұтымды шешім қабылдаудың бірден бір ... ... ... ... бюджеттеу, сараптау, бақылау, жоспарлау жұмыстарын жүргізетін кез келген ұйым үшін менеджерлердің басқарушылық біліктілігін жетілдіру мен ... ... ... білу ... арта ... Оған қоса, нарықтық экономика Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының талаптарына сай халықаралық нарық ... шығу үшін ... ... көптеген концепцияларын қайта қарауды талап етеді.Халықаралық есептілік ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, менеджерлер басқарушылық шешімдер қабылдар кезде көбінесе басқару есебінің ... ... ... болып табылатын теориялық білім мен жоспарлау, нормалау және бюджеттеу, сараптау, бақылау және басқару сияқты жедел басқару ақпараттарының ішкі ... ... ... ... отыр.Басқару есебінің механизмін қалыптастыру жолдарын қарқынды түрде іздестіру, осы саладағы фундаменталдық ғылыми ... ... қана ... ... ... ... жабдықтау, өндіру, өткізу мен сату процесстерін дамытуға да әсерін тигізеді.Басқару есебінің мақсаты  -  күн ... ... ... келе ... ... ... қорларды үнемдеу әдістерін тауып, ұйым мен фирмалардың бәсекелестікке қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін, өндірістік ... ... ... ... ... ... бойынша ұсынылатын ақпараттарға баса назар аудару, өндірісті басқару тиімділігіне, өткізу мен сатудың сәттілігіне ... ... ... қана ... ... ... процесс бойынша уақытылы басқарушылық шешімдер қабылдауына ықпал етеді.1 Бөлім. Бюджет түсінігі және оның түрлері мен ... 1.1 ... ... ... даму ... ... ... қабілеттілігі кезінде, тауар өндіруші кәсіпкер тек қана дағдарыстан аман қалуды ойламай, пайда табуды да жоспарлауға ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін, кәсіпкер өнім өндірудегі бағытын анықтап, фирманың қандай деңгейге жетуін қалайтынын жоспарлауға міндетті.Заманауи нарқында көптеген ... ... үшін ... табу ... ... ... саналады, бірақ ол жалғыз ғана мақсат емес, көп ... бірі ... Кез ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету дегеніміз, ол өндірілетін өнімнің ... мен ... ... ... сату ... ... табыс табу, сауда белгісінің танымал болуын қамтамасыз ету, ... ... ... берушілер мен сатып алушылардың алдында атағы мен мансабын аяқ асты еткізбей сақтап қалу.Өндірілетін өнім сапасын сақтау ... оның ... ... ... дизайнына дейін бар, инновациялық процесстер технологиясының заманауи талаптарын қамтамасыз ететін ғылыми тәжірибелік жұмыстар жасау үшін, фирманың тәжірибелік конструкторлық бюросының ... да аса ... ... саналады.Табыстың көбеюіне әсер ететін сұраныс пен сатуды ... ... алға ... ... ... және ... жағынан анық болуы, қысқа мерзімді жоспар жасауда ең басты мақсат болып саналады.Бухгалтерлік басқару есебінде бюджеттендіруді жоспарлау процесі деп ... ... ... ... ... ол ...  -  бұл тек бір жағдайды ғана емес, барлық кәсіпорынның қызметін ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді (бір жылға дейін) және ұзақ мерзімді (бір жылдан астам) болады. ... ... ... үш бес ... ... ... ...  -  ол шамаланған жұмыстарды орындау алдында құрылатын қаржылық құжат. Ол келешектегі қаржылық операциялардың болжауы.Бюджет  -  ... ... ... сай, не нәрсеге қол жеткізуге болатынын белгілеу.Бюджетті шығынның жеткен деңгейінен бастап, өнім бірлігіне жұмсалатын ... ... ... бекітілген нормаларын қатал сақтай отырып, бірнеше нұсқа етіп жасайды. Бюджет жасаудың арнаулы орталықтары бар.Бюджет жасауға зор ықпал беретін басты ...  -  ... ... шет ... орын ... ... күрт ... үздіксіз жаңарып тұратын бюджеттерді кеңінен қолдануға мәжбүр етті. Бюджет бір жыл ... ... ала ... ... ... ... соңында,  инфляция өзгерісі есепке алынып қалған уақытқа сай қайта қаралады. ... орын ... ... ... ... ... алынады. Ол өз кезегінде, келесі жылдың бірінші бақылау кезеңінің құбылмалы ... ... ... ... ...  -  тұрақты және айнымалы шығындарды шектеу жолымен, өнім ... орын ... ... яғни өнім өндіру көлемінің өзгерісіне сәйкес, оған жауап ретінде өзгеріп отыру үшін жасалған.Құбылмалы ... ... ... ... бюджетке салынған нақты қол жеткен деңгейдегі шығындардың нәтижесімен салыстырады. Дегенмен, төменде жеке айтылатын смета көлемінде орын алған ... ... ол ... ... Бұл ... келесі мәселелер маңызды болып саналады.* Құбылмалы бюджет кезең басында алдын ала есептелген өндіріс деңгейіне сәйкес бекітіледі. Бұл бастапқы ... ... ол ... ... деңгейіне сәйкес болу үшін өзгеріске ұшырайды.* Нәтижесі нақты шығындармен ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрі бар:* Дайындау бюджеті,* Шығындар бюджеті,* Сату бюджеті,* Шығыстар бюджеті,* Кірістер бюджеті.Дайындау бюджеті  -  ТМҚ ... ... ... ... шикізатпен, қажетті материалдармен қамтамасыз ету. Оны әрбір материалдық құндылық бойынша жеке жеке жасайды. Егер ұйым ұн ... ... ... ... онда ... ... ... он күндік, бір айлық қажеттілік көлемінің бюджеті сұрыптар бойынша жасалынады. Оған қоса әр ұнның сұрпы бойынша бюджет жеке ... ...  -  ... ... нормасын, жабдықьардың өнімділігін, еңбекақыны, дайын өнім өндірісін ... ... ... ...  - ... ... ... салық, ЖЗҚ бюджеті.Сату бюджеті  -  әрбір өнім түрі, сатып алушы бойынша жасалады, оның ішіне өз ... ... ... сату ... ... ақша ... ... де кіреді.Кірістер бюджеті - алынған жалпы кірісті, одан кейін таза табысты көрсетеді. Кірістер бюджеті бірнеше түрге бөлінеді.Бюджеттеу  - бұл өнім ... ... ... аса қатал талап.Бюджетті қолдану ұйымдарға келесідей артықшылықтар береді:* Ұйым қызметін бақылауға көмектеседі, жоспарсыз басқарушы жағдайды бақылай алмайды, ол тек қана ... ... ... ... ... нақтылығына және мақсаттылығына әсерін тигізетін жоспардың құрамдас бөлігі болып табылады.* Басқарушылық бақылаудың құрамдас бөлігі болып табылады, ... ... және оның ... ... ... бағалауға объективті негізін құрайды. Бюджет болмаса, өткен мерзімдегі көрсеткіштерді ағымдағы көрсеткіштермен салыстыруда қателесуге ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер төмен өндірістік жұмыстың нәтижесін қамтыса.* Бюджет кәсіпорынның әр түрлі бөлімшелерінің қызметтерін ... ... ... ... Ол жеке ... басқарушыларына тұтас ұйымға көңіл аударып өз қызметін жүргізуді үйретеді.* Бюджет  -  ... ... ... ... және ... жетекшілерін бағалайтын негізі, менеджерлердің жұмысы бюджетті орындау туралы есеп беру бойынша бағаланады; бюджет мәліметтермен нақты нәтижелері ... ... ... қай ... бұру ... екенін көрсетеді. Бюджеттің көмегімен ауытқудың талдауы жасалады.Бюджетті келесі түрлерге бөлуге болады:* Бас жоспар және жеке;* Икемді және ... ... ... ... ... ... ... бас бюджет деп аталады, бас бюджеттің негізгі мақсаты  -  жеке бюджет деп ... ... ... ... мен ... ... және ... қосу.Кез келген ұйымның бас бюджеті екі бөлімнен тұрады:* Операциялық бюджет. Ол ... ... ... ... ... ... мен ... баптарын бейнелейтін, табыстар мен шығыстарының жоспарын қамтитын бас бюджеттің бөлігі;* Қаржылық бюджет. Ол күрделі жұмсалымды, ақша қозғалысын және ... ... ... ... бас бюджеттің бөлігі.1.2  Бюджет түрлері мен деңгейіБюджеттік жүйе  -  мемлекеттің барлық қаржы жүйесінің маңызды құрамдық ... ... ... ... жүйе ... ... ретінде мемлекеттің орталандырылған ақша қорын  -  бюджетті-қалыптасу мен пайдалану бойынша заңды, жеке тұлғалар мен аймақтар арасындағы ... ... ... ... ... мен ... әдіс ... және сол қатынастарды басқару органдарымен қатысты. Басқаша айтқанда, барлық  деңгейдегі бюджеттер мен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры және ... ... мен ... ... ... бюджеттік қатынастар қосындысын жүйе деп түсіндіріледі.2005 жылы қаңтар айының 1 ... ... ... жаңа Бюджеттік кодекстің 6-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының ... жүйе ... ... ... ... мен деңгейлері кіргізілген:- республикалық бюджет;- облыстық бюджеті, республикалық маңызы бар қалалар мен астана бюджеті;- аудан бюджеті (облыстық ... бар ... ... ... сәйкес бюджеттің барлық түрлері мен деңгейлері дербес болып есептеледі. Бюджеттік жүйе құрылымында Төтенше мемлекеттік бюджет пен ... қор ... ... ... орталық орнын келесі қаржы жылға Қазақстан Республикасының заңымен бекітілетін республикалық бюджет алады. Республикалық бюджет салықтық және ... ... ... ... және ... саясаттың жалпы республикалық бағыттарын іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры ретінде анықталады.Қазақстан Республикасының ... қор ... ... ... ... мен ... емес активтердің мүлік түріндегі басқа да активтері құрайды. Бұл қордың қаражаттары ... ... даму ... қамту, қаржылық активтер мен басқа мүлік қорландыру, экономиканы шикізаттық сектордан тәуелділігін және ... ... ... ... ... ... жүйе қызмет атқаруының негізгі келесі қаржылық қатынастары:- мемлекеттің ... ... ақша қоры ... ... ... ... ... тыс саласының мекемелерімен бюджет тарапынан қаржыландыру жөнінде;- мемлекеттің халықпен бюджет кірісін қалыптасу және әр түрлі өтемақы төлеу мен ... ... ... ... қаржы-банк жүйесінің мекемелері арасында ;- мемлекеттің шетелдік мемлекеттермен.Қаржылық қатынастардың барлық бұл формалары мемлекетпен реттеледі, жетілдіріледі және белгілі принциптер мен құқықтық ... ... ... ... ... ... ынтымақтық, толығу, бірізділік, басымдылы, шынайшылық, жайдарылық, дербестік, жауаптылық, тиімділік және нәтижелілік принциптерге негізделеді, Бұл принциптер арасында басты болып ... және ... ... ... олар ... ... ұйымдастырудың да негізгі принциптері болып саналады.Ынтымақтық принцип  -  бюджеттік жүйенің ұйымдастыру  -  экономикалық орталықтандыру ... ... ... ... ... ... ... кірістер мен мемлекеттік шығыстар жалпы біріңғай жүйесі бар екені осы ынтымақтық принцип ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... бірлестігіне және жоспарлау мен әлеуметтік-экономикалық болжамдау өзара байланысына кепіл береді. Осы принциптің ... ... ... ... ... бюджет қаражаттарының қозғалысына тиімді бақылау жүргізіледі,Толығу принципі  -  бюджеттер мен ... ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштер негізіндегі кірістер мен шығыстар толық көлемінде болуын ... ... ... ... ... ... да ... мен шығыстар болуы тиісті емес. Бюджеттің толығу ... ... мен ... ... ... Бюджет-брутто мемлекеттің кірістер мен шығыстар бойынша барлық қаржы операцияларын көрсетеді. Ал бюджет-нетто тек қана бюджет баптарының қалдықтарын көрсетеді.Шынайшылық принцип деген ... ... ... ... мен ... ...  -  ... дамуының ортамерзімді жоспарлары және ортамерзімді фискалдық саясаттың ... ... мен ... ... ... ... ... шынайшылығы экономика ахуалы және өндіріс көлемін объективтік бағалау мен әлеуметтік  -  ... даму ... ... ... ... жүйесінің жайдарылық принципі бекітілген бюджет пән оны атқару есебі ... ... ... ... ... ... ... бюджеттердің тиімді іс  --  әрекетінің шарттары болып дербестік пен теңгерулік ... ... ... ... ... ... кірістері өзіндік қайнар көздерінің түсімдері арқылы қалыптастыру мен сол кірістер көлемінде ғана пайдалану бағыттары анықталуы ... Бұл ... ... әр ... ... ... түсімдерді тұрақты түрде бөлуін кірістіру мен олардың ... ... ... ... ... бюджеттердің кіріс пен шығыстары федерация мүшелерінің бюджеттеріне, ал федерация мүшелері өз кірістері және шығыстарымен федералды ... ... ... ... ... ... өз кірістері және шығыстарымен республикалық бюджетке кірмейді, яғни олар дербесті болады. Жоғары экономикалық және ... ... жету үшін ... ... ... ...  -  ... бірлікке жақын болуы қажет, себебі сол бірлік мүдделеріне ... ... ... ... екі ... ... жүйе ...  -  республикалық бюджет және жергілікті бюджеттер.Бюджеттік құрылым. Бюджеттік қатынастар мен бюджетаралық байланыстарМемлекеттің кәсіпорындар, мемлекеттік мекемелер мен ... ... ... ... бюджеттік қатынастар деп атайды. Бұл қатынастардың қаржылық қатынастар бөлігі ретіндегі ерекшелігі, ... олар ... ... бөліс процесінде болуынан, екіншіден, олар жалпы мемлекеттік мұқтаждықты қамтамасыз етуге арналған ақша құралдарының орталықтандырылған қорда ... және ... ... ... ...  -  ол елдің мемлекеттік бюджеті мен ... ... ... және ... өзара байланысының ұйымдастырушылық формалары.Бюджеттік құрылым елдің мемлекеттік құрылымдық формасымен анықталады және биліктің ... пен ... ... ... және жергілікті бюджеттерді құрастыру, қарау, бекіту мен ... ... мен ... бөлу ... ... реттейтін құқықтық нормаларға негізделеді. Бұлар бюджеттік жүйенің буындарын құрайды, ал ... ... ... ... ... ... ... іске асады.Бюджеттік процесті ұйымдастырудың негізі. Бюджеттік процестердің кезеңдеріҚазақстан Республикасында бюджеттік ... өз алды ... ... және ... ... ... процестің қатысушыларының бюджеттер мен Ұлттық қор болжамын жасау мен қарастыру, оларды бекіту мен атқару және бақылау жөніндегі әрекеттерін ... және ... ... іске ... көрсетеді.Егеменді мемлекеттің бюджеттік процесі әрекеттегі бюджеттік заңнамаларға сәйкес ұйымдастырылады. Республикада бюджеттік процесті ұйымдастыру ... ... ... тұтастық  -  оның маңында біріңғай құқықтық база, бюджеттік ... ... пен ... ақпаратқа қажетті бюджеттік құжаттар формаларының бірлігі және ақша жүйесінің бірлігі;- дербестік  -  оның маңында бюджеттік процеске ... ... өз ... өз еркі ... және сол ... ... ... қайнар көздері барлығымен және оларды пайдалану бағыттарын анықтайтын құқықпен қамтамасыз етуіне;- теңгерушілік  -  оның ... ... ... ... мен ... ... ... дұрыс тағайындалуында.Бюджет Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық ортамерзімді даму жоспары мен Республика Президентінің Қазақстан халқына арналған жылсайынғы Жолдауының есебімен құрастырылған аумақтардың даму ... ... ... процестің ұйымдастыруы бюджеттік жоспарлау бойынша өкілетті орган  -  Экономика және ... ... ... ... ... ... арналған бюджет саясатының негізгі бағыттары мен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Жоба жыл сайын Қазақстан халқына арналған Республика Президентінің Жолдауы, ортамерзімді әлеуметтік-экономикалық даму жоспары, аумақтардың даму ... ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштердің динамикасы, ақша-несиелік пен фискалдық саясаттың негізгі бағыттарының негізінде жасалады.Жалпы ... ... ... іске ... бюджеттік іс-әрекеттің келесі кезеңдерін құрайды:* Бюджет жобасын құрастыру;* Бюджетті қарау және ... ... ... ... ... ... есеп ... құрастыру мен оны бекіту [5].1.3 Бюджеттің функцияларыӨндірістік қызметті басқару жүйесі кәсіпорынның өндірістік ... мен ... ... ... қамтамасыз ететін құрылымдық элементтер мен өзара байланысты функциялардың жиынтығын білдіреді.Өндірістік қызметті басқару ең ... ... ... ... ... асырылады. Ол көп қырлы әрі әр түрлі объектілерді, қызмет түрлерін, міндеттерді және т.б. ... ... Бұл ... ... ... мына ... ... жіктеуге болады:* Ұйымның алдына қойған мақсатына қол жеткізуді қамтамасыз ететін операцияларды жоспарлау;* Әр түрлі қызмет ... және ... ... ... ұйым ... ... және жеке қызметкерлердің мүдделерін бір арнаға салу;* Өз ... ... ... жеткізу үшін барлық деңгейлердегі басшыларды ынталандыру;* Ағымдағы қызметті бақылау және жоспарлы тәртіпті ... ету;* ... ... мен оның ... ... ... орындағанына баға берудің негізі;* Менеджерлерді оқыту құралы;* Ақпарат және басқару;Жоспарлау  -  маңызы зор жоспарлы шешім әдетте бағдарламаны ... ... ... ал ... әзірлеу процесі мәні бойынша осы жоспарларды нақтылаушы болып ... ... ... ... ... ... ... нақтылай түседі, өйткені басшылар алдағы кезең жоспарлары нақтылыққа айналуы үшін ретімен толық жоспарлар жасауы керек.Үйлестіру  - әрбір ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып, бір біріне әсерін тигізіп отырады. Сондықтан да жеке қызмет түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің ұйымшылдықпен, яғни келісімге келіп жұмыс істеулерін үйлестіреді. Өндіріс жоспары маркетинг бөлімінің жоспарымен үйлестірілуі аса маңызды, яғни жоспарланған сату ... сай өнім ... аса ...  - ... жасау процесі тұтас ұйымның да, жауапты орталықтардың да мақсаттарын жүзеге ... ... ... аса ... ... ... ... Әрбір басшы өзінің жауапты орталығының қызметінен қандай нәтиже күтетінін анық ... ... ...  -  оны ... яғни ... сәтінде қалаулы нәтижелер туралы есеп беруді білдіреді. Мұқият әзірленген бюджет  -  ең ... ... ... ... қол ... ... ... өйткені ол өзіне әзірлену кезінде болжам жасалған ... ... ... баға ... де қосады.Нақты деректерді бюджетпен салыстыру қай салаға назар аударып, әрекет ету керектігін көрсетеді. ... ... мен ... нәтижелерінің арасындағы ауытқудың талдау мыналарға мүмкіндік тудырады:* Бірінші кезекте назар аударуды талап ететін ... ... ... Бюджетті әзірлеу процессінде қарастырылмаған жаңа мүмкіндіктерді анықтау;* Бастапқы бюджеттің біршама деңгейде нақты еместігін көрсету.Бағалау. Ай ... ... ... ... жыл бойы ... алынады. Бір жылдың нақты деректерімен бюджетті салыстыру әрбір жауапты орталықтар мен ... ... ... ... ... Бірқатар ұйымдарда менеджерлердің сыйақысы оның жауапты орталығы бойынша жағымды ауытқуының белгілі бір проценті ретінде есептеледі.Басшылардың жұмысы әдетте олардың сметаны орындаудағы ... ... ... ... өз ... ... ... белгіленген мақсатқа жетудегі қабілеттеріне қарай сыйақы тағайындалады.Оқыту  -  ... ... ... да ... ... Бюджетті жасау әркімнің өз бөлімшелерінің қызметін толық зерделеп, басқа жауапты орталықтармен қалай ... ... ... ... мүмкіндік тудырады. Өз саласының жылдық бюджетін әзірлеуде тәжірибесі бар әрбір адам бұл процесстің үйретуші жағын ... ... ... бақылау үш сатыдан тұрады:* Жоспарлауға әзірлеу;* Жоспарлау;* Бақылау.Жоспарлауға әзірлеу -  жеке ... мен ... ... ... ... аса ... ... Фирманың мақсаттары мен саясаты бастан аяқ баян етілуі керек, өйткені әр түрлі ұйымдардың мақсаттары әр қилы ...  -  ... ... ... ... іріктеуден басталады. Көптеген кәсіпорындар үшін бұл бәсеке аумағы мен клиент санын қоса ... ... қол ... ... сату ... болуы мүмкін. Бақылау   - не жоспарланды  және нақты не болды, осылардың арасында  ... ... ... ... ... ... жүзеге асырмас бұрын, ең алдымен қол жоспар болуы шарт. Бақылау ... іс пен ... ... ... ... ала ... белгілі бір саладағы ауытқудың аясынан шығып кеткенде жүргізіледі. Бюджеттік ... ... ... жоспарлы шамамен салыстырады.1.4  Бас және функциялық бюджеттердің құрылымыБас бюджет тұтас ұйым бойынша барлық бөлімшелер ... ... ... ... ... және ол екі негізгі бюджеттен  -  оперативті және қаржылық бюджеттен тұрады.Бюджеттік жоспарлауға жататындар: барлық ... ... ... ... ... ... қолданылатын көрсеткіштерді анықтау, жаңа жағдаймен байланысты жоспардағы ықтимал өзгерістерді талқыға салу, ұсыныстарды ескеріп, жоспарға ... ... ... ... түрлерін атап көрсетуге болады:* Бас жоспар және жеке* Икемді және тұрақтыБас бюджет кәсіпорынның ... ... ... ... ... Бас ... негізгі мақсаты жеке бюджет негізінде бөлімшелерінің сметалары мен жоспарларын біріктіру және жинақтау.Бас бюджетті жасау нәтижесінде мыналар ... ... ... ... пен ... ... Ақшалай қаражаттың қозғалысы туралы жоспар.Кез келген ұйымның бас бюджеті екі бөлімнен тұрады:* Ұйымдардың кіріс және шығыс баптарын бейнелейтін қосалқы сметалар ... ... ... және залал жоспарын қамтитын операциялық бюджет;* Капитал жұмсау, ақшалай қаражаттың қозғалысы және болжаулы ... ... ... ... ... ... құрылымы, әсіресе оның операциялық бөлігі әзірлеушінің біліктілігі мен тәжірибесіне қарай бюджетті ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру деңгейінің мөлшері, бюджет мәні болып табылатындықтан ұйымның қызмет түрлеріне көп байланысты. Бас бюджет бұл кәсіпорын қызметінің ... қол ... аса ... ... және ... жоспарлардың қаржылық және сандық тұрғыдан анықталған көрінісі.2 Бөлім. Кәсіпорын бюджеті және бюджетті жоспарлау 2.1 ... ... мен ... ролі және ... ... ...  қалыптасу, бөлісу және пайдалану процестерін пайдалану  процестерін басқару бюджеттік жоспарлау мен ... ... іске ... ... ...  мен ... ролі мен мәні ... құралдарды қалыптастыру  мен олардың негізгі мақсаттарда , яғни әлеуметтік реформаларды дамыту мен әрі қарай тереңдетуге , ... мен ... ... дамытуға , индустриалды- инновациялық дамуға , аграрлық сектордың дамуына, пайдаланудағы мемлекеттің мүмкіндіктерін анықтайтын адресті қаржылық ...  -  ... ... көрінеді.Бюджеттік жоспарлаудың экономикалық мағанасы барлық қаржылық жүйенің  әр ... ...  ... қоғамдық өнім құны мен ұлттық табысты орталықтандырылған түрде бөлісу мен қайта бөлісу бойынша мәнерленеді әр деңгейдегі бюджеттерді  ... мен ... ... ... Бюджеттік жоспарлаудың негізі болып елдің мемлекеттік әлеуметті- экономикалық даму бвғдарламасы табылады. Жалпы ... ... және оның ... ... ... бюджеттік жоспарлау, яғни бюджетті құру мен атқаруына  байланысты жоспарлау, барлық халықшаруашылығын жоспарлаудың органикалық ... ... ...  ... қаржы ресурстарын басқарудағы  бюджеттік жоспарлаудың ролі өте зор,  себебі ол тек қана  ... ... мен ... ... құруы және оларды атқаруы, яғни төлемдер бойынша міндеттермелерді тағайындау мен ... ... ... анықтаумен   шектелмейді. Бюджеттің басқа қаржы ... ... ... ... ... ... ...  жалпы мемлекеттік мән береді.  Ол мемлекеттік басқаруды реформалау мен ... ... ... ... ... ... ... арсындағы қаржылық және бюджетаралық қатынгастарды жетілдіру  байланысында және мемлекеттік шығындарды, олардың формалары мен қаржыландыру әдістерін ... ... ... ... ... , ... арнаулардың мақсаттық сипаттарымен, резервтердің барлығымен  және кірістер мен шығындардың  теңгерушіліктермен  өзара ... ...  ... ...  ... ... ... мақсаты  -  ол төлемдердің әрбір түрі бойынша салықтар  мен ... да ...  ... ...  ... және әр түрлі  деңгейдегі бюджеттер  арасында кірістерді дәйекті  бөлісін қамтамасыз ету. Кірістер мен ... ... ...  ... ... ...  мемлекеттік бюджетке салықтар мен түсімдердің түсуін болжамдау , ...  мен ... ... жұмыстарын ұйымдастыру мен басшылық ету , бюджеттік құралдарды тиімді  ... және ... ... ... пен ... ... атқару жөнінде есеп дайындаумен тұжырымдалады. Бюджеттік жоспарлау процесінде келесі негізгі мақсаттар шешіледі:- орталықтандырылған және ... ... ... ... ... ... пен жалпы қаржылық қатынастарды анықтау;- бюджет процесінің әрбір қатысушыларының ... ... ... ... ... ... ... тағайындау;- қаржы ресурстарының жалпы көлемін тағайындау мен ... ... ... мен ...  ... ... ... бөлу;- салалар , іс- әрекет салалары мен экономика секторларының қаржы жоспары негізінде ... ... ... ... көлемі мен әртүрлі көздер арқылы түсетін кірістер көлемін анықтау;-бюджеттің жалпы және шығын түрлері бойынша шығындар көлемін ... ... ... осы ... шешу ... ... ... мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығындарын тиімді бөлуді, әрбір бюджеттің нақты теңгерушілігін , жыл бойы ... ... ... және қарастырылған шараларды уақытында қаржыландыруды қамтамасыз етеді. Сонымен бірге ... ... және ... ... ... ... мен ... атқару барысына қаржылық бақылау қарастырылады.Бюджетті жоспарлау мен бюджеттік болжамдау тығыз байланысты. Бюджеттік болжамдау маңында бюджеттің кірістік және ... ... ... ықтимал  бағыттарына нақты  бағалау процесі түсіндіріледі.  Бұл ... ...  ... ... ... ... натуралды  көрсеткіштердің  болашақ өсуінің есепсіз ...  ... ...  ... болжамдау мүмкін емес.Бюджеттік болжамдаудың негізгі мақсаты  -  ол ... ... ... ... ... тенденцияларды , нақты әлеуметтік- экономикалық  шарттарды  және олардың өзгерістерінің  болашақ ... ... ала ... , ... ... ... жасау мен дәйектемелеу. Мұндай болжамдау нәтижесінің  мемлекеттің қаржы  -  бюджеттік саясатында тиімді шаралар қабылдауда өте маңызды мәні ... ... мен ... ... үш ... ... ... істеуді қарастырады:-кірістер мен шығындардың барлық түрлері бойынша контингентердің болжамдық мөлшерін анықтау ;-әрекеттегі заңнамаларға сәйкес бюджет ... ... ... ... ... ... жәрдем мен бюджеттік қамсыздандыруды  теңестіру себебінен жоғары және төмен тұрған бюджеттер арасында арақатынасты дайындау.Бюджеттік ... мен ... іс- ... ... ... ол ... мемлекеттік мұқтаждыққа қажетті бюджеттік құралдардың тұрақты және ... ... ... ... ... ... , ... , басымдылық , теңгерушілік және дәйектемелік принциптер талаптарына сәйкес іске асырылады.Бюджеттік жоспарлаудың бірлестік принципі ... ... және ... ... кіретін елдің мемлекеттік бюджеттін құрумен қамтамасыз етіледі. Әрекеттегі заңнамаларға сәйкес бұл принцип республикалық және жергілікті бюджеттерден қаржыландыратын бюджеттік ... ... ... ... ... ... кірістер бөлісу нормативтері мен ұзақ мерзімді субвенциялар және бюджеттік алымдар мөлшерін тағайындауға негізделеді.Жоспарлаудың жалғастырушылық принципі орта ... ... ... ... мен ... әлеуметтік  -  экономикалық даму болжамдарына негізделген ағымдағы және болашақ бюджеттік жоспарлау ... ... ... ... ... орта мерзімді әлеуметті- экономикалық даму жоспарының басымдылықты бағыттары негізінде бюджетті жоспарлау мен қамтамасыз етіледі.Бюджеттің кірістері мен ... ... ...  ... ...  ... ...  пайдалану негізі арқылы қамтамасыз етіледі. Бюджеттің теңгерушілігінің қажеттілігі қайбір деңгейдегі бюджетті атқару ... ... және ол ... жоғары бюджеттен субвенция беру арқылы немесе бюджет шығындарын қысқарту арқылы немесе мемлекеттік ... ... ... не ... ... да ... қарастырылған әдістер арқылы қамтамасыз етіледі.Дәйектемелік принцип бюджет жобасына осы немесе ... ... не ... ... ... анықтайтын нормативті құқықтық актілер негізі арқылы бюджет жоспарлаумен қамтамасыз етіледі.Бюджетті жоспарлағанда ... ... ... және әлеуеті-экономикалық ерекшеліктері есепке  алу қажет, себебі олар әр аймақ тұрғындары ... ... және ... ... ... бюджетті кодекске сәйкес натуралды нормативтер-ол бюджетті жоспарлау мен ... ... ... ... материалды немесе материалды емес қажетті байлықты тұтынудың натуралды көрсеткіштері. Олар Үкіметпен жасалады және ... ... ... ... ... ... әр ... бюджеттер арасындағы кірістердің пайыздық арасалмағы. Бұл нормативтердің тұрақты ... бар, ... ол орта ... ... ... ... анықтамалады және оларды пайдалану бюджет жүйесі бойынша шығындық өкілеттілікті шектеуге байланысты.Бюджеттік жоспарлау  --  әр түрлі статистикалық , ... ... ... және ... ... ... арқылы  іске асырылады. Негізінде бюджет- толық көлемдері бойынша ... ... мен ... ... ... беретін баланстық әдіспен құрылады. Бұл әдіс бюджетпен қарастырылған кірістер мен ... ... бір де ... болуға тиісті еместігін көрсетеді. Жоспарлауда  бюджет құрудың бюджетбрутто және бюджет-нетто атты ... де ... ... бюджетте мемлекеттің барлық кірістік және шығындық қаржы операциялары көрсетілсе, онда  ... ... ... деп ... Ал ... бюджеттің көрсеткіштері баптары бойынша сальдолық нәтижелер ретінде есептелсе, яғни кірістердің әрбір баптары бойынша ... ... сол ... алуға жұмсалған шығындарсыз анықталса, онда мұндай бюджетті бюджет-нетто деп атайды.Мемлекеттің  әлеуметті-экономикалық мақсаттарын іске асырудағы бюджеттің құрал ретіндегі ролі өте ... ... сол ... ... ... ... бюджеттендіру әдістері негізіндегі орта мерзімді бюджеттік жоспарлауды қолдану қажет. Бағдарламалы-арнайы ...  әдіс ... ... даму ... мен қолда бар бюджет ресурстары базасы және бюджеттік бағдарламалар жоспарлау негізі арқылы бюджеттік шығындарды жоспарлау, яғни алдымен ... даму ... ... ... олар ... ... ... жобасын құрастыру процесінде бюджеттік теңестірудің арнайы әдістері пайдаланады. Олар тікшіл (вертикальды) және көлбеулі (горизантальды) теңестіру әдістерге бөлінеді. Мағыналары бойынша бұл ... ... ... жергілікті органдарының қаржылық мұқтаждарын (жергілікті бюджеттердің шығындық ... ... ету ... шешіледі. Мысалы, тікшіл теңестіру әдістері көмегімен шығындық функцияларды іске асырудың қаржылық базасы қамтамасыз ету мен ... әр ... ... ... ... көздерін тиімді түрде бекіту әрекеттенеді.Бюджеттерді кірістер бойы қалыптастырудың негізгі кезеңдері ретінде түсімдердің барлық түрлері бойынша болжамдық мөлшерлерін анықтау дәйектілік есептеледі. ... ... ... ең ... ... түсімдерді болжамдау кезеңі, содан кейін-маңыздылық мәні аз емес салықтық емес түсімдері болжамдау кезеңі. Келесі  кезеңдері  - ол негізгі ... ... ... ... болжамдау, ресми трансферттердің, берілген несиелерді өтеудің, қаржылық активтер сату мен Үкіметтік займдардың түсімдерін анықтау.Алдағы ... ... ... ... ... ... Бюджет кодекстері мен басқа да нормативтік құқықтық актілерге сәйкес іске асырылады. Сонымен ... ... мен ... орта ... ... даму жоспарларының макроэкономика-лық көрсеткіштері, елдің орта мерзімді фискалдық ... ... мен ... ... мерзімнің бағалау мен салықтық түсімдерге әсер ететін негізгі көрсеткіштердің болашақ өзгерістері есепке алынады. Бюджетті болжамдау пайдаланылатын негізгі ... ... ... ... ішкі өнім ... ақша ... көлемі, еңбекақы қорының мөлшері, инфляция индексі, тауар айналымының көлемі, импортты-экспорттық операциялардың көлемі, Ұлттық валюта курсы қолданылады.Кірістер түсімін болжамдаудың ... ... ...  ... ... ... болжамдық көрсеткіштердің есептемелер қалыптасуының бірыңғайлығы;* болжамдық көрсеткіштердің анықтығы мен объективтігі* барлық бюджет жүйесінің деңгейлері ... әр ай мен ... ... және ... ... ... ... түсімдерінің есептемелеріБолжамдайтын бюджеттік көрсеткіштер есептеуі жылдық бюджет ... ... ... ... бар, ... ... көрсеткіштер тікелей есептеулер әдістерімен анықталады. Ал мұндай әдістер қажетті мәліметтер жоқтығынан болжамдауда қолдануы қиын. Сондықтан бюджет кірістерінің болжамдауы көбінесе әр ... ... ... бар ... пайдалану арқылы іске асырылады. Сондай әдістерінің бірі-ол бюджеттің тұрақты сипаты бар кірістерді болжамдауда қолданатын экстрополяция әдісі, екіншісі  - эксперт  - ... ... ... ... негізінде пайдаланатын экспорттік  бағалау әдісі. Тәжірибеде, объективтік болжам алу үшін осы екі әдісті бірге қолданады.Бюджет кірістерін болжамдауда ... ... ... ... ... ... ... әшкерелеу мақсатта корреляциялық модельдер пайдалануы мүмкін. Мұнда бюджеттік көрсеткіштерді бюджет қалыптастыруға әсер ... ... ... ... байланысты қаралады. Бюджет кірістерінің әр түрлі факторлар өзгерістерінен функционалды байланыстылығын пайдалану сол ... және ... ... көлемдерін анықтауға мүмкіншілік беретін экономико-математикалық модель құруға болады. 2.2 Кәсіпорын бюджетін қалыптастыру әдісі.Бюджет  -  нақты жүзеге асыру ... ... ... көрінісі. Ол тұтас ұйым үшін де, оның бөлімшелері үшін де жасалуы мүмкін.Бюджет шын ... ... ... ... үшін ... ... ... жүргізілуі керек. Тактикалық бюджет әдетте өндіру немесе сату немесе ... ... ... ұйымның жекелеген функциялары ретінде болатын әрбір бюджеттік орталықтар үшін жасалады. Бюджеттік орталықтарына бөлу ... ... ... ол ... ... жауапкершілігіндегі салаларға сәйкес келеді. Алайда, ұйымды басқару, тиімді жоспарлау және бюджет деректерін бақылау ... ... ... бюджеті үшін жылдық нәтиже не ай үшін ... ... ... ... ... және қор түрлері бойынша бөлшекте нақтыланады.Нақтылау  - қызметтердің маусымдық ауытқу параметрлерін көрсетеді жне мысал ретінде шикізат сатып алу кестесін ... ... ... ... функцияларымен шектесуші орындаудың онтайлы кестесін әзірлеуге мүмкіндік береді. Стратрегиялық бюджет те, барлық мезгілі ... жыл ... ... ... ... ... сатысы  -  капитал шығының бюджетін, ақшалай қаражат ... ... ... ... ... ... және ақша ағыны туралы есеп беруді қамтитын кәсіпорынның қаржылық бюджетін жасайды.Бюджеттік ... ... ... ... ... әр ... ұйымдық функцияларды үйлестіруді қамтамасыз ету кіреді. Бұл бюджетті жасаудың тәртібін көрінеді.Бюджетті ... шығу ...  - сату ... ... ... тауарлардың қанша екенін біліп отырса, оларға қанша тауар ... ... ... ... алады.Бірінші қадам  -  сату бюджеті (1-кесте). Өнім түрлері бойынша ... ... ... сату ... ... ... Сату ... қадам  -  өндіріс бюджеті (2-кесте). Алдағы  бюджеттік кезенде ... ... түрі мен ... ... ... жоспары.А бұйымыӘ бұйымыСату болжауыЖоспарлы жылдың сон нормаҚорытындысында керегіЖоспарлы жылдың басындағы қалдықты азайтуӨндіріс қорытындысыҮшінші қадам  -  материалдарды пайдалану бюджеті ... Оны ... үшін ... бюджетінде көрініс тапқан жоспарлы шығарылым туралы дерек және өнімнің әр түрін дайындау кезеңіндегі материалдарды пайдаланудың нормативтері туралы мәліметтер қажет болады.Материалдарды ... ... ... ... басында да, аяғында да, материал қорының деңгейін ескеру ... ... ... ... ... саны, шығыны бұйым саны, шығыныҚорытынды керегіТөртінші қадам  - материалдарды сатып алу қадамы(4-кесте). Тұтас кәсіпорын және өнім ... ... ... және ... ... ... бюджеттік кезеңдегі материалдардың, шикізаттың шығындары туралы ақпарат қамтиды. Материалдарды пайдалану бюджеті ... ... алу ... ... барысында жөнелтуші пункті рөлінде болады. Сатып алу бюджетінде өндірістік міндеттердің орындалуына ... ... пен ... саны мен ... алудың мерзімі анықталады.4-кесте. Тікелей материал шығынының бюджеті.КөрсеткіштерМ11М12ЖиыныМатериал талап етілдіЖоспарлы кезен соңындағы ... ... ... ... ... ... ... теңгеменСатып алу шығыныБесінші қадам  - негізгі өндіріс персоналының еңбек шығыны бюджеті (5-кесте). Негізгі ... ... ... және ... ... оның ... ... көрсетеді.5-кесте.Тікелей еңбекақы шығынының бюджеті.БұйымСаны, данаЕңбек сыйымдылығы, адам сағатБарлық сағаттарСомаЖиыныАлтыншы қадам  - жанама өндірістік шығындар (6-кесте). ... ... ... ... өндірістік инфрақұрылымын қамтамасыз етуге кететін шығындар.6-кесте. Жалпы өндірістік шығын бюджеті.ШығынСомаАмортизацияКоммуналдық қызметБақылауҚосалқы персоналдың төлеміЖанама өнд шығынның жиыныЖетінші қадам  -  ... ... ... құны ... ... санау коэффициенті, шығарылатын өнімдердің еңбек сыйымдылығы және материалдар шығындарының нормалары туралы ақпаратпен, бір бұйымды өндірудің шығынын есептеуге ақпарат бере алады. ... Бір ... ... ... бұйымы бұйымысанысомасысанысомасыМ 11М 121 адам сағатқа келетін негізгі қызметкердің еңбегіЖанама өндіріс ... ... ...  - жоспарлы кезеңнің соңындағы қойма қалдықтарының бюджеті (8-кесте). Кәсіпорынның жоспарлау қызметінің сатысында есептік кезеңнің соңындағы заттай бағаланатын дайын ... ... ... ... ... ақша ... бағалау үшін өнім бірлігінің жоспарлы өзіндік құнын есептеу керек.8-кесте. Өнім бірлігінің жоспарлы өзіндік ... 11М ... ... ... ... ... ... қадам  -  өткізілген өнімдердің өзіндік құн бюджеті (9-кесте). Өткізілген өнімдердің бюджетін жасау негізінде мынадай ... ... ... ... ... ... құны =  ... басындағы дайын өнімдерің қоры + жоспарланған кезеңде өндірілген ... ... құны  -  ... ... ... ... қоры.9-кесте. Өткізілген өнімдердің өзіндік құндарының бюджеті.Жоспарлы кезең басындағы дайын өнімдердің қалдығыПайдаланылған ... ... ... еңбек шығыныЖоспарлы өндірістік жанама шығындарЖоспарлы кезең өндірістік шығын қорытындысыӨткізуге жарамды ... ... ... ... ... өткізілген өнімдердің өзіндік құны10  -  қадам. Коммерциялық және әкімшілік шығындарының ... ... ... ... бюджеті алдағы бюджеттік кезеңде өнімді өткізуге байланысты шығынды көрсетеді.10-кесте.Коммерциялық және әкімшілік шығындарының бюджеті.ЖарнамаӨткізу шығындарыКомиссиялық шығындарМаркетингтік шығындардың қорытындысыОфис ... ... ... ... шығындардың қорытындысыКоммерциялық жалпы шаруашылық шығындарының қорытындысыӘкімшілік шығын бюджеті алдағы бюджеттік ... ... ... бойынша инфрақұрылымды қамтамасыз етуге шығынды көрсетеді.Коммерциялық шығын бюджеті алдағы кезеңде өнім өткізумен байланысты шығынның ретімен жасалған жоспарын білдіреді. Коммерциялық ... ... ... және ... сату бөлімі жүзеге асырады.11  -  қадам. Бюджет  -  кірістер мен шығыстар ... ... есеп беру ... мен ... бюджеті тұтастай кәсіпорынның және алдағы бюджеттік кезеңге алынатын қаржылық нәтижеге жоспарланған оның құрылымы мен ... ... ... пен ... ... ... ... құныЖалпы маржа (пайда)Маркетингтік және әкімшілік шығындарын азайтуНегізгі қызметтен түсетін пайда2.3 Кәсіпорын пайдасы бойынша бюджеттік ... ... ... ... функциясы бақылау құралы ретінде жоспарлы көрсеткіштерді нақтымен салыстыру барысында жүзеге асады. Кәсіпорын қызметінің көрсеткіштерін талдау мен ... ... ... ... тұрақты және икемді деп бөлінеді. Тұрақты бюджет -  бұл ұйымның іскер белсенділігінің ... ... ... яғни ... бір ... негізделген жоспар. Икемді жоспар  -  бұл іскер белсенділіктің белгілі бір ... үшін ... ... ... және ... ... ... байланысты шығындардың өзгерісін ескереді.Тұрақты бюджет  -  табыс пен шығын өзгерудің тек бір деңгейімен жоспарланады. Бас ... ... ... ... ... ... ... өйткені кәсіпорынның кірісі мен шығысы өткізудің нақты жоспарланған деңгейінен бас бюджеттің құрамдық бөлігінде ... ... ... ... ... мен ... ... бір деңгейіне есептелген бюджет.Тұрақты бюджетті нақты қол жеткен нәтижелермен салыстыруда ұйым ... ... ... ... яғни ... ... ... болжауларымен салыстырылады. Жоспардан ауытқуларды талдаудың бұл деңгейі нөлдік деп саналады. Тұрақты бюджет негізінде қызметтердің есеп беруін қарастырайық.2004  жылдың ... ... ... ... ... ... есеп беру.№КөрсеткіштерНақтыБас бюджетБас бюджеттен ауытқуЖайлы (ж) жайлы емес ... ... 00018 0004 ... ... ... мың теңгемен434 000558 000124 000ЕӨзгермелі шығын, мың теңгемен. Оның ішінде293 000418 000124 600ЖМатериалдың тікелей ... 000180 00040 000Ж* ... ... еңбекақысы112 000164 00052 000Ж* Қосалқы жұмысшылардың еңбекақысы22 40028 8006 400Ж* ... ... 40010 8002 400Ж* ... да ... ... 60034 40023 ... ... мың теңгемен. Оның ішінде:140 60014 000600Е* Цех бастықтары мен мастерлердің еңбекақылары29 40028 800600Е* Үй ғимаратты жалдау10 00010 000--* Амортизация30 00030 000--* ... өнд ... ... 2005 200--* ... ... ... 00066 ... бюджет  -  өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты шығындардың өзгеруі мен өндіріс көлемінің әр түрлі ... ... Ол ... ... қол ... нәтижелерді салыстырудың динамикалық негізін білдіреді.Егер тұрақты бюджетте шығындар жоспраланса, онда икемді де олар есептеледі.Икемді бюджетті жасаудың негізінде ... ... және ... болып бөлінеді.Икемді бюджет ұйым мен оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметтерін талдау мен бақылауға үлкен мүмкіндік ... ... ... өзгеруіне қарай жоспарланған шығын деңгейінің өзгерісін ескеруге мүмкіндік береді. Осы мақсатта, нақты өнім шығарылымын ... ... ... ... ... ... шығын өзгеріссіз қалады, өйткені өндіру мен өткізудің көлеміне тәуелді болмайды.Өзгермелі шығынға өнім бірлігінің ... ... ... ... ... ... ... шығыны: 180 000 : 18 000 = 10 000 теңгені құрайды.Оны өткізудің нақты қол жеткен көлеміне көбейтеміз:10 000 * 1 400 = 140 000 ... Одан әрі ... ... өзгермелі шығындар бойынша жүргізіледі.Кәсіпорын өз стандарттары бойынша өндірістік ресурстардың ... ... ... ... Алынған түсім нақты қол жеткен деңгейге түзетіледі.Өткізудің болжанған бағасы мынаған тең болады: 558 000 : 18 000 = 31 000 ... ... өнім ... 14 000 теңге.Осыған орай, икемді бюджет бойынша ... ... 31 000 * 14 000 = 434 000 ... ... ... есебінен түсім 124 000 теңгеге кеміді.Қорытынды.Бақылаумен қатар, басқарудың ең маңызды функциясына жоспарлау жатады. Жоспралаудың ең нақтыланған деңгейі, ... ... Ақша ... ... жоспарды бюджет деп ұғуға болады. Бюджет жауапты орталықтардың ... ... ... ... ... ... табылады.Жоспарлар оперативті, әкімшілік және стратегиялық деп бөлінеді. ... ... ... ... ... және ... кезеңді жоспарлау деп бөлінеді. Нақтыланған бюджеттер әдетте қысқа кезеңдерге бөлу арқылы ең ұзақ дегенде бір ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары  үшін жасалады.Бюджет функцияларына жататындар: алға қойған мақсаттарға қол ... ... ... ... жоспарлау, әр түрлі қызметтер және жекелеген бөлімшелерді ... ... ... орталықтарының мақсаттарына қол жеткізуін ынталандыру, ағымдағы қызметтерді бақылау.Бас бюджет, тұтас ұйымдағы барлық бөлімшелер мен функциялардың үйлестірілген жұмыс ... Ол екі ... ... ... және ... бюджет. Оперативтік, кәсіпорынның жеке функциялары немесе  сегменті үшін жоспарлы операциялар қайта есептеледі. Қаржылық бюджетте қаржы ... ... ... мен оларды жоспарлы кезеңде пайдаланудың бағыттары көрсетіледі.Оған кіретіндер: капиталдық шығын бойынша жоспар, ақшалай қаражат ... және ... ... ... ... есеп ... ... бухгалтерлік баланс.Бюджеттің орындалуын бағалау жоспарлыдан нақты қол жеткен нәтижелерінің ауытқуын ... ... ... ... ... шығу ... сату ... әзірлеу жатады, өйткені түсім нақты нарықтағы өткізудің негізгі мүмкіндіктерімен, яғни, сыртқы факторлармен анықталады.Ақшалай қаражат бюджеті, бұл ақшалай түсімінің төлемдердің және ... ... ... жоспары.Аталған жоспар, екі бөлімнен тұрады және мына мақсаттарды көздейді. Біріншіден, жоспарлы кезең соңында ақшалай қаражат шотындағы ... ... ... Екіншіден, жоспарлы кезеңнің ішіндегі әр айдың аяғында ақшалай қаражаттың қалдықтарын болжайды, қаржылық ресурстың артық шығатын немесе кем шығатын ... ... ... бақылау құралы ретінде жоспарлы көрсеткішті нақты көрсеткішпен салыстыру кезінде ... ... ... көрсеткіштерін талдау және түзілу мақсаттарына қарай бюджет тұрақтыға және икемдіге ... ... ... бұл ... ... ... нақты деңгейіне, яғни, өткізудің бір деңгейіне құрылатын жоспар. Икемді бюджет, іскер белсенділіктің белгілі бір ... ... ... ... әрі ... ... ... қарай шығын өзгерісін ескереді. Оны қалыптастыру үшін, шығын өзгермеліге және тұрақтыға бөлінеді.Икемді бюджет ұйым мен оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметтерін талдау мен ... ... ... тудырады. Оның арұасында нақты өнім шығарылымын ескеріп, өзгермелі шығынға түзету жасайды. Тұрақты шығын өзгеріссіз қалады, өйткені ... мен ... ... ... ... нақты шығынның ауытқуын талдау технологиясы мына кезеңдерді ... ... және ... көрсеткіштерді салыстыру,* Жоспарлыдан нақты пайданың ауытқу себебін ... Баға және ... ... ауытқулар есебі,* Ресурстарды пайдалану мөлшері бойынша ауытқу есебі.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:*  В.Л. Назарова, М.С. Жапбарханова, Д.А. Фурсов, С.Д. Фурсова;*  ... ... ... ... ...  К.Т. ... Интернет желісі.* Қазақ Совет Энциклопедиясы;* Қаржы экономикалық сөздік.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Бюджеттік болжау мен жоспарлау81 бет
Бюджеттік жоспарлау мен болжау75 бет
Жергілікті бюджетті жоспарлауды ұйымдастыру12 бет
Жергілікті бюджетті жоспарлау және болжау мәселелері75 бет
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері44 бет
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері туралы147 бет
Мемлекеттік бюджеттік жоспарлау7 бет
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі және мемлекеттік бюджетті жоспарлау29 бет
Бюджет кірістерін болжау78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь