Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдау мазмұны және әдістері


Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдау мазмұны және әдістері
Нарықтық қатынастары жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер және басқа да контрагенттер алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас бұрын , "қаржылық жағдай дегеніміз немесе "қаржылық жай-күй" дегеніміз не, соны анықтап алғанымыз жөн. Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақытылы өтеу үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Қаржылық талдаудың алты негізгі әдісі бар:
1) көлденең талдау;
2) тікелей талдау;
3) трендтік талдау;
4) салыстырмалы талдау;
5) Факторлық талдау;
6) Қаржылық коэфиценттер әдісі.
Көлденең (уақытша) талдау – есеп берудің әрбір позициясын өткен кезеңімен салыстыру. Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік есептің түрлі баптарының абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларын анықтауға мүмкіндік береді.
Тікелей (құрылымдық) талдау - әрбір есеп позициясының жалпы нәтижеге тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды қаржылық көрсеткіштердің құрылымын анықтау. Ол жалпы баланс немесе оның бөлімдері бойынша қорытынды көрсеткіштегі жеке баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік береді.
Тікелей және көленең талдаулар бірін-бірі толықтырып отырады. Сондықтан да есептік бухгалтерлік үлгі құрылымы секілді оның жеке көрсеткіштерінің динамикасын да сипаттайтын кестелерді жиі жасайды.
Трендтік талдау – барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл деңгейінен, бірқатар жылдар көрсеткіштерінің салыстырмалы ауытқуын есептеуге негізделеді. Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір есеп позициясын бір қатар өткен кезеңдермен салыстыру салыстыруды және трендті, яғни жеке кезеңдерді дербес ерекшеліктері мен кездейсоқ әсерлерінен тазартылған көрсеткіш динамикасының негізгі тенденциясын анықтауды көрсетеді. Трендтің көмегімен болашақтағы көрсеткіштердің мүмкін болатын маңызы қалыптасады, ал одан кейін перспективті, болжамдық талдау жүргізіледі.
Салыстырмалы (кеңістіктік) талдау – бұл фирмалардың, еншілес фирмалардың, бөлімшелердің және цехтардың жекелеген көрсеткіштері бойынша есебінің құрама көрсеткіштерін шаруашылық ішіндегі талдау, сондай-ақ берілген фирманың көрсеткіштерін орташа салалық және орташа жалпы экономикалық мәліметтері бар бәсекелес фирмалардың көрсеткіштерімен салыстырғандағы шаруашылық аралық талдау болып табылады.
Факторлық талдау – бұл жекелеген факторлардың қорытынды көрсеткішке тигізетін әсерін зерттеудің детрминдік (анықтау) немесе реттелмеген тәсілдері көмегімен талдау. Сонымен қатар факторлық талдау қорытынды көрсеткіштерді оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде – тура, ал оның жеке элементтерін жалпы қорытынды көрсеткішке біріктіргенде ол – кері (синтез) болуы мүмкін.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдау мазмұны және әдістері
Нарықтық қатынастары жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын
талдаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен,
сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер және
басқа да контрагенттер алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің
нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас
бұрын , "қаржылық жағдай дегеніміз немесе "қаржылық жай-күй" дегеніміз не,
соны анықтап алғанымыз жөн. Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның
белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық
қызметін үздіксіз жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақытылы өтеу
үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Қаржылық талдаудың алты негізгі әдісі бар:
1) көлденең талдау;
2) тікелей талдау;
3) трендтік талдау;
4) салыстырмалы талдау;
5) Факторлық талдау;
6) Қаржылық коэфиценттер әдісі.
Көлденең (уақытша) талдау – есеп берудің әрбір позициясын өткен
кезеңімен салыстыру. Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік
есептің түрлі баптарының абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларын анықтауға
мүмкіндік береді.
Тікелей (құрылымдық) талдау - әрбір есеп позициясының жалпы нәтижеге
тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды қаржылық көрсеткіштердің
құрылымын анықтау. Ол жалпы баланс немесе оның бөлімдері бойынша қорытынды
көрсеткіштегі жеке баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік береді.
Тікелей және көленең талдаулар бірін-бірі толықтырып отырады. Сондықтан
да есептік бухгалтерлік үлгі құрылымы секілді оның жеке көрсеткіштерінің
динамикасын да сипаттайтын кестелерді жиі жасайды.
Трендтік талдау – барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл
деңгейінен, бірқатар жылдар көрсеткіштерінің салыстырмалы ауытқуын
есептеуге негізделеді. Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір есеп
позициясын бір қатар өткен кезеңдермен салыстыру салыстыруды және трендті,
яғни жеке кезеңдерді дербес ерекшеліктері мен кездейсоқ әсерлерінен
тазартылған көрсеткіш динамикасының негізгі тенденциясын анықтауды
көрсетеді. Трендтің көмегімен болашақтағы көрсеткіштердің мүмкін болатын
маңызы қалыптасады, ал одан кейін перспективті, болжамдық талдау
жүргізіледі.
Салыстырмалы (кеңістіктік) талдау – бұл фирмалардың, еншілес
фирмалардың, бөлімшелердің және цехтардың жекелеген көрсеткіштері бойынша
есебінің құрама көрсеткіштерін шаруашылық ішіндегі талдау, сондай-ақ
берілген фирманың көрсеткіштерін орташа салалық және орташа жалпы
экономикалық мәліметтері бар бәсекелес фирмалардың көрсеткіштерімен
салыстырғандағы шаруашылық аралық талдау болып табылады.
Факторлық талдау – бұл жекелеген факторлардың қорытынды көрсеткішке
тигізетін әсерін зерттеудің детрминдік (анықтау) немесе реттелмеген
тәсілдері көмегімен талдау. Сонымен қатар факторлық талдау қорытынды
көрсеткіштерді оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде – тура, ал оның жеке
элементтерін жалпы қорытынды көрсеткішке біріктіргенде ол – кері (синтез)
болуы мүмкін.
Қаржылық коэфиценттер – салыстырмалы шамалар болып табылады, алардың
есептеу кезінде шамалардың біреуін бірлік ретінде алып, ал екіншісін
бірлікке қатынасы ретінде көрсетеді. Қаржылық коэфиценттерді есептеу
баланстың жеке баптарының арасында болатын өзара байланыстарға негізделген.
Олар кәсіпорынның қаржылық жағдайын кезекті факторлық талдау үшін алғашқы
база болып табылады және де олар талдау нәтижесінде талдау жүргізушіге
жасырын құбылыстарды ашуға мүмкіндік беретін екі шаманың арасындағы өзара
математикалық қатынастарды көрсетеді.
Қарыта келгенде, кәсіпорыннң қажы жағдайы талдауда аудиторлық түрлі
әдістер мен тәсілдерді қолдануға еркі бар. Оларды ұтымды пайдаланып, осы
талдауды жүргізудің дәйектілігіне байланысты дұрыс әдісті таңдай отырып,
аудитор қаржылық жағдайға терең, жан-жақты және кешенді талдау жүргізе
алады, сондай-ақ объективті және анық баға береді, қаржылық тұрақтылықтың
нығаюы мен кәсіпорынның табыстылығының өсуі жөнінде ұсыныстар дайындайды.
Шаруашылық субъектісінің қаржылық тұрақтылығын талдау
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің
орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша
қаражатын еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолмен
өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасызете алатын өзінің
қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделген
және үйлесімді басқару, өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер қабылдау үшін
оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек терең және ұқыпты талдау негізінде
ғана оның қызметін объективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
белсенділігін арттыруға бағытталған басқару шешімдерін қабылдау үшін,
басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау –
кәсіпорынның бардық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің көздерін талдау
болып табылады. Бүл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу
және оның құрылуы да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға алынған капиталдың да
есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал меншік капитал
мен қарызға алынған капиталдың арасындағы қатынас оның қаржылық
тұрақтылығын көрсетеді.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында, жалпы
активтердің, баланстың және кәсіпорынның "өтімділігін" анықтап алу керек.
өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші тұжырымдамада
өтімділік: кәсіпорынның қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу қабілеттілігі
ұғынылады. Екінші тұжырымдама бойынша, өтімділік - бұл ағымдағы
активтердің ақша қаражаттарына айналуға дайындығы мен жылдамдығы.өтімділік
дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына айналуға жылдамдығына байланысты
кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді.
1) Ең өтімді активтер
2) Тез өткізілетін активтер
3) Баяу өткізілетін активтер
4) Қиын өткізілетін активтер
Баланс пассивтері оларды қайтару, төлеу уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады.
1) Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер
2) Қысқа мерзімді міндеттемелер
3) Ұзақ мерзімді міндеттемелер
4) Тұрақты міндеттемелер
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі оның қаржылық тұрақтылығының маңызды
белгілерінің бірі және сондықтан онымен тығыз байланысты. Сол себепті нарық
экономикасы жағдайында оған көп көңіл бөлінеді.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп, оның дер кезінде өзінің барлық
міндеттемелері бойынша төлемдер жүргізуге дайындығын түсіну болып табылады.
Бірақ бұл үшін кәсіпорынның есеп айырысу, валюта және басқа да шоттарында
ақшалары болуы керек. Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттілігін
анықтау үшін кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына айналдыра алатын
жылдамдық және дайындықты сипаттайтын өтімділіктің статистикалық
көрсеткіштері кеңінен пайдаланылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
1) абсолютті өтімділік коэффиценті;
2) аралық өтеу (жабу) коэффиценті;
3) жалпы өтеу (жабу) коэффиценті.
Абсолютті өтімділік коэффиценті (жеделдік коэффиценті) ақша қаражаттары
мен тез өткізілетін бағалы қағаздардың мерзімді және қысқа мерзімді
міндеттемелерге қатынасы ретінде есептеледі.
Аралық өтеу коэффицентін есептеу үшін (қауіпті өтім коэффиценті,
өтімділіктің дәл коэффиценті) ақша қаражатының құрамына алдыңғы
көрсеткіштің алымына дебиторлық борыш және басқа да активтер қосылады. Ол
кәсіпорынның дебиторлар мен уақытында есеп жүргізу жағдайында болжамданған
төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ағымдағы міндеттемелердің қандай
бөлігә тек ақша қаражаты есебінен емес, сонымен қатар өткізілген өнімдер,
орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер үшін түсімдер есебінен
өтелетінін сипаттайды.
Жалпы өтеу коэффиценті өтімді құралдар жедел және қысқа мерзімді
міндеттемелерінің сомасын өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді және
сонымен баланс құрылымының тұрақтылық дәрежесін ғана емес, кәсіпорынның
өзінің қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез есептесе алу қабілеттілігін
дәлелдейді.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін сипаттайтын маңызды көрсеткіштерінің
бірі – несиеге қабілеттілігі. Төлем қабілеттілігі "несие қабілеттілік"
түсінігімен салыстырғанда кеңірек ұғым.
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң
сақтау, несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда қарастырылған және екі
жақпен келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді. Несиені беру және
өтеумен байланысты мәселелер келісім түрінде несиелік шарт жасау арқылы,
банк ережелерімен қарыз алушы кәсіпорын мен банк арасындағы несиелік
келісім-шарттарымен реттеледі.
Кәсіпорынның таыстылығы және оларды талдаудың міндеттері
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында қызмет етуінің экономикалық
пайдалылығы табыс табумен анықталады. Кәсіпорынның табыстылығы абсолюттік
және салыстырмалы көрсеткіштерімен мен сипатталады.
Табыстар дегеніміз - өаржының келуі немесе активтер құнының өсуі, не
болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі пайданың ұлғаюы болып
табылады, бұл акционерлер салымдарының есебінен өсуден басқа жағдайдағы
капиталдың өсуіне әкеледі.
Табыс жинақталған түрде шаруашылық жүргізудің нәтижесін, жанды және
затқа айналған еңбектің өнімділігін көрсетеді.
Табыстылық көрсеткіштерін талдау міндеттеріне мыналар жатады:
• Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерінің жоспарының орындалуын
бағалау;
• Таза табыстың қалыптасуының құрамдас элементтерін зерттеу;
• Табысқа әсер ететін факторлардың ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шаруашылық субъектісінің қаржы жағдайын талдау мазмұны мен әдістері
Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайын талдау
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын факторлық талдау
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын қалыстастыру есебі және талдау
Қаржылық талдау әдістері
Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау туралы
«АКА» ЖШС қаржылық жағдайын талдау
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау және талдау
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңыздылығы және әдістері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь