Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың теориялық негiзi


Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың теориялық негiзi
1.1. Салықтардың пайда болу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2. Салықтардың жалпы экономикалық маңызы ... ... ... ... ... ... .10
1.3. Қазақстан Республикасының салық жүйесi ... ... ... ... ... ... ... ...14
2. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтарға жалпы сипаттама және олардың орындалуын талдау
2.1. Салық жүйесiндегi салықтардың объектiсi мен субъектiсi ... ... 22
2.2. Салық ставкалары, жеңiлдiктерi және есептеу мерзiмдерi... 29
2.3. Салықтардың жалпы есептеу тәсiлдерiн және орындалу
тәртiбi мен механизмдерiн талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39
3. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың үлес салмағы және олардың даму перспективалары
3.1.Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың үлес салмағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56
3.2.Қазақстан Республикасының салық жүйесiнiң даму перспективалары мен жетiлдiру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Қорытындылар мен Ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өту жағдайында нарықтық механиздердiң , жаңа салық кодексiнiң iс әрекеттерiн әрi қарай кеңейту салдарынан салық жүйесiнiң түсiнiктi және тұрақтылығын қамтамасыз етуде салықтар мен алымдар жүйесiнiң ролi мен мазмұнын күшейттi. Сол себептi кәсiпорындарға салықты салудың кейбiр кемшiлiктерiн ашуға байланысты әрекетiмiзде салық жүйесiнiң дұрысталуына өз әсерiн тигiзедi.
Экономикалық кафедралардың жүзеге асуының дәл бастапқы этап (1991-1995жж) жағдайында Қазақстан Республикасында басты ауыртпалық салық жүйесiне түстi, себебi салық жүйесi салықтық жиналымдардың толықтылығын қамтамасыз ету, оларды жасырып қалумен күресу, қажеттi мемлекеттiк бюджеттiк қаражаттардың жиналымымен тек өндiрiстiк функцияларды жүзеге асыру үшiн ғана емес және де экономиканы, оның қҮрылымын және т.б. қайта қҮру үшiн қамтамасыз ету керек болды. Дәл осы себепке байланысты Қазақстан Республикасы Президентiнiң заңды күшi бар Указының Салықтар және бюджетке түсетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы 24 сәуiр 1995 ж шыққан заңы салық жүйесiнiң қызмет етуiне мүмкiндiк берудi қамтамасыз еттi. Әрине бҮл салық жүйесiн жүзеге асыру барысында түрлi ескертулер мен қосымшалар енгiзiлдi. Салық жүйесiнiң ескiсiн қайта қҮру және жаңасына көшу қажеттiлiгi экономикалық елдiң алдында тҮрған жаңа мәселелердi шешуге байланысты туындады-тҮрақтылықты қамтамасыз ету, шаруашылықта құрылымдық жүргiзу.
Қазақстан Республикасы Салық кодексi 2003 жыл қаңтар[20-32беттер]
2. Ф.С. Сейдахметова. Налоги в Казахстане. Алмата, 2002
3. Р.Ф. Киров. Основы теорий переходной экономики. Киров, 1996
4. Карагусова Г. ²Налоги: сущность и практика пользования² -Алматы, ²Қаржы -қаражат², 2000ж
5. Ермекбаева Б.Ж. ²Жалпы мемлекеттiк салықтар² / Алматы ²Экономика², 1997ж.
6. Бухгалтерлiк бюллетенi, 2000ж, 1999ж N1-12
7. Мән берiлер мәселелер- Салық қызметi туралы, ²Қаржы -қаражат² 2000ж. N24-27б.
8. Аудит и налогооблажение –2002 N1-12
9. Налоговое законодательство РК. /Изд ²Қаржы-қаражат²-1997г.
10. А.И. Худяков.Налоговое право РК. Алматы жетi жарғы 2000
11. Дербисов Е.Ж., Ержанов С.Ж. Налоги в Казахстане. Алматы, ЮКЗЭ, 1999 ж.
12. Салыққа салаутты көзқарас керек Зерде N3 2000ж.
13. Салық жинауда салғырттық болмасын. Қ. Ашутов. Қаржы-қаражат 1998/8.
14. Экономика и право Казахстана 2000-6 6 стр. Налоговая политика.
15. Бабкина С. Новая налоговая политика ; Финансы Казакстана 1999-N6.
16. ²Дамудың бiр кепiлi салық² Заң және заман 2000 ж. N4 47-51б.
17. ²Салық және бюджет саясаты² Қазақстан ХХI ғасырға жол 2000 ж. N2
18. ²Мемлекеттiк салық саясаты² Заң газетi. 1999 жыл 3 желтоқсан.
19. ²Салық бюджеттiң қайнар көзi² Заң газетi 2000 жыл шiлде.
20. ²О налогах и других обязательных платежах в бюджет и закон РК с изменениями и дополнениями² 1 января 2000 г. Алматы
21. Гражданский кодекс РК- Алматы- ²Қаржы-қаражат².
22. Нормативные акты по финансам, налогам, бухгалтерскому учету Алматы: ²Қаржы-қаражат² 1997г.
23. Егемендi Қазақстан ²Салық және бюджетке түсетiн басқа мiндеттi төлемдер туралы Салық кодексiнiң жобасы², 2000.2 қараша.
24. Бухгалтерлiк бюллетенi, 2000ж, 1999ж N1-12
25. Салық- халық несiбесi Еегемендi Қазақстан, 2000ж.1 қазан.
26. Мән берiлер мәселелер- Салық қызметi туралы, ²Қаржы -қаражат² 2000ж. N24-27б.
27. Аудит и налогооблажение –2000 N1-12
28. Деловой мир Казахстана –2000г. N3,с 20-22
29. Налоговое законодательство РК. /Изд ²Қаржы-қаражат²-1997г.
30. Қаржы –қаражат 12-1999ж. Д. Ысқақов lлгерiлеу бар, баяулы байқалады.
31. Салық жинауда салғырттық болмасын. Қ. Ашутов. Қаржы-қаражат 1998/8.
32. Экономика и право Казахстана 2000-6 6 стр. Налоговая политика.
33. Ермекбаева, Налоги и налогооблажение. Алматы 1995г.
34. ²Есенбаев М. На пути к новой системе : Беседу с начальником инспекции, первый зам. Министром С. казахстанская правда—2001г-9-июля
35. ²Салық және бюджет саясаты² Қазақстан ХХI ғасырға жол 2000 ж. N2²
36. Каможанова Е. Налоговая система; ''Казахстан экономика и жизнь—2000г .
37. журнал ''Финансы икредит'' N 11. 1999 год.
38. Мусинов С.М. ''Налоги и населения'' Республики Казахстан. Алматы; 'Қаржы қаражат'' 2000год.

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




МАЗМµНЫ

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың теориялық
негiзi

1.1. Салықтардың пайда болу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2. Салықтардың жалпы экономикалық маңызы ... ... ... ... ... ... .10
1.3. Қазақстан Республикасының салық жүйесi ... ... ... ... ... ... ... ...14

2. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтарға жалпы
сипаттама және олардың орындалуын талдау

2.1. Салық жүйесiндегi салықтардың объектiсi мен субъектiсi ... ... 22
2.2. Салық ставкалары, жеңiлдiктерi және есептеу мерзiмдерi... 29
2.3. Салықтардың жалпы есептеу тәсiлдерiн және орындалу
тәртiбi мен механизмдерiн талдау ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ...
39

3. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың үлес салмағы
және олардың даму перспективалары

3.1.Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың үлес
салмағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ...56
3.2.Қазақстан Республикасының салық жүйесiнiң даму перспективалары мен
жетiлдiру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

Қорытындылар мен Ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69

Кiрiспе

Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өту жағдайында нарықтық
механиздердiң , жаңа салық кодексiнiң iс әрекеттерiн әрi қарай кеңейту
салдарынан салық жүйесiнiң түсiнiктi және тұрақтылығын қамтамасыз етуде
салықтар мен алымдар жүйесiнiң ролi мен мазмұнын күшейттi. Сол себептi
кәсiпорындарға салықты салудың кейбiр кемшiлiктерiн ашуға байланысты
әрекетiмiзде салық жүйесiнiң дұрысталуына өз әсерiн тигiзедi.
Экономикалық кафедралардың жүзеге асуының дәл бастапқы этап (1991-
1995жж) жағдайында Қазақстан Республикасында басты ауыртпалық салық
жүйесiне түстi, себебi салық жүйесi салықтық жиналымдардың толықтылығын
қамтамасыз ету, оларды жасырып қалумен күресу, қажеттi мемлекеттiк
бюджеттiк қаражаттардың жиналымымен тек өндiрiстiк функцияларды жүзеге
асыру үшiн ғана емес және де экономиканы, оның қҮрылымын және т.б. қайта
қҮру үшiн қамтамасыз ету керек болды. Дәл осы себепке байланысты Қазақстан
Республикасы Президентiнiң заңды күшi бар Указының Салықтар және бюджетке
түсетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы 24 сәуiр 1995 ж шыққан заңы салық
жүйесiнiң қызмет етуiне мүмкiндiк берудi қамтамасыз еттi. Әрине бҮл салық
жүйесiн жүзеге асыру барысында түрлi ескертулер мен қосымшалар енгiзiлдi.
Салық жүйесiнiң ескiсiн қайта қҮру және жаңасына көшу қажеттiлiгi
экономикалық елдiң алдында тҮрған жаңа мәселелердi шешуге байланысты
туындады-тҮрақтылықты қамтамасыз ету, шаруашылықта қҮрылымдық жүргiзу.
Салық жүйесi реформалардың әлеуметтiк алғы шарттарын ескеруге мәжбүр
едi, еңбекшiлердiң өмiр сүрудiң материалдық деңгейiн көтеру қажеттiлiгi,
өмiр сүру сапасын жақсарту. БҮған кепiл ретiнде кәсiпорын пайдасының өсiмi,
жаңа кәсiпорындар ашатын жиналымдардың, күшiнiң, жаңа жҮмыс орындарының
өсiмi. Салық жүйесi кәсiпорындар өз қаражаттарын техникалық және Үйымды
басқарушылық жаңалықтарға шоғырландыра алатын салық ставкалары және
шарттарын Үсыну жолында маңызды өзгерiстерге душар болды. Көптеген Үйымдар
саны түсiмге салық салудан пайдаға салық салуға көшу жүзеге асырылды,
қосылған қҮнға салынатын салық көлемi төмендетiлдi және т.б. ЖҮмыс iстеп
тҮрған бюджеттердi қҮратын көзi ретiнде республикалық және жергiлiктi
салықтарға нақты шек қою тенденциясы байқалуда.Сонымен бiрге Қазақстан
Республикасында салаларда нарықтық экономика жағдайында салық салуды одан
әрi меңгеруге байланысты мәселелер тiзбегi пайда болды. Салық жүйесiнiң
түсiнiгiн анықтауда теориялық көздер мен түрлi тәсiлдердiң анализi бҮл
түсiнiктiң толық негiзделмегенiн көрсетедi. Салық жүйесi- бҮл салықтардың
жиынтығынан тҮратын бiр бүтiн немесе комплекс және де ол өз кезегiнде
мемлекеттiң және салық төлеушiлердiң мүдделерiн қамтамасыз ету мақстаымен
бiр-бiрiмен өзара байланысты болады.
Бiзiдiң ойымызша салық салу жүйесi салық жүйесiне кiру қажет. Олай
болса, салық жүйесi түсiнiгiн бiздiң пiкiрiмiзше салық салу жүйесi
түсiнiгiмен анықтау қажет, яғни бюджетке немесе бюджеттiк емес қорларға
түсетiн салықтардың және басқа төлемдердiң жиынтығының өзара байланысы
салық қызметiн атқару арқылы салық органдарының көмегiмен жүзеге
асырылады.
Қарастырылған салық жүесiнiң теориялық жағдайы Қазақстан
Республикасындағы салық салуды меңгеруге және одан әрi дамытудың
мәселелерiн бөлiп жинақтап қорытуға мүмкiндiк бередi. Алайда салық салуды
меңгеру үшiн алдын оның мән-мағынасын, теориялық негiзiн және функцияларын
анықтау қажет.
Дипломдық жҮмысымның тақырыбына сәйкес мен Қазақстан
Республикасының салық жүйесiн және олардың даму жолдары бойынша барлық
теориялық iлiмдердi, салық салу механизмiн, салық салудың кемшiлiктерi мен
ерекшелiктерi, салық жүйесiн жетiлдiру үшiн қажеттi шарттарды сонымен
қатар, салық жүйесiн жетiлдiру жолдарын аймақтық мәлiметтер мен
экономикалық әдебиеттер төңiрегiнде жазып, талдаулар жасадым.

1. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтардың теориялық
негiзi
1. Салықтардың пайда болу тарихы

Салықтардың прототипi адамзат қоғамымен басқарудың ең алғашқы
формаларымен бiрге пайда болған.
Алғашқы қауымдастықтың өзiнде, қоршаған ортаның қатаң шарттарына
амалсыз бейiмделуге, сыртқы жаудан қорғау үшiн, сонымен қатар асаршылық
жағдайна азық- түлiк қоғамдық запастарын сақтау үшiн, бiрнеше адамдардың
қолдауын түсiнген.
Осыдан келiп, мынаны айтуға болады, салықтардың алғашқы пайда болуына
қоғамның осы немесе басқа да қызығушылықтардың қанағаттандырылуының
Үжымдық тҮтынуы болды. Байлар өздерiн адал әрi байыту үшiн кедейлерден
салықтарды Үстайтынын Үмытпау керек. БҮл түрде салықтар Үзақ уақыт бойы
әрекет еттi және де қоғам бҮны объективтi қажеттiлiк ретiнде түсiндi.
Тек XV ғасырдан бастап қана, ғалымдар ақшалай қатынастар жүйесiн,
сонымен қатар мемлекеттiң экономикалық негiзi мен экономикалық
функцияларын зерттей бастағаннан кейiн, салықтардың қайта маңыздылығының
алғашқы әрекеттерi пайда болды.[1.9-14бет]
Ñàëûºòû ºîþ ¾øií ìåìëåêåò ºàæåòòi ñàé êåëåòií º½ºûºòûº àêòiëåðäi
ºàáûëäàóû òèiñ. Îñûíûñûìåí ñàëûº, ¸ñêåðè -ºîëäû æîëìåí òàáûñ òàáóäàí
åðåêøåëåíåäi. Ñàëûº -îë ìiíäåòòi ò¼ëåì. Ñàëûºòû ºîþ æà¹äàéëàð æàñàó
áàðûñûíäà ò¼ëåóøiäå íàºòû ºàðæûëûº ìiíäåòòåìå òóûíäàéäû. Îñû ìiíäåòòåìå
áîéûíøà ò¼ëåóøi ìåìëåêåòêå ¼ç òàáûñûíûң áið –á¼ëiãií ò¼ëåói òèiñòi. ̽íäàé
ìiíäåòòåìåëåðäi îðûíäàìàó áiðiíøiäåí, îñû ò¼ëåíáåãåí àºøàíû ì¸æá¾ðëi ò¾ðäå
àëûíûï ºîéûëàäû, åêiíøiäåí á½ë ñóáúåêò ñàëûº ò¼ëåìåãåíi ¾øií
æàóàïêåðøiëiêêå òàðòûëàäû.
Á. Ôðàíêëèííiң àéòóû áîéûíøà: “ ´ìiðäå ê¾äiêñiç åêi í¸ðñå áàð, îë ¼ëiì
æ¸íå ñàëûº-äåãåí åêåí.
Салықтардың теориялық негiздерi тек ғылым ретiнде тек XVII ғасырдан
бастап қана қалыптасты және оның негiзгi қатысушысы шотландиялық философ
Адам Смит болды.
Қазiргi мемлекеттердiң көптеген жақтары Ежелгi Римде пайда болды.
Рим провинцияларында ең негiзгi табыс көзi жер салығы болды. Оның
орташа ставкасы жер учаскесi табысының оннан бiр бөлiгiн қҮрады. Салық
салудың негiзгi формалары да қолданылған, мысалы жемiс ағаштары және
жүзiмнiң көлемiне салынатын салық. [25-29беттер N6]
Басқа да қҮндылықтарға салық салынатын қозғалмайтын мүлiк, тiрi
инвентарь (iрi қара мал, сондай-ақ қҮлдар), қҮндылықтар.
Провинцияның әрбiр тҮрғыны бәрiне ортақ жанбасылық салықты төлеуi
керек болды. Келесiдей жанама салықтар әрекет еттi: айналымнан салық 1%
ставка бойынша қҮл сату-сатып алу айналымына салынатын салық 4% ставка
бойынша және қҮлдарды босату салығы, олардың қҮнына 5 % бойынша.
МҮраға салынатын салық тек Рим тҮрғындарына ғана салынады. Салық
мақсатты сипатта болды. Алынған қаржылар мамандандырылған әскердi
зейнетақымен қамтамасыз ету үшiн жҮмсалған. Сонымен қатар, он тоғызыншы
ғасырдың соңы жиырмасыншы ғасырдың басында адам қоғамында iрi қалалар
үлкен рөл атқара бастады. Сол iрi қалалардың табыстары неден қҮралды?
Мысалы: Мәскеу қаласындағы 1890-1891 жж. салықтық түсiмдер барлық
табыстардың 60 пайызын қамтамасыз еттi. Ал егерде негiзгi кәсiпорындар
мен қалалық ғимараттың алымдарын қосатын болсақ, онда ол барлық табыстың
70-75 пайызын қҮрайды. Тiкелей салықтар барлық табыстың 57 пайызын
қҮрады. Тiкелей салықтардың iшiндегi ең негiзгiсi қозғалмайтын мүлiкке
салынатын салық болды. Айтылған кезең аралығында ол 9пайыз ставка бойынша
алынды. 1890 жылы салықтың бҮл түрi 4,14 млн. тiкелей салықтардың iшiнен
2,3 млн.руб. болды. БҮл өсiм салық ставкасының жоғарлауын немесе
қозғалмайтын мүлiктiң тез өсуiне емес, Мәскеу қалалық басқармасындағы
қозғалмайтын мүлiктi қайта бағалауға байланысты болды.
Дамыған мемлекеттерде капиталға және меншiкке салық салу келесi
салық топтары арқылы жүзеге асырылады: жеке әлауқат салығы, мҮрагерлiкке
және сыйға салық салынатын, капитал өсiмiн салық, мүлiктiк нақтылай
түрлерiне салынатын салық (жерге, қҮрылысқа).
МҮрагерлiктен салық – бҮл мҮраға алу қҮқығы бойынша жаңа иегерге
өтетiн мүлiкке салынатын салық (жылжитын және жылжымайтын). Сыйға салынатын
салық –бҮл меншiк иесiнен екiншiсiне сый түрiнде өтетiн мүлiкке
салынатын салық (жылжыйтын немесе жылжымайтын).
Көптеген елдерде салықтың бҮл түрлерi жеке –жеке әрекет етедi, ал
кейбiр мемлекеттерде мҮрагерлiкке және сыйға салынатын салық бiр салық
ретiнде қарастырылған. Бiрақ, бiрiншi жағдайда салықтар ереже бойынша
жалпы нормалармен реттеледi және салық ставкалары мен салық салынатын
соманы анықтау тәртiбi бiрдей. [45-55беттер N12]
Барлық дамыған мемлекеттерде мҮрагерлiк және сыйға салынатын
салық орталық (федералды) денгейде жүзеге асырылады. Барлық мемлекеттерде
мҮрагерлiкке және сыйға салық салу ставкалары күрделi прогрессия
бойынша қалыптасады. МҮрагерлер мен сый алушылар туыстық денгейiне
байланысты топтарға бөлiнедi (I-тiкелей мҮрагер, II-ерлi-зайыптылар,
III- ағалары мен қарындастары, iнi, әпкелерi, IV-алыс туысқандары және тағы
да басқа). °рбiр топқа салық ставкаларының жүйесi белгiленген. Салықтық
класқа салық салу сомасы көлемi де тәуелдi.
²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû àç óàºûò iøiíäå ñàëûº ñàëóäûң åêi ñõåìàñûí
ºîëäàíà áiëäi. 1991 æûëû 14 àºïàíäà øûººàí ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíûң
“ʸñiïîðûíäàð, áiðëåñòiêòåð æ¸íå ½éûìäàðäà¹û ñàëûº “ çàңû áîéûíøà ñàëûº
ñàëûíó îáúåêòiñi –ïàéäà áîëäû. Îñû çàңäû àëìàñòûð¹àí ²àçàºñòàí
Ðåñïóáëèêàñûíûң 1994 æылы 12 àºïàíäà¹û “ Ïàéäà æ¸íå êiðiñòåðãå ñàëûº ñàëó”
æàéûíäà¹û çàңû. Ñîíäàé-àº, 1995 æûëû 24 ñ¸óiðäå ºàáûëäàí¹àí “ Áþäæåòêå
ñàëûº ò¼ëåó æ¸íå áàñºà ìiíäåòòi ò¼ëåìäåð” æàéûíäà¹û ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû
Ïðåçèäåíòiíiң ºàóëûñû. Қаржы дағдарысының ел экономикасының әсерiн
кемiтуiне қол жеткiзетiн қимыл, жинақталып қалған мәселелердi шешудi
қамтамасыз ету үшiн кешендi шаралар қажет. Салық салу осы мәселенi ретке
келтiру үшiн мемлекеттiң қолданатын аспаптарының бiрi.
1.2. Салықтардың жалпы экономикалық маңызы
Экономиканың қазiргi жағдайында орталықтандырылған қаржы ресурстары
мемлекетке қоғамдық өндiрiс қарқынын қамтамасыз ететiн салалық және
аумақтық қҮрылымдар қҮрып ,iрi әлеуметтiк өзгерiстер жүргiзуге мүмкiндiк
бередi.
Орталықтан бөлiнетiн қаржының көмегiмен қаражат экономиканың басты
аймақтарына шоғырланып, мемлекеттiң экономикалық және әлеуметтiк саясатын
жүзеге асыруға жағдай жасайды. Сөйтiп, қҮндық бөлiнiстiң айырықша
бөлiгi ретiнде Мемлекеттiк бюджет айрықша қоғамдық арналымды жалпы
мемлекеттiк қажеттердi қанағаттандыруға қызмет етедi.
Жалпы салықтар- мемлекеттiк бюджетке заңды және жеке тҮлғалардың
белгiлi бiр мөлшерде түсетiн мiндеттi төлемдерiнiң бiрi.
Салықтар –шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң, жеке тҮлғалардың
мемлекет пен екi арадағы мемлекеттiк бюджет арқылы жүзеге асырылатын қаржы
қатынастарын сипаттайтын экономикалық категория.
Салықтардың экономикалық мәнi мынады: салықтар шаруашылық жүргiзушi
субъектiлер мен халық табысының белгiлi бiр мөлшерiн мемлекет үлесiне
жинақтап, жиынтықтаудың қаржылық қатынастарын көрсетедi.
Салықтар мемлекеттiң қҮрылуымен бiрге пайда болады және мемлекеттiң
өмiр сүрiп дамуының негiзi болып табылады. Мемлкет қҮрылымының өзгеруi,
өркендеуi қашанда болса оның салық жүйесiнiң қайта қҮрылуымен жаңаруымен
бiрге қалыптасады. °рбiр мемлекетке өзiнiң iшкi және сыртқы саясатын
жүргiзу үшiн белгiлi бiр мөлшерде қаржы көздерi қажет.
Салықтар- мемлекеттiң тҮрақты қаржы көзi.
Мемлекет салықтарды экономикада дамыту, тҮрақтандыру барысында қуатты
экономикалық тетiк ретiнде пайдаланады.
Салықтардың мәнiн толық түсiну үшiн олардың экономикалық маңызын
түсiну қажет. Ал салықтардың экономикалық маңызы олардың атқаратын
қызметтерiне тiкелей қатысты.
Бюджетке түскен соң қандай шараларға жҮмсалатын белгiсiне қарай салықтар
жалпы және арнайы салықтарға бөлiнедi.
Жалпы салықтарға жататын салықтар: заңды және жеке тҮлғалардан алынатын
табыс салығы, қосылған қҮнға салық, акциздер тағы басқалар. [12-20беттер
N2]
Арнайы салықтар бюджетке түскен соң алдын ала белгiленген мiндеттер
бойынша нақтылы шараларға жҮмсалады.
Экономикалық белгiсiне қарай салықтар табысқа салынатын салық және
тҮтынуға салынатын салық болып жiктеледi.
Табысқа салынатын салық төлеушiнiң кез-келген салық салынатын
объектiсiнен түсетiн табысынан алынады.
Олардың қатарына мына салықтар кiредi: заңды және жеке тҮлғалардан
алынатын табыс салығы, жер салығы, мүлiк салығы тағы басқалар.
Ал тҮтынуға салынатын салықты, салық төлеушi, тҮтынушы ретiнде тауар
немесе қызмет ақысын төлеген кезде өзiнiң шығынынан төлейдi. ТҮтынуға
салынатын салыққа қосылған қҮнға салынатын салық және акциздер жатады.
Салық салу объектiсi бағалау дәрежесiне қарай нақтылды және дербес
салықтар болып жiктеледi.
Нақтылы салықтар –салық төлеушiнiң салық салу объектiсiнен алынатын
табысының мөлшерiне байланысты емес, яғни салық төленушiнiң мүлкiнiң сыртқы
белгiсiне қарай алынады.
Оларға жер салығы, мүлiк салығы жатады.
Дербес салықтар салық төлеушiнiң салық төлейтiн объектiсiнен алынатын
табыстың мөлшерiне байланысты алынады. Оларға заңды және жеке тҮлғалардан
алынатын табыс салығы жатады.
Салық салудың қазiргi жүйесiн қарастыра отырып келесiдей функцияларды
атауға болады:
- фискалдық функция;
- бөлу функциясы;
- реттеушiлiк функциясы;
- бақылау функциясы;
- қолдау және мадақтау функциясы.
1. Салықтардың фискалды немесе бюджеттiк қызметi ең негiзгi
функция болып табылады. БҮл қызметi арқылы мемлекеттiк бюджеттiң
кiрiс бөлiмi қҮрылып, салықтардың қоғамдық мiндетi артады.
Себебi, салықтар мемлекеттiк бюджеттiң кiрiсiн топтастыра отырып,
әлеуметтiк әскери-қорғаныс, тағы да басқа шаралардың iске асуын
қамтамасыз етедi. Жалпы (Фискон( латын сөзi, қазақша (Себет( деген
мағынаны бiлдiредi.
2. Бөлу функциясы дегенiмiз- салықтардың көмегiмен мемлекеттiң
қоғамдық табысты халықтың әртүрлi топтары арасында бөлiнуiн
айтамыз. Бөлу функциясының жүзеге асрылуынадағы салықтарға
прогрессивтi салық ставкалары және тағы да басқалар жатады.
3. Салықтардың реттеушiлiк қызметi арқылы салықтар ел экономикасына
өз ықпалын тигiзедi, яғни салықтық реттеу жүзеге асырылады.
Салықтық реттеудiң ең басты маңызы өндiрiстiң дамуына ықпал ету.
Салық түрлерi, салық ставкалары, салық жеңiлдiктерi, салық салу
әдiстерi салықтық реттеудiң тетiктерi болып саналды.
Жоғарыда аталған салықтық реттеудiң тетiктерi тек қана өндiрiстiң
дамуын реттеп қана қоймайды. Сонымен қатар ақша және баға саясаты, шетелдiк
инвесторлары ынталандыру, шағын және кiшi кәсiпкерлiктi дамыту жҮмыстарын
жүзеге асырады. Салықтық реттеу тетiктерi тиiмдi қызмет атқару үшiн
олардың басқа да экономикалық тетiктерiмен тығыз байланысты болуы қажет.
Салықтық реттеуде салық ставкалары мен салық жеңiлдiктерiнiң алатын орны
ерекше себебi ғылыми негiзделмеген шектен тыс жоғары қойылған ставкалары
кәсiпкерлердiң ынтасын төмендеттi, өндiрiстiк қырқынын бәсеңдеттi, ал
шектен тыс төмен қойылған ставкалар салық төлеушiлердiң жауапкершiлiгiн
азайтып өндiрiстiң төмендеуiне және мемлкеттiң бюджет кiрiсiнiң азайуына
әкелiп соқтырды. Реттеушiлiк функциясының өзi екi функциядан тҮрады:
- ынталандыру, бҮл функциясы - мемлекетке тиiмдi өндiрiстердi салық
ставкасын төмендету немесе жеңiлдiктер беру арқылы дамуына немесе
кеңеюiне жағдай жасау;
- шектеу, ал бҮл функциясында-мемлекетке тиiмсiз кәсiпорындарды
салық ставкiлерiн жоғарлату арқылы дамуына, кеңеюiне шектеу
жасау.
4. Бақылау функциясы дегенiмiз-салықтардың көмегiмен мемлекет салық
төлеушi заңды және жеке тҮлғалардың кез келген қайнар көздерiнен
тапқан табыстарына, жҮмсалған шығындарына, айналысатын шаруашылық
қызметiне бақылау жасап отыруы болып табылады. БҮл функция
салықтық декларация арқылы жүзеге асырлады.
Қолдану немесе мадақтау функциясы. Кез –келген мемлекеттi қоғам алдына
ерекше еңбегi сiңген азаматтар категориялары бар. БҮл азаматтарға
мемлекет қандай жағдай болмасын қолдау жасап отыруы қажет. БҮл қолдау
қызметi салықтық жеңiлдiктер және салықтан толық босатулар арқылы жүзеге
асырылады (еңбек ерi, µлы Отан соғысының ардагерлерi, көп балалы аналар).
Мемлекет мына жоғарыда көрсетiлген салықтардың қызметiн пайдалана отырып
елiмiздiң салық жүйесiн анықтайды. Салық механизiмiнiң қызмет ету жолдарын
белгiлейдi. Жалпы экономикалық саясатты негiзге ала отырып, салық саясатын
анықтайды. [18-20беттер N2]
1.3. Қазақстан Республикасының салық жүйесi
Дамыған iрi мемлекеттердiң экономикалық даму деңгейлерi олардың жан-
жақты жетiлдiрiлген, тиянақты да, қолданбалы салық заңдары жүйесiне-
“күштi салық заңы- күштi мемлекет” қағидасына байланысты екенi белгiлi.
Сонымен, елiмiздiң экономикасын дамытудың басты тетiктерiнiң бiрi
–салық жүйесi.
Бiздiң Қазақстан Республикасы экономикалық дамудың нарықтық бағытына
бет алған кезеңiнен бастап- ақ Республика Президентi салық мәселесiне
үлкен көңiл бөлген едi. ґйткенi, бҮрынғы Кеңестiк жоспарлы экономиканың
салық жүйесi нарықтық қатынастар заңдылықтары талабынан шыға алмады. БҮл
заңды да қҮбылыс. Қайта қҮру кезiнде салық жыл сайын, кейде халық
шаруашылығындағы күрделi дағдарыстар мен әр түрлi әлеуметтiк орталардың
қысымына байланысты, жылына бiрнеше реттен де өзгерiске Үшырап отырады.
Түрлерi көбейiп, мөлшерi, мерзiмi сан түрлi қҮбылып, қайшылықтарға түскен
салық ережелерi салық төлеушiлердiң де мүддесiн қорғаудан қалды.
1991 жылы елiмiз тәуелсiздiк алып, өз алдына егемендi мемлекет
болған жерде шҮғыл мерзiм iшiнде дербес экономикалық реформалар жасау
мiндетi алда тҮрды. Сондай iрi өзгерiстер енгiзетiн экономиканың басты
тармағының бiрi- салық жүйесi болып саналды. Осы мақсатта Салық кодексi
дайындалып, қабылданды. МҮндай саяси – экономикалық мәнi зор заңды
қҮжатты жасап шығуға Мемлекеттiң салық комитетiнiң мамандары, заң
қызметкерлерi мен шетелдiк сарапшылар зор күш салды. Демек, бҮл заң
қабылдаудан бҮрын үлкен сарапқа түстi деген сөз. Республикамызда Салық
кодексi тҮңғыш рет қабылданып отыр. Ең бастысы, алдымызда үлкен бағыт
бар. Екiншiден, салық түрлерi бҮрынғыдан да азайды. [38-48беттер N38]

Салық кодексiн қабылдаудағы басты мақсат – салық төлеушiлерге түсiп
отырған қысымды төмендету, салық қатынастарын реттеу, бюджеттiң табысты
бөлiмiн қамтамасыз ету. °рине, заңды қолдану барысында алғашында
кемшiлiктер болды. Дегенмен, бҮл заң республикамыздың салық қызметiнiң
халықаралық қағидаларға көшуiне негiзгi себеп болады деген сенiм бар.
Халықаралық нәтижелерге сүйенсек, нарықтық қатынастарға көшкен әрбiр елде
де осындай заң қабылданған. БҮл- салық жүйесiн жетiлдiрудiң бiрден-бiр
жолы.
Барлық денгейдегi бюджеттерге салықтар мен басқа да мiндеттi
төлемдердiң түсiмiн арттыру, мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi
субъектiлердiң қаржылық өзара қатынастардағы мүдделерiнiң тепе-
теңдiгiне қол жеткiзуге жақындай түсу, салық салу жүйесiнде әдiлеттiкке
қол жеткiзу мақсатында мынадай iс-шаралар:
- салық заңдарын салық салудың тәртiбiн оңайлатуға бағытталған
жетiлдiру, қазiргi кезде қолданылып жүрген жеңiлдiктердi ретке
келтiру, салық салудың тетiгi жөнiндегi, сондай- ақ экономиканың
нақты секторын дамытуды ынталандыруға арналған қолданылып жүрген
жекелеген ережелердi нақтылау;
- акцизделетiн өнiмдер бойынша , оның iшiнде алкогольдi өнiмдердiң
өндiрiсi мен айналымын мемлекеттiк реттеу жөнiндегi iс-шараларды
iске асыру арқылы салық түсiмдерiнiң толықтығын қамтамасыз ету,
сондай-ақ мҮнай өнiмдерiнiң жекелеген түрлерiнiң айналымын
мемлекеттiк реттеудi енгiзу;
- салық салу мақсаты үшiн жылжымайтын мүлiктiң қҮнын айқындаудың
тәртiбiн жетiлдiру;
- капиталды ресми емес экономиканың аясынан шығару үшiн жағдай
жасау, кәсiпкерлiк қызметпен заңсыз айналысқаны және салық салу
объектiлерiн жасырғаны үшiн жауаптылықты күшейту;
- алымдар мен бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдерге
қатысты жүргiзiлетiн өзгерiстер мен толықтыруларды шектеу жолымен
фискальдық саясаттың тҮрақтылығын сақтау салық саясатының басым
бағыттары болып айқындалды.
Салық заңдары нормаларының бiр тҮрғыда түсiндiрiлуiн қамтамасыз ету,
оны салық төлеушiлердiң қолдануын оңайлату, сондай-ақ салық тәртiбiн
сақтаудың денгейiн арттыру мақсатында 2000 жылы кiмет Парламентке салық
жөнiндегi барлық нормативтiк актiлердiң ережелерi бiрiктiрiлген жаңа Салық
кодексiн енгiздi. [8-11беттер N22]
Жаңа салық заңдарында салық салудың базасын кеңейту үшiн мынадай
шаралар: келешекте салықтық коникулдарды тоқтату және салықтар бойынша
жеңiлдiктердi қысқарту, ҚҚС-ты жинау үшiн тiркеуге арналған бастапқы мәнге
қайтып оралу; заңды тҮлғалардан алынатын салыққа бизнеске қатысы бойынша
неғҮрлым ынталандырушы сипат беру; жеке адамдардан табыс салығын алу
кезiнде әдiлдiк пен теңдiктi күшейту және басқалар сияқты шаралар көрiнiс
табатын болады.
кiмет Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы елдерiне қатысты жанама
салықтар алу мәселелерiнде халықаралық стандарттарға көшудiң тетiгiн
әзiрлеу жөнiндегi жҮмысты жалғастырады. ТМД елдерiмен саудада жанама
салықтар алу кезiнде арналған елдiң принциптерiн iске асыру отандық
тауарлар өндiрушiлердiң экспорттық әлеуетiн арттырады.
Салық әкiмгерлiгiн жақсарту жөнiндегi жҮмыс жалғастыратын болады: iрi
салық төлеушiлермен жҮмыстың тиiмдiлiгi артады; салық төлеушiлердiң
декларацияларды толытруына қойылатын талап оңайлатылады; салық
инспекцияларын дайындаудың пәрмендi бағдарламасы қалыптастырылады;
Кiрiстерге қос салық салудан қашу туралы конвенцияны қолдану жөнiндегi
нормативтiк қҮқықтық актiлер әзiрленедi.
Трансферттiк бағалар мен аффилиирлендiрiлген компаниялар-ды
бақылаудың тетiктерiн енгiзу үшiн қҮқықтық база әзiрленетiн болады. Ол
экспорттық өнiмдердi төмендетiлген бағалармен сату, сондай-ақ өнiмнiң
өзiндiк қҮнын жасанды көтеру, шикiзат пен материалдарды көтерiңкi
бағалар бойынша сатып алу практикасын болдырмау мүмкiндiк бередi.
Қазақстан Республикасының кiметi бағалау қызметiн жүзеге асыру, нарықтық
қҮн немесе бағалау объектiсiнiң өзге де қҮынын белгiлеу, меншiк
нысандарына қарамастан бағалау қызметiне қатысушы субъектiлердiң
қҮқықтары мен мiндеттерiн айқындау кезiнде пайда болатын қатынастарды
реттеу көзделетiн “Қазақстан Республикасының бағалау қызметi туралы”
Қазақстан Республикасы Заңының жобасын әзiрлеуде. [10-20беттер N11]
Сауда мен қызмет көрсету саласында шағын және орта бизнестiң
субъектiлерiне салық салудың белгiленген нысандарын қолдану салықтық
әкiмшiлiктендiрудiң сапасын арттыру мен көрсетiлген салада шағын және
орта бизнестi дамыту үшiн жағдайларды жақсартудың арасындағы тепе-
теңдiктi табуға мүмкiндiк бередi. Ақыры соңында ол мемлекеттiк бюджетке
түсiмдердi әкеледi. Қазақстан Республикасының салық жүйесiн мемлекет
пен және заңды тҮлғалар арасындағы қаржы қатынастарының жиынтығы,
салықтар мен алымдар, салық салу әдiстерi мен тәсiлдерi, салық заңдары мен
салыққа қатысты актiлер, салық салу органдары мен салық қызметi қҮрайды.

Салық жүйесi мемлекет қаржы көздерiн жасақтаудың ең негiзгi қҮралы
болуымен қатар, ел экономикасын қайта қҮруға, өндiрiстiң Үлғайып дамуына
және саяси –әлеуметтiк шаралардың толығымен iске асуына мүмкiндiк
туғызды.
Салық жүйесi дегенiмiз белгiленген тәртiппен жиналатын салықтар,
алымдар бар төлемдерi және тағы да басқа төлемдердiң жинтығы болып
табылады. Сонымен қатар, кез-келген мемлекеттiң салық жүйесiн
қалыптастыруға негiз болатын келесiдей мiндеттi элементтерi бар:
- салық органдары жүйесiнiң болуы;
- салық заңдылықтарының жүйесi және принциптерi;
- салық саясаттың принциптерi;
- салықтардың бюджеттер бойынша бөлiну тәртiбi;
- салықтық бақылаудың формалары мен әдiстерi;
- салықтық өндiрiстiң шарттары мен тәртiптерi;
- халықаралық екi рет салық салуды шешу проблемаларының нақты
қадамдары.
Салық жүйесi келесiдей экономикалық көрсеткiштермен сипатталады:
- салықтық ауыртпашылық (бiздiң елiмiзде 48-50(, ал дамыған шет
елдерде 45();
- iшкi және сыртқы саудадан түсетiн салықтық табыстар қатынасы;
- тiкелей және жанама салық салу қатынасы.
Салық ауыртпашылығы дегенiмiз қоғамдағы салықтардың рөлiн сипаттайтын
және салықтық алымдар сомасының жиынтық Үлттық өнiмге қатынасын көрсететiн
көрсеткiштер болып табылады немесе басқаша айтқанда, салық ауыртпашылығы
дегенiмiз- бюджеттiк механизм есебiнен қайта бөлiнетiн өндiрiлген қоғам
өнiмiнiң бiр бөлiгi болып табылады.
Кейбiр дамыған шет мемлекеттерде бюджеттiң кiрiс көзi ел iшiндегi
саудадан немесе iшкi саудадан қалыптасады. Себебi бҮл мемлекеттер экспортқа
тек дайын өнiмдер шығарады, оған белгiленген кедендiк баж төлемдерiнiң
денгейi өте төмен болады. Сондықтан бюджет тек iшкi сауда есебiнен
қалыптасады. Ал дамушы мемлекеттер экспорттқа тек шикiзат шығара алады
және оған жоғары ставкiлермен кедендiк төлемдер белгiленедi. Сондықтан
бюджет тек сыртқы сауда есебiнен қалыптасады.[14.23-24беттер]
Көптеген дамыған шет мемлекеттерде тiкелей салық салу кеңiнен
қолданады. Себебi ол салық заңдылықтарның, салық аппараттарының қайта
жаңарып жетiлiп отыруын талап етедi. Ал дамушы мемлекеттерде жанама салық
салу формасы кеңiнен қолданылады. Себебi ол салық заңдылықтарының және
салық аппараттарының өзгеруiн талап етпейдi. Салықтарды мынадай нышанды
белгiлерi бойынша топтастырамыз немесе жiктеймiз:
- салық салу объектiсiне байланысты;
- қолданылуына қарай;
- экономикалық ерекшелiгiне байланысты;
- салық салу объектiсiн бағалау дәрежесiне қарай.
Салық жүйесi – нарықтық қатынастардың қүрамдас бөлiгi. Қазақстан
Республикасы егемендiгiн алғаннан бастап қоғамның қажеттiлiгiне жауап
беретiн өз салық жүйесiн қабылдауы қажет болды. Осыған байланысты 1991 жылы
25 желтоқсанда ең алғашқы ((Қазақстан Республикасының салық жүйесi туралы
заңы(( қабылданды. [30-34беттер N14]
Кез-келген елдiң салық жүйесi таңдалған салық салу
обьектiсiне табыстарға немесе шығындарға тәуелдi болады. Нарықтық
экономикасы тҮрақты және өнеркәсiбi дамыған елдер үшiн салық салу
обьектiсi ретiнде табысты ерекше қолдану моделiн пайдалану тән. Ал
өтпелi кезеңдегi, яғни дағдарыстық жағдайдағы, оның есесiне салық
салынатын базасы тар Қазақстан мемлекетi салық салу обьектiсi
ретiнде шығындарды қолданады. Сонымен бiрiншi жағдайда белсендiлiк
түрде тiкелей салықтар, ал екiншi жағдайда жанама салықтар
қолданылады.
Салық салу объектiсiне қарай салықтар-тiкелей және жанама салықтар болып
жiктеледi.
Тiкелей салықтар дегенiмiз- тiкелей салық төлеушiден Үсталатын салықтар.
Мысалы, табыс салығы, мүлiк салығы, жер салығы және тағы басқа.
Жанама салықтар- тiкелей емес жанама түрде тауар немесе қызмет қҮны
арқылы алынады.
Жанама салықтарға мына салықтар жатады:
- қосылған қҮнға салынатын салық;
- акциздер;
- баж салығы.
Жанама салықтарды сатушы емес сатып алушы, яғни тҮтынушы төлейдi. Тауар
немесе қызмет бағасына салық енгiзiлмегендiктен iс –жүзiнде оны сатушы
аударады. [22-24беттер N2]
Тауар –ақша қатынастары неғҮрлым дамыған елдерде салықтар да жақсы
дамиды да, оларға мүмкiндiгiнше әсер етедi.
Қай мемлекетте болмасын бюджетке түсетiн түсiмнiң негiзгi көзi
салықтар болып табылады. Мемлекет салықтардың көлемi мен түрлерiн жинақтау
мен төлемдi, олардың түсуiн бақылауды, оны төлеуден кейбiр жағдайда
ауытқуды жазалауды заңды түрде бекiтедi. Жүргiзiлiп жатқан
экономикалық реформалардың басты мақсаты шаруашылық жүргiзушi субъектiлерге
түсетiн салық ауыртпалығын жеңiлдету, қолданылып жүрген салықтар мен
төлемдердi реттеу болып табылады.
II. Қазақстан Республикасының салық жүйесiндегi салықтарға жалпы
сипаттама және олардың орындалуын талдау

2.1. Салық жүйесiндегi салықтардың объектiсi мен субъектiсi

Салық жүйесiндегi салық объектiсiне салық салу барасында
мемлекет заң бойынша салық Үсталынатын объектiнi көрсету қажет немесе салық
салынатын барлық заттар салық объектiсiне жатады. Салық обьектiсiне
жататындар: мүлiк, тауар, жер, табыс және тағы басқалар.

Ал салық жүйесiндегi салық субъектiсiне заң бойынша салық төлейтiн
салық төлеушiлер немесе заңды және жеке тҮлғалар жатады.
Жалпы салықтар тiкелей және жанама болып бөлiнетiнi белгiлi.
Сонымен, салықтардың iшiнде мүлiк салығын алатын болсақ, сомасы салық
төлеушiнiң табыс көлемiне қарай емес, мүлкiнiң қҮнына қарай анықталады.
Салық төлеушiлер: меншiк иесi, меншiктi сенiм бiлдiрiп басқару,
шаруашылық жүргiзу қҮқығындағы салық салу объектiлерi бар заңды және жеке
тҮлғалар мүлiк салығын төлеушiлер болып табылады.
Салық салу объектiлерi:
- кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын заңды және жеке тҮлғалардың негiзгi
өндiрiстiк және өндiрiстiк емес қорлары көлiк қҮралдарына, салық салынатын
көлiк қҮралдарынан басқасы;
- жеке тҮлғалардың кәсiпкерлiк қызметте пайдаланылмайтын, азаматтардың
жеке пайдалануындағы Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан тҮрғын
үйлер, пәтерлер, саяжай қҮрылыстары, гараждар, өзге де қҮрылыстар,
ғимараттар, үй жайлар болып табылады.
Салық объектiсi болып табылатын салық төлеушiнiң иесi бiр жағынан,
екiншi жағынан мемлекеттiк бюджет. [47-60беттер N1]
Салық төлеушi субъект өз еркiмен тиiстi нҮсқауға сәйкес есептеп
төлеуге тиiс болса, мемлекет жағынан субъектi, салық комитетi салықты жинау
және қадағалаушы болып табылады.
Кодекс- салықты және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердi
белгiлеу. Енгiзу және есептеу мен төлеу тәртiбi жөнiндегi билiктiк
қатынастарды, сондай-ақ мемлекет пен салық төлеушi арасындағы салықтық
мiндеттердi орындауға байланысты қатынастарды реттейдi.
Салық салу объектiлерi бар жеке тҮлғалар жеке табыс салығын төлейдi.
Жеке табыс салығы салынатын объектiлер: төлем көзiнен салық салынатын
табыстар, төлем көзiнен салық салынбайтын табыстар жатады. Салық
салынбайтын айналымға:
- мемлекеттiк бюджет қаражаты есебiнен төленетiн атаулы әлеуметтiк
көмек, жәдемақылар және өтемдер;
- балаларға және асырауындағы адамдарға алынатын алименттер;
- Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес қызметкерге еңбек
мiндеттерiн орындау кезiнде мертiгуiне немесе денсаулығының өзге
де зақымдануына байланысты келтiрiлген зиянның орнын толтыру;
- жеке тҮлғалардың Қазақстан Республикасы µлттық Банкiнiң
лицензиясы бар банктер мен банк операцияарының жекелеген түрлерiн
жүзеге асыратын Үйымдардағы салымдары бойынша оларға төленетiн
сыйақылар және борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақы;
- мемлекеттiк бағалы қағаздармен және агенттiк облигациялармен
жасалған операцияардан түскен табыстар;
- әскери қызметтiң барлық түрлерiне берiлетiн төлемдер;
- лотерея, Үтыстар (5 айық есептiк көрсеткiш);
- қоғамдық жҮмыстарды және кәсiби оқуларға байланысты төлемдер;
- гранттар қаражаты есебiнен төленетiн төлемдер (еңбекақы түрiндегi
төлемдерден басқа);
- сапарлармен байланысты жағдайларда төленетiн төлемдер (Қазақстан
Республикасы аумағында);
- экологиялық аймақтарда зардап шеккен азаматтарды әлеуметтiк
қорғауда;
- мемлекет қаражаты есебiнен төленетiн бiржолғы төлемдер;
- айлық есептiк көрсеткiшiнiң 50 еселенген шегiндегi төлемдер;
- қызметтiк iс-сапарлар кезiнде төленетiн өтемдер;
- Қазақстан Республикасы азаматы болып табылмайтын дипоматиялық
немесе консульдық қызметкерлердiң ресми табыстары;
- шетелдiң жеке тҮлғаларының салық салынуға тиiс ресми табыстары;
- мемлекеттiк орталықтан берiлетiн зейнетақы төлемдерi;
- геологиялық –барлау, топографиялық -геодезиялық және iздестiру
жҮмыстарымен шҮғылданатын қызметкерлердiң далалық жабдықталым
ақшасы;
- мамандық бойынша және бiлiктiлiгiн арттыруға бағытталған шығыстар;
- бала асырап алған ата-аналарға берiлетiн жәрдемақылар;
- мҮраға, қайырымдылық түрiнде алған мүлiктiң қҮны;
- мемлекет тарапынан белгiленген степендиялар;
- он алты жасқа толмаған балалардың демалыс жолдамалары;
- сақтандыру төлемдерiнiң сомалары;
- сот шешiмi бойынша тағайындалған сомалар;
- зейнетақы жинағының сомалары жатады.
Салық төлеушiлер:
1 Қазақстан Республикасының аумағындағы меншiк,
шаруашылық жүргiзу немесе жедел басқару қҮқығында;
2. салық салу объектiсi бар заңды тҮлғалар (соның iшiнде Қазақстан
Республикасында қызметiн жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының
резидент заңды тҮлғалары);
3. Қазақстан Республикасының аумағындағы меншiк қҮқығында салық салу
объектiсi бар жеке кәсiпкерлер;
4. заңды тҮлғалардың филиалдары өкiлдiлiктерi және өзге де
оқшауланған қҮрылымдық бөлiмшелерi, оларда жеке бухгалтерлiк балансы
бар кезде дербес салық төлеушiлер болады. [12-22бетN2]
Қазақстан Республикасының резидент емес заңды тҮлғалардың тҮрақты
мекемесi (филиалдары, өкiлдерi және өзге де оқшауланған қҮрылымдық
бөлiмшелерi). Қазақстан Республикасы аумағында орналасқан салық салу
объектiлерi бойынша төлеушiлер болып табылады.
Екiншi тармақта көрсетiлген салық төлеушiлер мүлiкке салынатын салықты
заңды тҮлғалар үшiн белгiленген тәртiппен есептейдi және төлейдi.
Мыналар салық төлеушiлер болып табылмайды:
1) Қазақстан Республикасының кiметi белгiлейтiн қажеттiлiк
нормативтерi шегiнедi. Салық салу объектiлерi бойынша бiрiнғай жер
салығын төлеушiлер;
Салық салу объектiлерi бойынша бiрiнғай жер салығын белгiленген
қажеттiлiк нормативтерiнен артық төлеушiлер салынатын салықты
белгiленген тәртiп бойынша төлейдi;
2) салық салу белгiленген салық режимiнiң моделi (жер қойнауын
пайдаланушы өнiм бөлiсу бойынша Қазақстан Республикасының үлесi
осында көзделген барлық салық түрлерi мен басқа да мiндеттi
төлемдердi төлеуiн көздейдi, олар мыналар: өңделмеген мҮнай мен
басқа да пайдалы қазбаларға салынатын акциз; үстеме пайдаға
салынатын салық; жер салығы; мүлiк салығы жатпайды) бойынша жүзеге
асырылатын жер қойнауын пайдаланушылар;
3) кәсiпкерлiк қызмет үшiн пайдаланылмайтын салық салу объектiлерi
бойынша мемлекеттiк мекемелер;
4) Қазақстан Республикасының µлттық Банкi, оның филиалдары мен
өкiлеттiлiктерi;
5) Қазақстан Республикасының lшкi iстер министрiнiң жазасын өтеу
мекемелерi, қылмыстық –атқару жүйесiнiң республикалық мемлекеттiк
кәсiпорындарының жазасын өтеу мекемелерi.
Осы тармақтың 3),5) тармақшаларында көрсетiлген заңды тҮлғалар салық
салу объектiлерi бойынша пайдалануға немесе жалға берiлген кезде салық
төлеуден босатылмайды.
Жекелеген жағдайларда салық төлеушiнi анықтау:
1. меншiк иесi мен келiсiм бойынша салық төлеушiмен жалға немесе
сенiмгерлiк басқару қҮқығы негiзiнде салық салу объектiлерiн
берген кезде сенiмгерлiк басқарушы немесе жалға алушы болуы
мүкiн.
БҮл ретте сенiмгерлiк басқарушының немесе жалға алушының салық төлеуi
салық салуы объектiлерi иесiнiң есептi кезең үшiн салық мiндеттемесiн
орындауы болып табылады.
2. Егер салық салу объектiсi бiрнеше тҮлғаның ортақ үлестiк меншiгiнде
болса, осы тҮлғалардың әрқайсысы салық төлеушi болып табылады.
3. Бiрлескен ортақ меншiктегi салық салу объектiлерi бойынша осы
мүлiктiң иелерiнiң бiрi олардың өзара келiсiмдерi бойынша салық
төлеушi бола алады.
4. Қаржылық лизингке берiлген объектiлер бойынша лизинг алушы салық
төлеушi болып табылады.
Салық салу объектiсi:
Заңды тҮлғалар мен жеке кәсiпкерлер үшiн негiзгi қҮрал жабдықтар
(оның iшiнде тҮрғын үй қорында орналасқан объектiлер) мен материалдық емес
активтер салық салу объектiсi болып табылады.
Бухгалтерлiк есеп жөнiндегi Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес
бухгалтерлiк есепте белгiленген материалдық объектiлер материалдық
емес активтер болып табылады.[22-26бетN8]
Мыналар салық салу объектiсi болып табылмайды:
1) а) Жер учаскесi (жер учаскесiне ортақ үлестiк меншiк кезiнде-жер үлесi)
салық салу объектiсi болып табылады.
б) Жекеленген жағдайларда салық салу объектiсiн анықтау. Темiр жолдар,
оқшаулау жолақтары, темiр жол станциялары, вокзалдар орналасқан жер
учаскелерiн қоса алғанда заңдарда белгiленген тәртiппен темiр жол
көлiгi Үйымдар объектiлерiне бөлiнген жер учаскелерi темiр жол
көлiгi Үймдары үшiн салық салу объектiсi болып табылады.
в) Электр тарту желiлерi бағынышты станциялар тiректерi орналасқан
жер учаскелерiн қоса алғанда балансында электр тарту желiлерi бар
энергетика мен электрификация жүйесiнiң Үйымдары үшiн осы Үйымдарға
заңдарда белгiленген тәртiппен берiлген жер учаскелелерi салық салу
объектiсi болып табылады.
г) мҮнай-газ қҮбырлары орналасқан учаскелерiн қоса алғанда балансында
мҮнай, газ қҮбырлары бар, мҮнай мен газ өндiру, тасмалдауда жүзеге
асырылатын Үйымдарға заңдарда белгiленген тәртiппен берiлген жер
учаскелерi салық салу объектiсi болып табылады.
Осы баптарға сәйкес жер салығын салу объектiсi болып табылатын жер;
2) белгiленген заң актiлерiнде өкiлеттi органда мемлекеттiк тiркеуге
жататын және есепте тҮрған көлiк қҮралдарын салық салу объектiлерi
болып табылады:
а) жүк көтергiштiгi 40 тонна және одан асатын карьерлiк автосамосвалдар;
б) мамандандырылған медициналық көлiк қҮралдары;
в) Қазақстан Республикасы үкiметi бекiткен тiзбе бойынша мамандандырылған
ауылшаруашылығы техникасы салық салу объектiлерi болып табылады.
3) Қазақстан Республикасы кiметiнiң шешiмi бойынша уақытша тоқтатылып
қойылған негiзгi қҮрал жабдықтар;
4) Жалпы пайдаланудағы мемлекеттiк автомобиль жолдары мен олардың
iшiндегi:
-бҮру алқабы;
-жолдардың конструкциялық элементтерi;
-жоладарды жайғастыру және жайластыру;
-көпiрлерi;
-жол өткелдерi;
-тасымал соңы;
-тунельдер;
-қорғанушы галерялары;
-жол қозғалысы қауiпсiздiгiн арттыруға арналған қҮрылыстар мен
қҮрылығылары;
-су бҮрғыш және су өткiзгiш салынымдар;
-жол бойындағы орман алқаптары;
-желдiк өндiрiстiк кешендер, үйлер мен ғимараттар, тҮрғын
үйлер.[26.48-57беттер]
2.2. Салық ставкалары, жеңiлдiктерi және есептеу мерзiмдерi

Салық ставкасы салық өлшем бiрлiгiне сәйкес келетiн салық мөлшерi. Салық
ставкасы көбiне процент түрiнде белгiленедi. °лемдiк тәжiрибе бойынша салық
ставкаларының келесiдей түрлерi бар:
1. Прогрессивтi салық ставкасы -салық объектiсi немесе табыс өскен
сайын ставка түрi. Мысалы, мүлiк салығы немесе жеке тҮлғалардың
табыс салығы.
2. Пропорционалды салық ставкасы-салық объектiсi немесе табыс
мөлшерiне байланыссыз бiрқалыпты денгейде қойылатын ставка түрi.
Мысалы, қосылған қҮн салығы, акциз салығы, әлеуметтiк салық.
3. Регрессивтi салық ставкасы- салық объектiсi немесе табыс мөлшерi
өскен сайын кеми түсетiн ставка түрi.
Дамыған елдердiң тарихынан мынадай салық ставкалары жөнiнде мынаны
байқауға болады:
а) егер төленетiн салық мөлшерi салық төлеушi табысының 50 (-нен асып
кетсе, онда ол өндiрiстiң тоқтап қалуына соқтырады.
ә) егер салық мөлшерi салық төлеукшi табысының 40-50 (-i аралығында
болса, онды жай, Үдай өндiрiске әкеледi.
б) егер салық мөлшерi салық төлеушi табысының 35-40(өлшерi аралығында
болса, онда Үлғаймалы Үдайы өндiрiске әкеледi.

Кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын заңды және жеке тҮлғалар салық
сомасын аммортизацияланатын активтердiң қҮндылығына сәйкес, өздерi
бухгалтерлiк есеп негiзде анықтайды.

Жеке тҮлғалардың кәсiпкерлiк қызметте пайдаланбайтын мүлкiне
прогрессивтi ставка бойынша салық салынатындығын атап өтуiмiз керек, яғни
мүлiк қҮны жоғарлаған сайын процент ставкасы да жоғарлайды; кәсiпкерлiк
қызметпен айналысатын заңды және жеке тҮлғалар мүлiк қҮнынан 1 процент
көлемiнде салық төлейдi.
Жеке тҮлғалар мүлiк салығы, салық салу объектiлерiнiң қҮнымен
байланысты мынадай ставкалар бойынша есептелiнедi:

1) 1000000 тенге. дейiн қоса салық салу объектiлерi қҮнының 0,1
(
2) 1000000 тг. Жоғары 1000000 тг. Асатын
2000000 тг.бойнша сомадан 1000тг+0,15 (
3) 2000000 тг.жоғары 2000000 тг. Асатын
3000000 тг.бойынша сомадан 2500тг+0,2(
4) 3000000 тг.жоғары 3000000тг.асатын
4000000тг.бойынша сомадан 450тг+0,3(
5) 4000000тг.жоғары 4000000 тг.асатын
5000000тг.бойнша сомадан 7500тг+0,4(
6) 5000000тг.жоғары 5000000 тг.асатын
6000000 тг.бойынша сомадан 711500тг+0,5(
7) 6000000 тг.жоғары 6000000тг.асатын
7000000 тг.бойынша сомадан 6500тг+0,6(
8) 7000000 тг.жоғары 7000000тг.асатын
8000000 тг.бойнша сомадан 2500тг+0,7(
9) 8000000 тг.жоғары 8000000 тг.асатын
9000000 тг. бойынша сомадан 29500тг+0,8(
10) 9000000 тг.жоғары 9000000 тг.асатын
10000000 тг.бойынша сомадан 37500 тг+0,9(
11) 1000000 тг.жоғары 1000000 тг асатын
сомадан 46500тг+1(

Салық ставкалары:

Заңды тҮлғалар салық салу объектiлерiнiң орташа жылдық
қҮнына 1 проценттiк ставка бойынша салынатын салықты есептеп шығарады.
[18-23беттер N1]

Төменде көрсетiлген заңды тҮлғалар салық салу объектiлерiнiң орташа
жылдық қҮнына 0,1 проценттiк ставка бойынша салынатын салықты есептеп
шығарады:

1) кодекстiң мақсаттары үшiн азаматтық заңдарға сәйкес коммерциялық
емес мәртебесi бар акционерлiк қоғамдар мен тҮтыну кооперативтерiн
қоспағанда;
2) қызметтiң қоғамдық мүддеде жүзеге асыратын коммерциялық емес Үйым.
Коммерциялық емес Үйымдарға мемлекеттiк мекемелер де жатады.
3) негiзгi қызмет ету түрi кiтапханалық қызмет көрсету саласындағы
жҮмыстарды орындау (қызмет көрсетушi) болып табылатын Үйымдар;
4) негiзгi қызмет ету түрi ғылым саласында қызмет көрсету болып
табылатын мемлекеттiк кәсiпорындар;
5) ғылыми кадрларды мемлекеттiк аттестациялау саласындағы
функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттiк кәсiпорындар;
6) негiзгi қызмет ету түрi театр-ойын-сауық және концерттiк шараларды
жүзеге асыру, тарихи – мәдени қҮндылықтарды сақтау бойынша,
балаларды, қарттарды және мүгедектердi әлеуметтiк қорғау және
әлеуметтiк қамтамасыз ету саласында, спорт саласында қызмет
көрсету болып табылатын мемлекеттiк кәсiпорындар;
7) медициналық көмек көрсету (касметалогиялық қызмет көрсетудi
қоспағанда) және бiлiм беру қызметi түрлерiн жүргiзуге қҮқық
беретiн тиiстi лицензиялары бойынша балаларға мекетепке дейiн,
мектептен тыс орта жалпы, бастауыш кәсiби, орта кәсiби, жоғары
кәсiби, жоғары оқу орнынан кейiнгi кәсiби және қосымша кәсiби
бiлiм саласында бiлiм беру қызметiн жүзеге асыратын мемлекеттiк
орындар;
8) мемлкет меншiгiне жататын және мемлекеттiк бюджеттiң есебiнен
қаржыландырылатын су қоймалдары, су торабы және табиғатты
қорғауға арналған басқа да су шаруашылығының салық салу
объектiлерi бойынша заңды тҮлғалар;
9) Қазақстан Республикасы мүгедектерiнiң ерiктi қоғамы, ақыл-есi
және денi дамуы бҮзылған балалар мен жас өспiрiмдердi әлеуметтiк
емдеу және еңбекпен оңалту орталығы, сондай –ақ осы қоғамдардың
меншiгi болып табылатын және олардың қаржысы есебiнен қҮрылған
өндiрiстiк кәсiпорындар, Қазақстан Республикалық Ауғанстан соғысы
ардагерлерiнiң Үйымы (кәсiпорындарынсыз);
10) Салық жеңiлдiктерiн беру арқылы мемлекет өндiргiш күштердi
аймақтық орналастыруға, инфрақҮрылым объектiлерiн салуға және тағы да
басқа айтарлықтай әсер ете алады. Салықты реттеуде мемлекет тек
жекелеген шаралар жүргiзiп қоймай, сонымен қатар барлық шаруашылық
коньюктурасына ықпал етедi. Мемлекет салық салудағы жеңiлдiктер беру
жолымен күрделi қаржыны ынталандырып, тҮтыну мен инвестицияға қолайлы
жағдай жасайды.
Салық жеңiлдiктерi
Салық төлеуден келесiлер босатылады: мемлекеттiк мекемелер,
кәсiпкерлiк қызметте қолданылмайтын коммерциялық емес Үйымдар салықтан
босатылады; . [17-25бетN1]
1. Қазақстан Республикасының мүгедектер қоғамы, әлеуметтiк сферада,
өндiрiстiк мақсатта қолданылған ақыл- ойы және дене бiтiмi жағынан
кемiстiгi бар балалар мен жас өспiрiмдердi әлеуметтiк адаптациямен
еңбек реабилитация орталығы салықтан босатылады;
2. Қазақстан Республикасының µлттық банкiнiң негiзгi қызметiне жҮмсалған
салықтан босатылады;
3. балалар, мектепке дейiнгi орта, мамандық және жоғарғы бiлiм беру
сферасындағы көрсетiлген медициналық көмек беру қызметiн жүзеге асыратын
Үйымдар, бiрақ бҮл қызметтен түскен табыстары жалпы жылдық табыстың 50
процентiн алу керек;
4. түзету мекемелерi;
5. келесi жеке тҮлғаларға кәсiпкерлiк қызметте қолданылмайтын мүлiктерi
бойынша мың еселiк айлық есептiк көрсеткiш көлемiнде салық салынбайтын
минимум белгiленедi:
а) Кеңес Одағының батырлары, Социалистiк Еңбек батырлары, µлы Отан
соғысының қатысушылары және оларға теңестiрiлген тҮлғалар (Халық
қаїарманы( атағына ие тҮлғалар, (даңқ( орденiнiң үш дәрежесiмен және
(Отан( орденiне ие тҮлғалар;
ә) (алтын алқа( және (ардақты ана ( атағына ие болған көп балалы
аналар;
б) I және II топтағы мүгедектерге;
в) жеке тҮратын зейнеткерлерге белгiленедi.
Экономикалық iс –шаралар барысында ықпал ету, мемлекеттiк қажеттiлiк
тҮрғысынан реттеп отыруды мемлекет салық жеңiлдiктерi арқылы жүзеге
асырады. Оның тiкелей сипаты жартылай немесе толықтай салықтан босату.
Кiрiс пен таза пайданы экономиканың жаңа бiр саласына немесе бүтiн
өндiрiс түрiнiң дамуына жҮмсауы, елiмiздiң аз игерген, кейбiр қолайсыз
аймақтарына инвестиция тарту сияқты мақсаттарда, салықтың кей түрiнен
бүтiндей босату қолданылады. Lскерлiк табыстың белгiлi бiр түрлерiне
жеңiлдетiлген салық жүйесiн пайдалану, -экономика мемлекеттiк реттеуден
сараланып қолданылатын және өте ыңғайлы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі жеңілдіктер
Салық жүйесіндегі жанама салықтардың мәні
Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі жанама салық
Қазақстан Республикасы салық жүйесіндегі акциздердің теориялық негіздері
Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі қосылған құн салығы
Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі жанама салықтар
Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі жеңілдіктердің рөлі
Қазақстан Республикасының салық жүйесі және салық жүйесіндегі жанама салықтың орны
Салық жүйесіндегі жанама салықтардың мәні мен ролі
Бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы салықтардың теориялық негізі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь