Вариация көрсеткіштері және олардың қасиеттері. Статистикалық талдауда вариация көрсеткіштерін қолдану

Кіріспе
1 Вариация көрсеткіштері және олардың қасиеттері
1.1 Вариация көрсеткіштері туралы жалпы түсінік
1.2 Вариация көрсеткіштерін есептеу тәсілдері
1.3 Дисперсияның математикалық қасиеттері
ІІ Статистикалық талдауда вариация көрсеткіштерін қолдану
2.1 ҚР бойынша туристік фирмалар жайлы мәліметтерді талдау
2.2 ҚР турфирмалары бойынша талдаудың экономикалық мағынасы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер:
Қазіргі таңда өзекті мәселелердің біріне статистика проблемасы кіреді.
Себебі, “дұрыс әрі шынайы ақпаратты қайдан алуға болады?” “Статистиканың күнделікті өмірдегі мәні неде?” деген сұрақтар халықтың назарында тұр.
Жалпы, “статистика деген не” деген сұраққа жауап іздейтін болсақ, статистика-ежелден келе жатқан қоғамдық ғылым. Басқа ғылымдарға қарағанда ерекшелігі- бұл нақты ғылым емес, өйткені статистика қолда бар мәліметтерді пайдалана отырып келешекке болжау жасайды, мәліметтерді жинағанның өзінде де толық қамтылмауы мүмкін. Алайда статистика шындыққа жақын көрсеткіштерді іздестіреді.
Статистика - мақсаты әр түрлі қоғамдық құбылыстарға жататын мәліметтерді жинақтау, реттеу, талдау және салыстыру болып табылатын қоғамдық ғылым.
«Статистика» термині латын тілінің статус(статус) деген сөзінен шығып, заттың жағдайы, күйі дегенді білдіреді. Бұл сөздің түбірі stato (стато) – «мемлекет» және statista (статиста) – «мемлекет білгірі» деген сөздерінен кейінірек статистика сөзі пайда болды. Бұл терминді алғаш неміс ғалымы Г.Ахенваль 1749 жылы мемлекеттану атты кітабын шығарып енгізді. Статистиканың ғылым ретінде қалыптасуы XYII
болып табылады. Бірінші деңгей – статистиканың жалпы теориясы. Екінші деңгейде экономикалық және әлеуметтік (әлеуметтік-демографикалық) статистика.
Экономикалық статистика экономика саласындағы құбылыстар мен процестерді зерттейді: салалардың құрылымын, үйлесімін, өзара байланысын және қоғамдық өндірістің элементтерін
Әлеуметтік статистика – адамдардың өмірлік қызметі жағдайын және әлеуметтік қатынастың әр түрлі аспектілерін сипаттайтын барлық әлеуметтік құбылыстар мен процестерді зерттейді.
Үшінші деңгейде салалық статистика: экономикалық статистика салалары: өндіріс, ауылшаруашылығы, құрылыс, байланыс, көлік, табиғи ресурстар статистикасы. Әлеуметтік стаистика салалары: халық, саясат, мәдениет, денсаулық сақтау, ғылым, ағартушылық және т.б. статистикасы.
        
        КіріспеҚазіргі таңда өзекті мәселелердің біріне статистика проблемасы кіреді.Себебі, “дұрыс әрі шынайы ақпаратты  қайдан  ...  ...  ... ... мәні неде?” деген сұрақтар халықтың назарында тұр.Жалпы,  “статистика  деген  не”  деген  сұраққа  ...  ...   ... келе ... ... ғылым.  Басқа  ғылымдарға  қарағандаерекшелігі- бұл нақты ғылым емес, өйткені статистика қолда бар  мәліметтердіпайдалана ... ... ... ...  мәліметтерді  жинағанның  өзіндеде толық қамтылмауы мүмкін. Алайда статистика шындыққа жақын  көрсеткіштердііздестіреді.Статистика - мақсаты әр ...  ...  ...  ...  ... ... ... және салыстыру болып табылатын қоғамдық ғылым.«Статистика» термині латын тілінің статус(статус) деген сөзінен шығып,заттың жағдайы, күйі дегенді ... Бұл ... ...  stato  ...  –«мемлекет» және statista (статиста) – «мемлекет  ...  ...  ... ... сөзі ...  ...  Бұл  терминді  алғаш  неміс  ғалымыГ.Ахенваль  1749   жылы   ...   атты   ...   ...   ... ғылым ретінде қалыптасуы XYIIболып табылады.  Бірінші  деңгей  –  ...  ...  ...  ...   ...    және    ...    (әлеуметтік-демографикалық)статистика.Экономикалық статистика экономика  саласындағы  ...  мен  ... ... құрылымын, үйлесімін, өзара байланысын  және  қоғамдықөндірістің элементтерінӘлеуметтік статистика – адамдардың өмірлік қызметі жағдайын және  ... әр ... ... ...  ...  ...  ... процестерді зерттейді.Үшінші  деңгейде  салалық  статистика:  экономикалық  статистика   ...  ...  ...  ...  ...   табиғи   ресурстарстатистикасы.  Әлеуметтік  стаистика  салалары:  халық,  саясат,   ... ... ... ... және т.б. ... негізгі міндеттері:1. қоғамды статистикалық ақпаратпен қамтамасыз ету;2. әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды бақылау;3. статистиканың ғылыми және практикалық әдіснамасын жетілдіру;4. әлеуметтік-экономикалық құбылыстарға болжам ... ... ... процесстердің сандық жағынан сапа жағымен  салыстыратынпән статистика пәні боып табылады.Статистика тілі-сан,ал  ...  ...  ...  ...  ...   ...   санақ    мәселелерін    ... ... жеке ... ретінде құбылыстық  өзгерістің  санжөнінен қалыптасуының өзгеруінің заңдарын оның сапалық мәнімен  байланыстыразерттейді.Өнеркәсіп орнын дамыту мүмкіндігін және ондағы еңбеккерлер  ... ... ... ... ... ... саралайды.Статистикада  жалпы  сандық   ...   ...   ... ... ...  ...  немесе  кейбір  теориялықұсыныстарды  терістейді,  ал  екінші  жағынан,нарықтық  экономикадағы   ...  ...  ...  ...   одан   әрідамытады.Осыдан    ...    ...     ...  және  өзге   ...   ...   көрінеді:математика(жоғары  математика,ықтималдықтар  теориясы  және  т.б.);  ...   ...    ісін     ...     ... және  т.б.);  ...  ... т.б.) ... ғылымның басқа да түрлерімен өзара байланыстылығын  көругеболады.Статистика  жеке  ...  ...  ...  ,   ...   сан   ...  ,   ...   заңдылығын   ,   олардың   ...   ... ... . ... ...  ...  мүмкіндігіне  және  ондағыеңбеккерлердің санына  қарай  жалақы  қорына  пайдаланылатын  қаржы  ...  .  ...  ...  жағдаймен  қатар   жетілдірілгенғылыми-техникалық  өндірістің  тигізетін  әсері  ...  .   ... ... ... ... құнарлылығы және қолайлы ауа райы  дақылтүсімділігін арттырады . Тиісті  экологиялық  ...  ...  ... , қоршаған ортаға орасан зор зиян тигізеді Мәселен ,  ... ... ... улы ... ... , суды былғайды . Мұның  әсеріөсімдік әлеміне , жан-жануар дүниесіне өте үлкен зиян келтіреді  .  Осылайшастатистиканың бір ... ... ... , олардың тепе-теңдік  қатынасынжәне  өзгеру  заңдылығын  зерттейді  .  ...  ...   ...   ... дамуын және ғылым мен техниканың  жетілуінің  қоғамдық  өзгеріскеқаншалықты ықпалы бар екенін ... ... ... біз ...  ...  зерттеп,  оның  тенденциясынанықтаймыз, қоғамды шындыққа жақын ақпаратпен қамтамасыз  етеміз,  болашаққаболжай жасай отырып ... ... ... ... ... зерттегенде олардың жалпы принциптері  менстатистикалық әдістері қарастырылады.  Белгілі  бір  әлеуметтік-экономикалыққұбылысты қарастырғанда оны әр ... ... ... ...  болады.Статистикада көбінесе вариациялық көрсеткіштер қолданылады. Вариация  барлыққұбылыстарға тән және сол  құбылыстың  дамуының  алғышарты  ...  ...  ...  орташа  шамаларды   толықтырады,   вариация   ... ... ... не ...  екенін  анықтайды.  Сол  себептенстатистикалық талдауларда вариациялық  көрсеткіштер  маңызды  рөл  атқарады.Сол себептен бұл ... ... ... ... деп ...  ...  жұмыстың  мақсаты-вариациялық  көрсеткіштердің  статистикадағыалатын  орнын  анықтау,  вариация  ...  әр   ...   ...  өту,  әрқайсысын  есептеудің  тәсілдерімен   ...   ...  ...  ...  ...   ...   кезде   бұлкөрсеткіштерді дұрыс қолдана білу.Міндеті-статистиканың қоғамдағы рөлін айқындау  үшін  студенттерге  толықтаймағлұмат беру;берілген ...  ...  ...  есеп  ...  ... ... ... қолдануға жаттықтыру; алынған  көрсеткіштер  арқылықорытынды жасай алу, экономикалық маңыздылығын анықтай ... ... 2 ... ...  ...  және  практикалық  бөлім.  1-шібөлімде   ...   ...   ...   ...   ...   берілген.Көрсеткіштерді есептеу тәсілдері, алгоритмі, формулалары толық қамтылған. 2-ші бөлімі  ҚР  14  облысы  мен  ірі  ...  2011  ...  ...  ...  фирмалардың  жұмыс  пен  қызметтерінің  көлемі  жайлымәліметтер бойынша талдау жасалынған. Курстық жұмыс көлемі – 24 ... ... ... және ... ... ... ... туралы жалпы түсінікСтатистика - ғылымның бiр тармағы, практикалық қызмет саласы, бiлiм  бағыты,таным құралы. ... ... ...  ...  ...  ... ... бейтарап әрi анық талдау ережелерiн де түсiнемiз. Осы  тұрғыданалып қарағанда, ... - әрi ...  әрi  ...  ...  әрi  ... Ол ... ұйымдастырылған  бiлiм  тармағы  да,  ...  бiр  ... ... ... пәрмендi  құрал  да,  кәсiпкерлiк  қызмет  саласы  даболып  табылады.Статистика  ...  ...   ...   бастап-ақ   мемлекеттiбасқарудың маңызды құралы ретiнде қалыптасып онымен  бiр  мезгiлде  көптегеноқиғалар мен фактiлердi мөлшерлiк ... ... және ... бiр  деңгейдеретке  келтiру  нәтижесiнде  ғылыми  тұрғыдан  өте  ...  ...  ... ... ...  ...  мен  ...  жөніндегі  мәліміттергепрактикалық мұқтаждық статистиканы туғызды.Сонымен,  статистика терминi  сан  ... ұғым  ...  ...  да,  ... төмендегiдей мазмұнда қолданылады:-  статистика  дегенде  ...   ...   сан   ...   жақтары,   яғниэкономикалық, мәдени, саяси, рухани,  әлеуметтiк-психологиялық,  әлеуметтiк-демографиялық және ... да ... мен  ...  ...  ... ...  кешенiн  түсiнемiз.  Мұндай  мазмұнда  бұл  сөз  көбiнесемерзiмдiк баспасөз беттерiнде және ақпарат құралдарында ...  ...  ...  және  ...  ...  процесi  де  статистика   атыменжүргiзiледi;-  статистикалық  көрсеткiштердi  есептеп,   сақтайтын,   ...   ... ... ... ... ... айтылғанда да статистика сөзiқолданылады.  Мәселен,   газет   беттерiнде   ...   ... ... ... жиi ...  iрi  кәсiпорындар   мен   кеңселерде   ...   ...   ... ... және есеп-тер дайындаумен  айналысатын  бөлiмнiң  атыда статистика бөлiмi деп ... ... ... ... да ... деген ат-пен жүргiзiледi;- статистика  дегенде  ғылым  мен  техниканың  түрлi  салаларында  ...  ...  және  ...  ...  ...   ...   әдiс-амалдарды енгiзудi де түсiнемiз;- математикадағы түрлi өлшемдер мен қорытынды көрс еткiштер де с ...  ... ...  пәні  .  ...  ...  ...   ,   процестің   ,өзгерістің  көлемін  ,  шамасын  ,  деңгейін  ...  ...   ... ... ... . Мысалы , халықтың жалпы санын  ,  оныңжынысын , ... ... , ...  орналасу  дәрежесін  ,  кәсібі  меншаруашылық түрін зерттейді .  Белгілі  бір  ...  ...  ...  ... ... мөлшері , оның тұтынуға сақталған қорын , тасымалданған  ... мен ... тағы сол ... ... құбылыстардың  сипатын  анықтайды.Басқаша  айтсақ  ,  ...  пәні  ...  ,  ...  және  ...  ...  .  Бұл  ...  ...   бағытын   ,заңдылығын анықтау үшін  оның  ...  ...  ...  ғылыми  қағидабойынша  іріктеліп  алынған  өкілдерін  зерттеуге  ...  ...  .  ... ... , ... ... өте  аз  ...  талданса  ,  оданалынған көрсеткіш даму заңдылығын қатынасын дәлме-дәл ... ... ... ... ... сандық және сапалық  ерекшеліктерінтығыз  байланыстыра  отырып  сипаттайды.  Бұл  ...   ...   ...  ...  ...  ...  зерттеу   жұмысы   3кезеңнен тұрады:статитсикалық бақылау кезеңі;1) өңдеу, топтастыру, бір жүйеге келтіру, яғни ... ... ... ... ... ... негізгі статистикалық ұғымдар қолданысқа түседі.Негізгі ұғымдар:Статистикалық жиынтық - нақты бір салмақтыққа, ...  ...  ... ие ... ... ... – нақты бір белгіге ие көптің жеке алынған элементі.Белгі – жиынтық ... ... ... ...  ол  ...  немесеөлшенуі мүмкін.Сандық белгі – сандық мәнмен көрсетіле алатын ... ...  ......  мәні  бар,  ...  көрсетілімгежатпайтын белгі.Вариациялық белгі – әр түрлі мәнді қабылдайтын белгіні айтады.Варияция  –  жиынтықтың   жеке   ...   ...   ...   ... ......  ...  процесстердің  сандықжәне сапалық ерекшеліктері.Статистикалық көрсеткіш – зерттелетін объекті құрамының сандық бағасы.Статистикалық заңдылық – жекеше алып  ...  ...  ...  ... көп сан ...  ...  оның  ...  құбылыс  ретіндеанықталуы б.т.Көрсеткіштер  жүйесі  –  құбылысты  жан-жақты  ...  үшін   ... ... ... ... қоғамдық құбылыстар туралы  мәліметтер  ғылымижәне жоспарлы түрде ұйымдастырылады, оның мәні әр жиынтық  ...  ... тән ... бөлінеді.Статистикалық   жинақтау    кезінде    бақыланған    мәліметтер    ... бір ... ... Оның  ...  жеке  ...  ... ... сипаттайтын қорытынды  көрсеткіштер  алынады.  Статистикадақорытынды көрсеткіштердің 3 түрі қолданылады:- абсолютті шамалар;- қатысты шамалар;- орташа шамалар.Онымен қоса ... ... ... де кең ... ... шамалар біртекті құбылыстардың жиынтығын  вариациялық  белгі  бойыншасипаттайтын  қорытынды  ...  ...  ...  ...  ...  толық  талдау  үшін  орташа  шама  ...  ...  ...   ...   ...   ғана   ...   белгінің   мағынасы    ауытқитынкөрсеткіштерінің  де  теориялық  және  ...  ...   ...   Кейдеқұрылымы жағынан бір-біріне ұқсамайтын жиынтықтардың орташа шамалары  бірдейболады.  Сондықтан  құбылысты  ...  ...   үшін   ...   ... ... вариациясын ескеру қажет.Вариация деп зерттелетін жиынтықтың кез-келген ... ...  ...  біркезеңдегі және мезеттегі құбылмалылығын айтады. Басқаша  айтқанда,  вариациядеп белгілердің әр түрлі  мәнді  қабылдауын  айтады.  ...  ... ... ... тән және ол ... дамуының қажетті  шартыболып саналады.Вариация мәні:➢  Оның  өзгеруі  басқа  өзгермелі  ...  сол  ...  әсер  ... ... ... ... ... модельдерді құруда қолданылады.Вариация  көрсеткіштері  белгі  варианттарының   орташа   ...   ... ... орташа шамаларды толықтырады;- жиынтық біртекті немесе әртекті екендігін анықтайды;ъ- белгі вариациясының шегін анықтайды;- белгілер арасындағы байланысты ... ... ... ... ... ... ... Орташа сызықтық ауытқу;3. Дисперсия;4. Орташа квадраттық ауытқу;5. Вариация коэффициенті.Олардың әрқайсысы белгілі бір функцияны атқарады және  өзіндік  формуласыменесептелінеді.1.2 Вариация ... ... ... ... деп вариация көрсеткіштерінің ең қарапайым түрін айтады.  Бұлкөрсеткіш   қатардағы   барлық   варианттардың   ...   ...   ... тек белгінің ең үлкен  және  ең  кіші  ...  ... ... ... төмендегі формуламен есептейді:R=xmax – xminМұндағы  R- вариация өрісі;Xmax – белгінің жоғарғы шегі;Xmin  - белгінің ... ... ... және ең ...  ...  ...  және  т.с.с  көрсеткіштердіңайырмасын есептегенде вариация өрісін қолданады.Орташа ... ... деп ... мәні мен ...  ...  ...  ... орташа шамалардың қасиеті бойынша:Σ (xi-ˉx)=0Мұндағы  xi – белгі варианты;Х – орташа шама.Сондықтан  сызықтық  ауытқулардың   орташасын  ...   үшін   ... ...  ...  ...  сияқты  сызықтық  ауытқулардың  2  түріболады:- жай сызықтық ... ... ... ... ...  үшін  ...  сызықтық  ауытқудың  жай  түріанықталады:Мұндағы Л- орташа сызықтық ауытқу;|X-X| - ауытқу модулі;N – вариант саны.Бұл  ...  ...  ...  ...   ...   ...   реттілігітөмендегідей:1) белгі мәндері бойынша арифметикалық орташа шама есептелінеді;2) әр варианттың орташа шамадан ауытқуы анықталады;3) ауытқу модульдерінің қосындысы ...  ... ... ... ...  ...  үшін  сызықтық   ауытқудың   салмақталған   түріесептелінеді:Мұндағы  f- ... ... осы ...  ...  сызықтық  ауытқудың  салмақталған  түрін  есептеуалгоритмін көрсетейік:1) берілген мәліметтер бойынша арифметикалық орташаның салмақталған  ... әр ... ... ... ... модулі анықталады;3) есептелген ауытқу модульдері вариант жиіліктеріне көбейтіледі;4) салмақталған ауытқулардың қосындысын анықтайды;5) салмақталған ауытқулардың қосындысын ... ... ... ... ...  ...  ...  ырғақтылығын,  шикізат  пенматериалды жеткізудің бірқалыптылығын бағалау, т.б үшін қолданады.Дисперсия б2 – бұл ... ...  ...  жеке  ... ...  ...  арифметикалығы.Басқаша  айтқанда,  дисперсия  –ауытқулар квадратының орташасы. Дисперсияның шыққан мәліметтерге  ... түрі ... ... ... ... дисперсияны топтастырылмаған мәліметтер үшін есептейді:Ал мәліметтер  топтастырылып  берілген  жағдайда  ...  ... ... дисперсияны анықтаудың реттілігі:1)  берілген  мәліметтер  бойынша  салмақталған  арифметикалық   орташаныанықтайды;2) әр варианттың ... ... ... ... ... ауытқуды квадраттайды;4) ауытқулар квадраттарын жиіліктерге көбейтеді;5) есептелінген көбейтінділерді қосады;6) алынған ... ... ... бөледі.Дисперсияның  өлшемі   зерттелетін   белгі   ...   ...   ... ... орташа шамамен тікелей салыстыруға  болмайды.  Олүшін дисперсиядан квадраттық түбір табады.осылай орташа квадраттық  ауытқудыанықтайды.σ = ... σ – ... ... ... мәліметтер үшін  орташа  квадраттық  ауытқудың  ... ... ... ... ... алу  үшін  дәл  ...  ... квадраттық түбір табылады.Орташа квадраттық ауытқу – атаулы шама, яғни әр ... ...  ...  ... шама ... ... абсолюттік өлшемі болатын  атаулы  сандардакөрсетіледі. Оның ...  ...  ...  ...  өлшем  бірлігімен  бірдейболады.Орташа квадраттық ауытқу неғұрлым аз ... ...  ...  ... ... ... яғни  орташа  шама  қорытынды  көрсеткіш  ретіндезерттеліп отырған жиынтықты жақсы сипаттайды.Орташа квдраттық  ...  мен  ...  ...  ауытқудың  арасындағы  керібайланыс мына формуламен анықталады:σ/l=1.2Яғни кез келген есептеулерде ... ... ...  мен  ...  ... ара қатынасы шамамен 1,2 – ге тең. Бұл  қасиет  арқылы  есептеудіңдұрыс не бұрыс екендігін анықтауға болады.Вариация коэфициенті.  ... ... ... ...  ...  мағынасыбойынша  вариацияның  дәрежесі  ғана   емес,   ...   ...   ...  ...  мен  ...  шамаға  да  байланысты  болады.  Сондықтанвариациялық  қатардың  орташа  квадраттық  ауытқуларын   әр   ...   ...  ...  ...  ...  Әр  ...  қатардың  вариациясысалыстыру үшін орташа квадраттық ауытқулардың  арифметикалық  орташа  шамағапайыздық қатынасын салыстыру қажет. Алынған ... ...  ... ... жай ... ... деп аталады және мына  формулаарқылы есептеледі:*100Мұндағы  V- ... ... ... ... біртекті немесе әртекті екендіін  сипаттайды.  Егервариация ... ≤33% ... онда  ...  жиынтық  біртекті  болады.Егер  вариация  коэффициенті  ≥33%  ...  онда  ...  ...  әртектіболады.Вариацияның басқа қатысты  көрсеткіштері.  Егер  арифметикалық  орташа  ...   ...  ...  ...  ...  ...  өрісін  немесе   орташасызықтық  ауытқуды  салыстыратын  болсақ,  онда  біз   ...   ... ... ...  ...  және  вариацияның  сызықтықкоэффициенті алынады.1.3 Дисперсияның  математикалық қасиеттеріДисперсияның аса маңызды матетатикалық ерекшеліктері.Ауытқулардың орташа квадратын есептеудің ... ...  және  ...   ...   ...   ...   ...    матетатикалықерекшеліктері  бар.1. Егер барлық варианттардан А  санын  ...  онда  ...  ... өзгермейді; егер  барлық  варианттарға  А  санын  қосса  ... ... ...  ...  үшін  ...  өзін  ... алынған А санынан ауытқуды пайдалануға болады.2. Егер варианттардың барлық мағыналарын қайсы бір  А  санына  бөлсе,  ... ... ... А2 ... ... ал ... ... ауытқу  –  Аесеге кемиді. Демек, дисперсияны есептегенде  варианттардың  барлығын  Асанға есептеуге, ... ... оны осы ... ... ... болады.3. Егер кез келген А мөлшерден ауытқудың арифметикалық орташа  шамадан  солнемесе басқа шамада ерекшеленетін орташа  квадратын  ...  онда  ... ... ... ... ауытқудың орташа  квадратынан  әркезде көп болады: σ2А> σ2.   Мұның өзінде ол белгіленген мөлшерге,  яғниорташа шамадан және ... ... ... ... ...  айырманыңквадратына, яғни (х – А)2 көп болады.σ2А = σ2 +  (ˉх – ...     σ2 =( Σ(х – А)2*f)/ Σf - (ˉх – ... ... ... дисперсиясы  кез  келген  басқа  мөлшерден  есептелгенорташа ауытқу квадратынан әрқашан аз ...  ...  ...  оған  ... ... ... дисперсиясы мағынаның орташа квадраты мен олардың орташа шамасыквадратының айырмасына тең болады, яғни:σ2=ˉх2 - ...  ...  ...  ...  ...  оны   ... былай анықтауға болады:σ2=d2*(m2 – m12)мұндағы  d – интервал ұзындығы;m1 – бірінші дәрежелі момент;m2 – екінші ... ... ... моментті есептеу формуласы:m1= Σ[(x – A)/d]*f/ ΣfEкінші дәрежелі моментті есептеу формуласы:m2= Σ[(x – A)2/d]*f/ ΣfДисперсияны есептеудің ықшамдалған ... ...  ...  ...  ... ...  есептеу  тәсілі  деп  те  атайды.  Моменттер  тәсілін  бірдейинтервалмен берілген ... ... ... қосу ... ...  бөлінген  статистикалық  жиынтықтағы  сандық  көрсеткіштердіңбайланысын зерттеу үшін мынадай дисперсияларды есептейді:- топтық (топішілік) дисперсия (σі2);- ... ... (δ2);- ... ... ... ... ... негізі болған белгіден басқа факторлардың,  яғниесепке алынбаған факторлардың әсерінен болған белгі вариациясын  сипаттайды.Оны ... үшін ... әр ... ... анықтайды:σi2= Σ(х - ˉхі)2*f/ Σfiмұндағы σі2 – і-топтың дисперсиясы;х – топтағы белгі мәндері;ˉхі – і-топтың орташа ...  - ... ... ... топтық дисперсиялардың орташасын мына формуламен есептейді:ˉˉσі2=Σ σі2*ni/ΣniМұндағы ni – і-топтағы бірліктер саны.Топаралық дисперсия топтастыру негізі  болып  саналатын  ...  ... ... ... ... Σ(х - ... ni / Σ ...  ˉхі - і-топтың орташа шамасы;ˉх - вариациялық белгінің жалпы орташа шамасы;ni - і-топтағы бірліктер саны.Жалпы дисперсия ... ...  ...  ...  болған  вариацияныкөрсетеді. Формуласы:σ2= Σ(х - ˉх)2*fі/ ΣfiЖоғарыда аталған дисперсиялар арасында мынадай байланыс бар:σ2=ˉˉσі2+ δ2яғни  жалпы  ...  ...  ...   ...   мен   топаралықдисперсияның  қосындысына  тең  болады.  Осы  ...  ...  ... деп ...   ...   ...   дисперсияға   бөлу   арқылы   ... ... δ2/ ... ... ... негізі болып саналатын  белгі  әсерінен  туындайтынвариацияның     жалпы     вариациядағы     ...     ... ...  ...  ...  ...  қатынас  депаталады.ή=√ δ2/ σ2Эмпирикалық  корреляциялық  қатынас  көрсеткіші  факторлық  және   ... ... ... үшін ... Оның ...  ... мен 1  аралығында  өзгереді.  Егер  ή=0  болса,  онда  ...  ... ... әсер ... ή=1 ... жағдайда топтастыру  белгісі  меннәтижелік  ...  ...  ...  ...   ...   ... тек топтастыру белгісі ғана әсер етеді.Альтернативті белгі дисперсиясы.Статистика  ғылымы  ...  ...  ...  тек  екі  ...  ... қабылдайтын  белгілер  де  кездеседі.  Мысалы,  ...  ... ... ... ... ақаусыз өнім, ғылыми  атағы  бар  немесе  ... т.б. ...  ...  белгілі  бір  бірліктерінде  болатын,  алекінші бір ...  ...  ...  ...  ...  баламабелгі  дейді.  Барлық  альтернативті  белгілер  тек  0   және   1   ... Атап ... ... ... бар ... ... 1ге,  ... белгісі жоқ бірліктер варианты 0-ге тең болады. Зерттеу белгісі  барбірліктердің ... p, ал ... ... жоқ ... ...  q  ... ... + q=1Альтернативті белгі дисперсиясы да  орташа  шама  ...  ... ... ... ... ... p+0* q)/(p + q)= ...  альтернативті  белгінің  орташа  шамасы  осы  белгінің   үлесіне   ... ... ... pqІІ ... ... вариация көрсеткіштерін қолдану2.1 ҚР бойынша туристік фирмалар жайлы мәліметтерді ... ... ......  ...  ҚР  14  ...  мен  ...  жәнеАлматы  қалаларындағы  туристік  фирмалар   жайында   мәліметтер   берілген.Мәліметтер stat.kz сайтынан алынған.ҚР ... ... ... ... фирманың       |Туристік фирмалар||облыстары мен ірі        ...        ...             ...                 ... мен    |                 ||                         ...    |                 ||                         ... мың тг   |                 ...                   |   1 392,9       |    24           ...                   |   1 174,1       |    26           ...                   |   1 271,1       |    55           ...                   |    709,2        |    24           ... ...          |    772,6        |    12           ...                   |    248,1        |    20           ...                |   3 489,1       |    81           ...                 |    716,9        |    32           ...                |   4 147,2       |    5            ...                |   1 690,8       |    31           ... ...       |   1 205,8       |    37           ...                 |   1 304,1       |    52           ... ...      |   1 280,2       |    18           ... Қазақстан          |   1 146,6       |    46           ... ...            |   1 216,6       |    169          ... ...            |   5 912,6       |    740          ... мәліметтер бойынша вариация  көрсеткіштерін  есептеп,  экономикалықмағынасын анықтау керек.Вариация ... ... ... ... көрсеткіштерді анықтаймыз.1. Вариация өрісі – ең қарапайым көрсеткіш.Формуласы:R=xmax – xminКестеден ең көп және ең аз қызмет ... ... Олар ...  қаласымен Жамбыл облысының мәліметтері.Формулаға қойсақ:R=5912.6-248.1=5664.6 (мың ... ең көп және ең аз ... ...  көлемінің  (Алматы  қаласы  жәнеЖамбыл обл.) айырымы  5,664,600 теңгені құрайды.2. Орташа  ...  ...  ...  мәні  мен  ...  ...  ...  ...  мәліметтер  топтасырылған  болғандықтан,  орташасызықтық ауытқудың ... ... ... есептеледі:Осы  формула  бойынша  сызықтық   ауытқудың   ...   ...   ... ... ...  ...  ...  салмақталған  түріесептеледі;әр варианттың орташа шамадан ауытқуының модулі анықталады;есептелген ауытқу модульдері вариант жиіліктеріне көбейтіледі;салмақталған ауытқулардың ... ... ... ... ... ... бөледі.Есептелген нәтижелерді кесте  түрінде  бейнелеген  ыңғайлырақ  болады.  1-шікестеге жалғастырсақ, ол былайша түрленеді:2-кесте. ҚР туристік фирмаларының ...          |1 ...   ...  |Xi*fi     ... ... *f  ||Республикасының    |орындаған    ...  |          |       |           ... мен ірі  ... ...      |          |       |           ...           ...          |          |       |           ||                   ... мың  |          |          |       |           ||                   |тг           |          |          |       |           ...             |   1 392,9   |    24    |33428,9   |2479,6 |59510,4    ...             |   1 174,1   |    26    |30527,5   |2698,3 |70155,8    ...             |   1 271,1   |    55    |69910,4   |2601,3 ...   ...             |    709,2    |    24    |17020,9   |3163,3 |75919,2    ... ...    |    772,6    |    12    |9271      |3099,9 |37198,8    ...             |    248,1    |    20    |4961      |3624,4 |72488      ...          |   3 489,1   |    81    ...  |383,4  |31055,4    ...           |    716,9    |    32    |22941,5   |3155,5 |100976     ...          |   4 147,2   |    5     |20735,8   |274,7  ... ...          |   1 690,8   |    31    |52415     |2181,6 |67629,6    ... ... |   1 205,8   |    37    |44615,1   |2666,6 |98664,2    ...           |   1 304,1   |    52    |67810,6   |2568,4 ...   ... ...   1 280,2   |    18    |23044,3   |2592,2 |46659,6    ... Қазақстан    |   1 146,6   |    46    |52742,4   |2725,9 ...   ... ...      |   1 216,6   |    169   ...  |2655,8 ...   ||Алматы қаласы      |   5 912,6   |    740   ... |2040,2 ...  ...            |             |   1 372  |  5 312   |   38  |  3 022 215||                   |             |          |995       |911    |           ... ... ... ... 372=2202.8 (мың тг)Яғни, белгі мәні мен орташа шаманың айырмасы  2,202,800 теңгені құрайды.3. Дисперсия - ауытқулар ... ... ... табу үшін ... түрінің формуласы алынады:         Салмақталған дисперсияны анықтаудың реттілігі:берілген   мәліметтер   ...   ...   ...   ... ... ... ... ауытқуын есептейді;есептелінген ауытқуды квадраттайды;ауытқулар квадраттарын жиіліктерге көбейтеді;есептелінген көбейтінділерді қосады;алынған қосындыны жиіліктер қосындысына бөледі.Кесте түрінде бейнелесек:3-кесте  ҚР туристік фирмаларының қызметі  |xi |f |Xi*fi ... ... *f ... ... ... ...              |   1 392,9 |    24 |33428,9 |2479,6 |59510,4 ... ... | ...               |   1 174,1 |    ... |2698,3 |70155,8 |-2698,3 ... ... | ...   1 271,1 |    55 |69910,4 |2601,3 |143071,5 |-2601,3 ... | ...                |    709,2 |    24 |17020,9 ... |-3163,2 ... ... | ... Қ        |    772,6 |12 |9271 |3099,9 |37198,8 |-3099,9 ... |115309733,2 | |Жамбыл|    248,1 |    20 |4961 |3624,4 |72488 |-3624,4 ... ... ...      |   3 489,1 |    81 ... |383,4 |31055,4 ... ... | ...            |    716,9 |    32 ... |100976 |-3155,5 ... ... | ...       |   4147,2 |    5 |20735,8 |274,7 ... |274,7 ... ... ||Маңғыстау      |   1 690,8 |    31 |52415 |2181,6 |67629,6 ... ... | ... Қ         |   1 205,8 |    37 ... |98664,2 |-2666,6 ... ... | |Павлодар     |   1304,1 |    52 |67810,6 |2568,4 ... |-2568,4 ... ... ... Қ      |   1 280,2 |    18 |23044,3 |2592,2 |46659,6 ... ... | ... Қ     |   1 146,6 |    46 |52742,4 ... |-2725,9 |7430375 ... | |Астана қаласы          |   1216,6 |    169 ... |2655,8 ... |-2655,8 ... ... ... қаласы      |   5 912,6 |    740 ... |2040,2 ... ... ... | ... |  |   1 372 |  5 312 995 |   38911 |  3 022 215 |  |  ... ... ... ...  ...   ...   ...   өлшемінің   квадратына   сәйкескелетіндіктен, дисперсияны орташа шамамен тікелей салыстыруға болмайды.Ол  үшін  ...  ...  ...  табады.осылай  орташа  квадраттықауытқуды анықтайды.σ = σ=√7124084.7=2669.1 (мың тг)Демек, орташа шамадан белгі 2,669,100тг  ауытқиды.Орташа квдраттық  ...  мен  ...  ...  ...  ...  керібайланыс мына формуламен анықталады:σ/l=1.2яғни,  2669.1/2202,8=1,2Демек, есебіміз дұрыс шығарылған.4.  ...  ......  біртекті  не  әртекті   екенінанықтайды.  Формуласы:*100V=2669.1/3872.4*100=68.9%2.2 ҚР турфирмалары бойынша талдаудың ... ...  ...  ...  2011   ...   қаңтар-маусым   айларындағытуристік фирмалар қызметі жайлы мәліметтер жиынтығының  типі  әртекті  болыпкеледі, себебі вариация ... 33% ... ... ... ... ... (мың ... (мың тг)σ2=7124084.7σ=2669.1 (мың тг)V=68.9%Диаграмма түрінде бейнелесек:ҚР 14 облысы мен  ірі  қалаларының  2011  жылғы  ...  ... ... жұмыс пен қызметтерінің көлемі.ҚорытындыҚорытындыСонымен, статистика жеке ғылым ретінде құбылыстың , өзгерістің  сан  жөніненқалыптасуының  ,   өзгеруінің   ...   ,   ...   ...   ... ...  ...  Қоғамдық  құбылыстарды  олардың  сандықжәне сапалық ерекшеліктерін тығыз байланыстыра отырып ... ... ... ... сандық жағынан сапа жағымен  салыстыратынпән статистика пәні боып табылады.Статистика тілі-сан,ал  қоғам-статистиканықамтитын  обьектісі.Статистика  қоғамдағы  құбылыстың  ...   ...   ...    ...    ... ... жеке ғылым ретінде құбылыстық  өзгерістің  санжөнінен қалыптасуының өзгеруінің заңдарын оның сапалық мәнімен  ... ... ... мүмкіндігін және ондағы еңбеккерлер  санынақарай жалақы қорына пайдаланылатын қаржы көлемін саралайды.Статистикалық зерттеу жұмысы  3  кезеңнен  тұрады.  Бұл  ...  ... ... ... ... бақылау кезінде қоғамдық құбылыстар туралы  мәліметтер  ғылымижәне жоспарлы түрде ұйымдастырылады, оның мәні әр жиынтық  ...  ... тән ... ...   жинақтау    кезінде    ...    ...    ... бір ... ... қорытынды көрсеткіштердің 3 түрі қолданылады:абсолютті шамалар;қатысты шамалар;орташа шамалар.Онымен қоса статистикада вариация ... де кең ... ...  ...  ...  ...   ...   шамадан   ауытқуынкөрсетеді.Вариация көрсеткіштерінің мынадай түрлері бар:Вариация өрісі;Орташа ... ... ... ауытқу;Вариация коэффициентіЕң жоғарғы және ең төменгі  зейнетақы,  жалақы  және  т.с.с  көрсеткіштердіңайырмасын ... ... ... ... ... ауытқу деп белгі мәні мен орташа шаманың айырмасын айтады.Дисперсия – ауытқулар квадратының ...  ...   ...   белгі   өлшемінің   квадратына   сәйкескелетіндіктен, дисперсияны орташа шамамен тікелей салыстыруға  ...  ... ... ... ... ... ... квадраттық  ауытқудыанықтайды.Вариация коэфициенті - бұл көрсеткіш жиынтықтың біртекті немесе әртектіекендіін сипаттайды.Экономикалық-статистикалық талдауларда вариация көрсеткіштерінің ішінде  ......  ...  ...  ...  ... оны ... тәсілмен  анықтауға  болады.  Зерттелетін  жиынтықтыбірнеше  ...  ...  онда  ...   ...   және   ...   ... Мұндай  жағдайда  дисперсияларды  қосу  ережесі  бойынша  топтықдисперсиялардың  орташасы  мен  топаралық  ...   ...   ...   ...   жалпы   дисперсияға   бөлу   ...   ... ... Ал ... коэффициентінің  квадраттық  түбіріэмпирикалық корреляциялық қатынас  деп  аталады.  Эмпирикалық  ... ... ... және ... ...  арасындағы  тығыздықтыанықтау үшін қолданылады.Жалпы алғанда,  бұл  курстық  ...  ...  ...  ... қатар вариациялық көрсеткіштердің статистикадағы  рөлі  көрсетілген.Вариациялық   көрсеткіштерді   әлеуметтік   –   ...    ... ... қолданылуы жайлы толық ақпарат берілген.Әлеуметтік – экономикалық категория ретінде ... ...  ...  және  ... stat.kz сайтынан толық мәліметтер  берілген.  Сол  мәліметтер  бойыншавариациялық   көрсеткіштер   ...   оның    ...    ... ... ... мамандығын барлық жоғарғы оқу орындарында жетілдіру;- статистикалық талдаулар ... ...  ...   аса  ... ...  ...  жүзіде  вариация  көрсеткіштерін   дұрыс   қолдана   ... ...  ...  ...  қарап  құбылыстың  экономикалық  мағынасынқорыта алуды үйрету.  
        
      

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтағы өтелмелі қызмет көрсету26 бет
АҚШ-тың жоғары білім беру жүйесіндегі студенттерге академиялық қолдау көрсетудің ерекшеліктері238 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Жаппай қызмет көрсету жүйелері19 бет
Сәтсіз жағдайларда көрсетілетін алғашқы көмек19 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Туризмдегі қызмет көрсету мәдениеті105 бет
Қазақстан Республикасының қызмет көрсету сферасы76 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық-құқықтық қорғау120 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь