Халықтың өмір сүру деңгейін көтерудің әлеуметтік-экономикалық аспектілері

КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Барлық қазақстандықтардың әл-ауқатын, қауiпсiздiгiн жақсартуға арналған "Қазақстан–2030" Стратегиясында Елбасы Н.Назарбаев атап өткенiндей, республика дамуының басым бағыттарының бiрi тұрғындардың материалдық және әлеуметтiк әл-ауқаты болып табылады.
Осы Стратегияда айқындалғандай, біздің елімізде қалыптасқан нарықтық экономиканың әлеуметтік бетбұрыс алуы, оны Елбасы Стратегиялық басым бағыттардың бірі деп белгілеуі, аталмыш саланың әлі бірнеше онжылдықтар бойы өзектілігін жоймайтын ғылыми-зерттеу объектісі болатындығының айқын көрсеткіші. Ал, оның жүзеге асу барысы мемлекеттің әлеуметтік саясатының негізі болып қалануынан көрінеді де, басты мақсаты – халықтың әл-ауқатын арттыруға қол жеткізу болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, экономикалық жетістіктерге жетуде, ғылым мен инновацияның дамуында жетекші рөл атқаратын адам факторы – әлем қауымдастығының инвестициялық тартымды ресурс көзі ретінде қалыптасып келе жатқандығы, аталмыш объектінің XXI ғасырдың өзекті зерттеу мәселесі екендігі сөзсіз деп ой-тұжырым жасауға болады.
Сол себепті қоғамның барлық мүшелері мен оның әлеуметтік топтарының өмір сүру деңгейін ұдайы жақсарта түсуде, жоғарыда айтылғандай, аталған бағыттағы мемлекет саясатын жетілдіру жолдарын анықтау мен оларды жүзеге асыру ғылыми тұрғыдан дәлелдеулерге зәру екендігі айқын. Осы орайда мемлекет әлеуметтік саясатын тұтастай әрі тиімді дамытуға қол жеткізуі үшін оның негізгі буыны – халықтың өмір сүру деңгейін көтерудің қажеттілігі күмән туғызбайды. Сондықтан, халықтың өмір сүру деңгейін жақсартуда оның әлеуметтік және экономикалық астарларын қарастыруға да ғылыми тұжырымдама қажет-ақ.
Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі түрде іске асыру мен одан туындайтын мәселелермен пәрменді күрес жүргізу үшін ғылыми дәлелгенден концептуалды негіздің қажеттілігі орынды заңдылық. Сондықтан да осы заңдылықтардың астарын, ғылыми негізделген шешімдерін қабылдау жолдарын айқындай түсу оның өзекті проблема екендігіне айғақтай түседі.
Демократиялық қоғамның құқықтық негіздерінің етене ене бастауы мен қолданыс табуы тиісті институттардың құрылып, олардың біртіндеп өмір сүрудің сапасы мен қазіргі заман сұраныстары мен ұстанымдарын өзгеріске ұшыратып келеді. Ол экономикалық маңызы зор мынадай әлеуметтік нормативтерді жақсарту қажеттілігін білдіреді:
- күнкөріс деңгейін көтеру (еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы төлемдерінің төменгі мөлшерін өсіру, олардың нақты жолдары мен тәсілдерін анық көрсету);
- халықтың өмір сүру деңгейінің жоғары стандарттарына қол жеткізуі;
- әлеуметтік қорғауды тиімді қамтамасыз ету.
Аталған нормативтер әлеуметтік саясатты лайықты жүзеге асырудың мақсаты және оның тиімділігін арттыруда қолданылатын шаралар болып табылады. Себебі,«өмір сүру деңгейі» түсінігі азықтанудың тиімділігі, айналадағы ортаның жағдайы, денсаулық, білім мен мәдениет – тұтас алғанда, адам қарекетінің күллі мәнін айқындайтын экономикалық компоненттер жиынтығын білдіреді.
Біздің елімізде әлеуметтік мәселелерге қатысты мұндай негіздемелер мемлекеттік деңгейде бірден қалыптаспағандығы белгілі. Оның уақыт елегінен, нарықтық қатынастардың «қыспағынан» өтіп, елдің экономикалық, геосаяси, сыртқыэкономикалық, инвестициялық, құрылымдық кешенді жүргізілген саясаттан кейін ғана қолданыс табуы Елбасының о баста Стратегиялық басым бағыт ретінде анықтауының дұрыстығында. Осы саланы қаржыландыру көздерін анықтау, саралау, топтастыру, инвестиция тарту жолдарын белгілеу тұрғысындағы мәселелер диссертациялық зерттеу жұмысының негізгі талдау бөлімінде өрбиді.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Халықтың өмір сүру деңгейі мен әл-аухатын арттыру жолдарын зерттеу экономика және әлеуметтану ғылымдарының маңызды міндеті екендігі мәлім. Экономикалық әдебиеттерде аталған мәселенің жекелеген аспектілері бойынша теориялық, әдістемелік және қолданбалы ұсыныстар ғана бар. Жоспарлы экономика тұсында халықтың өмір сүру деңгейіне қатысты мәселелерді Кеңес үкіметінің белгілі В.Ф. Майер, Б.В. Ракитский, А.Н. Шохин, В.М. Рутгайзер, Н.М. Римашевская, Т.И. Заславская сияқты экономистері мен әлеуметтанушы ғалымдары зерттеген. Одан кейін осы сала нарықтық экономикаға өту кезеңінде В.В. Адамчук, Ю.П. Кокин, Р.А. Яковлев, В. Костаков, А. Силин, Б. Ракитский, И. Бестужев-Лада, А. Илларионов, Р.П. Колосова секілді ресей экономистерімен халықтың өмір сүру деңгейінің экономикалық өсім және даму келешегі контексінде қарастырылған.
Қазақстан Республикасында әлеуметтік және экономикалық жағдайдың қалыптасу барысының, халықтың өмір сүру деңгейін зерттеудің өзінше даму тарихы бар. Елімізде алғаш болып әлеуметтік сала проблемаларын зерттеп, ғылыми еңбектер жазған экономист-ғалым, профессорлар Т.А. Абдразакова, С.Б. Баишев, Я.А. Аубакиров, А.К. Закумбаевалар болса, ал өмір сүру деңгейі мен адам факторының дамуын мемлекеттік деңгейде жетілдіруге өз зерттеулерін арнаған ғалымдар қатарына А.Қ. Қошанов, О.Б.Баймұратов, Ж.О.Ихданов,М.Б. Кенжегузин, С.Х. Берешев, М.К. Мельдеханова, Х.Н.Сансызбаева, Р.З. Жалелова, Ю.К. Шокаманов С.Н. Гайсин, Б.Л. Татибеков, К.С. Мухтарова, Т.М. Рогачева, П.Б.Исахова және тағы басқаларды атауға болады.
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған жұмыстар тізімі

1. Халықтың өмір сүру деңгейі, мәні және құрылымы // «Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі» атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары жинағы. Алматы: ҚазҰТУ, 2007.- 154-157 б.- 0,18 б.б.
2. Халықтың өмір сүру деңгейінің әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері // «Экономика, бизнес және білім беру саласындағы жаңа үрдістер» атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары жинағы. Алматы: Халықаралық бизнес Университеті. 2007.- 76-78 б.- 0,37 б.б.
3. Қазақстан Республикасындағы халықтың табысының қалыптасуы және оның экономикалық мәні // Үшінші Рысқұлов оқулықтары «Бизнес, ғылым, білім: ынтымақтастық қырлары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары жинағы.4 бөлім. Алматы: Экономика, 2008. 28-34 б.- 0,40 б.б.
4. Халықтың өмір сүру деңгейі мен әлеуметтік саралануын талдау // ҚазЭУ хабаршысы. 2008. № 6- 335-340 б.- 0,75 б.б.
5. Өмір сүру деңгейін көтеру және халықтың ортатабысты тобының қалыптасуы // «Известия вузов» международный ежеквартальный научный экономический журнал. Бишкек қ. 2009. № 5- 150-153 б.- 0,37 б.б.
6. Халықтың өмір сүру сапасының стандарттары // ҚазЭУ хабаршысы. 2009. № 5- 73-79 б.- 0,44 б.б.
7. Қазақстан Республикасындағы халықтың өмір сүру деңгейінің әлеуметтік-экономикалық сипаттамасы // АльПари. 2009. № 4- 153-155 б.- 0,37 б.б.
8. Әлеуметтік саясатты іске асыру механизмдерін реттеу жолдары // ҚазЭУ хабаршысы. 2009.№ 6- 43-49б.- 0,43 б.б.
        
        ӘОЖ 331.34:316.334:2                                                      ... ... ... ... ... өмір сүру ... көтерудің әлеуметтік-экономикалық аспектілері08.00.05  -  Экономика және халық шарушылығын басқару(қызмет салалары және ... ... ... ... ... ... ... алу үшін дайындалған диссертацияныңАВТОРЕФЕРАТЫҚазақстан РеспубликасыАлматы, 2010Жұмыс Т. Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетінде орындалғанҒылыми жетекшісі:экономика ғылымдарының докторы,профессорЖ.О. Ихдановэкономика ғылымдарының докторы,профессор Х.Н. ... ... ... ... ... ғылымдарының кандидаты,М.С.СалықоваЖетекші ұйым:Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетіҚорғау 2010 жылдың  ... күні ... ... Т. ... ... ... ... Университетіндегі экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін іздену жөніндегі Д 14.02.01 диссертациялық кеңестің мәжілісінде ... ... 050035, ... қаласы, Жандосов көшесі, 55, 144 бөлме.Диссертациямен Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетінің кітапханасында танысуға болады.Автореферат  ________ 2010 жылы таратылдыДиссертациялық ... ... ... ...                                 А.Б. ... тақырыбының өзектілігі. Барлық қазақстандықтардың әл-ауқатын, қауiпсiздiгiн жақсартуға арналған "Қазақстан - 2030" ... ... ... атап ... ... ... басым бағыттарының бiрi тұрғындардың материалдық және әлеуметтiк әл-ауқаты ... ... ... айқындалғандай, біздің елімізде қалыптасқан нарықтық экономиканың әлеуметтік бетбұрыс алуы, оны Елбасы Стратегиялық басым бағыттардың бірі деп белгілеуі, ... ... әлі ... ... бойы ... жоймайтын ғылыми-зерттеу объектісі болатындығының айқын көрсеткіші. Ал, оның ... асу ... ... әлеуметтік саясатының негізі болып қалануынан көрінеді де, басты мақсаты  -  халықтың әл-ауқатын арттыруға қол жеткізу болып ... Осы ... ... ... ... ... ғылым мен инновацияның дамуында жетекші рөл атқаратын адам факторы  -  әлем қауымдастығының инвестициялық тартымды ресурс көзі ретінде ... келе ... ... ... XXI ... ... ... мәселесі екендігі сөзсіз деп ой-тұжырым жасауға болады.Сол себепті қоғамның барлық мүшелері мен оның әлеуметтік топтарының өмір сүру ... ... ... түсуде, жоғарыда айтылғандай, аталған бағыттағы мемлекет саясатын жетілдіру жолдарын анықтау мен ... ... ... ... ... ... зәру ... айқын. Осы орайда мемлекет әлеуметтік саясатын тұтастай әрі тиімді дамытуға қол жеткізуі үшін оның негізгі буыны  -  ...  өмір сүру ... ... ... күмән туғызбайды. Сондықтан, халықтың  өмір сүру деңгейін жақсартуда оның ... және ... ... ... да ... ... ...  Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі түрде іске асыру мен одан туындайтын мәселелермен пәрменді күрес жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... заңдылық. Сондықтан да осы заңдылықтардың астарын, ғылыми негізделген шешімдерін қабылдау жолдарын айқындай түсу оның ... ... ... ... ... қоғамның құқықтық негіздерінің етене ене бастауы мен қолданыс табуы тиісті институттардың құрылып, олардың біртіндеп өмір ... ... мен ... ... ... мен ұстанымдарын өзгеріске ұшыратып келеді. Ол экономикалық ... зор ... ... ... ... қажеттілігін білдіреді: * күнкөріс деңгейін көтеру (еңбекақы, зейнетақы, ... ... ... ... ... ... ... жолдары мен тәсілдерін анық көрсету);* халықтың өмір сүру деңгейінің жоғары стандарттарына қол жеткізуі;* әлеуметтік қорғауды тиімді ... ... ... ... ... лайықты жүзеге асырудың мақсаты және оның тиімділігін арттыруда қолданылатын шаралар болып табылады. Себебі, түсінігі азықтанудың тиімділігі, айналадағы ортаның жағдайы, денсаулық, ... мен ...  -  ... ... адам қарекетінің күллі мәнін айқындайтын экономикалық компоненттер жиынтығын білдіреді. Біздің ... ... ... ... ... ... мемлекеттік деңгейде бірден қалыптаспағандығы белгілі. Оның уақыт елегінен, нарықтық қатынастардың  өтіп, елдің ... ...  ... ... ... ... жүргізілген саясаттан кейін ғана қолданыс табуы Елбасының о баста Стратегиялық ... ... ... ... ... Осы ... ... көздерін анықтау, саралау, топтастыру, инвестиция тарту жолдарын белгілеу тұрғысындағы мәселелер диссертациялық зерттеу ... ... ... ... ...   Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Халықтың өмір сүру деңгейі мен әл-аухатын арттыру ... ... ... және ... ... маңызды міндеті екендігі мәлім. Экономикалық әдебиеттерде аталған мәселенің ... ... ... теориялық, әдістемелік және қолданбалы ұсыныстар ғана бар. Жоспарлы экономика тұсында халықтың өмір сүру деңгейіне қатысты ... ... ... ... В.Ф. ... Б.В. Ракитский, А.Н. Шохин, В.М. Рутгайзер, Н.М. Римашевская, Т.И. Заславская ... ... мен ... ... ... Одан ... осы сала нарықтық экономикаға өту кезеңінде В.В. ... Ю.П. ... Р.А. ... В. ... А. ... Б. ... И. ... А. Илларионов, Р.П. Колосова секілді ресей экономистерімен халықтың өмір сүру деңгейінің экономикалық өсім және даму ... ... ... ... ... және ... жағдайдың қалыптасу барысының, халықтың өмір сүру деңгейін зерттеудің өзінше даму тарихы бар. Елімізде алғаш болып әлеуметтік сала ... ... ... ... ... ... ... Т.А. Абдразакова, С.Б. Баишев, Я.А. Аубакиров, А.К. Закумбаевалар болса, ал өмір сүру деңгейі мен адам факторының дамуын ... ... ... өз ... арнаған ғалымдар қатарына А.Қ. Қошанов, О.Б.Баймұратов, Ж.О.Ихданов,М.Б. Кенжегузин, С.Х. Берешев, М.К. Мельдеханова, Х.Н.Сансызбаева, Р.З. Жалелова, Ю.К. ... С.Н. ... Б.Л. ... К.С. ...  Т.М. ... ... және тағы басқаларды атауға болады. Алайда бұл еңбектерде ... ... сала ... ... де, ... өмір сүру ... көтерудің әлеуметтік-экономикалық астарлары, заңдылықтары, жүйелі даму бағыттарына қатысты мәселелер көбіне көп ғылыми көзқарастан тыс қалып келеді. Ал, ... өмір сүру ... көп ... мен оның ... ... бойынша маңыздылығын ескерсек, онда оны жетілдіру бағыттары мен тәжірибелік қолданыс табатын негіздерін күшейту қажеттілігі сөзсіз.Сондықтан да осы заңдылықтардың ... ... ... ... ... ... ... қабылдау жолдарын айқындай түсу, оның оңтайлы тетіктерін ұсыну бүгінгі күні өте өзекті проблема екендігін дәл көрсетіп отыр.Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейінің теориялық және тәжірибелік аспектілерін кешенді талдау арқылы оны көтеру бойынша ғылыми негізделген ... ... ... ... Осы мақсатқа жету жолында зерттеудің логикалық тұтастығын қамтамасыз ететін міндеттерді орындау алға қойылды:* халықтың өмір сүру деңгейінің анықтауда ... ... ... - әдістемелік зерттеулердегі әл-аухат, өмір сапасы мен оның қалпы түсініктерінің өзара байланысын ғылыми негіздеу;* халықтың өмір сүру деңгейінің құрылымының ... ... ... ... ... ... ... жағынан қамтамасыз ететін фактологиялық және статистикалық материалдарды жинақтап, жүйелік сараптама жүргізу арқылы, келелі түйіндер жасау;* Қазақстандағы халықтың өмір сүру ... ... ... ... ... және оларды көтерудің жолдарын ұсыну. Зерттеу пәні  -  халықтың өмір сүрудеңгейін ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейі және оны анықтайтын әлеуметтік-экономикалық процесстер алынды.Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі танымал экономист ғалымдардың еңбектерінде баяндалған халықтыңөмір сүру ... ... және ... аспектілері жөніндегі зерттеулерге және монографиялық жұмыстарға сүйенеді. Зерттеу жұмысына сонымен қатар, ... ... ... ... ... және заң ... ... Жарлықтары, Үкіметтің әлеуметтік мәселелер жөніндегі Қаулылары мен шешімдері, ... да ... ... ... ... және шетелдік әдістемелік - анықтамалық мәліметтер тартылды.Зерттеу жұмысына Қазақстан Республикасының  Статистика агенттігінің, Еңбек және әлеуметтік ... ... ... ... ... және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының ресми материалдары ақпараттық база болып табылады.Диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалықтары. ... ... ... ... ғылыми жаналық сипаты бар келесі нәтижелер алынды:* халықтың өмір сүру деңгейінің мәнін теориялық ... ... және ... ... ...  ұғымы ғылыми негізде тереңдетілді;* халықтың өмір сүру ... ... ... ... ...  ... Қазақстан халқы тұтынуларын қанағаттандыру дәрежесі мен өмір сүру деңгейінің сапасын (табыс, оның ... ... ... денсаулық сақтау және білім алу) арттыру жолдары анықталды; * ... ... ... мен халықтың өмір сүру деңгейін  көтеруде экономикалық тетіктерді қолдану жөнінде ғылыми негізделген  ... ... ... ... өмiр сапасының әртүрлі болуына себепші қала мен ауыл орналасу ерекшеліктеріне байланысты, фактологиялық деректерге сүйене отырып, объективті талдау жұмыстары жүргізілді.Сонымен ... ... ... талдау негізінде кедейшілік деңгейіне ықпал ететін факторлар сипатталып, оның жекелеген құраушылары (өмір сүру ұзақтығы, ... ... ... ... және аспектілері (кірістің теңсіздігі, әлеуметтік қорғау тетіктері) қарастырылды. Диссертациялық зерттеу жұмысы арналған тақырыпты кешенді ашу мақсатымен:* өмір сүру ... ... ... мен оның ... ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейін жақсартуға қажет әлеуметтік - экономикалық жағдайларды анықтау мен оған ... ... ... адам дамуының концепциясы мен оны бағалаудың статистикалық құралдарын жүйелі түрде ... ... ... ... ... әдістемелерін, атаулы әлеуметтік көмек тағайындау ережелерін қарастыруға;* өмір ... ... ... және ... ... ... мен ауыл ... үй шаруашылықтарын іріктемелі зерттеу нәтижесінде нақты өмір сүру деңгейін бағалауға;* әлеуметтік қорғау жүйесінің кемшіліктерін ... ... ... көмекті тағайындау әдістемесін жетілдіру мүмкіндіктерін қарастыруға ерекше көніл ... ... ... ... ... бар нәтижелер мен тұжырымдар қорғауға ұсынылып отыр: * адам қажеттіліктерініңжиынтығын, даму деңгейі мен қанағаттандыру дәрежесін ... ала ...  ... ... ... ... ерекшеліктер;* өмір сүру деңгейін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі; * Қазақстан ... ... өмір сүру ... ... жағдайын бағалау жолдары;* халықтың өмір сүру деңгейін көтеруде экономикалық тетіктерді қолдану маңыздылығы.Зерттеудің ... ... ... әлеуметтік бағыттағы нарықтыққатынастардың одан әрі даму жағдайларында халықтың өмір сүру деңгейін көтеру жөніндегі ... ... ... беру және ... ... даму ... жүзеге асыру барысында проблемаларды уақтылы шешіп отыру үшін біз жүргізген осы зерттеу нәтижелері едәуір пайда келтіретіндігімен түсіндіріледі.Теориялық және ... ... ... оқу ... ,  ... ... ... оқу және тәжірибелік сабақтар жүргізу барысында қолдануға болады. Зерттеу ... ... ... ... ... негізгі теориялық қағидалары, қорытындылары, ұсыныстары, тұжырымдары мен нәтижелері Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті (Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік ... ... мен ... ... ... ... және ... қазіргі әдістемесі, қазан 2007ж.), Халықаралық бизнес университеті (, Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті ( Бизнес, ... ... ... ... 19-23 ... 2008 ж.) ... халықаралық ғылыми-практикалық конференцияларда баяндалды.Зерттеу нәтижелерінің жарияланымдары. Зерттеу тақырыбы бойынша 3,31 баспа беттен тұратын 8 ғылыми ... ... ... Оның ... үш ... Қазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау Комитетінің нұсқауындағы экономикалық басылымдарда жарияланған.Диссертациялық жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диссертацияның құрылымы зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кіріспе, үш тарау, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізіміненжәне қосымшалардан тұрады.НЕГІЗГІ БӨЛІМӨмір сүру деңгейі ... және көп ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайларының жиынтығы сипаттайды. Халықтың өмір сүру ... ... ... және ... ... ... ... қай елдің болмасын әлеуметтік-экономикалық дамуынатәуелсіз, қашанда өзекті болып ... ... ... ... оның ... ... деп ... атауға болады:* адамның өмір сүру сапасын сипаттайтын көрсеткіштерді ... ... өмір ... ... ... білім алу мүмкіншілігі, лайықты өмірге жеткілікті табыс көзі және жоғары кәсіби ... ... және ... ... ... халықтың баспанамен, ұзақ қолданылатын тұтыну игіліктерімен қамтамасыз етілуі;* әлемнің әр түрлі елдеріндегі өмір сапасы мен оның ... ... ... ел ... ... жүргізу;* аталмыш сала саясатын қалыптастыру үшін өмір сүру деңгейін зерттеу. ... ... рет ...  атты ... енгізілген.Ол осы категорияны халықтың, әлеуметтік топтардың материалдық, рухани және әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыру дәрежесі мен ... ... ... ... қарастырған. Халықтың өмір сүру деңгейін зерттеуге бетбұрыс XX ғасырдың алғашқы онжылдығында басталған еді. Кеңес одағының экономикасында ... өмір сүру ... ... ... ... ... бойынша мүмкін болмады да, жабық экономиканың қағидаларына сәйкес өнімдерді тарату және жеке тұтыну, халықтың өмір сүру ... мен ... ... көрсеткіштерге көңіл аударылмады.Әйтседе,өткен ғасырдың соңғы он жылдығында аталмыш бағытта бірнеше ғылыми зерттеу жұмыстарыжарық көріп, онда категориясының әлеуметтік және экономикалық түсініктемесі ... жете ... ... ... ... мәні мен ... ... түрде анықталған. Осы алғашқы ізденуші-ғалымдар қатарына Н.М. Римашевская, В.М. Рутгайзер, И.Я. Матюха, В.Ф. Майер, Н.П. Кузнецова, Г.С. Саркисян, Л.Г. ... В.И. ... В.Я. ... Н.И. ... М.А. ... және т.б. жатады.Зерттеу объектісі  жөнінде мәліметтерді әрі қарай өрбіту үшін төменде ... ... ... ... ... ... мәліметтерді айта кету маңызды. Аталмыш мәлімет көзіне сәйкес халықтың өмір сүру ... ... үшін ... ... мен ... индикаторлар жиынтығы бар. Бастапқы көрсеткіштер келесілер:* үй шаруашылығының табыстары; * олардың нақты түпкілікті тұтынылуы;* үй ... ... ... ... шығыстары;* халықтың ақшалай табыстары;* халықтың ақшалай шығыстары мен жинақ ақшалары;* жан басына шаққандағы ақшалай табыстар;* қолда бар нақты ... ... ... ... есептелген жалақы;* тағайындалған айлық зейнетақының орташа мөлшері;* халықтың ақшалай табысының ... алу ... жан ... шаққандағы ақшалай табыс деңгейі бойынша халықты бөлу;* халықтың әр түрлі ... ... ... ... ... көлемін * бөлу;* халық табысының саралану коэффициенттері, табыстарды шоғырландыру * коэффициенті (Джини ... ... ең ... деңгейі;* табысы күнкөрістің ең төменгі деңгейінен төмен халықтың саны, табыс тапшылығы. түсінігінің өте ... мен көп ... ... ... маңыздылығында болып табылады. Олай болса, зерттеліп отырған экономикалық категорияның әлеуметтік астары ... аз ... ... ... ең ... ... ... мен жұмысшылардың, зейнеткерлердің, жанұяның және нақты адамның өмір сүру деңгейлерін қарастырады. Аталғандарға көрнекілік беру үшін оларды топтастырып, ... ... ... Ол ... сызбада. Қоғам деңгейлеріТабыс мөлшерлері бойынша халықтың әлеуметтік топтары:(тым кедейлер, кедейлер, орташа ... ... ... түрі мен ... ... бойынша халықтың әлеуметтік топтары: жұмыс берушілер, жұмысшылар, әскерилер, зейнеткерлер, студенттер және т.б.Әкімшілік-территориялық деңгейЖалпы қоғам деңгейінде (мемлекет) Республикалық деңгейде (аймақтар, облыстар)Жергілікті ... ... ... 1  - ... ... саралау сызбасы Ескерту  - сызбаны құрастырған авторОсылайша, біздің ойымызша,  - адамның тұтынуға байланысты игіліктерін қанағаттандыру мақсатында біріңғай ... ... ... өмір ... ... болып табылады.  Осы пікіріміз дәлелді болу үшін келесі ... ... жөн ... ... ... ... ... анықтайтын қоғамдағы орны (достар, қоғамның түрлі әлеуметтік ... ...  және т.б. ... ... өмірінеыңғайлылық беретін тұтыну жиынтықтарының дәрежесі мен даму деңгейі: еңбек және демалыс сапасы, жеке және ... ... ... орта ... діни-рухани қажеттіліктер және т.б.Өмір сүру деңгейі:тұтынулар жиынтығы мен оның даму деңгейі (табыстар, баспана, азық-түлік, ең ... ... ... денсаулық, қажетті қызметтер)Сурет 2  -  Өмір сүруде адамның әл-аухат құрылымыЕскерту  - сызбаны құрастырылған авторСонымен бірге, республикамызда өмір сүру ... ... үшін 11 ... әлеуметтік-экономикалық индикаторлар негізге алынады, олар* үй шаруашылықтарың жалпы түзетілген табысы: халықтың жан басына шаққандағы жалпы түзетілген табысы және жан ... ... ... ішкі ... үй ... нақты түпкілікті тұтынуы: жан басына шаққанда және өткен ... ... жан ... ... ... ... ... жан басына шаққандағы халықтың нақты қолда бар ... ... ... ... ... айына 1 жұмысшының атаулы жалақысы;* өткен жылға пайызбен 1 жұмысшының ... ... ... айлық зейнетақының орташа мөлшері;* өткен жылға пайызбен зейнетақының нақты мөлшері;* айына жан басына шаққандағы күнкөріс шегі;* айына ... ... ең ... мөлшері;* айына зейнетақының ең төменгі мөлшері.Халықтың өмір сүру деңгейін анықтау күрделі процесс, әйтседе,  ... ... ... ... ... мен ... құрылымын, табыс бойынша саралануын, әр түрлі әлеуметтік топтар табысының сатып алу қабілеттілігін, материалдық игіліктер мен қызметтерді ... ... ... есепке алу маңызды. Аталған көрсеткіштерді талдау негізінде өмір сапасы мен оның деңгейін толық және ... ... ... ... өмір сүруді бағалайтын нақты көрсеткіштер жүйесі қалыптасады.Логикалық бірізділікпен қалыптасқан осы жүйе ... ... ... ... ... ... ... халықтың шығыстары мен тұтынуы;* жинақталған мүлік пен тұрғын-үй;* әлеуметтік қорғау жүйесі;* әлеуметтік сала;* қоршаған орта;* ... ... ... келіп, бастапқыда айтып өткеніміздей,  құраушы бөлігі әлеуметтік тұрғыдағы мәселелер туындайды. Дәлірек айтқанда,жоғарыда келтірілген көрсеткіштерді талдау арқылы халықтың  ... ... ... және мемлекет тарапынан қолдауға ие болады. Кеңірек аша айтатын болсақ, ... ... ... қорғау жүйесі қалыптасады. Ол:* әлеуметтік қамсыздандыру;* зейнетақыны, жәрдемақыны, қарттарға, балаларға, ... ... ... беру ... сипаттайтын көрсеткіштер кешенін қамту;* ең төменгі: күнкөріс деңгейі (кедейшілік шегі), тұтыну бюджеті, жалақы, ... ... ... ... алу қабілеттілігі, зейнетақының сатып алу қабілеттілігі, кедейшілік коэффициенті мен деңгейі, табыс тапшылығы, кедейшіліктің әлеуметтік портреті сияқты индикаторлардан тұрады. ... ... ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейін арттыру, өмір сапасын көтеру.Әлеуметтік сала көрсеткіштері адамның өмір сүру деңгейін ғана емес, ... ... өмір ... да ... Олар ... ... беру (мектепке дейінгі, жалпы білім беру мекемелерінің, бастауыш, орта және жоғары кәсіби ... ... ... ... беру мекемелерінің қызметін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі);* мәдениет пен өнер (мәдениет пен өнер мекемелерінің жұмысын сипаттайтын, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... жүйесі);* денсаулық сақтау (денсаулық сақтау статистикасының, халықтың ауыруының, мүгедектіктің, өндірістік жарақат алудың көрсеткіштер жүйесі);* туризм, демалу, дене ... және ... ... мекемелердің, демалыс және туризм мекемелерінің, спорттық мекемелер желісінің жағдайын, дамуын және пайдалануын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі);* коммуналдық шараушылық ... ... ... ... қонақ үй және басқа да жабдықталуымен қамтамасыз ететін кәсіпорындар мен мекемелердің өндірістік қызметін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі);* ақылы қызметтер (халыққа әр ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі: тұрмыстық қызметтер, жолаушылық көліктер, байланыс, құқықтық қызметтер, банк ... және ... ... ... ... ... талдауды қорыта келе, өмір сүру деңгейін жақсартудың түпкілікті ... өмiр ... ... екендігі негізделгендігіне көз жеткіздік. Өмір сапасының интегралды индикаторларымакроэкономикалық көрсеткіштерден ... ... ... ... ... жақсы өмір сүру халінің негізін құрайды. Халықтың ақшалай табысы, олардың деңгейі, құрылымы, алу көздері және ... ... ... ... және ... жағдайының маңызды көрсеткіші.Cоңғы жылдары қазақстандықтардың ақшалай табысының нақты және атаулы динамикасы тұрақты өсіп келеді. ... ... ... ... ... ... ... ақшалай табысы жыл сайын 21,7% -22,3%-ға, ал осы мерзімдегі нақты ақшалай табысы 47,2%-ға өсті. 2008 жылы ... адам ... ... ... ... ақшалай табысы 30842 теңгені құрап,өткен жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... осы жылдар аралығында былайша келтіруге болады. Сурет 3 - Халықтың  табыс құрылымы, %Суреттен көріп отырғанымыздай, еңбекпен табылған табыстың үлес ... ... ... ... 2004 жылы ол ... табыстардың ішінде 76% болса, 2008 жылы 82% (ақшалай динамикасы осы жылдарда 28329 және 60805 тенге). Ақшалай көрінісінде үлкен алшақтық айқын ... ... ... ... жұмыспен қамтылған халықтың жалдамалы бөлігі 66%-ды құрайды (5 199 400 адам). Осы категория зерттелініп отырған өмір сүру ... мен ... ... және ... ... табуда негіз болатындығын ескерсек, онда келесідей мәліметтерді келтіру жөн.   Кесте 1  -  ... ... ... ... ... жалдамалы жұмысшылардың табыс серпіні жылдар:20042005200620072008Есептелген орташа айлық жалақы (республика бойынша), теңге2832934060407905242960805Өткен жылмен салыстырғандағы пайыздық ... ... ... орта ... ең ... ... теңге660081009200975211270Жалақының күнкөріс шамасына қатынасы  -  есе, оның ішінде:5,25,64,85,44,9- өнеркәсіпте6,36,95,96,36- ауыл шаруашылығында2,22,52,22,52,5Ескерту: кесте ҚР Сатистика агенттігі мәліметтері ... ... ... ... ... орташа айлық жалақы, жалақының орта жылдық ең төменгі мөлшері көрсетілген 5 жыл ішінде 2 есеге өскен. ... ... ... қатынасы 2004 жылы  -  5,2, 2006 жылы -  5,4 және 2008 жылы 4,9 есе болды. Оның ішінде ... ... ... ... ... 6 есе, ауыл ... ... 2,5 есе айырмашылықты көрсетеді. Бұл жалпы алғанда бірқалыптылықты сипаттайды және осы жерде біздің талдау жұмыстарымыз мемлекеттік реттеу объектісі болып ... ... ... ... ... дайындалды. Мемлекеттік реттеуге тек бюджет саласы жұмысшыларының жалақысы жатады, оның орташа көлемі 2008 жылы республика бойынша орташа жалақыдан 37%-ға артта ... ... ... ақы ... ... ... мен окладтар нарықтық экономика принциптерінесәйкес келмейді әрі жұмысшыларды жоғары өнімді және ... ... ... да. ... 2008 ... 6 ақпанындағы Қазақстан халқына арналған Жолдауында айтылғандай, орта мерзімді кезеңде бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысы 2012 жылы 2008 ... ... 2 есе ... ... Оның алғашқы нәтижесі 2009 жылдан бастап бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын 25%-ға өскендігінен көрінді. ... ... ... ... ... өмір сүру үшін ... ... осы салаеңбеккерлері негізгі жұмысынан басқа қосымша табыс көздерін іздеуге мәжбүр.Жалдамалы жұмысшылармен бірге еңбекпен қамтылғандардың екінші ...  -  ... ... ... Олар ... сауда, қызмет көрсету және шағын кәсіпорындарында еңбек ... 2003 жылы осы ... 2 755 600 адам ... ... 2008 жылы 2 657 800 адам (97800 ... кеміген). 	Сурет 4  -  Ең төменгі жалақы, зейнетақы, ... ... ... көріп отырғанымыздай, 1999 жылы ең төменгі жалақы  -  2605 теңге, ең төменгі зейнетақы  -  3000 ... ... 3394 ... ... 2004 жылы  -  ... 6600 ... 2800 ... 5394 теңге, ал 2010 жылға үкімет аталған көрсеткіштердің ішінде  ең ... ... мен ... ... ... бірдей етіп бекітті, ол 14 952 теңге. Орташа жалақыға ... ... ол 1999 - 2009 ... ... 11 864 теңгеден, 60805 теңгеге дейін өскен (өсу қарқыны 5,1 есе). Бұл 10 жыл ... ... үшін ... ... ... 10 жыл ішіндегі ақшалай айырмашылықтың 48941 теңге болатынын ескерсек, ол әр жылға 4894 теңгені құрайды, ал экономикалық өсу көрсеткіші ... ішкі ... ... ...  ол 1999 жылы 2 016 456,3 млн. ... 2008 жылы 16 052 919,2 ... ... өскен, айырмашылығы 14 036 462,9 млн. теңге. Халық санында осы ... ... 874 900 ... ... ... жан ... ... ЖІӨ-ді алатын болсақ, ол 1999 жылы 135 075 теңге, ал 2008 жылы 1 024 175,1 ... ... ... халықтың өмір сүруі деңгейі жөнінде нақты көрініс ... ... ... ... салалық және аймақтық құрылымын қарастырсақ, өзгерістің нақтырақ сипатын көруге болады. Бүгінде Қазақстандағы атаулы жалақының салалық және ... ... ... ... бар. Оның ең ... ... қаржы саласында қалыптасқан (138544тг. - 2008ж.), ең төменгі мөлшері  -  ауыл шаруашылығында (28894 тг.) және ... ара ... 5 ... ... Ал, ... ... ең жоғары жалақы батыс өңірлерінің үлесіне тиеді,керісінше, ең төменгі  -  ... ... және ... ... тән үрдіс. Мәселен, 2008 жылы Жамбыл, Солтүстік Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан облыстарында орташа жалақы 40 мың теңгеден сәл артық ... ... мен ... ...  -  ... 114 мың және 98 мың ... аралығында.Республика бойынша, 2008 жылы жалдамалы жұмысшылардың 17,6%-ы 75 мың ... ... ... ... ... ... 7 есе ... Олар қаржылық қызмет, кен өндіру өндірісі, ауа және су көліктерінде жұмыс істейтіндер. Ал қалған 82,4% ... ... ... ... 35  -  75 мың ... аралығында болса, 41%-ының табысы 37 мың теңгеден төмен ... ... ... ... көрсету саласында жұмысшылар, олардың табысы күнкөріс деңгейінен небары 3 есе артық. Осы ... ... ... ... ... қалыптастыру және оны жүзеге асыруға деген қажеттілік туындайтындығын көреміз. Ондағы басты мақсат мемлекеттің әлеуметтік сала деңгейін дамыған елдердің қатарына дейін ... ... ... ... ... ... ... стандарттың негізі  -  еңтөменгі күнкөріс деңгейі мен айлық есептік көрсеткішін айқындау қажет, себебі, ... ... ... ол ... ... ... Бұл ... нәтижесі күнкөріс деңгейі мен айлық есептік көрсеткішкетікелей байланысты. Осы заңды қажеттілік кедейшілікті жою ... ... ... Ал, ... ... ... ... толық шешімін тапқан жоқ деп айтуға негіз бар. Нақты статистикалық мәлімет көздеріне ... ... көз ... ... ... ... орын ...  Кесте 2 - Қазақстан Республикасында 2004-2008 жылдар аралығында ... ... жыл 2004 ... ... ең ... деңгейінің шамасы (айына орта есеппен жан басына ... ... ... ... ең ... ... ... шамасынан төмен халық үлесі, %	33,912,135Азық-түлік қоржынының құны (айына орта есеппен жан басына шаққанда), теңге37997418195,2Тұтынуға жұмсаған табысы азық-түлік қоржыны құнынан төмен ... ... ... ... ... табыстары, %113,8103,490Ескерту  - ҚР Сатистика агенттігі мәліметтері негізінде дайындалдыТұтастай алғанда, ... ... ... ... жұмсаған табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінің шамасынан төмен халық үлесі 33,9%-дан 12,1%-ға дейін,  тұтынуға ... ... ... ... ... ... ... үлесі 6,3%-дан 1,2%-ға дейін азайған. Бұл қуантарлық жағдай болса, керісінше, ... ... ... ... үлес ... ... 103,4%-ға дейін төмендеп, өткен кезеңнің тек 90%-ын ғана құраған. 	Осыдан келіп, жоғарыда атап өткен кедейшілікті жою мақсатында алғышарттардың ... ... ... болады. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 02.12.2005 жылы №307/1 және ... ... ... ... ... жылы №194 "Ең ... күнкөріс деңгейінің шамасын есептеу ережелерін бекіту туралы" бірігіп қабылдаған бұйрығы ... 2006 ... 1 ... ... ... қоржынына 43 тамақ өнімдері атауынан тұратын жаңа жиынтық енгізілді. Азық-түлік қоржынының құрамы өнімдердің ... ... ... ... және ол ең ... ... деңгейі шамасының 60%-ын құрайды. Халықтың тұтыну деңгейі тікелей ... мен ... ... ... Соңғы жылдары халықтың ақшалай шығыстар серпінінің де тұрақты өсуі байқалды, ... ... ... жүргізілген зерттеу деректері айғақ. 2008 жылы бір ай ішіндегі орта есеппен жан басына ... ... ... 2006 ... ... ... 2001 жылмен салыстырғанда 2,4 есе өсіп, 18324 теңгені құрады. Әйтседе, шығыстардың құрылымы айтарлықтай өзгерген жоқ.  ... ... ... ... алу мен ... төлеудің үлес салмағы барлық жұмсалған ақшалай қаржының орта есеппен 87%-ын, салықтар  -  6%, басқа да ... ... 8% ... ...  3  -  ... ақшалай шығыстарының құрылымыКөрсеткішжылдар:2005 2008 Орта есеппен жан басына шаққанда,жылына,  тг.Үлес салмағы,%Орта есеппен жан ... ... ...  ... ... ... - барлығы89997100219883100Тұтыну шығыстары852329520469994,2Азық-түлік тауарларға38928438982341,2Азық-түлік емес тауарларға25048295985526,5Ақылы қызметтерге21256235502126,5Салықтар, ... ... да ... ... ... ҚР ... агенттігі мәліметтері негізінде дайындалдыХалықтың ақшалай шығыстары 2005-2008 жылдарда тұтыну шығыстары (95% және 94,2 %), оның ішінде, азық-түлік тауарларына 43%, және 41,2%, ... емес ... және 26,5%. ... ... өзін жеке алып ... ... оны құраушы азық-түлік, азық-түлік емес тауарлар, ақылы қызметтер құрамы мен үлес салмағы әралуан.Сурет 5  -  ... ... ... ... ... құрылымында осы жылдар аралығында айтарлықтай өзгеріс байқалмасада, ақшалай көрінісінде едәуір алшақтық бар, 2005 жылы  ... ... 38 928 ... болса, 2008 жылы 89 823 теңгені құрап (айырмашылығы 50 895 теңге немесе 2,3 есе ... ... емес ... 25 048 теңге болса, 2008 жылы 59 855 теңге (+34807 теңге, 2 есеге өскен), ақылы қызметтерде де осындай. Отбасы бюджетінде ... ... ... ... оның ... ... жөнінде ақпар береді. Халықаралық статистикаға сәйкес, отбасы табысының 50%-ы азық-түлікке жұмсалса, онда ... ... деп ... ... тауарлары халықтың барлық топтарының тұтынуының басты элементі болып табылады. Олардың қала және ауыл тұрғындарының тұтыну шығындарының ... үлес ... ... ... ... 6  -  ... тауарларының үлесі, %Жеке тұтынуға азық-түлік өнімдерін пайдалану шығындары, барлық шығындардың төрттен бір бөлігіне келеді. Сонымен бірге, кедейлер мен ... қала және ауыл ... ... ... өте ... емес. Сонымен ойымызды қорыта келе, кедейшілік көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... ... барған сайын азаюы экономикалық оң нышан әрі оған келесі сурет  мәліметтерді де дәлел.  Сурет 7 - Табысы күнкөріс ... азық - ... ... ... ... ... үлесі, %2002-2008 жж. табыстары күнкөріс минимумының шамасынан төмен халықтың үлес салмағының айырмашылығы 32,4%-дық пункт. Табыстары азық  -  ... ... ... ... ... ... ... 12,6% төмендеген.Әлеуметтік саланың қамтитын объектілері жөнінде бірқатар мәліметтерді жоғарыда атап өткенбіз. Осы сала мәселелерінің шешімін таппай келе жатқандығына ықпал ... ... ... саналады, атап айтқанда: халықтың тұрғылықты жерлерінде жұмыс орындарының жоқтығы; жұмыс іздеу мен ... ... ... ... ... ... және ... ресурстарға шағын және жеке кәсіпкерлердің қол жеткізуіндегі қиындықтар,осы инфрақұрылымды қолдау тетіктерінің мардымсыз дамуы; шағын кәсіпкерлік субъектілерімен заңда қарастырылған өз ... мен ... ... ... ... ... ... әкелуге бақылаудың нашарлығы; аз қамтылған азаматтарға әлеуметтік көмекті іске асыруда ... ... ... ... халық арасында нақты мұқтаж адамдарды табу мониторингінің дәл ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... зерттеу объектіміз халықтың  анықтау үшін жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... сақтау мен білім беру салаларының даму мәселелеріне тоқталу дұрыс.Нарықтық экономикаға көшу жылдарында денсаулық сақтау саласыда маңызды өзгерістерге ұшырады. Қазіргі ... ... ... ... институционалдық тұрғыда өзгеріп, кадрлық әлуеті дамып, сапалы медициналық қызмет көрсету деңгейіне көтеріліп келеді. Оған дәлел, Қазақстанда ... үш ... ... туу ... 13%-ға ... жалпы өлім деңгейінің тұрақталуы, тиісінше халықтың табиғи өсу ... 1,6 есе ... Бұл ... ... ... сақтау объектілерін жекешелендіру мен жекеменшік мекемелердің ашылуымен сипатталады. Алайда, төменде келтірілген кесте ... ... 17 жыл ... орта және ... ... медициналық қызметкерлер, емдеу мекемелері, емдеу орындары санының және т.б. көрсеткіштер деңгейінің үздіксіз ... бара ... ... Бұл халықтың ауру-сырқау деңгейінің біртіндеп өсуіне басты себептер деп те ... ... 4 - 1991 - 2008  ... ... денсаулық сақтау жүйесі дамуының негізгі көрсеткіштеріжылдар:2008 жылды 1991 жылға пайызбен шаққанда2008 жылды 1998 жылға пайызбен шаққанда199119982008123456Барлық мамандықтағы дәрігерлер саны, мың ... ... ... қызметкерлер саны, мың адам 198,9120,4131,766,2109Емдеу мекемелерінің саны, мың 1805991104158105Емдеу орындарының саны, мың230,4123,5120,852,498,7Кестедегі талдау көрсеткендей, республиканың денсаулық ... ... ... ... ... ... ... келесі себептер жатыр: жеке және сақтандыру медицинасына қажетті заңдық - құқықтық база мен ... ... және ... ... алдын ала жасамай көшу;  қағидасына  қағидасына аяқ асты өту, яғни дәрігерлік лауазымдар мен емдеу орындарының қысқаруы; медицинаның жеке ... ... ... ... ... ... мен сапасының төмен болуы; сол салада жұмыс істейтін  ... ... ... дәрігерлік сақтандыру қорының, мемлекеттік және жергілікті бюджеттер тапшылығы; отандық фармацевтика өнідірісінің өнімдеріне жоғары баға деңгейі ... ... ... және т.б. ... беру ... өзгерістерреспубликаның жоғары білім беру жүйесіндегі жекеменшік жоғары оқу орындарының көбейуімен, ... ... оқу ... ... ... ... ... болуымен сипатталады. Бірақ, бәсеке жағдайында халықтың сапалы білім беру қызметтеріне сұранысының өсуімен білім және ғылым Министрлігі ... ... ... ... көптеген жекеменшік жоғары оқу орындарының жұмыс істей алмауына және білім беру қызметтерін тоқтатуға әкелді. Мәселен,	2004 жылдан 2008 жылға ... ... саны 95-ке ... ...  ... оқу ...  -  33-ке ... қысқарған. Ал, күндізгі жалпы білім беру мектеп саны 416-ке қысқарған. Білім беру жүйесі дамуының аймақтық ерекшелігі ... ... ... ... ... астана мен әкімшілік қалаларға келеді. Астана мен Алматы қаларында осы аймақта ... ... ... ... үлесі тиісінше 20,9 % және 29,4 % құрайды (салыстырмалы ... ...  -  ... ... ... 12,4 %). ... Республикасында зейнетақымен қамтамасыз етудің көп деңгейлі жүйесі қолданылады. 2005 жылы бірінші (базалық) деңгейді құрайтын базалық зейнетақы төлемінің енгізілуі егде ... ... ... маңызды шара болды. 2008 жылдан бастап оның ... ең ... ... ... 40% ... ... және осы ставканы 2011 жылға дейін сақтау көзделуде. Зейнетақымен қамтамасыз етудің екінші (міндетті) деңгейін 1998 ... 1 ... ... ... ... бар жағдайда ынтымақтастық жүйеден төленетін (мемлекеттік бюджет) және жинақтаушы зейнетақы қорларынан міндетті зейнетақылық жарналар есебінен ... ... ... ... 1,6 млн.-нан астам зейнеткерлер төлем көзі республикалық бюджет болып табылатын ортақ негізде зейнетақымен қамтамасыз етіледі. Зейнетақы ... ... ... жыл ... ... ... ... отырып жүзеге асырылады. Соңғы 9 жылдың ішінде (2000-2009жылдары):* зейнетақының ең төменгі мөлшері базалық ... ... ... отырып 4,4 есе (3500 теңгеден 22493 теңгеге дейін) артты;* зейнетақылық төлемдердің орташа мөлшері ... ... ... ... ... 5 ... артық (4462 теңгеден 22493 теңгеге дейін) өсті;* ең жоғары зейнетақылар 4 есе (8156 ... 32121 ... ... ... 8  -  ... ... ... (қосымша) деңгей  -  ерікті және ерікті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен төленетін зейнетақылар.Жинақтаушы ... ... ... ... көп ... бола ... ... (берілген баға бойынша зейнетақы жарналарын аударудың 40 ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорларынан төленетін зейнетақылар мөлшері мардымсыз.Аз қамтамасыз етілген азаматтарды әлеуметтік қорғау шаралары да мемлекеттің тікелей реттеу объектісі болып табылады. Осы ... ... яғни ... ... ... алушылар санының азайып келе жатқандығын кесте мәліметтерінен байқауға болады. Мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж халықтың ең ... ... ...  - ... ... ... ... көмекті алушылардың жартысынан көбін құрайды), оқитын жастар, ... мен ... ... ... ... ... жалпы саны бойынша ең жоғары үлес балалардан тұрады, ол 60,5% - 147,9 мың адам санымен, баларға қарау бойынша қамтылған ...  -  11,8%, ... - 9,2%, ... ... қамтығандар - 9,5%, зейнеткерлер  -  0,5%.Кесте 5  -  Республика бойынша әлеуметтік ... ... ... алушылары өзгерісіЖәрдемақы алушыларжылдар:2008ж.2004ж.%-бен20042005200620072008Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алушыларының саны, мың ... ... ... ... ... мың ... ... бойынша395,1403,4406,5408,0423,0107асыраушысынан айрылу бойынша373,6355,3342,6324,0315,584,4Ескерту  - Кесте ҚР Сатистика агенттігі мәліметтері негізінде әзірленді.Атаулы әлеуметтік көмектің орта айлық ... 2004 ж. 762,3 тг. 2008 ж. 1149,5 тг. ... ... ... ... барлық түрлерінің арасында 90,9% ауылдағы атаулы әлеуметтік көмекке келеді. Еңбек ету қабілетінен ... және ... ... жағдайда әлеуметтік қорғау, ана мен баланы әлеуметтік ... ... ... ...  -  ... ... бар ... Әлеуметтік жәрдемақы алушылар саны 2008 жылы 2004 жылмен салыстырғанда 33,9 мың адамға немесе 4,3%-ға қысқарған, соның ішінде, асыраушысынан айрылу ... ... Ал ... бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алушылар санының өсуінің жағымсыз ... ... 2004 ... 2008 ... ... бұл ... 27,9 мың адамға көбейген немесе 7%-ға көтерілгенін кесте мәліметтерінен көруге болады. ... ... ... ... ... ... ... шешілуі кезек күттірмейтін өзекті мәселелерді есепке алып, әлеуметтік саладағы басым бағыттарды анықтауы шарт. ҚорытындыХалықтың өмір сүру ... ... ... астарын зерттеу барысында диссертациялық жұмыстың мақсаты мен міндеттеріне қол жеткізе ... ... және ... мәні бар ... әзірленді.1.  Халықтың өмір сүру деңгейі  -  ... ... ... ... ... ... ... оның құрамындағы әлеуметтік топтар мен үй шаруашылықтарының табыстарын, халықты әлеуметтік қамсыздандыру, материалдық игіліктер мен ... ... өмір сүру ... ... көрсеткіштерді зерттеу жөн. Зерттеу нәтижесі табыс көрсеткіштерін тұтыну деңгейі бойынша салыстыру және ... ... ... бірдей өмір сүру жағдайын қамтамасыз етпейтінін көрсетті. 2. ... ... өмір сүру ... мен сапа ... мен индикаторлар жүйесі анықталды.Осыған орай, көрсеткіштер жүйесінде адамның өмір сүруін қамтамасыз ... ...  -  ... пен ... еңбек және жұмыспен қамту, білім беру, тұрғын үй-коммуналдық секторы, экологиялық ортамен шектелмей, ... ... ... ... ... жарамдылығы, жалдамалы жұмысшылар мен өзін-өзі еңбекпен қамтушылар, орта тап, ауыл халқының өмір сапасы мен деңгейін де анықтаудың маңыздылығы ... ... ... мен ... ... ең аз ... деңгейінен төмен табыс алатын халық, азық-түлік қауіпсіздігі, әлеуметтік саланың даму көрсеткіштері, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету) ЖІӨ-ге шаққандағы үлес салмағы -негізгі көрсеткіштер жүйесінде нақтыланып, логикалық тізбектілік пайда болды.4. Өмір сүрудің ең ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелеріне сәйкес өзгерту жөніндегі біздің ұсыныстарымыз төмендегідей:* азық-түлік өнімдерін тұтыну көлемін тамақ ішудің тәуліктік рационын 2400-2500 ккал-ға дейін жеткізу ... ... және ... ... ... емес ... кететін шығындар үлесін кем дегенде екі есеге дейін арттыру, бұл өмір сүрудің  ең ... ... ... емес бөлігіне бірінші кезектегі заттарға және киім мен ... ... ... да енуін көрсетеді. Экономикалық өсу мен халықтың нақты табысы артса, тұтынушылық шығындар құрылымында азық-түліктік емес тауарларды және ... ... ... * ... көрсету шығындарының үлесі 30%-ға дейін көтерілгендігі, азық-түлік және тұрғын үй-коммуналдық қызмет ... ... ... ... әр түрлі әлеуметтік топтарының өмір сүру сапасы мен деңгейін бағалау үшін олардың әлеуметтік-экономикалық әлеуетінің сапасын бейнелейтін көрсеткіштер тізбегі әзірленді. ... ... ... түрлі категорияларына  сәйкес халықтың тұтынушылық бюджетінің табыс деңгейі, тұтынушылық шығындағы тамақтың үлесі салмағы, оның ... ... мен ... ... ... ... белсенді халық саны және басқалардан құралатындығы нақтыланды. 6. Халықтың әр ... ... ... өмір сүру ... мен ... ... және ... үшін тұтынушылық бюджет жүйесін пайдалану қажеттілігі негізделді, ... ... ... мен ... көптеген әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді есептеуге бастапқы негіз болып табылады. Тұтынушылық бюджет адамның негізгі материалдық, әлеуметтік және рухани ... ... ... ерекшеленеді. Ол ең төменгі өмір сүру деңгейі  -  ... ... ... ... айқындап,материалдық, әлеуметтік және рухани игіліктер мен қызметтерді тұтынудың қолайлы деңгейін бейнелеп, адамның қажеттіктерін қанағаттандыруды қамтамасыз етеді.Осылайша, әлеуметтік сала тек ... қана ... ... ... ... ... мен ... де тұтыну деңгейін бейнелейтін ерекше объект.7. Макроэкономикалық тұрақтылық сақталып, нақты табыстар өскен сайын ... ... ... дамыту жөніндегі міндеттерді шешу үшін әлеуметтік минимум болып есептелетін жаңа тұтыну стандартын қолдануға біртіндеп көшу оң ... ... ... ... ... тұрғын үй-коммуналдық, көлік және қызметтің басқа да түрлері тарифтерінің тұтынушылық бағаларының үнемі өсуі тұтыну ... ... ... және оның ... ... Сол ... оның құрамына міндетті төлемдерден бөлек олардың жаңа ... ... ... туындайды. Әлеуметтік минимумды пайдалану тек тұлғалық және ақыл-ой шығындарының ... ... үшін ғана ... ... қатар адамның әлеуметтік ұдайы өндірісі, оның әлеуеті сапасының дамуы мен артуы, өмір сүру деңгейін көтеру жөніндегі орта мерзімді бағдарламаларды ... ... ... ... бұл ... ... ең төменгі өмір сүру минимумына қарағанда неғұрлым жоғары деңгейлі норматив болып есептеледі. Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған жұмыстар ... ... өмір сүру ... мәні және ... //  атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары жинағы. Алматы: ҚазҰТУ, 2007.- 154-157 б.- 0,18 б.б.* Халықтың өмір сүру ... ... ... //  атты ... ... конференция материалдары жинағы. Алматы: Халықаралық бизнес Университеті.  2007.- 76-78 б.- 0,37 б.б.* Қазақстан Республикасындағы халықтың ... ... және оның ... мәні // ... ... ...  ... ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары жинағы.4 бөлім. Алматы: Экономика, 2008. 28-34 б.- 0,40  б.б.* Халықтың өмір сүру ... мен ... ... талдау // ҚазЭУ хабаршысы. 2008.  № 6- 335-340 б.- 0,75 б.б.* Өмір сүру  деңгейін көтеру және халықтың ортатабысты ... ... //  ... ... ... экономический журнал. Бишкек қ. 2009. № 5- 150-153 б.- 0,37 б.б.* ... өмір сүру ... ... // ҚазЭУ хабаршысы. 2009.  № 5- 73-79 б.- 0,44 б.б.* Қазақстан Республикасындағы халықтың өмір сүру ... ... ... // ... 2009. № 4- 153-155 б.- 0,37 б.б. * ... ... іске асыру механизмдерін реттеу жолдары  // ҚазЭУ хабаршысы. 2009.№ 6- ... 0,43 б.б. ... ... диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук по специальности ... и ... ... ... Майра МаратовнаСоциально-экономичсекие аспекты повышения уровня жизни населенияПредметом исследования ... ... ... ... ...  уровень жизни населения. Объектом исследования является уровень жизни населения Казахстана и влияющие на него социально-экономические условия.Цель исследования состоит в ... ... ... ... рекомендаций по повышению уровня жизни населения. Теоретической и методологической основой диссертационного исследования являются работы ... и ... ... ... ... ... уровня жизни населения. Кроме того, использованы директивные и законодательные акты Республики Казахстан, Указы Президента, Постановления Правительства, отечественные и зарубежные методологическо-справочные ... ... ... и ... официальные документы.В качестве информационной и аналитической базы в работе использованы официальные данные ... ... ... по ... ... ... и социальной защиты населения, Управления занятости и социальных программ г. Алматы.Научную новизну представляют следующие результаты исследования:* углублены и ... ... ... ... ... ... в ... системе жизнедеятельности людей;* обоснована и систематизирована система показателей, определяющих уровень жизни населения;* выявлены возможности повышения уровня развития и степени ... ... ... ... в ... ... ... здоровье и образовании;* предложены научно-обоснованные рекомендации обеспечения и повышения уровня жизни населения, посредством целенаправленной социальной политики. Апробация результатов исследования. ... ... ... ... ... и ... ... докладывались и обсуждались на международных и региональных научно-практических конференциях. Теоретические разработки и практические выводы ... ... быть ... в экономических вузах республики для преподавания дисциплин по специальности , .Практическая ... ... ... в ... конкретных предложений и рекомендаций по повышению уровня жизни населения.Результаты, ... в ... ... ... ... ... состояние и дальнейшее развитие социальной защиты населения. Научные идеи, теоретические положения и выводы, ... ... ... ... ... автором в конкретных рекомендациях и предложениях по социальной политике государства. Публикации.  Потемеисследования ... ... 8 ... ... ... объемом 3,31 п.л.RESUMEof candidate's thesis forsubmitting scientific degree of candidate of economic science on a ... 08.00.05 - ... and ... ... ... ...  -  economic aspects of ... degree of population liveThe subject of research ... set of ... ... which reflect standard of ... object of research is the standard of living of the ... of Kazakhstan and social-economic conditions, which influence to them.The purpose of researchis working out of theoretical ... ... ... about improving standard of live of the population.The theoretical and methodological basis of the given research are the works and ... papers of national and foreign ... in the sphere  of ... standard of live of ... as well as legal acts, Decrees of the President, the Governmental order, national and foreign methodological materials, government programs and other official ... an ... and ... base here used official dataof ... Agencies of Republic ... ... of Labour and Social Protection of the population, Department of employment and social programs of Almaty city.Scientific novelty is ... by ... results of ... deepened and ... the ... aspects of a standard of living of the population in the general system of life abilities;* proved and systematized the ... system of the defining a standard of live;* revealed ... of ... and level of ... ... of ... of the ... of Kazakhstan in incomes, a food, habitation, health and formation;* offered the scientifically-proved recommendations of maintenance and increase of a standard of living of the ... by means of ... social ... of research results. The basic results of the ... researches and the offers were reported and discussed at the international and regional scientifically-practical ... ... workings out and ... ... of the ... can be used in economic high schools of republic for teaching of ... for ... , .The practical significance of dissertational research consists of working out specific proposals and recommendations about ... a standard live of the ... received results in ... work, will allow to estimate ... a ... and the further development of social protection of the ... ... ideas, ... ... and the ... making ... ... of research are embodied by the author in concrete recommendations and offers about state social policy. ... 8 ... works in total amount 3,31 ... to the research work.  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Қазақстан халқының табысы және оның түрлері19 бет
Өмір сүру деңгейі мен сапалы өмір сүру әлеуметтік – экономикалық талдаудың негізгі категориялары26 бет
XХ ғ. батыс философиясы, экзистенциализм8 бет
Адам даму индексі және оның негізгі көрсеткіштері6 бет
Адам даму индексі және оның негізгі көрсеткіштері. Адам потенциал индексінің көрсеткіштері9 бет
Адам дамуының аймақтық аспектісі5 бет
Адам организіміне қауіпті әсер ететін факторлар14 бет
Адамдардың денсаулығына әсер ететін негізгі факторлар8 бет
Валеология ғылымы жайлы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь