Бұқар жырау

Қазақтың ХVІІІ-ХІХ ғасырларда тіршілік еткен Бұқар сияқты көп ақындарының өмірбаяны бізге толық мәлім емес. Ол кездерден қалған жазба белгі жоқ. Ауызша айтылған там-тұм сөздер болса, оның кейбір қатары бұл күндерге жетпей жоғалып, өшіп қалған. Және ауыздағы шала-шарпы әңгімеге карап өмірбаянын тізу тегі мүмкін емес. Онда, адам жайында желілі тұтас сөз болмайды. Ел ішінде қалған, аңыз болған көп аузына ілінген бірен-саран сөз, мінез, істер ғана айтылатын болады. Қазақта жазба белгі сақталудан бұрын шыққан тарихи адамдардың бәрінің жайындағы сөздер осы күйде ғана қалады. Пәлен хан, пәлен би, пәлен ділмәр - пәлендейлік ортаның, заманының тұрғысы болды деп кейінгіге үлгіғып көрсететін сол адамдарды шығарған үстем тап болады. Соның кейінгі орынбасары болған таптар, қоғамдар сол сөздерді ескінің мұра, жарасы қып сақтап, сөз кезегіне құрал етеді. Хан мен биін көпшілікке жарықтық дегізіп қойып, сол бұрынғыларынан қалған пікір және артқылы-кейінгі қаналушы қауымның ой-сезімін тұсап отырады.
Сондай өз дәуіріндегі біртұтас салт-сананың жыршысы болған адамның бірі – Бүқар жырау. Бірақ оның өмірі туралы тұтасқан мағлұмат жоқ дедік. Сол себепті, оның, кім болғаны туралы берілетін мағлұматта жамау-жасқау, үзінді-кесінді, шала-шарпы мағлұмат болады. Осындай хал Абайға шейін болған, бірқатар ақын Абай артынан шыққан, тағы бірнеше ақын туралы да еріксіз болады. Түк айтпай кетудің орнына, кейінгі уақытта толықталар деген үмітпен бір сөзге бір сөз жамау-демеу болар деген
        
        БҰҚАР ЖЫРАУ
Қазақтың ХVІІІ-ХІХ ғасырларда тіршілік еткен Бұқар сияқты көп
ақындарының өмірбаяны ... ... ... ... Ол ... ... ... жоқ. Ауызша айтылған там-тұм сөздер болса, оның кейбір қатары ... ... ... өшіп ... Және ... шала-шарпы әңгімеге
карап өмірбаянын тізу тегі мүмкін емес. Онда, адам жайында желілі ... ... Ел ... ... аңыз ... көп аузына ілінген бірен-саран сөз,
мінез, істер ғана айтылатын болады. Қазақта жазба белгі сақталудан бұрын
шыққан тарихи ... ... ... ... осы ... ғана ... хан, пәлен би, пәлен ділмәр - пәлендейлік ортаның, заманының тұрғысы
болды деп кейінгіге үлгіғып ... сол ... ... ... тап
болады. Соның кейінгі орынбасары болған таптар, ... сол ... ... жарасы қып сақтап, сөз кезегіне құрал етеді. Хан мен биін
көпшілікке жарықтық дегізіп қойып, сол ... ... ... ... ... ... ... тұсап отырады.
Сондай өз дәуіріндегі біртұтас салт-сананың жыршысы болған адамның
бірі – Бүқар жырау. Бірақ оның ... ... ... ... жоқ ... ... оның, кім болғаны туралы берілетін мағлұматта жамау-жасқау,
үзінді-кесінді, шала-шарпы мағлұмат болады. Осындай хал ... ... ... ақын Абай артынан шыққан, тағы бірнеше ақын туралы да
еріксіз болады. Түк айтпай ... ... ... ... ... ... бір сөзге бір сөз жамау-демеу болар ... ... осы ... өзіміз естіген азын-аулақ мағлұматтарды олардан қалған әдебиет
үлгілерін тексеруден бұрын, қысқаша күйде айта отырамыз.
Осымен ... ... бұл: XVIII ... ... ... ақын
болады. Сол ғасырдын соңғы жарымында, Орта жүзге хан болған Абылайдың
жырауы деп ... ... 1772 жылы ... ... бұл ... ... ... өмір сүргені мәлім емес. Бірақ Абылай ауырып, өлім ... ... ... бактырған ханым-ай,
Қалыңсыз қатын құштырған ханым-ай,
Үш жүздін, баласынан үш кісі айтсам
Қалар да ма екен жаның-ай,—
деген сөзі бұнын Абылайдан бертін кеп өлгендігін ... ... ... ... болу ... ... сені мен көргенде,
Тұрымтайдай ұл едің,
Түркістанда жүр едің
Үйсін Төле бидің
Түйесін жайған қүл едің.
деген сияқты сөзінен байқалады. Және ... ... ... ... ... қыла ... жасы үлкендігін сүйеу қылатын сияқты. Ал, Абылай 71
жасында өлген деседі. Одан үлкенірек болса, Бүқар XVII ғасырдың аяқ ... болу ... ... ... таптың тілегін-талабын бүктемей көрсетіп ұстаған
ақын екенін Бұқардың жалғыз ... мен сөз ... ... ... ... сырт ... да ... Асанқайғы сөзін шешкен толғауда:
Ханға жауап бермесең,
Ханның көңлі қайтады:
Қайтара жауап сөйлесем,
Халқым не деп айтады?—
деп, хан мен ... ... ... ... боп, ... ... өзінің әмірші тобын жырып алып сыбаға, жүлдені соныкі ғана қып
қоймақ. Сондықтан билік, өсиет сөздерді айтқанда тұтас көптің ... ... ... ... басынан асып, әмірші басшыға ұрарлық ділмар ... ... ... айтады. Мысалы Керейге айтқан дауы: Арғын атынан айтқан
омырау жуандық бола тұрса да, сол ... ... ... ... ... ... ... айтып, бітімін де ұсынып кетеді.
Абылай алдында сен бітсең,
Құдандалы таныспын.
Абылай алдында ... ... ... қыз ... құда ... ... тап дегені боп шығады. Неше түрлі құба
жондатқан, бір-бірімен байланысы жоқ ... ... ... ... жырау деп аталады. Жырау демек, ақын деу емес. Жыраудың ... ... ... өз ... бар. ... сөз ... ... Жыраудың мақсаты, міндеті—«не болса сол көңіл ... ... ... айту ... Ол заман сыны, мезгіл, дәуір болжалын, тарихи
уақиғаның мазмұн бағасын сөз қылады. Қөбінесе әрі ... әрі би ... ... ... ханмен қатар үлеседі.
Өзі хан қасына жуан рудың Арғынның қосқан «табан шеңгел биі» болуға
лайық. Ол кез ... ... ... ... ... ... ... мықты
болса, киіз қазық жерге кіреді» дегендей, хап мен ру басы ... ... тең, ... ... ... ... ... жағынан қарағанда Бұқар, Орта жүз ханы Абы-лай ... ... елі, жуан бел руы — ... ішінен шыққан анық үстем тап адамы
болады. Мезгілі, орыс патшалығына қарамай белск ... ... жеке ... ... ... ... ... Бұқар сонда үлкен, ... ... боп, ... ... ... ... ірі мәселенің
тұсында ғана айтады.
Сол сөздері жыраудың таптың қоғамдық мазмұнын көрсетіп, дәуірінің
тарихи сырын ашады.
Осы жайларын ... ... ... үшін енді сол ... ... айтты деген толғаулар оншалық көп смес. Кезінде көп болса да,
бізге ... ... ... ... ... ... ... бара-сың?», «Асанқайғы сөзін шешуі», ... жср ... биік тау ... «Ей, Абылай, Абы-лай», «Абылай орыспен соғысам
дегенде айтқан толғауы» сияқтылар.
Бұл толғаулардың әрқайсысы Абылай меп ... ... ... ... ірі ... ... ... Сонда Бұқар сезі құр жыр, құр
шешен сөз ғана болмайды. Ол не әкімшілік атынан, ... ... ... ... ... не ... ... бет мақсатын болжаған
программ сезі (Асанкайғы сө-зінен туған толғау) немесе хан мен ... ... ... ... ... кезде айтылған ашу, кайрат, қара күш
сөзі. (Ей, Абылай, Абылай). Тағы бір сөзі «Патшамен соғысамыз ба, жоқ ... ... ... ... кеңесшілердің бетін керсететін, тарихи
талғаудан туған толғау болады.
Мінеки толғаудың айтылған кезі мен ... ... ... ... ... да ... қан-дай тап жыршысы екені ап-айқын
көрінеді. Ол хан атынан билік айтады. Хан жүретін ... ... ... ... ... Ірі ... ... үстінде, хан бай-лауы қолайына жақпай
бүның дегенінен теріс ... ... ажар ... ... сол ханның
өзіне де қарсы ... тес ... ... ... ұрады. Күлін көкке
ұшырғандай қылады.
Ханға биліктің тізгінін берсе де, сол ... ... олі ... ... билер, ру басы-лар, сол уақыттың әмірші, үстем табы
осы ... ... ... ... сөзі ... түрде, күйлі тілмен
айтылған байлау, ... ... ... Әр сөзі әрбір тарихи уақиғамен
байланысты. Сондай қысталаңның ғана үстінде туады.
Бұл тарихи жырларынан ... ... ... ... сөзі
«Айналасын жер тұтқан» деген толғау ғана. Оның хан мен биге айтылмаса,
бағындырып ... ... мен ... ... жас буынға айтқан өсиет, үгіт
сөз. Өсиеті: әмірші, басшы ... ... — кәрі ру ... ... өсиеті.
Соның салт-санасынан, таптық мақсатынан туып, өзгенің ой-сезімін тұсаймын,
билеймін деген өсиет болады.
Бұқар сияқты үлкен ру басы ... сол ... ой, ... ... ... ... не, ... тілек, талап не? Ол кез қазақ өлкесінің,
Ресей патшалығына бағынуы бүгін болмаса, ертең ... іс ... ... ... ру-ру боп кешірген тіршілікте билеуші, қанаушы тап сол
Бұқарлар болатын. Олар енді ... орыс ... сол ... ... деп қорқады. Бұндайлардың бір алуаны Кіші жүздегі сияқты сол
патшаға бағынып шен, ... алып ... ... ... бір ... Орта жүзде
әлі де болса жеке, емін-еркін әкімшілік ... ... ... ... Олар сол ... орыс ... ... қарсы. Ал қарсылықты,
құр ру-ру боп кешірген күйде, үзақ ... ... ... сондықтан ортадан
хан шығарып, соган көпшілікті бағындырып, әкімдік құруды аңсаған деп ... ... ... ... ... ... ал ... өз қара басын емес халық қамын ойлағандығы туралы тек ... ... ғана ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар жырау (1668-1781)7 бет
Бұқар жырау жайында9 бет
Бұқар жырау мен Дулат Бабатайұлының тәлім тәрбиелік идеялары7 бет
Бұқар жырау шығармашылығындағы заман бейнесі12 бет
Бұқар жыраудың Абылайға арнаған жыр – толғаулары28 бет
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзі10 бет
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзін оқып шығып, талдау жасау6 бет
Орталық Қазақстан Бұқар жырау ауданы топонимдері70 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь