Валюталық қатынастар және валюта жүйесінің қалыптасып дамуы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3


І ВАЛЮТАЛЫҚ ЖҮЙЕ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1.1 Халықаралық валюталық жүйесінің қалыптасуы және оның даму кезеңдері, мақсаты мен қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Валюталық қатынастың маңызы, қажеттігі және әдістері ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Валюталық қатынастарды нарықтық және мемлекеттік реттеу ... ... ... ... 17


ІІ ВАЛЮТАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ӘЛЕМДІК НАРЫҚТА ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ВАЛЮТА ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУ БАРЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.1 Валюталық қатынастың даму жолдарының әлемдік тәжірибесі ... ... ... ..22
2.2 ҚР.дағы валюталық қатынастың даму бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
Қазақстанның әлемдік экономикалық және валюталық қатынастарда басқа елдермен сауда, экономикалық қарым-қатынасқа түсуі үшін, шетелдермен экспорт пен импорта, әлемдік капитал ағымдарының іске асуына және шетел валюталырының еркін айналымын ұйымдастыруда, сонымен қатар халықаралық әр түрлі қарым-қатынасты іске асыру валюталық жүйе негізінде жолға қойылады.
Валюталық жүйелер дүниежүзiлiк шарушылықта құрал жабдықтар, сатып алу және сату айналымын тудыратын әдiстер және мемлекетаралық ұйымдардың жиынтығынан тұрады. Оның пайда болу және одан әрi даму экономикасы халықаралық ақша кеңiстiгiндегi адекватты шарттарды талап ететiн ұлтаралық капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi.
Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi құраушы элементтерi ретiнде валюталық бағам, әлемдiк ақшалай тауар және халықаралық өтiмдiлiк, валюталық рыноктар, халықаралық валюта, қаржылық ұйымдар және мемлекетаралық валюталық келiсiм шарттарды атауға болады.
Ваюталық жүйе - ұлттық заңдылықтар немесе халықаралық келiсiм шарттарымен бекiтiлетiн валюталық қатынастарды ұйымдастыру және реттеу формасы негізінде көрініс табады.
Халықаралық валюталық жүйе дүниежүзiлiк шарушылықтың шеңберiндегi сатып алу және сату айналымын тудыратын әдiстер, құрал жабдықтар және мемлекетаралық ұйымдардың жиынтығынан тұрады. Оның пайда болу және одан әрi даму экономикасы халықаралық ақша кеңiстiгiндегi адекватты шарттарды талап ететiн ұлтаралық капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi. Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi құраушы элементтерi ретiнде әлемдiк ақшалай тауар және халықаралық өтiмдiлiк, валюталық курс, валюталық рыноктар, халықаралық валюта, қаржылық ұйымдар және мемлекетаралық валюталық келiсiм шарттарды атауға болады.
Курстық жұмыстың өзектiлiгi елiмiздiң әлемдiк рынокта алдынғы қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн iшкi экономикалық өсумен қатар, халықаралық экономикалық қатынастарымыз дамып, соның iшiнде өзектi саласы халықаралық валюталық қатынастардың дамуы елiмiз үшiн маңызды. Өйткенi бiздiң экономикамызда теңгемiз еркiн айналысқа шыққандықтан, әлемдегi валюта өзгерiстерi бiзге де әсер етедi.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын бүгiндегi өзектi мәселелердiң бiрi “Валюталық қатынастар және валюта жүйесінің қалыптасып дамуы” деп алдым.
Бұл тақырыпты таңдаудағы мақсатым бiрiншiден, валюталық қатынастардың мәнін аша отыра, оны реттеудің нарықтық және мемлекеттік түрін талдау және екіншіден ҚР-ның валюталық қатынастарының даму барысына тоқталу болып табылады.
1. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
2. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.
4. Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
5. Байгiсиев Майдан-Әлі / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет.
6. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы : Экономика, 2001, - 466 б.
7. С.Б. Мақыш , Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2000ж.
8. Экономическая теория./ А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург 2001г.
9. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, - Москва: 1999г.
10. Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2010 ж.
11. С.Б.Мақыш “Валюталық операциялар және валюталық мәмiлелер” // ҚазҰУ хабаршысы. №5, - 2009 ж.
12. «О ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №8,9 - 2011 г. 2-7 стр.
13. Статистический ежегодник. Алматы. – 2010г.- 446 с.
14. Вестник Национального банка РК , 2011 ж. №1,2.
        
        ЖОСПАРКIРIСПЕ..................................................................................................................3І ВАЛЮТАЛЫҚ ЖҮЙЕ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ..................................................4+  Халықаралық  валюталық ... ... және оның даму ... ... мен ... ... 1.2 ... қатынастың маңызы, қажеттігі және әдістері .........................101.3 Валюталық қатынастарды нарықтық және мемлекеттік реттеу ................17ІІ ВАЛЮТАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ӘЛЕМДІК НАРЫҚТА ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ДАМУ ...         ...           2.1 ... ... даму ... ... ...  ..............222.2 ҚР-дағы валюталық қатынастың даму бағыттары   ....................................26ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................33ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................................34КIРIСПЕҚазақстанның әлемдік экономикалық және валюталық қатынастарда  басқа елдермен ... ... ... ... үшін, шетелдермен экспорт пен импорта, әлемдік капитал ағымдарының іске асуына және шетел валюталырының еркін айналымын ұйымдастыруда, сонымен қатар халықаралық әр ... ... іске ... ... жүйе ... ... ... Валюталық жүйелер дүниежүзiлiк шарушылықта құрал жабдықтар, сатып алу және сату айналымын тудыратын әдiстер және ... ... ... ... Оның ... болу және одан әрi даму ... ... ақша кеңiстiгiндегi адекватты шарттарды талап ететiн ұлтаралық капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi.  Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi ... ... ... валюталық бағам,  әлемдiк ақшалай тауар және халықаралық өтiмдiлiк,  валюталық ...  ... ... ... ұйымдар және мемлекетаралық валюталық келiсiм шарттарды атауға ... ...  жүйе - ...  ...  немесе  халықаралық  келiсiм шарттарымен  ...  ...  ...  ...  және  ...  ... негізінде көрініс табады.Халықаралық валюталық жүйе дүниежүзiлiк шарушылықтың шеңберiндегi сатып алу және сату айналымын тудыратын әдiстер, құрал жабдықтар және мемлекетаралық ұйымдардың ... ... Оның ... болу және одан әрi даму ... ... ақша ... ... шарттарды талап ететiн ұлтаралық капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi.  Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi құраушы элементтерi ретiнде әлемдiк ақшалай ... және ... ...  ... ...  валюталық рыноктар,  халықаралық валюта, қаржылық ұйымдар және мемлекетаралық валюталық келiсiм шарттарды ... ... ... ... ... ... әлемдiк рынокта алдынғы қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн iшкi ... ... ... ... ... ... дамып, соның iшiнде өзектi саласы халықаралық валюталық қатынастардың дамуы елiмiз үшiн маңызды. Өйткенi бiздiң экономикамызда ... ... ... ... ... валюта өзгерiстерi бiзге де әсер етедi.Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын  бүгiндегi өзектi мәселелердiң бiрi ... ... және ... ... ... ... деп алдым.Бұл тақырыпты таңдаудағы мақсатым бiрiншiден,  валюталық қатынастардың мәнін аша ... оны ... ... және ... ... ... және ... ҚР-ның валюталық қатынастарының даму барысына тоқталу болып табылады. І ВАЛЮТАЛЫҚ ЖҮЙЕ ЖӘНЕ ... ... ... МӘНІ МЕН ...  1.1  ...  ... ... қалыптасуы және оның даму кезеңдеріВалюталық  жүйелердiң  даму  ...  ...  ... ...  байланысты  анықталып  отырып, ұлттық  және  ...  ...  ...  даму  ...  көрсетедi. Дүниежүзлiк  валюталық  жүйелердiң  арсындағы  дағдарыс  ...  оның  ... ...  ...  бұзылып, аяқ  асты  валюталық  қайшылықтар орын алды. Дүниежүзлiк  валюталық  жүйедегi дағдарыс ескi жүйенiң ... және оның ... ... ... ... ... жаңа жүйемен ауысуына әкеледi. Жаңа  дүниежүзлiк  валюталық  жүйенi  құру  үш  басты  ...  ...  1-шi ... жаңа  ...  ...  ... алғы  ...  түзiлуiн, анықталуын  қамтиды, мұнда бұрынғы жүйемен  өзара  байланыс  ... 2-шi ... жаңа  ...  ...  ...  ... ... бiртiндеп  iске  қосылады. 3-шi кезең, толық  қызмет  ететiн  жаңа  ...  жүйе  ...  ...  ...  ...  ...  белгiлi:* Жаңа валюталық  жүйенiң  құрылуының  алғы  ... ...  ... ... ...  валюталық жүйесi. * Бреттон  -  Вудс   ... ... ...  валюталық жүйесi.* Европалық  валюталық жүйесi.1929-1936  жылдарда  дүниежүзлiк  валюталық  ...  ...  ...  келесiдей:    -   циклдiк сипат: ...  ...  ...  жүзлiк  экономикалық және  ақша   несиесiмен  байланысты  ...  ...  ... дүниежүзлiк  валюталық  жүйенiң  алтын девиздiк  стандарт  ...  ... ... -   ... ... 1929 ...  1936 ...  күзiне дейiн болуы.БҰҰ - ның  Британ - Вудстағы  1944 жылы  болған валюталық қаржылық  ...  ...  ...  ұйымдастырудың, валюталық, несиелiк  және  қаржылық  қатынастарды  ұйымдастырудың  ережелерi  ...  ...  ...  жұйе  ...  ...  ...  ...  бастап, Бриттан  -  Вудс  валюталық  жүйенiң  дағдарысқа  ұшырауы. 1976 ...  ...  ХВК - ға  мүше ... ...  келiсiмi  ХВК  -  дың жарғысына  өзгерiстер  енгiзе  отырып, төртiншi  валюталық жүйенiң  ...  ...  ... ...  -  ...  ...  ...  СДР  стандарты  енгiзiлдi;* Елдерге  ...  ...  ...  ...  таңдауға  құқық  берiлдi. СДР-дiң  қызметт  етуiнiң  ...  ...  ...  ... ...  және  ... қамтамасыз  ету;+ бағамды  анықтау  әдiсi; + СДР-дiң пайдалану  ауқымы;[11,27б]Европалық  валюталық  жүйе, экономикалық  ...  ...  ...  ...  ... ... процесiнiң  даму  себептерiне: шаруашылықтың  интеграциялануы, өндiрiстiң қарсылас  ...  ...  ... ...  ...  ...  және  ...  тұрақсыздағы  жатады . Европалық  ...  ...  -  бұл  ...  ...  ...  ...  дамыған аумақты интеграцияналдыру  тобын  бiлдiредi, ол 1957 жылы  ...  алты  ... ФРГ, ... ... Бельгия, Нидерландия, Люксембург, Рим  елдерiнiң  арасыында  жасалған  келiсiм  ...  ... 1958 ...  1  ...  басты  қызмет  етедi.Батыс  еуропалық  интеграция  өзiнiң  iрi  ерекшелiктерiмен   ... ЕҚ ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  кешен  интегралданғанға  дейiн  6  ел  және  12  ... одақ ... ...  ...  15-16  ...  ... ЕҚ  -  ның институционалдық құрылымы  ...  ...  ...  және  мынадай  ұйымдардан  тұрады: * Еуропалық  ... ... ...  -  заң ... ... ЕҚ ...  -  атқарушы орган* Еуропалық парламент  -  ... ... ... Бұл орган  ЕҚ  және министiрлер  кеңесiнiң  қызметiн  ... ЕҚ  ...  ...  соты  -  ...  ...  сақтамаудың  қадағалау  ұйымы. Үшiншiден,  интеграцйиялық  процестiң  ... ... ... ЕҚ  -  тың  ... бiр  ...  ...  көп  ...  қорлар қызмет  етедi.1999 жылдың  1  ...  ... Еуро  ...  -  ...  ... үшiн мемлекеттердiң жаңа  қағаздарын  орналастыру  енгiзiлiп, эволюциялық  одаққа  мүше  ...  ...  ақша  ...  2002 жылы  1 ...  бастап  өз қызметтерiн  жойды  делiнген.  ЕВЖ, алтындынақты  резервтiк  активтер  пайдаланды:Бiрiншiден, Еуро   -   ...  ...  ...  етiлген; Екiншiден, ЕҚ  -  қа  бiрлестiгi  үшiн  207 кг ... ... ... қоры ... ЕВЖ-дегi  мемлекет  аралық  аймақтықты  ...  ...  ...  уақытша  төлем  балансындағы  тапшылықты  жабуға  және  ...  ...  ...  есеп ...  үшiн  ...  беру  ... ... асырылады.Екiншi  дүниежүзлiк  соғыста  Еуропа  ...  ...  ... ...  ...  және  ...  мәселелерiн  шешу  мақстында  Бреттон-Вудстағы өткен  халықаралық  валюта  ...  ...  2  ... ...  ...  ... (ХВҚ) және  ... қайта  құру және даму банкi ( ХҚҚДБ) құру  туралы  қаулы  қабылданды. Қор  әлемдiк  валюта  ...   ...  ...  үшiн, ал  банк  оған  ...  ...  ұзақ  ...  ...  дамуын ынталандыру  үшiн  құрылған . ХВҚ  ...  ...  ...  ... ...  ...  өз  ...  1947 жылы  наурызда  бастады. Оның  ... ...  ... басқарушы  органы  барқрмалар  кеңес  қатысушы  елдердiң  қаржы  министiрлерiнен немесе  ...  ... ...  ... ...  жыл  ...  шақырылады. Атқарушы органы  директат. алғашқы  кезде   бұл  қорға  49 ел  мүше  ...  ... оның ...  8 млд  ...   ...  Қазiргi  кезде  мүшелерiнiң  саны  иөрт  есе  ... ал  ...  ...  18  есе  ...  ...  ... төмендегiлер: Халықаралық  сауданың  немесе  валюталық  ынтымақтастықтың  дамуына  көмек  көрсету.* Валюталық  ...  ...  ...  және  валюталық  шектеудi  жою;* Төлем  балансының  теңелуi  үшiн  кез-келген  қатысушы  елге  ... ...  ...  мүше  ...  кiру  -  ... ХҚҚДБ-ге және оған  туыстас басқада  валюта  несие  ұйымдарына  кiруiнiң  мiндеттi  жағдайы.Халықаралық  қайта  құру   және  даму  ...  ...  ...  және  оның  ...  ... орган ретiнде  өз  жұмысын  1946 жылы  ...  ... . ...  өз  ...  кеңейту  барысында  туыстас  төрт  бөлiмшелер  ұйымдастырылады: халықаралық  салық  корпарациясы , ...  даму ...  ...  ...  ...  реттеу  орталығы және  инвестициялықты  қорғау  жөнiндегi  көп  ... ... ...  ...  осы  ...  ...  ...  банк (ӘБ) тобын  құрайды, оның  штаб пәтерi Вашингтонда  орналасқан, ал  ...  -  осы  ...  ...  ...  -  оны ...  банк  деп  атайды.Әлемдiк  банк  топтың  ең қуатты  ... ол  240 млд   ...  ...  ...  ... ... ...  оның  құрылтайшылар  саны    180  мемлекетке  жеттi. Банк ...  ...  -  ...  ...  -  ...  -  ...  қаржы  министiрлiгiнен  немесе  орталық  банктерден  басқармаларынан  тұрады. Оны  президент  ... ...  ...  ...  директорлар  кеңесi  басқарады, кеңес  штап  пәтрiнде  ...  ол  ... ...  ...  ...  өткiзедi. Кеңес  24  адамнан  тұрады, олар-iрi  акциянерлердiң  бiр-бiр  өкiлi  және  19  ...  ... ...  ...  коорпарациясы 1956 жылы мемлекеттiк  кепiлдiк  алмай-ақ  дамушы  ...  ...   жеке  ...  ...  анықтау  үшiн  құрылған. ХВҚ  Бiрiккен  Ұлттар  Ұйымының  ... ...  ...  өз  ...  1947 жылы  ...  бастады. оның  штаб-пәтерi Нью-Йоркте  ... ...  ...  ...  ...  ...  елдердiң  қаржы  министiрлерiнен немесе  орталық  ... ...  ... ...  жыл  сайын  шақырылады. Атқарушы органы   алғашқы  кезде   бұл  ...  49 ел  мүше  ...  ... оның ...  8 млд  доллорды   құрады. қазiргi  кезде  мүшелерiнiң  саны  иөрт  есе  ... ал  ...  ...  18  есе  өстi. ...  ...  ...  көп  ...  агеттiк  1988  жылы  дамушы  елдердiң  шетел  жеке  инвистициторларына  инвестициясынан  саяси  ...  ...  үшiн  ... Атап  ... ... яғни  жеке  меншiктi  айыру  қаупi , келiсiм  жағдайларды бұзу  ...  т.б. 15-20  жыл  бойы  ... ...  ... Агентiк  мүшелерi  болып  тек  ХҚҚДБ  берген  несиелер  мемлекеттiң  төлем  ...  ...  ( ... сөзi , ... - сөз  -  құн )  -  ...  ақша ... , оның  ... түрi, халықаралық төлем есеп айырысу айналымының  каналдары  арқылы  ұлттық  ақшаларды  ...  ...  ...  Осы халықаралық немесе ұлттық валюта қатынастарының негізінде валюталық жүйе ұғымы пайда болады. Ваюталық  жүйе - ұлттық  ...  ...  ...  ...  ... шарттарымен  бекiтiлетiн  валюталық  қатынастарды  ұйымдастыру  және  ...  ...  ... ... ... ...  -  ...  шаруашылықтарының  қызметкерлерiнiң  нәтижесiнен  өзара ...  ...  және  ... ...  ...  ...  етуi  ...  қалыптасқан  қоғамдық  қатынастар  жиынтығы  бiлдiреді. Валюталық қатынастардың ... ... ерте ... және ... ... ... пайда болды. Яғни, оларда алғаш рет вексель жәрменкелері ... ... ... ... ... есеп ... жүргізілді. Шаруашылықтың  интернационалдануы  және  әлемдiк  еңбек  ...  ...  ...  нарықтың  құрылуына  себепшi болды. Өндiрiс  күштерiнiң  дамуымен  iшкi  рыноктағы  ... ...  ...  ...  туындайтын  қиындықтар, тауарлар тасымалы  жағдайларын  жетiлдiру  -  мiне  ...  бәрi  ...  ...  ...  ...  ...  әсер  еттi.  Яғни, сыртқы сауда жағдайларын, әр ... ... ... ... ... туындады. Алғашында мұндай айналыстарға елдер немесе аумақтар ... ... ... ал осы ... күрделенген төлем жүйелерінің және төлем тәртіптерінің пайда болуына байланысты бұл валюталық қатынастар одан сайын күрделене түсті. Әлемдегi  ...  ...  -  ... тауарлар, қызмет, капитал  және  несие  ...  -  ...  ... ... ...  ...  ...  өндiрiс  процесiнде  қалыптасқан  тауар  айналымы тұрақты  ...   ...  ...  ...  және  де  ...  ...  мемлекеттiң  заңды  төлем  құралы  болып оның ұлттық ақшасы саналады. Халықаралық  ...  ... ... ...  ...  қолданылады.  Елдердiң  әлемдiк  шаруашылыққа  интеграциялауына ақша  капиталының  бiр  бөлiгiнiң  ...  ...  ...  ...  және  керiсiнше  айналуын  туындатады. Ол  халықаралық  ...  есеп  ...  және ...  -  ...  ...  ... ...  валюталық  қатынастар  халықаралық  экономикалық ...  ... ...  ...  ...  және  әсемдiк  экономиксының  дамуына,  саяси  тұрақтылыққа, елдер  арсындағы  күштердiң  ...  ...  ...  ...  ... ...  экономикалық  байланыстарда, оның  iшiнде  валюталық  байланыстарда саясат  пен  экономика, дипломация   мен ... өнер ...  ...  мен  ...  бiр  -  ...  өзара бетеме  байланысуы  валюталық  ...  -  ...  ...  және  ...  ... орны  ... көрсетедi.Капиталдың  шеңбер  айналысы  процесiнде  ұлттық нарықтан әсемдiк  нарыққа қосылуы  нәтижесiнде  ...  ...  ...  ...  ...  бiр ...  шетел  валютасына  айналады  немесе  керiсiнше. Ол көрiнiстi  ...  есеп  ... ... ...  және  ...  операциялардың  барысында  байқауға  болады.Шаруашылықтың  интернационализациялануы  жағдайында  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... шетелдiк  ғылым  деңгейiне, халық  аралық  ...  ... ...  ...  ...  арта  ... ...  да  бұл  валюталық  қатынастар  мен  ...  ...  ...  ...  және  керi  байланыстың  болатынын  көрсетедi. Халықаралық  сауданың  ... ...  ...  ...  мен  ...  ...  ұдайы  өндiрiс процентiне  керi  әсерiн  тигiзедi. Дүниежүзлiк  ...  ...  ...  ...  ...  оның  ... ...  әрекетi  бұзылып, аяқ  асты  валюталық  қайшылықтар орын алды. Дүниежүзлiк  валюталық  ... ... ескi ... бұзылып және оның орнына валюталық тұрақтылықты қамтамасыз ... жаңа ... ... ... ... жүйелер 3  түрге  бөлiнедi:* Ұлттық  валюталық  жүйе;* Дүниежүзлiк  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  жүйе.  Тарихта ұлттық  валюталық  жүйе  ең  бiрiншi  қалыптасқан.   Ұлттық ... жүйе  -  ... ...  ...  ...  асыратын , ұдайы  өндiрiс  процесiне  қажеттi  валюталық ресурсты ...  және  оны  ...  ... экономикалық  қатынастар жиынтық  бiлдiредi . Ұлттық валюта елдің ақша ... Ол ... ... ... ... және ... формада (банктік шоттағы ақша қалдығы) бола алады. Оның эмитенттері Орталық және коммерциялық банктер. Ұлттық валюталық жүйе ... ақша ... бір ... Оның ... елдің құрамдас экономикасының және сыртқы экономикалық байланыстардың даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады. 	Ұлттық  валюта  дүниежүзлiк  ...  ...  ...  ... ...  ...  жүйе  XIX ...  ортасына  қарай  құрылған .Дүниежүзілік  ...  ... ... бұл  ...  несие  қаржы  институттары  мен  ...  ...  ...  ...  ...  ...  халықаралық  келiсiм  шарттары  мен  мемлекет  аралық  ... ...  ...  ... Бұл ... ... ... міндеті  -  халықаралық сауда-саттық процестерін жеңілдету, саудаға қатысушы фирмалардың іс-әрекетінің тиімділігін қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... және ...  қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы ... ... ... әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес рөл атқарады. Ол өндірістің даму қарқынына, халықаралық айырбастың көлеміне, баға саясаты мен жалақыға әсер етеді. Дүниежүзілік ... ... ... ... ақша-есептеу қатынастарын, сондай-ақ қатысушы елдердің әрқайсысының ішкі ақша айналымын қамтиды. Дүниежүзілік валюталық жүйе мен ұлттық валюталық жүйе ... ... ... ... экономикалық қызмет көрсететін Орталық банктер арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... ... көрсетiлгендер саналады:* Резервтiк валюталар, халықаралық есептесулерге арналған ... ... ... ... ... шарттары;* Валюталық паритеттердiң үйлестiрiлген тәртiбi;* Валюталық бағамдау тәртiбiнiң ережесi;* Валюталық шектеулердi мемлекет аралық реттеу;* Халықаралық ... ... ... ... ... ... есептесулердiң негiзгi факторларын үйлестiру;* Дүниежүзiлiк валюта рыноктары мен ... ... ... Мемлекетаралық валюталық реттеудi жүзеге асырушы халықаралық ұйымдар.Аймақтық  валюталық  жүйе  өнеркәсiбi  дамыған  елдердiң  ...  ...  жүйе  ...  ... [5,54б]1.2 Валюталық қатынастың маңызы, қажеттігі және әдістеріНарықтық экономика жағдайында валюталық қатынастарды нарықтық және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс және оның бағамдық қатынасы қалыптасады. Ол өз ...  ... және ... ... белгілі деңгейде жүзеге асырылмаған жағдайда теріс нәтижеге алып келеді. Нарықтық қатынас сұраныс пен ұсыныс, баға ... ... ... ... Валюталық нарықтағы бәсекелестік жағдайында осы заңдардың іс-әрекеті ... ... ... эквиваленттігін, тауар, көрсетілетін қызмет, капитал қозғалысымен байланысты халықаралық қаржы ағынының әлемдік шаруашылыққа деген ... ... ... ... етеді. Осы арқылы нарық валюталық операциялар жағдайының ақпарат көзі ... ... ... ... валюталық қатынасқа бұрыннан араласып келеді - алдымен жанама түрде, кейіннен оның әлемдік шаруашылықта алатын орнының маңызды екенін ескере отырып ... ... ... ... ... мен валютаның күйзеліске ұшырауы ұлттық және әлемдік экономикаға теріс әсерін тигізеді.Нарықтық және мемлекеттік қатынас бір-бірін толықтырып отырады. Біріншісі, бәсекеге ... ... даму ... ... ал екіншісі валюталық қатынастарды нарықтық қатынастың нәтижесінде болатын жағымсыз нәтижелерді түзетуге бағытталған. Осы екі ... ... ... ... бір ... ... мен ... арқылы анықталады. Валюталық қатынас - валюталық саясатты іске асыратын құрал болып табылады. Валюталық саясаттың бағыттары мен формалары елдің ... ... ... ... ... ... Бірінші кезекке валюталық саясаттың нақты мәселелері қойылады:* валюталық жүйе мен ... ... ... ... қамтамасыз ету; * валюталық күйзелісті жеңіп шығу және валюталық тұрақтылықты қамтамасыз ету;* ұлттық валютаның валюталық бағамының тұрақтылығын қамтамасыз ету ;* ... ... өту; * ... ... ... балансы өз кезегінде халықаралық операциялардың баланстық шотын білдіреді - белгілі бір уақыт аралығында мемлекеттің шет елге ... ... ... оған шет елден түскен соманың арақатынасы. Ол келесідей бөлімдерден тұрады: ағымдағы операциялар шоты, капитал және қаржы қозғалысымен ... ... ... ... ... ... келе ... объектілерінің бірі болып табылады. Бұл келесідей себептермен негізделеді:* төлем балансына, бір елдегі ұзақ және ірі ... және ... ... ... ... артық болуы кезіндегі тепе-теңсіздік тән. Халықаралық есеп айырысу балансының тұрақсыз болуы валюта бағамының динамикасына, капитал миграциясына, экономика жағдайына әсерін тигізеді;* ... ... ... қатынас арқылы түзетудің стихиялы механизмі өте әлсіз және төлем балансын қатынас мемлекеттің өте кешенді араласуын қажет етеді;* шаруашылық байланыстың ... ... ... ... ... мемлекеттік қатынас жүйесінде маңызды орын алады. Төлем балансын қатынастың материалдық негізі болып келесілер табылады:* ресми алтын-валюталы резерв;* ... ... ... бөлінетін ұлттық табыс;* мемлекеттің халықаралық экономикалық қатынастарға капитал, несие, кепіл болушы, қарыз алушы ... ... ... ... және ... ... органдарының көмегі арқылы сыртқы экономикалық операцияларды регламентациялау.Төлем балансын қатынас кезінде мынадай сұрақ туындайды: қандай елдер оны ... ... ... ... ... тапшылығына ұшыраған елдер үшін төлем балансын түзету өте қомақты мәселе болып табылады. ... ... ... ... - бұл, ... ... ... баптарын құруға, сондай-ақ қалыптасқан сальдоны жабуға  бағытталған мемлекеттің экономикалық, оның ішінде валюталық, ақша-несие және қаржылық іс-шараларының жиынтығы. ... ... ... түрлі әдістері қолданылады.Төлем балансы тапшылыққа ұшыраған елдерде экспортты ынталандыру, тауар импортын ұстап ... шет ел ... ... капиталды сыртқа шығаруды шектеу мақсатында келесідей іс-шаралар қолданылады:Девальвация бұл  -  ... ... ... ... ... ... және ... импортын ұстап тұруға бағытталған. Төлем балансын қатынасдегі девальвацияның алатын рөлі оны жүргізу кезіндегі нақты шарттарға және ... ... ... ... Ол ... ... тек, бәсекеге қабілетті тауарлар мен қызметтердің экспорттық потенциалы болған кезде және де ... ... ... ... ... уақытта ғана ынталандырады. Импортты қымбаттата отырып, девальвация ... ... ... шығындарының өсуіне, елдегі бағаның өсуіне алып келуі мүмкін. Ойлаған мақсатқа жету үшін девальвация мөлшері жағынан жеткілікті болуы қажет. Себебі, ол ... ... ... көбеюіне жол береді, өйткені валюталық бағамды қайталап қарастыру мүмкіндігі сақталынады. Сонымен бірге, девальвация мөлшерінің шектен тым асып ... ... ... ... ... алып ... ал бұл кезде өз валютасын девальвациялаған ел есептеген бәсекелестік артықшылықтан айырылады. Кейбір елдер, жасырын девальвация ретінде, екі жақты валюта нарығы ... ... ... ... ... қолдануда. Қалқымалы бағам режимін енгізу төлем балансын түзетуге көмектеспеді. Девальвацияның тиімділігін қамтамасыз ету үшін көптеген ... ... ... ... ... баж және ... пен ... субсидиялар белгіледі. Дефляциялық саясат, ішкі сұранысты, бюджет шығындарын шектеуге ... Оның ... ... бірі болып қаржылық және ақша-несие шаралары табылады (бюджет тапшылығының төмендеуі, орталық банктің есеп мөлшерлемесінің өзгеруі (дисконттық саясат), ... ... ...  -  ...  және ... еместердің валютамен операцияларын лимиттеу мен регламентациялауға байланысты әкімшілік және құқықтық тыйым салу.Валюталық шектеу валюталық ... бір ... Олар ... заңы мен ... ХВҚ арқылы жүргізілетін мемлекет аралық қатынастың обьектісі болып табылады. Валюталық шектеулер келесі ... ... ... балансын теңестіру;* валюталық бағамды ұстау;* мемлекеттің алтын-валюта резервін жинақтау. ... ... ... ... ... шет ел ... ... жабу, импортерлерге шет ел валютасын сатуды лицензиялау, капитал экспортын шектей отырып және оның ағынын ынталандыру арқылы төлем ... ... ... ... ... ... ... процессінде төлем балансы негізгі орынды алады. Төлем балансының тапшылығын ... үшін ... ... ... ... ... ... протекционды жоғарлату, елге капиталдың ағуын көбейту мақсатында, бағалы қағаздардың шет ел иемденушілері төлейтін ... ... ... алып ... үшін ақша-несие саясаты қолданылады.Төлем балансына мемлекеттің әсер етуінің арнайы шаралары оның ... ... құру - ... ...  ... капитал қозғалысы.Экспортты ынталандыру әдісі кешенді түрде қолданыс табуда. Ол ... ... ... ... ... ... ... формаларын кіргізеді.Әдетте, екі қарама-қарсы кешенді іс-шараларға негізделген төлем балансын өтемдік ... ... ... және ... ... қатынасді тек қана жеке баптарда ғана жүргізбейді, сондай-ақ төлем балансының сальдосында реттейді. Төлем балансының ... ... ... ... ... ... және ... формасындағы шет елдік көмек табылады.Төлем балансының активті сальдосын мемлекет өзінің сыртқы қарыздарын жабу үшін, шет ел мемлекеттеріне несие ұсыну ... ... ... ... үшін қолданады.[11,58б] Валюталық қатынас маңызды элементтерінің бірі болып ... ... ... ... ... экономикалық қатынастың дамуы әртүрлі елдің валютасының құндық арақатынасын өлшеуді талап етеді. Валюта бағамы мыналар үшін қажет:* тауарды, ... ... сату ... ... және ақша айналысы кезінде валютаны өзара келісе отырып айырбастау үшін;* әлемдік және ұлттық нарық бағаларын, сонымен бірге ұлттық және шет ел ... ... әр ... ... ... ... үшін;* фирмалар мен банктердің шет ел валютасындағы шоттарын кезең ... ... ... ... - бұл, әр ... мемлекеттердің ақша өлшемдерінің арақатынасы, яғни басқа елдің ақша өлшемімен ... бір ... ақша ... ... ... ... әсер ... факторларды атап кетуге болады:* тұтынушылар талғамының өзгеруі;* инфляция қарқыны;* төлем ... ... ... ... ... валюта нарығының қызметі және алып-сатарлық валюталық операциялар;* еуронарықта және халықаралық есеп айырысуларда белгілі бір валютаны ... ... ... және ... ... ... деген сенім деңгейі.Осыған байланысты, валюта бағамының қалыптасуы  -  көп факторлы процесс. Валюта ... ... ... ... ... нақты айырбас бағамы табылады. Бұл жерде макроэкономикалық тепе-теңдікке сәйкес келетін айырбас бағамы туралы айтылады, яғни сыртқы және ішкі баланс арасындағы ... ... ... бағам туралы. Тіркелген бағам кезінде төлем балансының тепе-тең болуы мүмкін ... ... ... бағамды сыртқы тепе-теңдікке жету үшін қолданады. Ал, ішкі жағдайға бюджеттік-салықтық шаралар қолданылады.Тиімді валюта бағамы өз кезегінде, белгілі бір кезең аралығындағы ... ... ... бір ... ... орташа салмағының өзгеруін анықтайтын индексті білдіреді. Ең алғаш рет тиімді валюта бағамы деген түсінік қалқымалы валюта ... ... ... пайда болды.[4,29б] Орталық банк үш жылғы кезең аралығындағы ұлттық валютаның нақты тиімді айырбас бағамын - Real effective exchange rate (REER) ... ... деп ... ... ... ... ... есептеу әдістемесі кезең бойынша жүргізілінеді:* базалық кезеңмен салыстырғандағы есептік кезеңдегі ұлттық валютаның айырбас бағамының өзгеру индексін есептеу:∆ Si = Sit / Sio  ... - шет ел ... ... ... ... кезеңдегі ұлттық валютаның айырбас бағамының өзгеруі;Sit - есептік кезеңдегі ... ... ... -базалық кезеңдегі ұлттық валюта бағамы;* Номиналды тиімді айырбас бағамының индексін - NEER есептеу(Қосымша):NEER = 100*Пi (∆ ... Пi - ... W - ... тауар айналымындағы елдің үлес салмағы.  * Нақты тиімді айырбас бағамының индексін - REER есептеу:REER=  Пi [NEER* ...   ...  - ... баға ... - қарастырып отырған елдің ИПЦ.Индекстің өсуі ұлттық валютаның басқа да ... ... ... салыстырғанда қымбаттауын көрсетеді. Индекстің өсуі немесе төмендеуі ... ел ... ... ... валютаның қымбаттауын немесе арзандауын көрсетеді.[12,65б] Валюта бағамын қатынасші әдістің бір түрі болып валюталық интервенция  ... ... ... ... ... ... ... қатысты қоятын талаптары келесідей:* Валюта бағамын төлем балансын қатынас кезінде туындайтын қиыншылықтарға қарсы немесе белігілі бір артықшылықтар алу мақсатында қолданбау ... ... ... ... мүше ... да елдермен қатар ұлттық валюта бағамының алып-сатарлық құбылуына қарсы тұру үшін валюталық нарықта интервенцияны жүзеге асыру.Валюталық интервенция мынадай үш ... алып ... ... ... ... ... ... резервінің диверсификациясына;* ақша массасының өзгеруіне.  Валюталық интервенция тиімділігінің критерийлері:*  ... мәні ... егер ... ... ... интервенция бағытымен сәйкес келсе, онда интервенция тиімді деп ...  ... ... ... ... ... ... Бұл интервенция орталық банктен көрсетілетін күш трендтің өсуін баяулатқан кезде тиімді болады;*  критерийі, бұл кезде тек 1-ші ... ... ... ғана ... ... ... кезеңдегі валюта бағамының болуы толығымен жойылған кезде тиімді деп саналады.Интервенцияны жанама және тікелей деп екі түрге бөлуге болады. Жанама интервенция - ... ... ... ... ... ... ... интервенция - орталық банктің ресми бағамын, капитал ағынын қатынас.[10,61б]Ақырғы объектілерді  оптимизациялау үшін орталық банк валюталық қатынастың ... ... ... - ... мен ... ... ... валюталық операциялар деп бөледі.Валюталық қатынастарды ұйымдастырудың негізгі қағидалары:* аймақтық;* экономикалық анықтылық;* валюталық операциялардың негізділігі;* валюталық операцияларды жүргізу кезіндегі банктердің монополиялығы;* ... шет елде ... ... ... шектеу;* мерзімді операцияларды қатынас;* банктің валюталық позициясын қатынас;* валюталық операцияларды ... ... ... ... ... ... салу.Валюталық қатынастың тікелей және жанама әдістерін атап кетуге болады. Тікелей валюталық қатынас заң актілері және де атқарушы органдардың іс-әрекеттері ... ... ... ал жанама валюталық қатынас - нарықтың экономикалық агенттерінің іс-әрекеттеріне экономикалық әдістерді, оның ішінде валюталы-несиелік әдістерді қолдану арқылы ... ... ... ... тағы да былай толықтыруға болады: экономикалық және әкімшілдік ... ... ... валюталық интервенция;* девальвация/ревальвация;Ал, әкімшілдік әдістерге:* валюталық шектеулер;* ұлттық валютаның айырбасталуын қатынас жатады.Валюталық қатынастың негізгі ... ... ... банк ... ... қатынастың агенттері болып коммерциялық банктер және кеден органдары, ал субъектілері болып - орталық ... ... ... және ... еместер, сондай-ақ үй шаруашылығы табылады. Валюталық қатынастың әкімшілік әдісі валюталық қатынасдың болуын қажет етеді. Валюталық қатынас органдары ретінде заңнамаға сәйкес ... ... ... жүзеге асыруға құқы бар мемлекеттік органдар саналады. Валюталық ... ... ... ... ... табылады және ол валюталық операциялардың жүргізу ретін белгілеу арқылы елде экономикалық тұрақтылыққа жетіп және оны сақтап тұруға бағытталған.Бірақ валюталық ... ... ... ... ... қатынас жасамаса, валюталық қатынастың эффектісі төмен болар еді. [14,45б]2005 жылдың аяғындағы республиканың ресми халықаралық резервтері, оның ішінде Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... 5 ... ... ... Сауда балансының оң сальдосы 2420 млн. долларды құрады, ол 2004 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 1,8 ... ... ... Төртінші тоқсанның қорытындысы бойынша 1018 млн. долларға тіркелген таза тауар экспортының көрсеткіші 1996 ... бері ... ... балансында тіркелген тоқсандық көрсеткіштердің ішіндегілердің ең жоғарғысы болып табылды.[2,19б]Экономикалық дамудың тұрақтылығы және валюта нарығының тепе-теңдігі Қазақстандағы валюта ... ... ... ... ... алып келеді. Қорытындылай келе, валюталық қатынас экономикалық өсу тұрақтылығын қамтамасыз етуде қолданылатын маңызды құралдардың бірі ... ... ... ... ... және ... реттеу Әлемдiк  тәжiрибе  көрсеткендей, нарықтық  экономика  жағдайында  ...  ...  ...  ...  екi  ...  жүзеге  асырылады:  * Мемлекет  ...  ...  ...  ... ... ... тарапынан реттеу негізінен Ұлттық Банк арқылы жүзеге ... ... ... саясатты іске асыруда ҚР-ның Ұлттық банкінің атқаратын шараларының орны ерекше ... ... ... банк ... ... ... ... бірден-бір мемлекеттік ұйым болып табылады. Ұлттық банк бұл пайыз өсірулерді капитал келуіне мәселелер туғызбайды. ... ... ... ... пайыз қойылымына байланыссыз болып отыр. Оның мөлшері жеткілікті деңгейде сақталуда. Яғни ол тікелей ... ... ... ал ... ... ... керісінше тосқауыл қояды. Сонымен қатар Қазақстандық банкаралық рынок әлемдік рыноктарға ... ... ... ...  нарығында нақтылы қысқа мерзімді капиталдар кездеспейді, өйткені қазақстандық ... ... ... ... Ұлттық Банктiң негiзгi мiдеттерi  -  ұлттық ... iшкi және ... ... ... ету. ... Ақша ... несие, банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарды ұйымдастырады;* ... ... және банк ... ... ... қамтамасыз етедi;* Несие берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып алу  -  сату және ... ... ... ... және ... ... мүддесiн қорғау және олардың жұмысын бақылау сияқты мемлекеттiң экономикалық саясатын жүргiзедi.   Ұлттық Банк ... ... ... реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асырады және валюта операцияларының барлық түрлерiн жүргiзуге құқылы; 1) ... ... түрi ... валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғаларға валюталық операциялар жүргiзуге, қолма-қол шетел валютасында бөлшек сауданы жүзеге ... және ... ... сондай-ақ шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыруға лицензиялар бередi;2) банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға: ... ... мен ... ... ... ... сейф ... төлем карточкаларын шығаруға лицензиялар бередi;3) Қазақстан Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... жүзеге асыратын заңды тұлғалардың, сондай-ақ қызметiнің бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең ... ... және ... ... белгiлейдi;4) қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып табылатын ... ... ... ... мемлекеттiк тiркелуге рұқсат бередi;[1,25б]Қазақстанның Ұлттық Банкi ұлттық ... ... ... ... * осы ... ... жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Ұлттық Банкiнде ашылған банк шоттарының иелерiне бiр ... ... ... ... ... тәуекелсіз бағалы қағаздармен және басқа да активтермен қамтамасыз етiлген кредиттер бередi; * өтеу ... бiр ... ... ... ... бiрiншi сыныпты эмитенттердiң вексельдерiн қайта есепке алады; * мемлекеттiк бағалы қағаздарды сатып алады және сатады; * ... ... ... ... ... ету үшiн жарамды деп есептейтiн депозиттiк сертификаттарды, борыштық бағалы қағаздарды сатып алады және ... * ... ... ақша ... мен ... ... асырады, бағалы қағаздар мен өзге де құндылықтарды сақтауға және басқаруға қабылдайды; * туынды қаржы құралдарымен операцияны жүзеге асырады; * ... ... ... ... ... ... және одан тыс жерлердегi банктер мен қаржы ... ... ... * чек ... ... және ... ... * егер осы Заңда тікелей тыйым салынбаған болса, басқа банк операцияларын, сондай-ақ өз міндеттеріне сәйкес өз атынан мәмілелерді жүзеге ... ... және ... ... Қазақстан Ұлттық Банкi: + Қазақстан Республикасында шет ел валютасының және шет ел валютасындағы бағалы қағаздар айналысының аясы мен ... ... шет ел ... операциялар жүргiзуге қажеттi шектеулер енгiзедi, соның iшiнде осындай операциялар мен сыйақы ставкаларының көлемiне де ... + ... және ... ... Қазақстан Республикасында валюталық құндылықтармен операциялар жүргiзу ережелерiн белгiлейдi; + Валюталық құндылықтарды Қазақстан Республикасына ... және ... ... ... және ... тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ Қазақстан Республикасы резиденттерінің шетел ... ... ашу ... ... ... Республикасының валюталық заңдарына сәйкес валюталық операцияларды, валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты ... ... ... ... ... және олар ... ... айырбастау пункттерiн тiркеу тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ айырбастау пунктiнiң тiркеу куәлiктерiн бередi және олардың қолданылуын тоқтата тұрады;+ Қазақстан Ұлттық ... ... ... тiзбеге сәйкес Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының шетел валюталарына ресми бағамын белгiлейдi; + Алтын-валюта активтерiн ... және ... ... ... + Мемлекеттiк органдармен келiсiм бойынша олардың құзыретiне сәйкес Қазақстан Республикасындағы резиденттер мен резидент еместер орындауға мiндеттi ... ... ... ... алудың және есептiлiктiң тәртiбi мен нысандарын белгілейдi;+ ... мен өзге ... ... Республикасының банктiк және валюталық заңдарын бұзу фактiлерi анықталған жағдайда, банктiк және валюталық ... ... ... ... ... + Халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырады, шет елдермен қаржы - валюталық және кредиттiк-есеп айырысу қатынастарын ... + ... ... ... сәйкес шетелдiк және халықаралық ұйымдармен шет ел ... ... + ... ... ... экспорттаудан түскен шетелдiк валютаны мiндеттi түрде сату режимдi енгiзедi және өзгертедi. + Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... және ... ... жөнiнде Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген басқа да функцияларды орындауға құқылы.Валюталық қатынастарды ... ... түрі ... ... ... реттеудің негізін валюталық саясат және оның құралдары құрайды. Баға  механизiмi  және  ...  ...  ...  ...   белгiлерi   арқылы  экономикалық  агенттер  валюталарды сатып  алушылардың  сұранысымен  ...  ...  ...  ... бiле  ... Сонымен  бiрге  нарық  валюталық  операциялармен  бiрге  жағдайы  туралы  ақпараттар  көздерi  ...  ... . ... ...  өзiнiң  мақсаттарына  және формаларына  байланысты  екiге  ... * ...  ...  саясат * ағымдық  валюталық саясатВалюталық  саясаттың келесiдей  формалары  колданылады:* дисконттық  ...  ... * ...  ...  ...  қатар, девиздiк  саясаттың  келесiдей  жүзеге  асырылу      формалары  болады:а) валюталық  ... ...  ...  ... валюталық  шектеу;г) валюталадың алмастырылу  дәрәжесiн реттеу;д) валюталық  бағам  режимi;е) девальвация;ж) ревальвация; Дисконттық саясат  бiр  ... ... ...  мен  ...  ...  ... екiншiден, iшкi несиелер, динамикасын, ақша  массасын бағаны  ...  ...  ...  бағытталған орталық  банктiң  есепке  алу  мөлшерiн  көрсетедi. Девиздiк  саясат  мемлекеттiк  ...  ...  ...  банктердiң  шетел  валютасын  сатып  алу  мен  сату  жолымен  ұлттық  ...  ...  әсер  ету  ...  ...  / (1) ...  мен  ...  -  ...  саясаттың  дәстүрлi  әдiстерiне  жатады.Девальвация  -  ұлттық  валютаның  ... ...  ...  қатысты  төмендетудi  бiлдiредi .Ревальвация  -  ұлттық  валютаның  бағамын, шетел  валюталарға  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  формуласы   келесiдей:  Бе  -  Бж Д =                  *  100Бе     ...  Бе - ескi  ...  Бж	-  жаңа  ... Ревальвация   пайызын  есептеу  формуласы:Бж   -  Бе Р =                  *  100Бе     ... функ  ...   ...  ...  ...  2.8 ден  2.4 ...  дейiн  төмендетiледi. Ондағы  девальвациялау  пайызын  ...  -  2,4 Д =                  *  100 = 14,3%2,8     ...  ...  ...   бiр  ...  ...  валюталық  шектеу  үздiксiз  пайдалынады.Валюталық  шектеу    ...  мен  ...  ...  валюталар  және  басқадай  валюталық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  түрде  тиым  салуын, шектеуiн  ... ...  ... ...  бақылаудың  құрамас  бөлiгi  болып  табылады. Валюталық шектеу  ...  ...  ... . Валюталық  шектеудiң  мақсаттары  келесiдей :* төлем балансын  теңестiру;  * валюталық  ... ... ...  және  стратегиялық  мiндеттердi  шешу  үшiн  ...  ... ... ...  ... Валюталық  шектеу  келесiдей  қағидаларға  сүйенедi :* ...  ...  ...  және  ...  ...  ... валюталық  операциялар  жасау  үшiн  рұқсат ...  ... ;* ...  ...  ...  ...  ...  жабу;* валюталардың  қайтарымдығын  шектеу.[4,68б] ІІ ВАЛЮТАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ӘЛЕМДІК НАРЫҚТА ... ЖӘНЕ ... ... ... ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУ БАРЫСЫ2.1 Валюталық қатынастың даму жолдарының әлемдік тәжірибесіКөптеген дамыған елдер валюталық қатынастың либерализациялануына, еркін қалқымалы ... ... ... толығымен өткеннен кейін және капитал қозғалысына қойылған шектеулер алынып тасталынғаннан кейін  80-ші ... ... ... ... ... ... күшті катализаторы болып бірыңғай нарық концепциясын және европалық ... ... ... ... 1988 жылы ... одақ ... еркін қозғалуын қарастыратын құжатты қабылдады.Дамушы елдердің және ... ... бар ... түрлі халықаралық ұйымдарға кіруі, өздеріне белгілі бір міндеттемелерді жүктеуін білдірді. Халықаралық Валюталық Қор ... VIII бабы ... ... ... валюталардың конвертациялануын қамтамасыз етуді талап етті. 1998 жылы Шенген келісіміне қол қойылды, бұл келісімге ... ... ... 15 ... ... 13 ел ... мен Ирландиядан басқа) ішкі экономикалық қызметтің жеңілдік режимін белгіледі. Осы ... ... ... ... ... ... (экономика, сыртқы істер және қаржы, сауда және т.б.) ұсынуы бойынша қызмет атқаратын өкілетті делдалдар (орталық ... ... ... ... банктер) бақылайды. Кейбір елдерде, ішкі сауда сферасындағы операцияларды бақылайтын арнайы мекемелер құрылған ...  -  ... ... ... ... ...  -  Федералды одақ, Швецияда  -  ... ... ... және ...  -  Бельгия-Люксембургтік әкімшілік комиссия және т.б.). ... ... ... түсімді міндетті түрде сату Ирландия мен Швецияда қолданылады, мұнда валюталық түсім өкілетті ... ... ... ... ... ... және ... экспорттан түскен валюталық түсімдер кез-келген мақсатқа қолданылып қана қоймай, сондай-ақ шет елде қала береді.Бұл процесс Шығыс Европа елдеріне де тән. ... ... ... ... ... ... ... валютаға түсетін болса, алынған түсім міндетті түрде өкілетті банктерге өткізілуі қажет және ... ... ... 8 күн ішінде ұлттық валютаға айырбасталуы қажет және керісінше.Кейбір жағдайларда экспортерлер валюталық түсімдерді ... бір ... ... ... қажет, мысалы Болгарияда  -  бір ай, Польшада  -  екі ай ... Ол ... ... ... ... ... ... қалдықтарды резиденттер өз еркі бойынша қолданады (Румыния). Басқа елдерде (Венгрия) экспорттық түсімдерді қайтару уақытын шектеу қолданылмайды. Бұл ... ішкі ... ... ... ... ұлттық банкке экспорттық операциялар бойынша төленбеген талаптарды көрсететін есеп берулерді ұсынуы қажет. 90 ... ... ... ... ... мен саясатшылдарды валюталық қатынасға деген көз-қарастарын қайтадан қарастыруға алып келді. Бұған, сондай-ақ бірқатар елдер де әсер етті: Чили, Индия, ... ... ... Азия ... ұлттық валюта бағамы ірі сауда серіктестерінің қоржынына қатысты белгіленеді. Нарықтық механизмінің әсер етуі жағдайында ... ... ... позитивті сәт болып табыла отырып, сондай-ақ дамушы және де дамыған елдер үшін өте тиімді.Экономикалық бірлік және даму ... ... ... ... ... валюталық шектеу тәжірбиесін қолдануына тура келді. Бұндай ... ... ... екінші дүние жүзілік соғыстың әсерінен туындады. 50 жылдары валюталық шектеу, экономикалық ... ... ... ... оған ... араласуына негізделген саясатының құрамына кірді. Капитал қозғалысына шектеу қою 80   жылдың    ...   ... ... ... секторының тиімділігін жоғарлату және ұлттық нарықтың және оның құралдарының тартымдылығын қамтамасыз ету валюталық қатынасды либерализациялауды талап ... ... ... нарықтың бір бөлігінің нашарлауына, халықаралық аренада қаржы құралдарының бәсеке қабілеттігінің төмендеуіне, қаржылық қызмет шығындарының өсуіне алып келді. Валюталық қатынас ... орта және ... ... ... ... несие ұйымдары ірі және трансұлттық компаниялармен жұмыс істеуге тырысты.        ЭБДҰ ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық сектордың жоғары деңгейде дамуы,  капитал қозғалысын әкімшілдік әдіспен қатынасдың нәтижелілігін төмендетеді. Ал керісінше, капитал нарығы ... ... ... валюталық қатынас өте тиімді болған, мысалы, Греция және Исландия елдерінде.Көптеген елдерде либерализациялау процесі ұзақ ... ... ... кейінгі кезеңде ағымдағы операциялар шотының толық конвертациялануға көшуі 10 жыл уақытты ... ... мен ... ХВҚ Жарғысының VIII бабына тек 80 жылдың аяғында, ал ... мен ... ... ... ... Капитал операциялары шоты бойынша шектеулерді алып тастау да ұзақ уақытты қажет етті. Либерализацияға өту Канада ... көп ... ... етпеді: 1950 жылдың қыркүйек айынан 1951 жылдың желтоқсан айы. Сондай-ақ, Германия мен Ұлыбритания да осындай уақыт аралығын қажет етті. 80 ... орта ... ... ... ... жылдамдатылды. 1986-1987 жылдары Франция, Финляндия, Норвегия және Швеция елдері қолданыстағы шектеулерді төмендетіп, 5 жылдан кейін валюталық ... ... ... ... ... ... либерализациялау процесін екі жыл ішінде аяқтады. Бұл, біріншіден, 1988 жылы ЕО елдері үшін либерализациялауды міндетті етіп жасаған, ... ... ... екіншіден, қаржы секторының дамуымен, үшіншіден, қатынас өзектілігінің төмендеуімен түсіндіріледі. Либерализациялау процесі толығымен аяқталған елдерге, валюталық шектеу тәжірибесіне қайтадан ... өте ... ... ХВҚ ... зерттеулері, әкімшілік шектеулерді қолданған елдерде, инвесторлар тәуекел үшін жоғары төлемді талап етеді. ... ... ... ... ... ... болған кездің өзінде валюталық қатынасға қайта оралудың қажеті жоқ. Парсы шығанағында болған соғыс кезінде ... ... ... ... ... ағылды, бірақ өз валютасының конвертациялануына ешқандай шек қойған жоқ. Елдің либерализация қағидаларын ұстануы, ... ... ... ... ... ... және ... қайтадан қайтауына әсер етті. ЭБДҰ елдері, либерализациялау процесін күйзеліске ұшырау тәуекелі төмен және ... ... ... ... ... ... операциялардан бастады. Сондықтан, шетелге жіберілетін тікелей инвестициялар бірінші кезекте либерализацияланды да, ал портфельді инвестициялар кейінге қалдырылды. Сондай-ақ, сауда несиелеріне ... алып ... ... ... ... ... ... процесін жылдамдату кезінде бұндай құбылыстар байқалмады. Турция ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді капитал жолындағы барлық кедергілерді бір уақытта өзгертті. ... мен ... ... және ... қағаздармен жүргізілетін операцияларға шектеулерді бір уақытта өзгертті. Резидент еместерге ұлттық валютада қарыз ұсынуға ... ... өте ұзақ ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығаруға қойылатын шектеулер ұзақ уақыт өз күшін жойған жоқ. Бұл ... ... ... Франция, Швейцария және Германия елдерінде 90 жылдың басына дейін сақталған. Дәстүрлі түрде ЭБДҰ елдерінде заңды тұлғалар жүргізетін валюталық ... ... ... алып ... жеке ... валюталық нарықтағы операцияларын либерализациялауды қарастырады. Бұл, халықаралық капитал нарығына өту халыққа қарағанда, корпоративті сектор үшін өзекті болып табылатынымен түсіндіріледі. Несие ... мен ... ... валюталық операциялар жүргізуге қойылатын шектеулерден экономиканың нақты секторы қабылдағаннан кейін босатылды. 90 жылдың бас кезіне дейін,  пруденциалды қатынас ... ... ашық ... ... ... ... ... тұрды.    Либерализациялауды жүргізгеннен кейін, көптеген елдерде (оның ішінде, Швеция, Франция, Ұлыбритания) ... ... ... ... көбеюі байқалды. Бірақ та, таза капитал ағыны көлемінде айтарлықтай өзгерістер ... ... алып ... ... ... қозғалысындағы күйзелістердің болмауы келесідей факторлармен түсіндіріледі:* Валюталық қатынас өте тиімді болған жоқ;* Кейбір шектеулер іс-жүзінде қолданыста болған жоқ, сондықтан ... алып ... ... нәтиже бермеді;* Капиталдың сыртқа ағуы, уақыт өте ... ... ... ... ... ... отырылды;* Валюталардың шектеуден болсатылуына инвесторлардың сенімінің артуы шетел капиталының ағымының көбеюіне алып ... ... ... және пруденциалды қатынасдың қатаң нормаларын белгілеу қажеттілігін, Финляндия тәжірбиесі дәлелдеп отыр. ... ... ... ... 1986 жылы тұрақты экономикалық өсу кезеңінде жүргізілді. Жағымды макроэкономикалық жағдайы кезінде  тәуекелді басқару ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрақтылық және реформа процесінің аяқталуы, либерализациялау процесінің дұрыс жүргізілуінің негізі ... ... ... болып отыр. Егер, либерализациялауды қолайлы жағдай болған кезде жүргіземіз деп кейінге қалдыратын болса, онда қолайлы ... ... алуы ...  ... осы себепке байланысты, көптеген елдер, инфляция деңгейінің төмендеуін және аталған шарттардың орындалып болуын күтпей-ақ, валюталық қатынасды кең масштабты және ... ... ...  ... депозиттер ашуға қойылатын шектеулерді алып тастау нәтижесінде, табысқа салық салу ... ... ... ... ... Дания және Швеция елдері салық қызметкерлеріне,  тек ел ішіндегі коммерциялық банктерден ғана емес, сондай-ақ сырт елдегі банктерден, олардың пайыздық ... және ... ... ... талап етуге өкілдік берді. Бұл жүйе Италияда да қолданылады. Жалпы алғанда, дамушы және өтпелі экономикасы бар ... ... ... ... ... капитал қозғалысын либерализациялаудың осы елдердің экономикасына қарама-қарсы әсер ... ... ... Бір ... ... қозғалысын либерализациялау ішкі дамуға және халықаралық еңбек бөлінісіне белсенді қатысуға мүмкіндік берсе, ал ... ... бұл ... ... ... ... және глобальды тенденциясы бар рационалды ішкі макро және микроэкономикалық саясатты синхронизациялау деңгейіне байланысты болады. [8,47-67бб]2.2 ҚР-дағы валюталық қатынастың даму ... ... ... ағымдағы мәселесі туралы айтатын болсақ, онда негізгі мәселе Қазақстан Республикасындағы валюталық режимді ... ... ... ... ... ... қатынас жүйесінің өзгеруіне әсер еткен себептерді атап кеткен жөн болар:* Қолданыстағы валюталық ... ... ... Валюталы-айырбас операциялары кезінде экспортерлердің трансакционды шығындары жоғары;* Бағаның тез өсуіне қауіп төндіруі ... ... ... ... ... ... орын ... мобильділігі халықаралық инвесторлардың портфельдерін диверсификациялауға, тәуекелді бөлуге, сондай-ақ елдер ... ... ... ... ... ... ... валюталық режимді либерализациялау белгілі бір деңгейде нарықтық сфераға және экономикалық қызмет түрлеріне кері әсерін тигізуі мүмкін. Ең алдымен бұл, ішкі және ... ... ... ... және ... ... баға, ал жекелей алғанда мұнайға деген баға әртүрлі экономикалық және саяси факторлардың әсеріне сезімтал болады;* ... ... ... ішкі және әлемдік пайыздық мөлшерлемелерді жақындататын жалғыз құрал болып ... ... ... активтеріне қатысты режимін жедел либерализациялау ақша қаражатының сыртқа ағуына алып келеді. Ал, бұл біріншіден, елде инвестициялаудың адекватты құралдарының пайда болуына және ішкі қор ... ... әсер ... ал екіншіден, нақты сектор жағынан оларға деген сұраныстың өсуі кезінде ішкі қаржылық ... ... алып ... ... мобильділігі деңгейінің өсуі, алып-сатарлық сипатта болатын қысқа мерзімді операциялар санының өсуіне алып келеді. * ... ... және ... ... ... экономикалық операциялардың қатысушылары белгіленген шектеулерді, валюталық қатынастың ... ... ... ... айналып өте алатындай етіп құрылған.     Сонымен қатар, либерализацияланатын әрбір операция белгілі бір ... алып ... ... ... оларға келесілерді жатқызуға болады:* Резидент еместердің бағалы ... ... ... өз ... ... ... бағалардың тез құбылуы арқылы капиталдың кенеттен және үлкен көлемде сыртқа ... алып ... Бұл, ішкі ... пен ... ... кері әсер ... Резиденттердің сату және сатып-алумен байланысты операциялары нарықтық, несиелік және өтімділік тәуекелдерімен бірге жүреді;* Контрсеріктестің несиелік ... ... ... ... ...  активтер мен кепілдерін өткізуге қатысты, заңды тәуекелдері;* ... ... ... ... ... ... өтімділік және төлем қабілетсіздік тәуекелдері;* Резидент еместерге қарыз беру кезінде туындайтын, несие ... ... ... ... ... ... ... либерализациялау ішкі нарықта валютаны ұсынудың қысқаруына алып келетінін айта кеткен жөн. Сонымен бірге, девальвациялық күтілімдер күшейе түседі де, ол ... ... ... ... ... ... Ағымдағы операцияларға және капиталдың халықаралық қозғалысына шектеулерді алып тастағаннан кейінде, ұлттық валютаның толық ... ... ... ... Бұл жерде мынаны айта кеткен жөн, әлемдік тәжірбиеде валюталық ... ... ... ... ... алғы шарттары болып мыналар табылады:* Өндірістік;* Мемлекеттің ... ... ... ... банк ... ... тауар, капитал, қызмет көрсету нарығы;* Еңбек күші нарығының мобильділігі.Банктің валюталық қатынас агенті рөліндегі екі жағдайдағы мәселеге ... жөн ... ... екі деңгейлі жүйе Қазақстан Республикасының спецификалық шарттар арқылы нарыққа өтуі нәтижесінде пайда болған жоқ, бұл жүйе жетекші индустриалды елдердің тәжірбиесін ... ... ... пайда болды.Екіншіден, банктер орындайтын жұмыстардың нәтижесіне қарайтын болсақ, жүргізілетін ... ... ... ... ... ... рөлі ... екенін атауға болады. Егер де, бұл жүйені құрғанға дейін экспорт-импортты түсімдердің қайтарылмау мөлшері күтілетін ... ... ... ал соңғы жылдары бұл мөлшер біршама қысқарды. Экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету тұрғысынан, валюталық қатынас және қатынас мәселесі өте маңызды ... ... ... ... ... Аргентина елінде болған кезекті күйзелісті атауға болады. Егер де, валюталық ... даму ... ... ... ... 2003 ... 15 ... экономикалық саясат Кеңесінің шешімі және 2003 жылдың 11 ... ... Банк ... Қаулысы негізінде Қазақстандағы валюталық режимді либерализациялаудың негізгі қағидаларын, алғы-шарттарын анықтайтын концепция жарық көрді. Концепцияны, экономиканың барлық секторларының ойларын есепке ала ... ... ... ... режимді либерализациялауға қатысты негізгі іс-әрекеттері ХВҚ сарапшыларымен бірге талқыланды.Концепция, қазақстандық экономиканың дамуының ерекшеліктерін, ... ... ... ... және ... ... ... анықтайтын ішкі және сыртқы факторларды ескере отырып, ... үш ... ... қозғалысына валюталық шектеулерді белгілеу қажеттілігі шетел валютасына деген ұсыныстың ішкі көздерінің тапшылығымен және де ұлттық валютаға деген сенімнің әлсіздігінің нәтижесінде ... ... ... Қазақстанда мұнай және газ өндіру екі есеге өсті де, 2003 жылы -40 млн. тонна, ал 2004 жылы -51 млн. ... ... ... бірге, консервативті болжам бойынша оның мөлшері 2010 жылы 100 млн. тоннаға жетеді деп ... ... ... ... ... либерализациялау келесідей қағидаларға негізделеді:* Кезектілік қағидасы (принцип последовательности).    ... ... ... ... ... және ... шотының бөлек операцияларын жүргізуге қоятын талаптарды жеңілдетуге, кейіннен мүлдем алып-тастауға бағытталған. Шектеулерді алып ... ... ... ... керек.* Экономикалық мақсаттылық қағидасы (принцип экономической целесообразности). Валюталық қатынас режимін либерализациялау, ... ... ... ... қатынас органдарынан сыртқы экономикалық операциялардың қатысушыларының, қаржы институттарының мойнына жүктейді. Сондықтан, ерекше режимді қолданатын операциялар ... ... ... жағдайымен, ішкі қаржы және капитал нарығының даму деңгейімен, ұлттық валютаның айырбас бағамының тұрақтылығымен байланысты, ... ... ... ... анықталады.* Артықшылық қағидасы (принцип приоритетности). Елдің экономикалық қауіпсіздігі үшін, қысқа мерзімді капиталдың кенеттен сыртқа ... ... ... ... бір ... ... жөн. ... байланысты, алдыменұзақ мерзімді капитал операцияларына қойылатын талаптар жеңілдетілуі қажет, содан кейін қысқа мерзімді сипаттағы операциялар (қысқа мерзімді несиелер, ақша ... ... ... қаржы құралдар).* Симметрия қағидасы (принцип симметрии). Капиталдың сыртқа ағуының ішке келуден жоғары болу мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық операцияларға қатысты валюталық режимді біртіндеп түзетуге көшу қажет. * Тең шарттар қағидасы ... ... ... ...  ... ішкі ... нарықтағы резидент еместер үшін, резиденттерге қарағанда жеңілдеу болмауы қажет.* Келісімділік қағидасы ... ... ... ... ... операцияларды либерализациялау, пруденциалды қатынас және қадағалау процедурасымен, әсіресе, тәуекелді басқарудың ішкі жүйесіне ... ... бір ... ... ... Қаржылық тұрақтылық қағидасы (принцип финансовой устойчивости). Қаржылық емес секторға ... ... ... ... қарыздық міндеттемелер бойынша ауыртпашылық түспеуі қажет, сондықтан ... ... ... ... ... және ... қабілеттік талаптары валюта режимін либерализациялаудың қажетті шарты болып табылады. 8. Статистикалық ... ... ... статистического мониторинга). Валюта режимін либерализациялау сыртқы экономикалық қызметке ... ... ... ... ... ... ... кейінгі либерализация есеп беру және мониторинг жүргізу мүмкіндігінің кеңеюі арқылы жүргізілуі қажет. Сонымен ... ... ... ... ... шектемейтін, статистикалық мониторинг жүйесін жетілдіруге қатысты шаралар қолданылуы қажет. 9. Қағидасы (принцип прозрачности). Валюталық қатынас жүйесі екі ... ... ... ол, валюталық қатынас агенттері үшін де, сондай-ақ ... ... үшін де ... ... ... ... қағидасы (принцип исключительности). Ұлттық Банктің, елдің сыртқы төлем қабілеттігіне және ішкі ... ... ... ... ... жағдайда, алдын-ала қарастырылған шектеулерді енгізуге құқы бар.Кесте  ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру этаптары*1 этап2 этап3 этапӨту алғы шартТары * Орта ... ... ... ... ... ... ... нарықта қатысты тұрақтылыққа жету. 1. Қаржы жүйесінде тәуекелдер ді басқару жүйе сінің тиімділігін ... ... ... дарын дамыту ж-е бағалы қағаздар нарығының капитализациялануын жоғарлату.3. Сыртқы экон. операциялар тур. статистикалық ақпарат жинау ... ...  1. ... балансының ағымдағы шотының тұрақты про фицитке жетуі.2. Ішкі және әлем дік ... ... ... пайыздық паритетіне жету.Төлем балан сындағы жағдай ларды анықтайтын факторлар 1. Солт. Каспий жерінде белгіленген, тікелей шетел ... одан арғы ... ... ... им порты, халықар. қызмет көрсету және тікелей инвестор табысы мен ... шот ... ... ... ... баға ... қатысты белгісіз жағдайда мұнай өндіру көлемінің өсуі. 1. Солт. Каспий жерінде жаңа ірі өндіріс ... ... ... шетел инвестицияларының ішке ағуын қысқарту.3. Резиденттердің шетелдегі тікелей және ... ... ... ... ішкі ... ... 1. ... өндірудің ең жоғарғы көлеміне жету.2. Ішкі жиналымдардың ішкі инвестициялардан асып ...  ... ... ... ... ... ... мен міндеті. 1. Резидент еместердің бағалы қағазға салған инвестицияларын валюталық қатынас режимін жеңілдету арқылы, инвест. ... ... ... ... ... ... тікелей инвест. операцияларын ынталан-ру есебінен резиденттің өндіріс тік       ... ... 3. ... ... ... тиімділігін жоғарлату және сыртқы сауда операцияларын жүргізу  ... ... ... ...   4. ... ... бай-ты тәуекелдерді төмендету. Ол мынаған әсер етеді:- консолидаци. негіздегі пруденц-ды қадағалауды жет-ру. - банкке, ЖЗҚ, сақтан-у компаниясына тәуекелді ... ішкі ... ... операцияның статистикалық есеп беруін жетілдіру. 1. Мәміле сипаты критериіне байланысты, ... ... ... ... ... ... ... валюталық режимді түзету.2. Нарықтық тәуекелді хеджир леу мақсатында қолд-тын туынды қаржы құралдары арқылы мәмілені валюталық қатынасді жетілдіру. 1. Ұлттық валютаның ... кон ... ... мерзімді сипаттағы резидент еместердің мәмілесін валюталық қатынас режимін либерализациялау.3. Елден тыс жердегі шетел банкі шотындағы қаражаттарды қолдануға және шот ... ... ... алып тастау.4. Ішкі валюталық нарықта шетел валютасымен жүр гізілетін операцияларға қойылатын шектеулерді алып ... ... ... ... басқарудың ішкі жүйесінің тиімділігін жоғарылату, бағалы қағаздар нарығын және нарықтық тәуекелдерді хеджирлеу құралдарын ... ... ... жүйесін және операциялар бойынша есеп беруді жетілдіру либерализациялаудың келесі этапына ... ... алғы ... ... ... ... келесі операцияларды босату қарастырылған:* Минималды талап етілетін рейтингі бар, жеке ... ... тыс ЭБДҰ ... ... ашуы;* резиденттердің шекарадан тыс жерде инвестицияны жүзеге асыруы, бірақ оның ... ... ЭБДҰ ... және ... ...  инвестицияны қолдау және қорғау туралы келсімге қол қойған елдерде         ... ... ... ... 50% ... ... үлесіне ие болуы қажет;* инвестициялық сапалы (А ... ... ... ... жұмсау. Қазіргі таңда бұл позиция өте қолайлы. Жаңа заңнаманың  мақсатында, операцияны жүргізу үшін рұқсатты ... ... ... операцияларының тізімін қысқарту қажет.[13,24б],[14,8б]  1993 жылы ұлттық валютамыз теңгенi айналысқа шығарып, экономикада жаппай етек ... ... ... бердiк. Ұлттық валютаның тиiмдi жолға түскенiн және ұлттық экономика дамуына тиiмдi жол ашып отырғандығын ... ... Ал 1999 жылы ... ... ұлттық және әлемдiк валюталық қатынастарды еркiн  айналымға және қалқымалы айырбасқа жiбердiк. Бүгiнгi таңда ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуiне даңғыл жол ашуда. Оған себеп болып отырған ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының құралдары болып табылады. Бұл саясатты іске асыруда  Ұлттық банк өзінің іске асыратын шаралары туралы ... ... ... біреге отырып анықтайды.  Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының басты мақсаттарына ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай ол 2002 ... ... банк ... ... реттеуге, несиелеуді дамытуға,  яғни қайта қаржыландыру пайыз қойылымын кеміту болса, ал 2002 жылдан бастап ұлттық экономикада ақша массасының және ... ... ... мөлшерде өсіп кетуіне байланысты алдағы үш жылға негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің шамасын анықтау, яғни ... ... ... өте ... Бұл ... ... қолға алатын объектісі ұлттық ақша бірлігінің тұрақтылығын және шетел валюталарына қарағанда нығаюын қамтамасыз ету ... ... Осы ақша ... ... ... саясатының алдын ала белгіленген шамалары бойынша 2007-2010 жылдарға арналған бағдарламасын жүзеге ... және ол ... ... ... ... ... Кесте-1 - Қазақстан Республикасының төлем балансы(млн.АҚШ доллары)2007200820092010Ағымдағы есеп-1024,34-272,6454,9-485,7Сауда балансы1987,143679,006785,5510321,8Экспорт10026,9113232,6320603,1428300,6Импорт-8039,77-9553,63-13817,59-17978,8Қызмет балансы-1024,34-272,6454,9-485,7Экспорт1540,421712,291999,12251,0Импорт-3538,28-3752,69-5026,2-7466,4Табыстар балансы-1127,37-1746,6-2815,3-5179,7Несие және қарыз бойынша ... ... ... ... ... қордың активтері бойынша сыйақы72,5868,10118,25181,8Тағы басқалары-99,77-212,5-331,8-160,3Ағымдағы трансферттер113,74-164,67-488,16-412,4Жоғарыдағы кестеден көретініміз, ағымдағы есеп бойынша Қазақстан Республикасының төлем балансы көбінесе теріс шамада ... ал ... ... ... ... ... келе ... экспорттын 2007 жылғы 10000 млн. доллар шамадан 2010 жылы 30000 млн. долларға жеткендігін, импорттын да өсіп келе ... көре ... ... ... елдің экономикасының өсуімен қатар төлем балансының да құрамдық мөлшері жылдан-жылғңа артып келе жатыр.[12,65б]Сонымен екінші тарауды аяқтай келе валюталық бағам мен ... ... ел ... үшін маңызды көрсеткіштер екендігін, олар арқылы мемлекеттің сыртқы сауда ... іске ... және ... ... ... мен ... қарастырдық. Ал ендігі үшінші тарауда Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің қалыптасуы мен даму барысын талдау болып ... ... ... ... қатынас мемлекеттің валюталық құндылықтармен жасалатын мәмілелердің тәртібін және есеп айырысуларды регламенттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... құқықтық шараларға бағытталған кешенін білдіреді:* валюталық қатынас органдарының, валюталық қатынас органдары мен агенттерінің қызметін құруға және қамтамасыз етуге;* ішкі валюталық ... ... ... жасалынатын операциялардың жүргізілу тәртібін, валюталық құндылықтарды шет елге ... ... шет ... ... ... ... ... белгілеу және іске асыру;* валюталық құндылыққа деген мүліктік құқықты ... ... ету;* ... есеп айырысуларды регламенттеу;* елдің әлемдік нарықпен қарым-қатынасының жеткілікті деңгейде болуын қамтамсыз ету;* ... ... ... және төлем балансының тұрақтылығын қамтамасыз ету.Валюталық қатынастың мақсаты - ағымдағы валюталық операцияларды жүргізу кезінде болатын төлем балансының дисбалансын ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. Жалпы жұмыс барысында алдыға қойылған мақсат, міндеттерге қол жетіп, жұмысты жоспар негізінде жан-жақты талдау жасалды. Әсіресе, қазіргі ... ... ... ... елдері валюталық қатынастарға түседі. Мұндай сыртқы экономикалық ... ... ... ... ел ... ... саясаттары мен шараларын іске асырып отырады. Сондықтан Қазақстан үшін де ... ... ... ... ... ... тиімді дамуы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін валюталық қатынастарды реттеуді өте тура жолмен ... ... орны ... ... ... ... ... шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастарына белсендi түрде қатысуын талап етедi. Елiмiздiң ... ... ... ... ... теңге құнының тұрақтылығын орнықтыру және оны еркiн ауысатын валюталарға айырбастауды мейлiнше ырықтандыру. Бәрімізге белгілі ... ... ... ... өзін ... бастаған, экономикасы ашық, нарықтық мемлекет. Осыған байланысты ұлттық экономиканың тірегі болып табылатын ... ... ... мен ... ... ел азаматы үшін алатын орны зор. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ*  "Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы" Қ.Р.  Президентiнiң  заң күшi бар ... // ... * ... ақша ... ... Қ.Р-ның Заңы  //  13.12.1996.* "Валюталық реттеу туралы" Қ.Р  - ның  заңы   //   ... Баян ... Оқу ...  / ...  ...  ...  валюта қатынастары, - Алматы: "Экономика" 2000ж.* Байгiсиев Майдан-Әлі  / ... ... ... және ... құқық: Оқу құралы. Алматы: Қазақ университетi, 2004.  -  302 бет.* Ақша,  несие,  ...  ... /  Ғ.С. ...  -  ... : ...  2001, - 466 б.* С.Б. Мақыш , Оқу құралы /  "Ақша айналысы және несие"  -  Алматы,    ... ... - 2000ж.* ... ... А.И. ... Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург 2001г.* Деньги,  кредит,  банки:   Учебник  /  Под. Ред.  О.И ...  Изд. 2-е,  - ... 1999г.*     ... Ш.М. ... ... және оның ... ... елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi" // Банки Казахстана. №1.- 2010 ж.* С.Б.Мақыш "Валюталық операциялар және ... ... // ... ... №5, - 2009 ж.*   // ... Казахстана, №8,9 - 2011 г. 2-7 стр.* Статистический ежегодник. Алматы.  -  2010г.- 446 с.* ... ... ... РК ,  2011 ж. №1,2.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық түсінігі11 бет
Еңбек құқының әдістері10 бет
Жаһандану туралы ақпарат5 бет
Сыртқы экономикалық қатынастардағы валюта жүйесінің даму кезеңдері30 бет
"Ақша қаражаттарының есебі."41 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
. Еуропалық қаржы нарығындағы Евро22 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
21 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь