Арендер мен бензол

Кіріспе
1. Арендер
2. Бензол
3. Бензол молекуласының құрылысы
4. Арендердің гомологтары, атаулары мен изомерлері
5. Арендердің алынуы
6. Арендердің қасиеттері
7. Арендердің жеке өкілдері және олардың қолданылуы
Пайдаланылған әдебиеттер
Арендер - хош иісті көмірсутектер ("Углеводороды ароматические") мақаласын қараңыз.[1]
Арендердің алғашқы табылған мүшелерінің өздеріне тән жағымды иістері болғандықтан, оларды ароматты көмірсутектер деп те атайды.
Бірақ кейінірек ароматты көмісутектерге жататын көптеген заттардың хош иістері болмайтыны анықталды. Осыған қарамай, тарихи қалыптасып қалған бұл атау осы кезге дейін қолданылып келеді.
Арендер — молекулаларының құрамында бензол сақинасы (бензол ядросы) бар жалпы формуласы СnН2n -6 болатын көмірсутектер. Арендердің ең арапайым мүшесі — бензол С6Н6.
Бензол — оңай қайнайтын түссіз, сұйық зат, ол суда ерімейді және өзіне тән иісі бар. Салқындатқан кезде ол оңай қатайып, ақ түсті кристалды массаға айналады, оның балқу температурасы 5,5°С.
Бензолдың молекулалық формуласы С6Н6. Бұл формуладан бензолдың өте қанықпаған қосылыс екенін көреміз: қаныққан көмірсутектердің формуласына сәйкес келу үшін, бензол молекуласына 8 атом сутегі жетіспейді.
Осыған қарамай, егер бензолды бромды суға немесе калий пеманганаты ерітіндісіне қосып, шайқап араластырса; қанықпаған қосылыстарға тән реакцияларды көре алмаймыз. Сірә, бұған түсінікті заттың химиялық құрылысынан іздеу керек болар.
Бензолдың құрылысын анықтауды оның синтезінен бастау керек. Активтелген көмір салынып, 650°С шамасына дейін қыздырылған түтік арқылы ацетилен өткізгенде, көп мөлшерде бензол алынады.
Қазіргі заманғы физикалық әдістер бензол молекуласының циклді құрылысы бар екенін және көміртегінің барлық алты атомы да бір жазықтықта жататынын анықтады. Сөйтіп, Кекуле формуласы атомдардың қосылу тәртібін дұрыс көрсететінін растады. Енді молекуладағы атомдар- өзара қалай қосылатынын анықтау қажет болды.
Зерттеу молекуладағы барлық кеміртегі атомдарының арақашықтығы бірдей екенін 0,140 нм шамасында тең екенін көрсетеді. Осының өзі ғана бензолда жай және қос байланыстардың жоқ екенін дәлелдейді, өйткені мұңдай жағдайда көміртегі атомдарының арақашықтығы шамамен біреуінде 0,154 нм, ал екіншісінде 0,134 нм болар еді. Электрондық теория бұл құбылысты былай түсіндіреді.
1. Мұнай және газ геологиясы терминдерінің, орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Казакстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. — 328 бет.
2. Химия: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. Әлімжанова. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. – 352 бет, суретті.
        
        Жоспары:КіріспеАрендерБензолБензол молекуласының құрылысыАрендердің гомологтары, атаулары мен изомерлеріАрендердің алынуыАрендердің қасиеттеріАрендердің жеке ... және ... ... ...  -  хош  ...  ...  ...  ароматические")мақаласын қараңыз.[1]Арендердің алғашқы табылған мүшелерінің өздеріне тән  жағымды  иістеріболғандықтан, ... ... ... деп те ... ... ... көмісутектерге жататын көптеген заттардың хошиістері болмайтыны анықталды. ... ... ... ...  ...  ... осы ... дейін қолданылып келеді.Арендер — молекулаларының құрамында бензол  сақинасы  (бензол  ядросы)бар жалпы формуласы СnН2n -6 ... ... ...  ең  ...... ... — оңай ... түссіз, сұйық зат, ол суда ерімейді және өзінетән иісі бар.  Салқындатқан  ...  ол  оңай  ...  ақ  ...  ... айналады, оның балқу температурасы 5,5°С.Бензолдың  молекулалық  формуласы  С6Н6.  Бұл   ...   ...   ... ... ...  көреміз:  қаныққан  көмірсутектердің  формуласынасәйкес келу үшін, бензол молекуласына 8 атом сутегі жетіспейді.Осыған  ...  егер  ...  ...  суға  ...   ...   ...  қосып,  шайқап  араластырса;   қанықпаған   қосылыстарға   тәнреакцияларды  көре  ...  ...   ...   ...   ...   ... іздеу керек болар.Бензолдың құрылысын анықтауды  оның  синтезінен  бастау  ...  ... ...  650°С  ...  дейін  қыздырылған  түтік  арқылы  ацетиленөткізгенде, көп мөлшерде ... ... ... физикалық әдістер бензол молекуласының циклді  құрылысы  барекенін және көміртегінің барлық  алты  ...  да  бір  ...  ...  Сөйтіп,  Кекуле  формуласы  атомдардың  қосылу   тәртібін   ... ... Енді ...  ...  ...  қалай  қосылатынынанықтау қажет болды.Зерттеу  молекуладағы  барлық  кеміртегі  ...  ...   ... 0,140 нм ... тең екенін көрсетеді.  Осының  өзі  ғана  ... және қос ... жоқ ... ... ...  ...  ...  атомдарының  арақашықтығы  шамамен   біреуінде   0,154   нм,   ... 0,134 нм ...  еді.  ...  ...  бұл  ...  ...  ...  көміртегінің  барлық  атомдары  гибридтену  күйіңдеболады. Көміртегінің әрбір атомының  ...  үш  ...  ...  ... көлемдік сегіздікке ұқсас) сақина жазықтығыңда  көміртегінің  көршіатомдарымен екі ð - байланыс түзеді, сірә, осы үш ... ...  ... шамасына  тең  болса  керек.  Гибридтенуге  қатыспайтын  және  ... ... ... ... ... ... - байланыс  жазықтығынаперпендикуляр  орналасқан.  Көміртегі  атомдары   ядроларының   арақашықтығыбірдей болғандықтан, ... ... ... ... көміртегі  атомдарыныңэлектрон  бұлттарымен  бірдей  қалыптасады.  ...  ...  үш  ʼn  ... ... ... ... ... ортақ,  алты  электроннанқұралған бір ғана ʼn – электрон жүйесі пайда болады. Молекуладағы  ...  ... ... ... ... ... арақашықтығы  0,154  шамасынан0,140 нм шамасына  дейін  кемиді.  ...  ...  ...  ...  ...  Ол  ...  кезде  ацетилендегідей  өте  көп   мөлшерде   көміртегіболғандықтан түтін бөледі.Бензолдың суда еріген броммен ... ...  ...  жетті.  Бірақол басқа жағдайда броммен өзара әрекеттеседі.Химиялық қасиеттері жөнінде бензол  ...  ...  мен  ...  аралығынан  орын  алады.  Ол  қаныққан  көмірсутектерге   де,қанықпаған көмірсутектерге де тән ...  ...  ...  бұл  ... басу ... ...  қаныққан  көмірсутектерге  қарағанда  оңайырақжүреді,  ал  қосып  алу  реакциясы  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ерекшелігі   оныңқасиеттеріне осылайша әсер етеді.Фензол  өте  көптеген  органикалық  қосылыстарды  синтездеуге  ...   ...  ...  реакциясы  арқылы  нитробензол  C6H5NO2  ...   ...  ...  ...  С6Н5СL  (еріткіш)  және  басқа   да   хлортуындыларын алады. ... ...  ...  және  хош  ...  әр  ...  бояулар,  үлкен  молекулалы   қосылыстарды   және   ... ... ... алу үшін ... өнім ...  ...  ...  ретінде  де  қолданылып   қасиеттерін   жақсарту   үшін   ... ...   және   ...   да   ...   хлор   ...   ...  өсімдіктерді   химиялық   ...   ...   ...   ...  ...  ...  сутегі  атомдарының  орнына   хлор   ... ... өнім — ... С6Н6 ... қара  ...  ...  мен  қарабидай  тұқымын  құрғақ   өңдеу   үшін   ...   ...  ...  ...  ...  C4CL6  ... оның  құрылысы,  1,3-бутадиенге  ұқсас,  ...  ...   ...   ...   мен   ...   ... жазыңдар.Ауыл шаруашылығында зиянды  бунақденелілермен  күресу,  арамшөптерді  құрту,өсімдіктерді аурулардан қорғау, т.с.с. үшін  басқа  да  ...  ... ... біз кейінірек танысамыз.  Улы  химикаттарды  қолдануүшін олардың қасиеттерін жақсы білу және ... ...  ...  ... шарт. Өйткені оларды пайдалану  ережелері  дұрыс  сақталмаса,  адамғақауіпті және қоршаған табиғатқа орасан зиян келтіреді.Бензол алу. Бензол ...  ...  көзі  —  тас  ...  ...  ... — ауа ... ... қатты қыздырғанда көптеген  ұшқыш  өнімдертүзіледі, сол ... ... ... ... ... ... ... құрылысыЖалпы формуласы СnН2n -6 болғандықтан, бензолды өте қанықпаған қосылысқажатқызуға ... еді. ... ... ... ... және калий перманганатыныңерітіндісімен әрекеттеспейді, яғни қанықпаған қосылыстарға тән реакцияларғатүспейді. Осылай бензолдың құрамы мен қасиеттерінің арасында біздіңтүсінігімізше сәйкессіздік туады. ... буы мен ... ... ... бар ... түтік арқылы өткізсе, бензолдың бір молекуласысутектің үш молекуласын қосып алып, құрылысы бізге таныс циклогексантүзіледі екен:Бензол бұл ... тек ... ... ... ғана көрсете алады дептоқтам жасауға болады. Молекула құрамындағы көміртектің алты атомы ... ... және олар ... қос ... пен дара ... арқылыкезектесіп жалғасады деп, бензолдың құрылымдық формуласын ең алғаш немісғалымы А. ... ... (1865 ... ... үш қос байланысы болса, бензол қанықпаған көмірсутектергетән қасиеттер көрсетіп, бромды су және калий перманганатының ерітіндісіменәрекеттесер еді.Сонымен бұл ... ... қос ... ... ... неге ... ... орынбасу реакцияларына бейім;ә) бензол молекуласындағы барлық көміртек атомдарының араларындағыбайланыстардың ұзындықтары неге бірдей;б) ... ... ... ... ... ... т.б. ... алмады. Бірақ Кекуле ұсынған формула бензолдың химиялыққасиеттерін толық сипаттамағанымен, осы уақытқа дейін қолданылып келеді.XX ғасырдың басында ғана әр түрлі физикалық ... ... ... ... ... түсіндіруге мүмкіндік туды.Бензол молекуласы жазық пішінді. Барлық көміртек атомдары ұқсас, электронтығыздығы бірдей бөлінген, көміртек атомдарының ... ... ... нм). ... ... тең ... жазық алтыбұрыш пішінді болады.Барлық көміртек атомдарының s-байланыстары мен р-электрон тығыздығыныңбіркелкі бөлінуі (орналасуы) нәтижесінде едәуір берік және бәрі бірдей"ароматты" ... ... ... ... ... ... көміртекатомдары арасындағы байланыстар "таза" дара байланыстардан да, қосбайланыстардан да өзгеше болады. Бензолдың бұл қарастырылған құрылымдықформуласы жоғарыда қойылған ... ... ... ... ... емес, неге барлық алты қабырғалары тең және негехимиялық тұрақты, т.б.) жауап бере алады. Бензол молекуласының барлық ... ... ... 0,140 нм-ге тең болады. Бензолдағы С—Сбайланыстардың энергиясы 490 кДж/моль-ге тең дара ... пен ... ... ... сан ...    ...   ...    |Байланыс       |Байланыс         ...        ...         ...      ... нм   |энергиясы,       ||            |             |            |               ...         ... ( - С -|sp3          |1090 28'    |154            |350              ||С - )       |             |            |               |                 ||Қос (— С = С|sp2          |1200        |134            |620              ||- )         |             |            |               |                 ...    |sp2          |120         |140            |490              ...    |             |            |               |                 ... ... тығыздығының біркелкі бөлінуін ескеріп, бензолдыңқұрылымдық формуласында ортақ байланысты тең қабырғалы алтыбұрыштыңішіндегі дөңгелек арқылы да ... ... ... қатар кемшіліктерінескере отырып, Кекуле ұсынған формуланы да пайдалануға болады.Арендердің гомологтары, атаулары мен изомерлеріАроматты көмірсутектерді жүйелеу номенклатурасы бойынша арендер деп ... ... ... атомдары көмірсутек радикалдарына алмасқанда,бензолдың гомологтары түзіледі:• бензол: С6Н5 - H• ... С6Н5 - СН3• ... С6Н5 - ... ... С6Н5 - С3Н7Бензолдың гомологтарын атау үшін қалыптасқан тривиальді атаулар дақолданылады: метилбензолды толуол, диметилбензолды ксилол,изопропилбензолды кумол, ... ... деп ... ... ... бар ... атау үшін ... көміртек атомдары нөмірленіп, қосылысты атағанда орынбасардыңорны сандар арқылы көрсетіледі. Егер бензол молекуласының екі сутек атомырадикалдарға алмасқан болса, онда бензолдың ... ... ... ... ... ... қысқаша бірінші әрпімен белгілейді: орто — о,мета — м, пара — п. Немесе әріптердің орнына сандар арқылы белгілеулер деқолданылады.С6Н5 — тобы ... ... С6Н5 - СН2 — ... радикалы деп аталады.Арендердің алынуыАрендерді, негізінен, тас көмір шайыры мен мұнайды фракциялап айдап алады.Сонымен қатар мұнайды өңдегенде және көмірді кокстегенде түзілетін ... ... да ... ... алқандарды катализатор қатысында ароматтап дегидрлегенде(риформинг) бензол мен оның ... ... ... ... ... мен оның гомологтарын дегидрлеп алуға болады. Н.Д. Зелинский мұнайдың ... ... Pt, Pd ... 300°С ... ... ... ... келтірілген жағдайларда циклогексан туындыларын дегидрлегенде,бензолдың туындылары түзіледі:3. Ацетиленді белсендендірілген көмір қатысында қыздырып бензол алуғаболатынын сендер өткен тақырыптардан білесіңдер:4. ... ... ... ... ... ... ... (III)бромиді) қатысында бензолды алкилдеп алуға болады:Арендердің қасиеттеріФизикалық қасиеттеріАрендердің бастапкы мүшелерінің өздеріне тән иістері бар, олар судаерімейтін, сұйық заттар. Органикалық еріткіштердің ... ... ... өзі көптеген органикалық заттарды ерітеді. Бензол гомологтарыныңсалыстырмалы молекулалық массаларының өсуіне байланысты балқу және қайнаутемпературалары заңды түрде артады. Бензол улы.Бензол буымен ... дем алу ... ... ... ауруларға ұшыратады.Толуол мен басқа гомологтарының зияндылығы бензолға қарағанда төмендеу.Химиялық қасиеттеріАрендер орынбасу, қосылу және тотығу реакцияларына ... ... ... ... ... ... болғандықтан, бензолғаорынбасу реакциялары тән.1. Галогендермен орынбасу реакциялары темір (III) тұздарының қатысындажүреді:Хлормен де бензол осылай ... ... ... ... ... күкірт және азот қышқылдарыныңқоспасы) қатысында қыздырғанда, бензолдан нитробензол түзіледі:3. Бензолдың гомологтары орынбасу реакцияларына бензолға қарағанда оңайтүседі. Мысалы, метилбензол ... ... ... бензолдан гөріжеңіл түсіп, 2-, 4-, 6- жағдайдағы сутек атомдары оңай алмасады. Мұны метилрадикалының ... ... ... ... ... Қосылысқұрамындағы метил тобының байланыс электрондарын өзінен итеретінін білеміз(Марковников ережесін еске түсірейік). Метил тобының электрон тығыздығыбензол сақинасына ... ... ... бензол сақинасындағы электронтығыздығының біркелкі бөлінуі бұзылып, 2-, 4-, 6-орындарында электронтығыздықтары өседі де, сутек атомдары орынбасу реакцияларына оңай түседі.Мысалы, толуолдың азот ... ... ... ... ... түзіледі:2-, 4-, 6-тринитротолуолды тротил, тол, ТНТ деп те атайды.Қосылу реакциялары. Бензол косылу реакцияларына қиын ... Тек ... ... ... сәулелермен әсер еткенде жәнекатализатордың қатысында ғана бензол қанықпаған қасиет көрсетіп, сутектіжәне галогендерді қосып алады.4. Гидрленуі. Никель, ... ... ... ... ... және ... қысымның әсерінен бензол сутекті қосып алып,циклогексанға айналады:Бензолдан циклогексан алу5. ... ... ... ... ... әсерінен бензол хлордыңалты атомын қосып алып, нәтижесінде, гексахлорциклогексан ... ... ... өзі ... ... өте ... ... бензол калий перманганаты ерітіндісін түссіздендірмейді.6. Ал бензолдың гомологтары (туындылары) біркелкі оңай тотығады. Мысалы,метилбензолга С6Н5СН3 калий перманганаты ерітіндісін құйып қыздырса,ерітінді ... ... ... тобы ... ... ... бензол қышқылы түзіледі.Метан және басқа алкандар тотықтырғыштардың әсеріне тұрақты екенінбілесіңдер. Толуол С6Н5СН3 молекуласындағы бір ... ... ... ... ... ... туындысы. Толуол молекуласындағы метил тобыбензол сақинасының әсерінен оңай тотығады. Бензол сақинасының әсеріненметил СН3 — тобындағы электрон ... ... ... салыстырғанда)бұзылады, бензол сақинасына әсер етіп коймай, сонымен ... ... ... ... ... әсер ететіндігін көреміз. Ал метил тобының бензолсақинасына ... ... ... ... бензолға қарағанда біркелкіоңай жүретіндігі мысалында қарастырғанбыз. Яғни, молекуладағы атом топтарыбір-біріне өзара әсер етеді.\7. Бензол мен оның ... ... ашық ... ... күйе түзе ... ... көміртектің массалық үлесіне көңіл аударыңдар):2С6Н6 + 3O2 -> 12C + 6Н2OЕгер қосымша ... ... ауа ... жану ... ... + 15O2 -> 12СO2 + ... ... бензолға тән және басқа реакцияларға, мысалы, бензолсақинасына сутек қосылу және галогендермен орын басу реакциясына (бензолядросындағы және бүйір тізбектегі сутек атомдарын ... ... жеке ... және ... ... С6Н6 ... ... улы зат, өзіне тән иісі бар, судан жеңіл жәнесуда ерімейді. Бояғыш заттар, дәрі-дәрмектер, қопарылғыш заттар, синтездікталшықтар алу үшін және органикалық ... ... ... кеңіненқолданылады.Толуол С6Н5 — СН3 судан жеңіл, суда ерімейтін, түссіз сұйықтық. Дәрі-дәрмектер, бояулар және қопарылғыш заттар ... тол), ... ... ... алу үшін ... ... жаксы еріткішіболып табылады. Антидетонаторлық қасиетін өсіретін болғандықтан, бензингеқоспа ретінде қолданылады.Этилбензол С6Н5 — С2Н5 түссіз сұйықтық. Стирол ... ... С6Н5 — ... ... ... зат. Фенол мен ацетон алуғапайдаланылады.Стирол (винилбензол) С6Н5 — СН = СН2 суда ... ... ... ... еселі байланысы болғандықтан оңай полимерленеді.Пайдаланылған әдебиеттер1. Мұнай және газ геологиясы терминдерінің, ... ... ... ... ... Казакстанға еңбегі сіңген мұнайшы— геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. —328 бет.2. Химия: Жалпы білім беретін мектептің ... ... ... ... / Ә. ... ... Р. ... С. Әлімжанова. – Алматы: «Мектеп» баспасы,2007. – 352 бет, суретті.  
        
      

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай құрамындағы ароматты көмірсутектерді бөліп алу және анықтау30 бет
Бензол мен гександы пиролиздеу арқылы көміртекті нанотүтіктер алу26 бет
Бензол молекуласының электрондық құрылысын МПДП әдісімен есептеу22 бет
Бензол туралы жалпы түсінік8 бет
Бензол. Бензол қатарының көмірсутектері3 бет
Конденсирленген бензол сақиналары бар көп ядролы қосылыстар (нафталин)11 бет
Құрамында күкірті бар органикалық қосылыстың су - бензол жүйесіндегі таралуын физика – химиялық зерттеу19 бет
Ароматты көмірсутектер13 бет
АҚХЗ туралы түсініктер13 бет
Модель ( үлгі ) жасау үшін қажетті материалдар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь