Селекция құбылысы

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Гетерозистік селекциясы және құбылысы
2. Инбридинг.
3. Гетерозис және инбридингті өсімдіктер селекциясында пайдалану жолдары.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Гетерозис – күрделі генетикалық құбылыс, бірінші жылы ұрпақтардың тіршілік ету қабілеттілігін, дамуының күштілігін, өнімділігінің көптілігін білдіретін құбылыс. Ол будандардың түрлері мен пайда болуы тегіне (линия аралық, сорт аралық, жекеленген) байланысты түрлі екпінділігінен айқындалады. Гетерозистің жоғары түрде көрінуі F1 – байқалып, кейіннен төмендейді. И.Кельрейтердің будандық күштер туралы алғашқы мәліметтері, содан кейін Ч.Дарвиннің гетерозистің себептерін түчсіндіру туралы талпыныстары осы құбылыстың ғылыми зерттеулеріне жол ашты.
Гетерозис – белгілі бір белгілері мен қасиеттерінің көрініс дәрежесі бойынша будандардың бірінші ұрпағының ата – ана формасының әрқайсысынан ерекше басым болуы. Гетерозис түр аралық будандастыруда бір түрдің әр алуан гетерогенді популяцияларын будандастырғанда байқалады. Жүгеріде түрлі таза немесе инцухт – линияларды будандастырғанда гетерозис құбылысы күшті көрініс береді. Бұл кезде будандарыдың өнімділігі кейде (ең тәуір) ата – ана формасымен салыстырғанда 20-50 % - ға артады. Әсіресе, Г.Шелл, Е.Иста, Х.Хэйстердің жұмыстарында айқын көріне бастады. Ғылыми әдебиеттерге «Гетерозис» термині 1914 жылдан бастап енген. Гетерозистің себептері мен генетикалық негіздерін түсіндіру үшін бірнеше пікірлер айтылды да, онда негізінен өзара әсер етуші түрлерінің қайсысына және қандай жағадайларға басты көңіл бөлінетіні айқындалады. Гетерозисті баяндауға бірнеше болжамдар айтылды. Айқас тозаңданатын ағзалардың популяцияларында гендердің зиянды рецессивті аллельдері аутбридинг нәттижесінде доминантты аллельдерімен қалқаланады, әрі сақталады. Еріксіз инбридинг нәтижесінде айқаспалы ұрықтанатын ағазалар популяциясының генофондысына кіретін зиянды рецессивті гендер гомозиготалы түрде ауысады, феноиптік көрініс береді және инбридті азғындауды туғызады. Ұрапқ сайын көп қайтара еріксіз ингбридингті іске асырғанда жаңа зиянды мутацияларды барлығы гомозиготалы күйде ауысады да, соның нәтижесінде толық гомозиготалылық басталғанда барлығы зиянды гендер көрініс беріп, инбредті минимум пайда болады. Джонс ұсынған доминаттық болжамды (1917, 1918, 1921 жылдар). Ол Ғ1 бірінші жылғы буданды қолайлы доминантты гендердің жиналуынан, ал олардың Ғ2 – де немесе кейінгі ұрпақтарда өнімділіктің кемуі рецессивті аллельдің гомозиготтық жағдайда ауысуынан деп гетерозисті түсіндірді.
1. Медведев Н.Н. Практические генетика. М, Наука,1966
2. Мұхамбетжанов К.Қ., Далабаев Б.А., Өтешова Г.А. Генетикадан практикалық сабақтар. Алматы. Ғылым 2004
3. Мұхамбетжанов К.Қ.Генетика. Алматы 2005ж.
        
        Жоспар:КіріспеНегізгі бөлім1. Гетерозистік селекциясы және құбылысы2. Инбридинг.3. Гетерозис және инбридингті өсімдіктер селекциясында пайдалану жолдары.ҚорытындыПайдаланылған әдебиеттерКіріспеҚарапайым селекция ең алғаш адамдар егіншілікпен  ...  ...  ...  ...  Ол  ...  өте  ...  ...  будандастыру   процесстеріжүргізілді. Бірақ селекцияның нақ шырқау кезеңі жүзеге асырылмады.Халықтық селекция ...  мен  ...  ...  ... ... сұрыптау әдістері бірте-бірте  дамыды.Бұл  кезеңде  ауа-райыныңжақсы жағдайына, бейімделген қолдан сұрыпталған ... ... ене  ... ... ... алтын кезеңі болып табылады.Өндірістік селекция 18-19ғ басында  үлкен  қарқынмен  дамып,  селекциялықкәсіпорындар құрыла бастады. Мұнда өсімдіктерде  дән  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Қолдан   ұрықтандыру   жәнежартылай  будандастыру  процесстерін  зерттеу  ...   ...   ... кезең болды.Ғылыми селекция бұл 19-20ғ қарқынды дами бастаған кезең  болып  табылады.Мұнда селекцияға ғалымдар үлкен үлес  қоса  ...  ...  ... ... жүзінде асқан  кезең  қалыптасты.  Ғылыми  селекцияның  еңалғашқы іргетасын Ч.Дарвин «Органикалық ... ... ...  ... ... үлкен үлес қоса бастады. Ол өзінің еңбегінде  «өсімдіктермен  жануарларды  қалыптастыруға  ...  ...  ...   ...   ...  Ол  ...  ...  зерттеу  арқылы   өсімдіктердің   көптегентүрлерін шығарды. 20 ғ басында селекция пән ... ...  ... мекемелері құрылып, жоғары дәрежеге жете бастыды.1.Гетерозистік селекциясы және құбылысы.Гетерозис – күрделі генетикалық құбылыс, бірінші жылы ... ету ... ... ... ... ... ... Ол будандардың түрлері мен пайда болуы тегіне (линияаралық, сорт аралық, жекеленген) байланысты түрлі екпінділігіненайқындалады. Гетерозистің жоғары ... ... F1 – ... ... ... ... ... туралы алғашқы мәліметтері,содан кейін Ч.Дарвиннің гетерозистің себептерін түчсіндіру туралыталпыныстары осы құбылыстың ғылыми зерттеулеріне жол ашты.Гетерозис – ... бір ... мен ... ... ... ... ... ұрпағының ата – ана формасының әрқайсысынанерекше басым болуы. Гетерозис түр аралық будандастыруда бір түрдің әр алуангетерогенді популяцияларын будандастырғанда байқалады. Жүгеріде ... ... ...... ... ... құбылысы күштікөрініс береді. Бұл кезде будандарыдың өнімділігі кейде (ең тәуір) ата –ана формасымен салыстырғанда 20-50 % - ға ... ... ... ... ... айқын көріне бастады. Ғылыми әдебиеттерге«Гетерозис» термині 1914 ... ... ... Гетерозистің себептері менгенетикалық негіздерін түсіндіру үшін бірнеше пікірлер айтылды да, онданегізінен өзара әсер етуші түрлерінің ... және ... ... ... ... айқындалады. Гетерозисті баяндауға бірнеше болжамдарайтылды. Айқас тозаңданатын ағзалардың популяцияларында гендердің зияндырецессивті ... ... ... ... аллельдеріменқалқаланады, әрі сақталады. Еріксіз инбридинг нәтижесінде айқаспалыұрықтанатын ағазалар популяциясының генофондысына ... ... ... ... ... ... ... көрініс береді және инбридтіазғындауды туғызады. Ұрапқ сайын көп қайтара еріксіз ингбридингті іскеасырғанда жаңа зиянды ... ... ... ... ... ... нәтижесінде толық гомозиготалылық басталғанда барлығы зиянды гендеркөрініс беріп, инбредті минимум пайда болады. ... ... ... (1917, 1918, 1921 ... Ол Ғ1 ... ... ... қолайлыдоминантты гендердің жиналуынан, ал олардың Ғ2 – де немесе ... ... ... ... ... ... ... деп гетерозисті түсіндірді. Келешекте гетерозистің бекуімүмкіншілігінің жоқтығын түсіндіру үшін осы гипотеза ... ... ... ... ... Осы ... ... кездегі қалпыбойынша доминанттық гендер рецессивті гендерді басумен қатар гетерозистіаддитивтік және эпистаздық әсерлері арқылы дамытады. Шелл мен Ист ... ... ... ... Онда ол ... ата ... тұқым қуалаушылық айырмашылықтарының дәрежелері мен будандардағыгететозистік екпінділіктің арасындағы тәуелділіктің болуынның нәтижесі дептүсіндіреді.Исттінің айтуы бойынша, гетерозис – рецессивтілікке ... ... ... әрекеті. Әрбір локус бойынша физиологиялық айырықшаерекшеліктері бар көптеген аллельдер пайда ... ... Бұл ... аллельдермен салыстырғанда неғұрлым көп болса, онда гетерозиготтыағзаларда гетерозистің дәрежесі жоғары болады дейді.Халл (1945 ж.) аса ... ... ... Бұл ... ... ... мен көп жағдайлары ортақ және бір локустағы аллельдердіңфункционалдық айырмашылығына негізделеді. Осы ... ... ... ... (аа, аа) ... артық болыпшығады. Ол әсіресе жүгерінің будан аралық будандарында кездеседі.Гетерозистің физиологиялық (генетикалық тепе -теңдік) болжамы кең ... Оның ... ... ... белсенділікті қалыпьастыру депесептеуге болады. Содан кейін көптеген зерттеулердің ... ... ... комплементарлық әсерлердің айырмашылықтарыкөрсетілді, ең соңында будандық энзимдер деген ... жаңа ... ... ие ... Осы бағыттағы зерттеулер көп жағдайлардакомбинациялық қабілеттілік пен гетерозисті алдын ала ... ... ... мен ... генетиканың зерттеулері гетерозистік жалпытұжырымдамасының өзгеруіне әкеліп соқтырады. ... ... ... әр ... механизмдері бар таза физиологиялыққұбылыс ретінде айтуға болады. Бұдан басқа да аз ... ... ... эмбриональды, қатерлі, хромосомдағы кемшілік, плазмалық өзгерістерсияқты болжамдар. Гетерозисті түсіндіретін негізгі болжамдардан қысқашашолуларынан осы құбылыстың күрделілігін байқауға ... Бұл ... бір – ... ...... ... ... әр түрлі тұрғыдан түсіндіреді. Табиғатта гетерозистің көптегентүрлері кездеседі, ... ... ... ... бір түрімен жәнеөзара олардың әрекеттері мен байланысты болады. Н.В.Турбин түрліболжамдарды тұйықтауға тырысып, ... ... тепе – ... ... ... осындай тұжырымдарға сүйене отырп, ағзалардыңдұрыс фенотипі өнімнің үйлесіиді және теңестірілген биохимиялықекпінділігінің нәтижесінде іске асады дейді. Олар ядролық және ... ... ... ... Кез ... дұрыс белгі, кейбір генетикалықтепе – теңдіктің ағзадағы тұқым қуалаушылық тұжырымдамасы мен сұрыптаутиімділігінің нәтижесі деп тұжырымдалады. Бұл тұжырымдама ... ... ... мен ... ... ... ... 2 түрі бар: ішкі, ол – автогамды түрге ұқсас ... ... ... ... ... дақылдарға іріктеу.Бұл гомозиготты ағзаларға әсер етеді, содан кейін әрбір геномның ішіндежәне хромосомдардың гаплоидтық жиынтығында іске асады. Айқас ... ... ... ... іріктеуге жатады, ал олардадиплоидтық ағзалардың тиісті популяциясында ғана балансқа жетеді. Гетерозистуралы болжамдардың көпшілігі айқас тозаңданатын дақылдарға ... ... ... ... ... өздігінен тозаңданатын дақылдарға датән. Аллельдер будандасу кезінде үйлесетін генетикалық баланстан неғұрлымжоғары болса, олар бірін – бірі гетерозиготты жағдайда ... ... Ғ1 – де ... ... ... ... ... оданкейінгі генерацияларда сақталады. Бастапқы материалдық гомозиготтыңнәтижесі қандай болсада, тозаңданатын линиялардың арасында азғантайайырмашылықтың өзі жеткілікті болады. ... ... ... ... көруінінің екі басты себебі бар:1) қолайлы аллельдері немесе ата – аналардың қолайлы генетикалық факторларыбар будандардың ... аз ... ... ... ... кей ... ... тұқымқуалаушылық пен автогамдық (өздігінен тозаңданатын) өсімдіктердің тобындағыжағдайлар ... ... ... ... ... жаппайұрықсыздандыру үшін гаметоиттердің дамуын тежейтін хиимиялық қосылыстардыңқатарлары – гиббереллиндер, этрел, т.б. ... ... ... ... ... ... екі тәсілін ажыратады:аутбридинг жәнеинбридинг. Аутбридинг (туыстық емес көбею)жақын туыс ... ... тегі ... ... ... іске ... ... жақынтуысты көбейту) жақын текті ағзаларды будандастыру арқылы іскеасырылады.Инбридингтің генетикалық нәтижесі гетерозиготаның азаюы болыптабылады, аутбридинг оны көбейтеді. Өсімдік түрлерінің көбісі-айқастозаңданатындар, яғни ... ... ... тәсілімен көбейтеді. Айқастозаңданатын өсімдіктердің табиғи және сорттық популяциялары генотипіжағынан әр алуан гетерозиготалы жеке ағзадан тұрады. Бұл популяциялардыңмаңызды бейімдеушілік мәні бар, ... ... ... ... ... тегіс  болып келеді. Басқа белгілері, солардың ішінде морфологиялықбелгілері бойынша олар біркелкі болмайды. Кез келген соның ішіндебақылайтын ... ... бір ... ұрпағын семья деп атайды.Айқас тозаңданытын өсімдіктің еріксіз өздігінен тозаңдануы (инцухт) арқылыалынған генотипі жағынана ... ... ... деп ... ... линия және т.с.с. белгіленеді. Ұрпақтан ұрпаққа инцухтауды(еріксіз өздігінен тозандандыруды) соза берсек, ... ... ... ... ... өзгешеленетін линиялар пайда болады. Шамаменинцухтын бесінші ұрпағында іс жүзінде біркелкі , яғни гомогенді  линияларпайда болады,  бұл ... ... ... ... жетуіментүсіндіріледі. Барлық локустары бойынша гомозиготалы өзін-өзіұрықтандыратын бір өсімдіктің ұрпағын  ... ... таза ... ... Айқас тозаңданатын ағзалар еріксіз инбридинг кезінде линияларбелгілерінің сандық көрсеткіштері (биіктігі, салмағы, өнімділігі және т.б.)төмендейді және ... ... ... және ... даналары аласталады.Бұлпроцесс инбредті азғындау, немесе инбредті депрессия (инцухт-депрессия) депаталады.3. Гетерозис және инбридингті өсімдіктер селекциясында пайдалану жолдары.Гендік аталық ұрықсыздық (ГАҰ) ... ... ... ... ... ... Оны қолданудың қиындығы мынада: ГАҰ – формаларыөздігінен тозаңдануда қолданылмайды, ал гетерозигот есебінен жай көбеюдеұрықты ... ... ... бірақ оларды гүлдену кезіне дейінкесіп тастайды. ГАҰ (Хакат және Эслик, 1967 ж.) негізінде будандық арпалықтұқым ... ... ... Арпа макро және микроспорогенезгенетикалық бақылаумен сәйкестендірілген, осыған ... ... ... ұрықсыздықпен қатар болуы селекция тәжірибесінде өтемаңызды болады. Будандық тұқым шаруашылығында аналықтар ... ... ... (1965 ж.) ... ... алу үшін ... ... үштік трисомиктер негізінде пайдалануды ұсынды. Өздігінентозаңдану арқылы алынған ұрпақтарда ұрықтық ... 1:1 ... ... қатар диплоидты өсімдіктердің ұрықсызданған гүлдері бойыншаажырайды. Ең соңғысы диплоидтық сорттар және аналық ... ... ... ... ... ... гетерозистікселекция жіне басқа да өздігінен тозаңданатын немесе айқас тозаңданатындақылдарда олардың генетикалық спецификасы мен ... ... ... мүмкін. Ауыл шаруашылығы дақылдарында гетерозистіпайдаланудың жаңа жүйесі мен тәсілдерін жасау алдағы 10-20 жыл ішіндезерттеу мәселесі алынды. Олар гетерозистің ... мен ... ... жұмыстарға негізделіп, біздің еліміздің және шетелдердіңғылыми – зерттеу орталықтарында ... Кез ... ... қандайқиындықтарда болмасын гетерозисті пайдалану мүмкіндігі – алдағы уақыттаелімізде ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... жай ... жұмысымен қатар осы бағытта зерттеужұмыстарын жүргізуі міндеті алға қойылған.Комбинациялық қабілеттілік. Ауылшаруашылық ... ... ... ата – аналық формалардың комбинациялық тәсілдеріне байланыстыболады, бұл генетикалық түрде келісілген қасиет, ол жақсы ... ... ... мен басқа да шаруашылыққа бағалы белгілері бойыншакөрінеді: олар – өсімдіктің биіктігі, вегетациялық кезеңнің ұзақтығы,қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына төзімділіг және т.б. ... ... (ЖКҚ) ... ... ... ... есептеледі, яғни, бұл дегеніміз – сол ата – аналық форманың басқатүрлі формалармен будандастырылғанда алынған түрлері және ерекшекомбинациялық тәсіл (ЕКТ) – орта ... ... ... ... Бұл ... ғылыми түрде тұңғыш дәлелдегендерГ.Спрэг пен Л.Фатум. Р.Фишердің идеясына сүйене отырып, олар мынаны ұсынды:ЖКҚ негізінде гендердің аддетивтік әсері жатыр, ал ЕКҚ ... өте ... яғни ішкі ... ... ... ... мен ... (тұқымқуалаушылық факторлардың аллельдік емес өзара әсері) болып табылады. Осыұғымдарға сүйнен отырып, Г.Спрэг пен Л.Фатум (1942 ж.) мынадай қорытындығакеледі: ... ... ... ... тиімділігі, ерекшекомбинациялық қабілеттілікке қарағанда нәтижелі болады. Осыған байланыстыЖКҚ – қа ... ... ... ... көп ... ... Бастапқы материалдың генетикалық ерекшеліктері, оныңкомбинациялдық қабілеттілігін бағалупроцесінде байқалады. Қазіргі кездебастапқы материалдың комбинациялық ... ... үшін ... ... ...... ... көрсеткіштердеталданған сорттар мен алынған будандарды әрмен қарай сынау. Талдаушыбудандастырулардың өздігінен тозаңданған жаңа линияларды геноптикалықбағалау үшін маңызы зор. Олар ең ... ... ... 50% - ... бағалы формаларын сұрыптап шығаруға жол береді. Топкросстың ...... ... ... ... ... Поликросс – сорттарды,лиинияларды арнайы таңдалған үлгілермен еркін айқас тозаңдандыру. Негізгіқасиеті – ... ... Бұл ... ерекшелігі бақыланғантозаңдануда көп тұқымды беруге мүмкіндігі жоқ дақылдарда (қарабидай,люцерна, ... ... Бұл, ... ... ... ала ... тиімді тәсілі болып саналады.Диаллельдік будандастыру – ата – аналық формалардың әрқайсысынан әрбіреуімен жеке белгілі жүйе бойынша ... Ол ... ... ... ... және еркше түрде анықтауда стандартытәсілі болып табылады. Талдауда реципрокты будандардың комбинациялары жәнебасқалар болады. Диаллельді будандастыруды қолдану селекцияның кейінгікезеңдерінде тиімді болады, ол ... ... ... ... ... ... тиісті құралдарды жұмсауды азайту мақсатындасоңығы жылдарда көптеген ... ... ... ... ... ... Осы жолмен көптеген ата – аналық формалардыңкомбинациялық қабілеттілігін анықтауға болады. Бағалануда талдауданшығарылған будандар неғұрлым көп болған сайын ... ... ... ... ... ... түседі.Өндірісте қолданылатын будандардың түрлері мынадай:1. Линия аралық – ... екі ... ... , үш линияныбудандастыру – линия аралық буданды өздігінен тозаңданған линияментозаңдандыру.Екі ... ... – екі ... ... ... ... будандастыру.2. Сорт линия. Қарапайым сортты линямен тозаңдандыру. Күрделі – сортты,линия аралық буданмен тозаңдандыру.Екі линия –қарапайым буданды ... ... ... ... – екі ... будандастыру.4. Будандар популяциясы – қарапайым будандардың және басқакомпоненттердің тұқымдарын араластырып, оларды еркін будандастыру ... ... (КҚ), ... ... ... ... ... селекциялық тәсілдер бойынша өзгертуге болады. Бұл тұқымқуалаушы факторлар мен геноиптерді ... ... ... ... Ол ... ... концентрациясын арттыруға әкеліпсоқтырады. Жақсартылған комбинациялық қабілеттіліктің селекциялықпрограммасы рекомбинация алу үшін әдістерді кезектестіру, ең жақсыгенотиптерді, олардың кмбинациялық ... ... ... ... бөліп алу. Нақты мәліметтерге байланысты комбинациялыққабілеттілікке гетерозис табиғатын түсіндіретін селекцияның түрлі тәсілдеріқолданылады.Шын гетерозисті мына формуламен ... % = Ғ1- Еж ... ... ... - ... ... гетерозис коэффиценті; Ғ1- - буданныңбірінші ұрпақ белгісінің орташа күйі; Еж – ... ата – ана ... ... ... гетерозисті мына формуламен анықтайды:Ғшын % = Ғ1 – Ок / Ок * ... ... Ок – екі ата – ана ... ... ... ... ...  Ғбәсеке % = Ғ1 – Ок / Еж * 100Бұл жерде Ок – ... ... ... ең ... сорт ... ... орташа мәні.Шын гетерозистің Ғ2  ұрпақтағы депрессиясын мына формула бойынша есептептабуға болады:Ғ2 = Ғ1 – Ғ2 / Ғ1*100Бұл жерде буданның Ғ2 ... ... ... ... ... ... ... Медведев Н.Н. Практические генетика. М, Наука,19662. Мұхамбетжанов К.Қ., Далабаев Б.А., Өтешова Г.А. Генетикадан практикалықсабақтар. ... ... 20043. ... ... ... 2005ж.  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет
Өсімдіктердің биотехнологиясы6 бет
Марков құбылысы16 бет
Электролиттердегі электр тоғы4 бет
Өсімдіктердің мерзімді дамуы және фитоценоздың ерекшеліктері7 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. Қазақ жазуы және орфографиясы. Пунктуация мәселелері14 бет
Генетика және селекция7 бет
Генетика және селекция негіздері лекциялар60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь