Гравитациялық құрылғылар жөнінде жалпы шолу


4 Бөлім. Гравитациялық құрылғылар
4. 1. Гравитациялық құрылғылар жөнінде жалпы шолу
Қорғалмаған акватория жағдайында ашық теңізде орындалатын гидротехникалық конструкциялар құрылысындағы континентальдық шельфтің құрылыс монтаж жұмысының барысында көлемін азайту үшін гравитациялық құрылғылар негізгі принциптерге мүмкіндігінше сай болуы керек.
Толассыз типтегі металл платформаларын салыстырғанда, гравитациялық бұрғылау платформалардың мынадай артық шығымы бар:
- барлық құрылыс монтаж жұмыстары жағада, жақсы қорғалған акваторияда атқарылады, бұл құрылыс мерзімін қысқартады;
- өзінің жүзгіштігі және арнайы балластикалық жүйенің платформасында алыс қашықтықта жетектеуге мүмкіндік береді және қосымша қымбат техника - ірі понтондар мен кранды кемелерді қажет етпейді;
- құрылғыны құру үрдісі ұзақ емес және құрыла сала іске даяр болуы құрылыстың ауа - райына қарамай атқарылуына мүмкіндік береді және жұмысқа сенімділігін арттырады;
-тіреу блогының өндірілген өнімдер қоймасы бола алуы құрылғының функционалдық бағасын арттырады;
- мұндай платформаларды бірнешеге қолдану мүмкіндігі ұңғыманы игеріп біткеннен кейін, платформаның судағы кемелер жүрісіне қауіпсіз болады. Себебі платформаны жинап алып, басқа жерге орнатуға болады.
Гравитациялық платформалардың кемшілігі терең су айлақтары болу керек, мысалы Норвегия мен Шотландия шығанағындай. Осындай қолайлы шарттар гравитациялық платформаларда Солтүстік теңізде кеңінен қолдануға мүмкіндік береді.
Платформаның өзінің жүзгіштігі оны тасымалдауға мүмкіндік береді, бірақ платформаны тасымалдайтын жолдағы судың тереңдігі 100 метрден жоғары болу керек, бірақ бұл әрдайым іске аспайды.
Өзінің және платформаның технологиялық жабдықтардың недәуір салмағы оның іргетасындағы топыраққа жоғарғы талап қояды. Әлсіз грунтқа арналған гравитациялық платформалар түрлері де жасалғанын айта кету керек.
Жасалатын материалынп байланысты гравитациялық құрылыстар мынандай түрлерге бөлінде:
- темірбетондық,
- металдық;
- композициялық.
Осы үш типті конструкциясының әрқасының өзінің артықшылықтары мен кемшіліктері бар, олар туралы алдағы тарауларда айтылады.
4. 2. Темірбетондық платформалар
Орнықты құрылыстарды салуда темірбетон бұрыннан бері қолданып келеді, бірақ мұндай тәсілдің кеңінен қолданылуы беріктігі жоғары бетонның пайда болуы мен алдын ала кернеу техникасын қолданудан кейін басталды. Темірбетонды платформалардың кеңінен қолданылуы 1965 жылы Солтүстік теңізде мұнай мен газдың кен орындары табылғаннан кейін басталды, темірбетонды конструкциямен қатар өтпелі темір конструцияларды көп қолданылды. Қазіргі уақытта 70 -150метр тереңдікте орналасқан 20 аса темірбетондық платформалар жасалған.
Темірбетоннан жасалған платформалар бірқатар артықшылықтарға ие, олар темірбетонды платформалардың бәсекелестігін арттырады. Олардың ішіндегі негізгілері:
- бастапқы құнның едәуір төмендігі, себебі темірбетондық платформа конструкциясына қолжетімді бастапқы материалдар қолданылады, жұмыс күшінің дәрежесі төмен болуы мүмкін, бұл жағдай әсіресе дамуше елдерге қолайлы, себебі шетелде жоғары сапалы болат алу қажет емес және шетел компаниялары шақыруды қажет емес.
- Оларда кез - келген технологиялық тұрғыдан қарағанда форма беруге болады.
- Жоғарғы жүзгіштікке ие болатындықтан темірбетонды платформалардың жоғарғы бөлігінің ауданы едәуір үлкен болады, бұл техника қауіпсіздігі талаптарына сәйкес келеді.
- Құрылысты жасағанда монтаждау жұмыстарын жүргізетін монтаждау кранының қуатының едәуір аздығы; игеру шығыны темір конструкцияға қарағанда бес есе төмен болады.
- Конструкцияның қолдану ұзақтығы металл конструкцияға қарағанда біршама көп болады.
- Конструкцияның сенімділігі, жергілікті бүліну тұтас конструкцияға айтарлықтай әсер етеді, материалдың тозу беріктігі жоғары болады, өртке қауіпсіз болады.
- Конструкцияның қатаңдығы сыртқы жүктеменің әсерінен болатын деформация арқылы қол жеткізіледі.
- Тіреу колонналары арқылы бұрғылау мүмкіндігі қоршаған ортаның ластануын төмендетеді.
Гравитациялық типті темірбетонды конструкцияға теңіздің тереңдігі орнатылатын жері әсер етеді.
35 метрге дейінгі тереңдіктерде құрылыстарды цилиндрлік қондырғы немесе бір, бірнеше тіреу колоналары бар платформалар түрінде орындалады (4. 1. сурет) .
4. 1. сурет. Аз тереңдікті жерлер үшін гравитациялық платформалар а - цилиндр пішінді; б - монопод; в - тіреу колонналарында
Үлкен тереңдіктерде әдетте 2. 13 суретінде келтірілген термірбетонды платформа конструктивті жобасын қолданады. Мұндай қондырғылардың 20-
дан астам түрі бар. Олардың барлығы 90 -150 метр тереңдіетерде орнатылған және тіреу колонналары санына және тіреу базасының пішініне қарай түрленеді.
Тереңдікті гравитациялық титпті темірбетон платформа мысал ретінде Солтүстік теңіздегі Корморант кен орнында орнатылған Корморант «А» платформасы бола алады (4. 2 сурет) .
4. 1 кестесінде Солтүстік теңізде орнатылған кейбір темірбетон құрылыстар туралы мәліметтер келтірілген.
Платформаның тірек базасы, оның фундаменті болып табылады және барлық жүктемелеодің топыраққа берілісін қамтамассыз етеді. Бұдан басқа ол тағы да бірқатар функцияларда болуы мүмкін. Құрылыс және буксировка кезінде тірек базасы қондырғының жүзу қасиетін қамтамассыз етеді; тірек базасының конструциясы тіреу колоналарының қатаң бекітілуіне мүмкіндік беру керек.
4. 2. Сурет. Корморант «А» тереңдікті платформасы
102-106
Тірек колонналарының ішіне мұнай құбырларын, әртүрлі инженерлік желілер салады, платформалардың технологиялық эксплуатациясының жақсы жұмыс істеуін қамтамасыз ететін желілер мен қондырғылар орнатылады, тірек колоннасы арқылы ұңғымаларды бұрғылауға болады. Қондырғының құрамындағы колонна саны оның міндетімен, теңіз тереңдігімен анықталады және әдетте 1ден 4 дейінгі аралықта болады. Бір тіректі колонналы платформаның сызбанұсқасы сурет 4. 3 көрсетілген.
Тірек колонналарының көлденең көлемі қондырғының жайлы орналасуына мүмкіндік беруі қажет, оның барлық құрылыс сатысында, әр түрлі инженерлі жүйелерді, бұрғылау құбырлары үшін бағдарлаушыны орналастыру кезінде қондырғының жеткілікті орнықтылығын қамтамасыз етуі керек. Колонналардың беріктігі толқын, мұз, ағыс, технологиялық қондырғыдан ішкі жүктеме қабылдауға жеткілікті болуыс тиіс. Әдетте, колоннаның көлденең қимасын сақина етіп алады, олардың диаметрі тірек базасындағы өңдеу орнының негізінен тыныш теңіз деңгейінен жуықтап 20-30 метрге дейін төмен деңгейге дейін төмендейді, толқындық жүктемені төмендету үшін бұл деңгейден жоғары тірек колонналарының диаметрін минималды етуге тырысады.
Тірек колонналарының диаметр және база көлемін алдын ала бекіту үшін салынған темір бетонды платформалардың мәліметтерін өңдеу негізінде алынған кесте 4. 2 мәліметтерін қолдануға болады.
Платформаның негізгі көлемін таңдау кезінде, кесте 4. 2де келтірілген мәліметтерден басқа, бірнеше пайымдауды басшылық ету керек.
Кесте 4. 2.


Кесте 4. 2де келесі белгілер қабылданды:
Н - қондырғы орнатылған жердегі тереңдік; В - тірек базасының ені (немесе диаметрі) ; H b - тірек базасының биіктігі; L -толқын сәулесі бойынша база ұзындығы (әдетте L=B ) ; b - база ұяшығының көлденең көлемі; d k - тірек колоннасының диаметрі.
Тірек базасының биіктігі H b қондырғыны салу және жетекке алу процесінде шөгуін ұлғайтады және бұл факторды есепке алмай қабылдау мүмкін емес. H b ұлғаюы әрине тірек колонналарының ұзындығын төмендетеді, соның нәтижесінде, жоғары құрылымдағы тасымалдағыш элементтердің және колонналардағы иілгіш моменттердің төмендеуіне алып келеді. Бірақ, бұл кезде, базаға горизонтальді толқындық жүктеме өседі, ол тірек базасының В енін ұлғайту қажеттілігіне алып келуі мүмкін. Тірек базасының диаметрі немесе енін ұлғайту қондырғының берік болуына жақсы әсер етеді, жетекке алу кезінде платформаның шөгуін төмендетеді, бірақ, сонымен бірге, қондырғының құны да өседі. Бұл тірек базасы жасалатын қазаншұңқырдың көлемінің өсуімен, жылжымалы қалыптың ұзындығының өсуімен, база түбіне ерітінді жіберуге және балласттау жүйесіне қажет құбырлардың ұзындығының ұлғаюымен байланысты жүреді, ең қиыны жұмыс сапасын бақылауды ұйымдастыру. Сонымен қатар, транспорт мәселелері өседі, тірек базасының конструкциясы бір тегіс емес тұнбаға сезімталдырақ бола бастайды.
Тірек базасының b ұяшық көлемін қабылдай отырып, ұяшық көлемінің өсуі плита қалыңдығының және база жабынының ұлғаюна алып келетіндігін ұмытпау қажет, бірақ, база ішінде қондырғыны орнату мәселесі жеңілдетіледі.
Тірек колонналарының арасындағы арақашықтықтың өсуі платформаны түпке орнату процесінде оның орнықтылығына жағымды әсер етеді, бірақ, жоғары құрылымдағы тасымалдағыш элементтердің конструкциясы қиындайды.
Тірек колонналарының диаметрі технологиялық қондырғыны және әртүрлі жүйелерді ыңғайлы орналастыруға әсер етеді, үлкен диаметр кезінде жоғары құрылым конструкциясы жеңілдетіледі, бірақ, диаметрдің өсуі толқындық жүктеменің өсуіне алып келеді, жетекке алу кезінде белгілі бір қиындықтар туғызады және қондырғының жалпы беріктігіне кері әсер етеді.
Жоғарыда айтылғанға сәйкес, қондырғының ең рационалды конструкциялы сызбанұсқасын таңдау қиын мәселе, оны көбіне бір-біріне қарама-қайшы факторларды есепке ала отырып шешуге болады.
150 метрден жоғары тереңдікте, жоғарыда бейнеленген қондырғы сызбанұсқасы шектен тыс материал шығынына алып келеді және соңғы кезде бір-бірімен бірыңғай қатты жүйеге біріктірілген бірнеше жеке тірек элементтерімен ұсынылған тірек базасы қондырғысының жобалары жасап шығарылды.
Мұндай концепция Кондип Т-300 темір бетонды платформасының негізіне қаланған еді, ол Солтүстік теңізде жағымсыз ауа-райы жағдайында 350 метр тереңдікке дейін орнатуға арналған. Платформаның жалпы түрі сурет 4. 4 көрсетілген.
Сурет 4. 4. Т-300 Кондип платформасы.
Т-300 Кондип платформасының негізгісипаттамалары
-биіктігі, м 328
-ені, м 188
-орталық мұнараның минималды ішкі диаметрі, м 20, 9
Көлбеу тіректер:
-ұзындық, м 175
-диаметр, м 22
-көлбеу бұрышы, градустар 16
Жоғарғы құрылым:
-ұзындық, м 76
-ені, м 76
-жалпы алаңы, мың м 2 16, 4
-бұрғылау және технологиялық қондырғының массасы, мың т 13
-жоғары құрылым конструкциясының массасы, мың т 9
-жетекке алу кезіндегі жоғарғы бөліктің массасы, мың т 471
-жетекке алу кезіндегі шөгу, м 24
Сурет 4. 5. Наниан платформасы, жалпы түрі: 1-құбыр; 2- орталық шахта; 3- бұрғылау мұнарасы; 4- газды жағуға арналған консоль; 5- жоғары құрылымның тасымалдау рамасы; 6- толқынды басатын саңылаулы жақ; 7- кондукторлар; 8- жүзгіштік камерасы; 9- сыртқы диафрагммалар; 10-тірек базасының саіылаулы жағы.
33, 5 мың т жете алатын, технологиялық жүктеме бойынша платформа жобасының бес модификациясы бар.
Терең қабат суы гравитациялық платформаның кейбір конструкция типінде толқындық жүктемені төмендету үшін саңылаулы сыртқы жақ қолданылады. Ж. Е. Джарланның бұл идеясы алғаш рет 70м тереңдікте 1973жылы орнатылған Экофиск кен орны үшін мұнай қоймасын жобалау кезінде қолданылды, ал кейін ол бірнеше платформалар үшін қолданылды.
Ниниан платформасы ( жалпы түрі сурет 4. 5 көрсетілген) 136м теңіз түбінде 42 ұңғыманы бұрғылауға арналған. Қондырғымен бірге жоғарғы құрылым массасы 35700т құрады, олардың 23800т конструкциясы қондырғыны орнату орнына жетекке алудан алдын монтаж жасалған еді. Тірек базасының диаметрі 140 м тең, ол жеті концентрлі жақтан және сегіз радиалды диафрагмадан тұрады. (сурет 4. 6) .
Екі сыртқы жақта (6 және 7) тірек бөлігіне толқындық жүктемені төмендетуге арналған және қондырғы түбінің шайылып кетуінің алдын алатын саңылаулар орнатылған. 3, 4, 5 ішкі жақтар қондырғы 2 негізгі мұнаралық бөлігі үшін тірек түзеді, қондырғының бұл бөлігі, орталық шахта І тәрізді, жоғарғы құрылымның тасымалдаушылары үшін тірек қызметін атқарады.
Сурет 4. 6. Наниан платформасының конструкциялық сызбанұсқасы. а -көлденең қима; б- платформа жобасы; 1-7- тірек базасының концентрлі жақтары; 8- ішкі диафрагмалар; 9- 3 және 4 жақтарының қалыптары; 10-кондукторлар; 11- У-тәрізді жақтың қалыбы; 12- 6 және 7 жақтарының қалыбы; 13- 1 және 2 жақтарының қалыбы; 14- 5-жақтың қалыбы.
Кондукторлар, әртүрлі құбырлар және қондырғы мұнара бөлігінің ішінде және шахтада орналастырылады. Мұнараның жоғарғы бөлігінде шалпу зонасында биіктігі 40 м участокте перфорация бар, толқындық қысым едәуір төмендейді. 5және 3 аралығындағы отсектер күмбез тәрізді формадағы бөгеумен жабылған, олар қондырғыны тасымалдау кезінде балласт ретінде қолданылған.
Қондырғыны бетондау кезінде сырғанайтын қалыпты және алдын ала дайындалған, олардың тігістерін бетон және синтетикалық қоспалармен біріктірілген жиынтық темір бетонды элементтер кеңінен қолданылған.
Барлығы 314 жиынтық элемент орнатылған еді. Сурет 4. 7 және 4. 8 де негізін бөгеу жиынтық элементтерінің және тірек мұнарасының саңылаулы бөлігін монтаждау көрсетілген.
Жалпы массасы 6700 т жоғарғы құрылымды және негізгі қондырғыны орнату катамаранды понтон көмегімен жүргізілді, кейін әр бірінің массасы жуықтап 2 мың т қосымша 15 модуль орнатылды, олардың жалпы массасы 23, 8 мың т құрады. Жұмыстың аяқталуына жақындағанда балластпен бірге платформа 600 мың т су ығыстырғыштыққа ие болды. Жалпы қуаты 59 МВт негізгі бес буксир және үш көмекші кеме көмегімен жылдамдығы 3, 5 км/сағ платформа қондыру орнына 750 км қашықтыққа апарылды. 107-111
4. 7-сурет. Тірек базаның құрама жабыны:
1-белгі +50 м: 2-қабырға 4; 3-жинақталған плиталар; 4- белгі +75, 55; 5-жүзбелі кран; 6-қабырға 2; 7-қабырға 3; 8-қисық сызықты жинақталған плиталар; 9-қабырға 5; 10-біртекті бетон бөліктері
4. 8-сурет. Перфорацияланған қабырғаны монтаждау:
1-орталық шахта; 2-кран; 3-траверса; 4-перфорацияланған элемент; 5-біріктіру тігісі; 6-қабырға 2
Тасымалдау кезіндегі платформаның шөгуі 80 м құрайды.
Барлық гравитациялық құрылыстардың іргетасындағы топырақпен байланысы маңызды жері болып табылады.
Ережеге сай, кәдімгі айлақтық гидротехникалық құрылыстарға қарағанда, континентальды шельфтық құрылыстар ешқандай дайындықсыз тікелей теңіз түбіне орнықтырылады.
Осыған орай құрылыстың тірек базасының төменгі жағында орналасқан арнайы қабырға тәрізді құрылғы орналасқан.
Қабырғалардың құрылысы құрылыстан жүктемені неғұрлым терең және тығыз қабаттарға беруге мүмкіндік береді, тірек база мен грунт арасындағы байланысты жақсартады (құрылыстың түбінде пайда болатын тұйық кеңістік цементпен бітелетіндіктен) және шайылудан сақтандырады.
Қабырға болаттан немесе темірбетоннан жасалуы мүмкін, көбіне олардың араласқан түрі қолданылады.
Солтүстік теңіздегі кенорындарында темірбетонды гравитациялық құрылыстар қолданылады, бұл жердегі іргетастың түбіндегі топырақ ұсақ құмаралас саздан және құмды сызықтары бар саздан тұрады.
Бұл конструкциялар бастапқысында құрылыс табанының топырақпен жақсы байланысын жасау үшін құрастырылған.
Платформалардың түбі жазық немесе кері ойыс түрінде жасалуы мүмкін. Қабырғаның тіректік бөлігінің табанының шығыңқы жері, негізінен қабырғаның жалғасы және тіректік базаның жабушысы болады. Солтүстүстік теңізде қолданылатын бірқатар темірбетонды платформалардың тіректік базасының түптік бөлігінің схемасы 4. 9-суретте көрсетілген. Қабырғаның орналасуы тірек базаның периметрі бойынша жасалады, ішкі қабырғаның жалпақтығы дәл сондай, бірақ биіктігі аздау болады.
Металл қабырғалардың қалыңдығы 20-30 мм, темірбетондінікі 300-1200 мм.
Құрылысты орналастыру кезінде бағдарлауды жақсарту үшін, көжиек бойынша орынауыстырудың тым көп болмауы үшін және платформаны орналастырудың бастапқы кезіндегі қабырғаның бұзылуын болдырмау үшін, тірек базаның төменгі жазықтығында бірнеше цилиндр тәрізді диаметрі 1ден 3 м темір құбырларды орналастырады, олардың түбі қабырғаның түбінен біргнеше метр шығыңқырап тұрады. 4. 10-суретте Кондип платформасының тіректік базасының бөлшектері көрсетілген. Құрылысты су түбіне орналастыру кезінде, бірінші болып топыраққа цилиндрлік элемент түседі 5, төменгі жерінде шыққан пышақтар 3, 4. Бұндай элемнттер құрылыста үшеу. Осыдан кейін топырақпен байланысқа темір қабырғалар түседі 3, олар база периметрі бойынша орналасқан, пышақтардың биіктігі 3, 5 м. Тек осыдан кейін ғана құрылыс темірбетонды қабырға 2 мен түбінің ұяшығының күмбезіне 4 тіреледі. Құрылыстың дұрыс орнықтырылуын арнайы балланстаушы жүйемен қадағаланады, платформаны орналастырғаннан кейін топырақ пен тірек базаның арасындағы саңылаулар цемент ерітіндісімен толтырылады. Топырақтың сумен шайылу көрінісін болдырмау үшін қабырғаларды түсіру кезінде батырылады, олардың қабырғаларында тесіктер орналасқан. Қабырғалардың ұзындығы тұтас құрылыстың тұрақтылығына әсер етеді.
4. 9-сурет. Гравитациялық темірбетонды платформалардың тірек базасының табанының конструктивтік схемасы : 1-Дорис платформасы және Экофикс мұнайсақтауышы; 2- Берил А, Брент В және Брент Д платформалары; 3- Дорис, Фригг СДР1 және Фригг 5М платформалары; 4- Си Тэнк және Фригг ТР1 платформалары; 5- Кондип және Стадфиорд А платформалары; 6-Андок және Данлин А платформалары; 7-Кондип және Фригг ТСР2 платформалары; 8- Дорис және Пиниан платформалары; 9- Си Тэнк, Брент С және Корморант А платформалары
Қабырғаның ұзындығын анықтағаннан кейін майысуға беріктігін есептейді және сыртқы бойлық күштердің біраз бөлігі ғана үйкеліске кететіндіктен пайда болатын көлденең күштерді есептеу керек. Сонымен қатар қабырғалар оларды топыраққа енгізген кезде пайда болатын күштерге де тексеру керек.
Қабырғаның болуы тірек базаны котлованда жасауда қиындықтар келтіреді, құрылысты айлақтан шығарған кезде және тасымалдау барысында оның шөгуін жоғарлатады. Шөгуді азайту үшін база түбі мен қабырға арасындағы бос кеңістікке ауа толтырылады.
Құрылыстың тағы бір маңызды бөлігі ол оның жоғарғы құрылысы. Онда бұрғылау қондырғылары, мұнай мен газды тазарту блоктары, тіршілікті қамтамасыз ету жүйелері, коипрессорлық қондырғылар, айдау ұңғыларына су мен газды айдау қондырғылары, тұрғылықты блоктар, құтқару аспаптары, тікұшақ алаңы орналасады.
4. 10- сурет. КОНДИП платформасының тірек базасының іргетас топырағымен түйісу детальдары: 1- құмды балласт; 2- темірбетонды қабырға; 3- металл пышақтар (қабырға) ; 4- тірек ұяшықтың күмбезі; 5- цилиндрлік элементтер; 6- түп топырағы
Құрылыстың қолданылуына аясына байланысты оның жоғарғы бөлігінде өндіруші 2000 нан 2 м 2 алаң қарастырылады, құрылыстың өзінің салмағы 15 мың т. болғанда технологиялық жүктеме 30мың т. болуы мүмкін.
Жоғарғы құрылыстың конструкциялық схемасы бірнеше түрде келтірілуі мүмкін.
Бірінші түрінде негізгі конструкцияның жоғарғы бөлігінің айқын бөлінуі көрінеді, ол басты және қосалқы блоктар немесе фермалар тұрады. Жоғарғы құрылыстың бұндай схемасы 4. 11-суретте көрсетілген. Тірегі колона болып табыдатын модульдерден жүктеме қосалқы балкалар немесе ферма арқылы басты балкаға немесе фермға беріледі.
4. 11- сурет. Жоғарғы құрылыстың конструкциясының негізгі схемалары: а -пісірілген жазық блоктардан; б - қораптық блоктардан; в - фермдерден
Жоғарғы құрылыстың негізгі конструкциясын монтаждау жағалаудағы базаларда жүргізілгені жөн. Ал модульдер құрылысы теңіз түбіне орналастырылғаннан кейін жағада немесе теңізде орнықтыра салуға болады. Соңғы жағдайда монтаждау уақыты мен жұмыс қиыңдығы жоғарлайды, сондықтан мүмкіндік болған жағдайда жоғарғы құрылыстың модулін жағада жүргізген жөн.
Негізгі конструкциияны монтаждау бағаналарды үлкейтумен жүреді, кейде кейде негізгі конструкциияның барлық элементтері жағада біріктіріліп арнайы понтондармен темірбетонды платформа құрылысының орнына апарылып сол жерде тірек бағаналарға орнатылады.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz