Каспий теңiзiн бөлiктерге бөлу туралы теория

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I.ТАРАУ. КАСПИЙ ТЕҢIЗIН БӨЛIКТЕРГЕ БӨЛУ ТУРАЛЫ
ТЕОРИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.17
1.1. Әзiрбайжан Республикасының ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Түрiкменстан Республикасының ұстанымы ... ... ... ... ... ... ..9
1.3. Қазақстан Республикасының ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... .13

II.ТАРАУ. КАСПИЙ ТЕҢIЗIН БIРЛЕСЕ ПАЙДАЛАНУ ТУРАЛЫ
ТЕОРИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18.22
2.1. Иран Исламдық Республикасының ұстанымы ... ... ... ... ... .18
2.2. Ресей Федерациясының ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Су бетiнiң ауданы 440 мың шаршы шақырымға жуық болатын Каспий теңiзi дүние жүзiндегi ең iрi континентiшiлiк сутоған болып келедi. Каспий мен оны қоршап тұрған аумақтарда көмiрсутектi шикiзаттың үлкен қорлары орналасқан. Мамандардың болжаулары бойынша тек қазақстандық теңiз бөлiгiнiң қорлары мұнай бойынша 4,5млрд тонн, газды конденсаты – 1,6млрд тонн, табиғи газ – 5,9трлн кубометр сандарымен бағаланады; Каспий жағалауындағы басқа мемлекеттер де - Әзiрбайжан, Иран, Ресей, Түрiкменстан – елеулi қорларын иемденедi. Бұрынғы КСРО-ның орнына келген Каспий жағалауындағы жаңа мемлекеттердiң құрылуы бұрынғыдан принципшiл басқа геосаяси жағдай тұғызды: екi мемлекеттiң теңiзiнен Каспий ендi бес мемлекеттiң теңiзiне айналды.
Осыған орай Каспийдiң жаңа құқықтық мәртебесiн анықтауда және кеме жүзу, балық аулау кәсiбi, теңiз түбiнiң қойнауын пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау секiлдi юрисдикция салаларын шектеуде орынды қажеттiлiк туды. Каспий теңiзiнiң мәртебесi және мұнай мен газ потенциалын пайдалану – осы сұрақ айналасында Каспиймен шекралас бес мемлекеттiң мүдделерi айкастырылды, Каспий мәселесiне, сонымен бiрге, АҚШ, Жапония, Ұлыбритания мен басқа дүниежүзiлiк iрi мемлекеттердiң назарлары аударылып жатыр.
1. Токаевк.к. Под стягом независимости.А.,1997.,С.736.
2. ТокаевК.К. Казахстан в эпоху глобализации.А.,1999.,С.798.
3. БагировТ. Новый энергетический план США в мировом контексте// «Международная жизнь» . М.2001№7,С.239.
4. Бабак В. Нефть Каспия в отношениях Казахстана с Россией.// «Центральная Азия и Кавказ».Лулея.Швеция,1999.№3 (5).С.135.
5. Нурша А.К. Формирование каспийской политики Казахстана: к вопросу о периодизации.//Вестник КазГУ. Серия «МО и МП».2001.№1(2) С.157.
6. Федоров Ю. Каспийская нефть и международная безопасность. Аналитический доклад по материалам международной конференции.Вып.1,М.1996.
7. Гаджиев К.С Геополитика Кавказа. М.2001.С.149.
8. Айтаков М «Что ждет тебя?»// «Центральная Азия и Кавказ» Лулея.Швеция,1999.№4 (6).С.136.
9. Нефть и капитал. М.,№6.июнь2000.
10. ДенгевК. «Нефтегазовый фактор в международных отношениях»ОрCit.,С263.
11. Алибеков Э. «Россия на Каспии: совместные проекты, транзитная политика и разработка месторождений.» //Саspian.
12. Султанов Б.К. и др. Политика и интересы мировых держав в Казахстане.А.,2002.С.231.
        
        МАЗМұныКIРIСПЕ……………………………………………………………………………3I-ТАРАУ. КАСПИЙ ТЕҢIЗIН БӨЛIКТЕРГЕ БӨЛУ ТУРАЛЫ  ТЕОРИЯ………………………………………………………………….7-171.1. Әзiрбайжан Республикасының ... ... ... ұстанымы……………………..91.3. Қазақстан Республикасының ұстанымы………………………..13II-ТАРАУ. КАСПИЙ ТЕҢIЗIН БIРЛЕСЕ ПАЙДАЛАНУ ТУРАЛЫ ТЕОРИЯ………………………………………………………………………18-222.1. Иран Исламдық ... ... ... ... ұстанымы……………………………...20ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………………………..23²îëäàíûë±àí °äèáåòåð òIçIìI………………………………….26КIРIСПЕ.Су бетiнiң ауданы 440 мың шаршы ... жуық ... ... теңiзi дүние жүзiндегi ең iрi континентiшiлiк сутоған болып келедi. Каспий мен оны ... ... ... ... ... ... ... орналасқан. Мамандардың болжаулары бойынша тек қазақстандық теңiз бөлiгiнiң қорлары мұнай бойынша 4,5млрд ... ... ...... ... табиғи газ – 5,9трлн кубометр сандарымен бағаланады; Каспий жағалауындағы басқа мемлекеттер де - ... ... ... ...... ... ... Бұрынғы КСРО-ның орнына келген Каспий жағалауындағы жаңа мемлекеттердiң ... ... ... ... геосаяси жағдай тұғызды: екi мемлекеттiң теңiзiнен Каспий ендi бес мемлекеттiң теңiзiне айналды. Осыған орай Каспийдiң жаңа құқықтық ... ... және кеме ... ... ... ... ... түбiнiң қойнауын пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау секiлдi юрисдикция салаларын шектеуде орынды қажеттiлiк туды. Каспий теңiзiнiң мәртебесi және ... мен газ ... ... – осы ... айналасында Каспиймен шекралас бес мемлекеттiң мүдделерi айкастырылды, Каспий мәселесiне, сонымен бiрге, АҚШ, Жапония, Ұлыбритания мен басқа дүниежүзiлiк iрi мемлекеттердiң ... ... ... ... ... ... санына жатады, өйткенi Каспий теңiзi – энергетикалық қорларына бай стратегиялық жағынан маңызды геосаяси ... және оның ... ... ... ... ... да, экономикалық даму факторларының бiрi. Каспий мәртебесiн ... ... ... ... ... және бақылау мәселесiнiң шешiлуi тәуелдi болады. Аймақтың мұнай мен газ ... қол ... және осы ... ... ... ... қатысатын АҚШ, Жапония мен Ұлыбритания мүдделерi  де Каспий теңiзiнiң маңайында айналып жүр. ... ... мен газ ... ... ... ... күштерiнiң орналасуына зор ықпал тигiзедi. Бұл аймақтың кен орындары әлемдiк экономиканың Таяу Шығыс мұнайынан тәуелдiлiгiн әлсiретуге мүмкiндiк бере ... ... ... ... мәнi ... мен қалыпты экономикалық өркендеуi бар басқа азиялық мемлекттердiң энергетикалық шикiзаттағы тез өсетiн қажеттiлiктерiн қанағаттыруда бола ... ... ... ... ... ... ... ресейлiк шикiзатпен бәсекелесе алады және жақын болашақта Қытай пен Жапониямен саудаласуда ерекше орынға алады. Қосып айтқанда,   ...   ...    ...    ...   оның   ие    бола ... мен газ ... ғана ... орналасу жерiне де байланысты – аймақ, бiр жағынан, мұнай мен оның ... ... ... ... ... мен Азия), екiншi жағынан, Шығыс жартышарының нарықтарына ... ... ... (Таяу мен Орта Шығыс, Солтүстiк Африка және Ресей) арасында орналасқан. Орта Азия мен ... ... ... Ұлы ... ... бағдары ретiнде болуы, яғни бүгiнгi күнге әлемдiк нарықтың ең әлсiз буынының – Қытай мен Еуропа арасындағы қатынастық ...... ... мүмкiн. Буш әкiмшiлiгi АҚШ қолдаған “Шығыс-Батыс” құбырының жоллдарын, әсiресе Баку- Джейхан бағытын, өндiрiс пен экспортты жоғарылата алатын мұнайтасымалдау қуаттарымен қамтамасыздандыру ... ... ... ... бөлiнуi экономикалық құлдырауымен қатар жүргендiктен, Каспиймен шекаралас жаңа мемлекеттерде мұнай, нақтылап айтқанда, мұнай саласына салынатын қаржының келуi және экспорттаудан ... ... ... және ... өмiр ... ... келтiретiн құрал ретiнде қарастырылып жатыр. Тәуелсiздiк алғаннан берi бұл мемлекеттерөзiнiң келешек өрiсiн ең алдымен осы мұнай мен газ ... ... ... ... ... ... атап ... “энергоресурстар, басқа минералды шикiзат қорларымен қатар, Қазақстанның экономикалық дамуын тездетуiне ықпал ... ... ... ... табыс алғашқыдан өндiрiстiң жаңартуына, транспорттық-транзиттiк потенциалын кеңейтуiне, өндiрiс қорларының техникалық жетiлдiруiне, елiмiздiң адамдық потенциалын дамытуына жұмсалуы тиiс.”Алдыңыздағы жұмыстың мақсаты осындай: ... ... ... ... ... бес ... ... арқауында анықтау мәселесiн зерттеу.Қойылған мақсатқа сай зерттеу мiндеттерi келесi:-Каспий мәселесiнiң пайда болу ... ... ... ... ... ... ... iрi мемлекеттердiң Каспий аймағындағы мүдделерi мен   қызметiн зерттеу;-Каспий мәселесiн шешуiне бағытталған ... ... ... ... әдiстемесi.Бұл жұмыс Каспиймен шекаралас мемлекеттердiң теңiз мәртебесiн анықтау мәселесiнде саяси қызметiн тарихи мен компаративтiк тұрғыдан талдау негiзiнде ... ... ... ... тақырып бойынша деректерiн бақылау мен зерттеу әдiсi қолданылды. Жұмыстың тәжiрибелiк маңызы.Бұл жұмыс ... ... ... ғана ... ... экономикасындағы маңыздылығын түсiнуге, Каспийдiң құқылық мәртебесiн анықтау мәселесiнде түрлi жақтардың көзқарастарын зерттеуге көмек бередi. Каспий мәселесiн шешуiне ... ...  ... ... ... ... дәрежесi. Берiлген тақырып Қазақстан Республикасының Шетел Iстер Министрлiгiндегi Бас хатшысы Қ.К.Тоқаевтың “Под стягом независимости”, тарихшы ғалымдар Б.К.Султановтың, Л.М.Музапаровтың “Политика и ...  ... ... в Казахстане”, К.С.Гаджиевтiң “Геополитика Кавказа”, В.А.Бабактың “Нефть в отношениях между Россией и Казахстаном” және т. б. Бұл тақырыпқа ТМД-ң да, ... ... ... да назарлары аударылып жүр.Каспий мәселесi түрлi ғылыми конференцияларда талқыланады, ол жайында бiраз талдау жұмысы жазылды, мысалы Ю.А.Фодоровтың “Каспийская нефть и ... ... ... ... ... бойынша талдаулық баяндама және т.б. I-ТАРАУ. КАСПИЙ ТЕҢIЗIН БӨЛIКТЕРГЕ БӨЛУ ТУРАЛЫ ТЕОРИЯ.1.1. Әзiрбайжан Республикасының ұстанымы. Каспий ... ... ... ... ең белсендiсi деуге болады. Ол батыс мұнай компаниялардың iрi мұнай қорларын жәнетабиғи газдың кен орындарын өндiру және пайдалану ... ... ... ... қол қойды. Үкiмет елiнiң әлсiз экономикасын нығайтуы үшiн зор жiгер жұмсады. Әзiрбайжан – Каспийдi көл ... ... ... ... ең ... жақтаушысы. Әзiрбайжанның көсемдерi Ресейдiң әр мемлект жағалауынан 45 мильге дейiн алшақтанған аумақ құру және ... ... ... ... ... ұсынысын бiрден қабыл алмады. Бұлай iстеуге олардың ... ... ... өйткенi әзiрбайжандық 45-милдiк аумағынан тысқары терең суларда қатты дәмелендiретiн минералды қорлар орналасуы мүмкiн. Қалғандар (әсiресе Ресей)өз талаптарын ... ... ... үшiн ... ... сәтте, Әзiрбайжан Республикасы әрекеттенiп жатты. Шетел қаржыларының тартылуы негiзiнде ... мен газ ... ... дамыту Әзiрбайжан үшiн созылып қалған экономикалық дағдарыстан шығу жолы есебiнде болды. Бұны пайдаланбағанда, ... ... ... ... ... жамауға тиiс болушы едi, ал осындай жағдай соғысып жатқан Әзiрбайжанның әлеуметтiк бағдарламаларын орындауына мүмкiндiк бермейдi. Бүгiн мұнай кен ... ... ... және ... ... мәртебесi бойынша саяси кеңестер бiр уақытта жүргiзiледi. Әзiрбайжан басшылығының мұндай ұстанымы қаншалықты қажет пен ... ... ... ... ешкiм дерлiк ақылға сала алмайды. КСРО құлаған кезде Әзiрбайжан екi жыл бойы кен орындарының дербес барлау мен ... ... ... ... ... ... ... – халықаралық консорциум құру жайындағы шарт қол қоюдан өткенде – пайда болды. Әзiрбайжан ... ... ... ... ... бiр мемлекеттiң жаңа каспийлiк теңiз шекарасы” деген түсiнiктi кiргiзiп, бұрынғы Кеңес мемлекеттерiнiң, Каспий бойынша ... ... ... ... ... ... ... жасады деуге болады. Кяпаздың (Түркменияда бүл кен орнын Сердар деп ... ... оны ... деп ... түркмендiк жағына жататынын түсiну үшiн ресейлiк мұнай бизнес шонжарларының стратегиялық картасына қарау ... ... ... ... қақтығысқа ниетпен тартылғанлай көрiнетiн iстер жүргiзуiне не себеп болды? Әзiрбайжанның мұндай тәуекелдi ойынның ұттырмас қасиетiне орынды сенiмi бар болатын: ... ... ... ... ... бұзбай, наразылығын кқрсетпесе, Баку келешекте қосалқы жүздеген миллион тонн мұнай алмақшы болады; ал егер ... ... ... ... өткiзуге дайын болады. Бәлкiм, Бакудың бұдан да күрделi жоспары болды: Мәскеудi өз ... ... ... ... ... ұстанымының қай жаққа – халықаралық қағидалары ма не болмаса нақты пайда iздеуге – қарайтынын айқындап көрсету. Бұл ... ... “екi ... ... ... ... мқлшерде, iстiң қалыпқа келуiне ықпал жасады. Бакудың осындай қадамына Түрiкменстан наразылық бiлдiрдi. Бiрақ ... Iшкi ... ... ... ... ... Онда ... жерден келген мәселенi” шешу үшiн түрiкмен әрiптестерiне  шақыру сөзi де ... ... ... ... ... болып, Әзiрбайжан түрiкмен заңдарында белгiленген 12-мильдiк аумақ шектерiндегi ... ... ... ... ... заң) өз пайдасына қарай қолдады. Каспийдiң қалған бөлiгi “ешкiмдiкi” деп танылды. Жалпы Әзiрбайжанның Каспий ... ... ... Гейдар Алиевтiң сөзiмен айқындауға болады: “Каспий теңiзiнiң бөлiктерге бөлiнгенi белгiлi, әр бөлiк жағалаудағы мемлекеттердiң иелiгiнде ... ... бар ... сақтағысы келедi, бұл көпшiлiктiң көзқарасы бес мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... Каспийдi бөлiктерге бөлуiн жақтайды және теңiздiң өз бөлiгiн дамытудың ең ... ... ... ... ... ... ... бойынша көршiлерiне қарағанда Түрiкменстан ұстанымы бертiнгi мезгiлге дейiн белгiсiз болды. Ұзақ уақыт бойы бұл ... ... ... ... көзқарасы болмады, оның бұл егеске қатысы жоқ деп, мүмкiн, ... ... өз ... ... ... ... Түрiкменстан басшылығы бiр принциптiк ұйымнан екiншiге ауысып жүрдi. Қазiр, ақыры, Ашхабад өз ... ... ... ... Ксапйидi бөлiктерге бөлудiң жақтаушысы деп айта аламыз. 1998 ... ... ... ... ... Түрiкменстан орта сызығының координаттары мен өзiнiң және Әзiрбайжанның Каспий теңiзiндегi юрисдикция шектерiн анықтайтын сарапшылар тобын құрды. “Каспийдi ... ... де, ... ... мен ... су ... анықтап шығаруға да болады. Нұсқауының екеуi де бiзге тиiмдi, қалған елдер келiссе болды.” – деп ... ... Iшкi ... ... ... ... ... Түрiкменстан үшiн Каспий газы маңызды болып танылады, сондықтан газ өндiруден төртiншi болып келетiн Ащхабад ... бөлу ... ... ... ... ... ... Әдепкiде Түрiкменстан Каспийдi бөлiктерге бөлу қазақстандық-әзiрбайжандық ұстанымына қарады. Кейiн ол 45-мильдiк жағалау ... құру ... ... ... ... ... қазiргi қылықтары оның бұрынғы көзқарасына қайтiп келгенiн дәлелдеп тұрғандай. 1997 ... ... ... ... ... ... Азери мен Чирак мұнай кен орындарын қамтитын аумақтың картасында ... ... ... ... оның орнына өз атын қойып жiбердi. Әзiрбайжандық халықаралық ... ... пен ... ... компанияларының консорциумы, Гюнешли мен осы екi кен орнының игеру жайындағы келiсiмге 1994 жылдың қыркүйегiнде қол қойды. АҚШ қысымшылығының әрекетiнен өзжерiне $7,4 ... Иран ... ... ... ... ... кубометр газ қорлары бар Түрiкменстан өзiндегi мұнай мен газды батыс үшiн одан да қолайлы көрiнсiн деп, ... ... ... 1997 ... ... бастап, Түрiкменстан мен Иранды қосатын 200 шақырымға созылатын құбыр салып жатыр. Өткiзу қабiлетi төмен болғандықтан, бұл 80%-пенИран жағынан қаржыланған құбыр ... газ ... ... ... жоқ ... ... ... құбырлардың көптүрлiгiнiң мысалы бола алады. Иранға жылына 3 млрд кубометр газ(кейiн 8 ... ... ... тасымалдануы жоспарланады. Экономика мен қаржы министрi Маткарим ... ... ... газ ... ... ... ... 20млрд кубометрге жеткiзу болады. Бұдан басқа Түрiкменстан басшылығы Иран арқылы Турцияға өтетiн келесi ... ... ... ... ... ... ... Ашхабадта батыс мұнай компанияларының көмегiмен конференция өтiлдi. Тақырыбы Түрiкменстанның мұнай мен газ ... ... ... ... ... ... Қаржылардың қазiргi мөлшерi онша үлкен емес ($700млн-ға жуық) , бiрақ 2-3 ... ... ... есе өсiп, мамандардың болжамдары бойынша, $3 млрд құрайды. Негiзiнде бүгiнгi Түрiкменстан Қазақстанның ... ...... ... ... өз ... қалушылықты жою үшiн теңiз түбiнiң геофизикалық зерттеулерiн белсендi ... ... ... бұл iсте ... ... қызметтеген американдық “Вестерн Атлас” компаниясы көмектесiп жүр. Су түбi аймағының 7000 шаршы шақырымы ... Осы ... ... ... кейбiр қайраң аудандарын тендерге салды. Маусым-шiлдеде Әзiрбайжаннан алыс және ... ... ... ... ... ... тайызсулы қайраң аудандары шығарылатын тендердiң екiншi мен үшiншi раундтары жарияланады. ... ... ... ... мен ... ... ғана емес, әлемдiк бағалар деңгейiнiң өзгеруiнен тәуелдiлiгiн азайтатын ... ... ... де ... ... Мұнымен қатар үкiмет “Көмiрсутектi қорлары туралы” заңының орындалуна көмектесетiн құжаттарды ... жүр. Оның ... ... ... ... механизмiн қарастыру, бухгалтерлiк есеп жүргiзуiне және экологиялық нормативтердi сақтауына талаптар. “Ресейдiң Каспий экологиясы бойынша алаңдаушылықты Ашхабад ... деп ... ... ол өзi Қара ... ... ... түрiк жағалауына дейiн өтетiн “Көгiлдiр ағын” газ құбырын салып жатыр, - деп түсiндiредi “Известия” газетiнiң шолушысы Борис Виноградов. – ... ... ... ... жатқан Түрiкменстан Ресейдi, өзiне пайдалы-зияндыны анықтағанша, тосып тұруға мұршасы жоқ.”Түрiкменстаннан Иранға және одан соң Парсы шығанағына әрi ... ... ... ... ... арқылы Пәкiстанға өтетiн мұнай бағдарлары талқылау үстiнде. 2004жылда Пәкiстанда газдың қатты жетiспеушiлiгi болады, деп мамандар ... ... ... қоса , 1997 ... ... ... ... түсiнушiлiк меморандумына қол қойды, яғни елдiң батысындағы 20 000 ... ... ... ... ... мен ... ... Ойл” корпорацияларына жағадағы мұнай кен орындарын игеруге құқық ... Бұл ... - ... ... ... ... ... аймағы, аргентиналық ”Бридас”мұнай мен газ комапниясына берiлген ... ... ... ... ... бойынша Түрiкменстан үкiметiнiң ұстанымы 1998 жылда қалыптасты. Түрiкменстанның көзқарасын зерттеуiн Президент Сапармурад Ниязов сөзiмен аяқтаймын: “Бес мемлекеттiң мүдделерi толығымен ... және ... ... ... өзара сыйласу, пайда табу мен теңдiкте негiзделген ...  мен ... ... бөлiктерге бөлу ойын толық қолдаймын.”1.3. Қазақстан Республикасының ұстанымы. ... ... ... ... ... Қазақстан ұстанымы ең сындарлы болып келедi. Ол қалған мемлекеттерге үсынылған Каспий теңiзiнiң құқылық мәртебесi туралы Конвенцияда тұжырымдалған. Бiздiң жоба – ... ... ... ... ... Конвенцияның негiзгi қағидалары мен ережелерiн Каспийге қатысты қолдау ... ... ... ... мен ... ... қатысты қолдау дегенiмiз әлемдiк тәжiрибенiң Каспий теңiзiерекшелiктерiне бейiмделуi.  Каспийге қатысты бұл ережелер жақтардың келiсуi ... БҰҰ ... ... ... жағынан өзгешеленуi мүмкiн. Бiз Каспийдiң ерекшелiктерiн, бес мемлекеттiң құқылы ... ... ... ... мен ... ... мақсаттарын, аймақтағы тұрақтылық пен бейбiтшiлiктi қамтамасыздануын есептеуге жiгермен әрекеттендiк. Мемлекет басшылығы ұзақ ... бойы ... ... ... үлкен сақтықпен қарайды, жақтарды бiрiктiруге, ашық тартысқа кiрмеуге тырысады. Бiрақ осындай жағдай көп созыла алмады. 1993 жылдың ... ... ... Жоғары Кеңес президиумның мәжiлiсi қолдаған теңiз саясатының декларациясын ... Бұл ... ... ... ... ... ... ережелер болды:“Қазақстан мемлекетiнiң өкiметi келесi жағдайларды орындауға әрекеттенедi:Каспий мен Арал теңiздерiнiң құқылық мәртебесi және халықаралық құқықтың бiрыңғай ... ... ... ... әдiл ... iске асыру үшiн, Каспий мен Арал теңiзiнде Қазақстан Республика юрисдикциясына теңiз аймақтары мен қайраң бөлiктерiн анықтау. Қазақстан Республикасының ... ... iшкi ... ... ... ... iргелес аймақты, континенталды қайраңды және ерекше экономикалық аймақты жатқызу. Iргелес аймақта, континенталды ... және ... ... аймақта Қазақстан Республикасы өзiнiң тәуелсiз құқықтарын, юрисдикциясын және бақылауын iске асырады. Республиканың әскери-теңiз күштерiнiң  қызметiн ... ... ... қорғау және кеңiстiктiң бiртұтастығын сақтау мақсатында қамтамасыздандыру. ”Келтiрiлген жоба қазақстандық парламенттiң маслихатына шығарылған жоқ. Бұған үкiмет пен президенттiң Мәскеумен қатынастарын ... ... ... ... ... Бұған қоса, Алматыда теңiздiң өз бөлiгiндегi мұнай қорлары ... ... ... ... жоқ. ... су аймағында 2,5-3 миллиард тонн мұнай бар деген тұспалдар ғана болды. 1994 жылдан Қазақстан басшылығы үш ... ... ... ... Әзiрбайжан секiлдi Каспийлiк қайраңға батыстың iрi компанияларын тартты – олар қазақстандық теңiз бөлiгiн геологиялық пен ... ... ... үшiн ... ... ... Екiншiден, бастапқыда Мәскеудiң ұнамсыз серпiлiсiн тудырған Каспийдегi әскери-теңiздiк күштерiн құруды Қазақстан жылдамдатуға тырысты. Браконьершiлдiкпен, бұқпа ... ... және ... ... ... ... ... теңiздi “әскерилiк” меңгеру бағдарламасын iске асырған. 1995 жылдың көктемiнде ... ... ... сапары кезiнде, АҚШ әкiмшiлiгi Қазақстанға әскери-теңiздiк құрылысында көмек ... уәде ... ... ... 1996 ... ... ... “ядерлық қаруландандыруды шектеу және экспортты бақылау бағдарлама шектерiнде” АҚШ-тан алты күзет катерiн сыйлық ретiнде қабылдады. Бұның нәтижесiнде Қазақстан үш жыл ... ... ... ... қалыптастырды. Қазақстаннның әскери-теңiздiк күштерiн құру процесiне қарсылық ... ... ... ... өз ... ... ... жәрдемдесе отырып, бұл мәселенi бақылау астына алды. Мысал ретiнде, Ресейлiк Каспий флотилияның қолбасшысы ... ... ... ... ... ... Қазақстанға бiрнеше әскери кеменi беруге дайын. Ақыры, ... ... ... ... ... ... мынау – соңғы мақсаты Мәскеу ұстанымын түзету болған жұқа дипломатиялық маневрлеу. Бұл үшiн Алматы Iшкi Iстер Министрлiгi тактикалық ымыра ... ... ... екi ... да – Ресей мен Әзiрбайжанды – қанағаттыра алатын ... ... ... ... ... рөлiн қалады. Сутоған ретiнде Каспийдiң бiрегейлiгi белгiлi, оның биосферасы, табиғи байлықтары(бекiре ... ... ... ... ... Бүл ... ... жағасындағы мемлекеттер бiрегей құқылық шешiмдердi қабылдауы керек. Қазақстан Каспийдiң түбi мен қойнауларын бөлу қажеттiлiгi туралы айтады, әр ... ... өз ... ... ... ... мен өндiру бойынша құқықтары мен юрисдикциясын иемденедi. Бiз халықаралық қағидаларымен қоса КСРО мен Иранның бiрнеше ... ... ... тәжiрибесiн еске алып жүрмiз. Қазақстан мұндай келiстiң Каспий жағалауындағы ... ... сай ... ... ... бұл ... теңiздiң жеке бөлiктерiнде Каспий қойнауларын дұрыс әрi қауiпсiз пайдалануына әр мемлекеттiң жауапкершiлiгiн көтерiп, ұлттық заңдар негiзiнде осы әрекеттiң тиiмдi ... ... ... ... ... ... әр ... шетел қаржыларды және Каспий қойнауларын меңгеруге көмектесетiнең жаңа қауiпсiз технологияны ... жол ... ... ... бiр ... ... ... жеке кен орындарына қатысты келiсiмдердiң пайда болуын безiп, теңiз қойнауларын меңгеру бойынша мемлкеттiң қызметi үшiн ұзақ ... ... ... ... Сөз яғни аймақтағы бейбiтшiлiк пен тұрақтылықты қорғайтын ... ... ... құру ... ... жүр. ... бұл ... бойынша бiржақты да, көпжақты да келiссөздерге қатысуға дайын және ... ... бұл ... көз салатынына сенiмдi, өйткенi ол Каспийдiң  құқылық мәртебесi бойынша мәселенiң ұнамды шешiлуiне нық жол ... ... ... кеме ... балық аулау кәсiбi, биоресурстардың тиiмдi пайдалануы, экология және тағы басқа сұрақтар ... жоқ, ... ... ... бойынша Каспий жағалауындағы мемлекеттердiң өзара түсiнушiлiгi жоғары деңгейде тұр. II-ТАРАУ. КАСПИЙ ТЕҢIЗIН БIРЛЕСЕ ПАЙДАЛАНУ ТУРАЛЫТЕОРИЯ.2.1. Иран ... ... ... Иран осы ... ... ... теңiзiнiң бөлуiне қарсы шығатын жалғыз мемлекет болып қалады. Бұрынғы ... ... ... ... ... ... қозғалуына қарамай, Иран Исламдық Республикасы өзiндiк көзқарасын ... 1996 ... ... өткен iшкi iстер министрлерiнiң кездесуiнде Иран Каспийдi көл деп санауға шақырды. Ресей мен Исламдық ... ... ... ... ... ... Бұл басқа мемлекеттермен ара қатынасына зиян тигiзбедi. Иран Қазақстанмен байланыстарын нғайтуына тырысты. Әзiрбайжанмен қатынастары дәстүрлi жылы болады,  сонымен ... ... ... газ ... салу ... ... жатыр. Каспийдiң оңтүстiк жағалауында орналасқан Иран және КСРО-ның Каспий мәселесi бойынша қатынастарының ұзақ тарихы бар. 1921 жылы екi ... ... ... ... соң 1940 жылы теңiздi мен оның қорларын ... ... ... ережелердi құрды. 1991жылы Кеңес Одағы құлағаннан кейiн Каспий жағалауындағы мемлекеттердiң саны беске дейiн өстi, ал теңiздiң ... ... ... ... ... ... ... Баяғы келiсiмдi қатты ұстанған Иран мен Ресей Каспийдi бөлу қажеттiлiгiн мойындамады. 1996 жылы ғана екi мемлекет ұстанымдарын әлсiретiп, ымыралы нұсқаны ... ... ... сол Тегерандық кездесуде Иран өз көршiлерiне 45-мильдiк аумақты әр мемслекетке бекiтiп, Каспийдiң қалған ауданын бiрлесiп қолдануға ... ... ... ... ... ... ... Каспий жағасында емес, елiнiң оңтүстiгiнде орналасқан. Бiрақ батыстың теңiздегi белсендiгi Тегеранды қанағаттырмайды. Батыс ... ... ... мұнай көзi деп тұтып қана қоймай, оны – Мұнайды Экспорттайтын Мемлекеттер Ұйымына қысым көрсетудiң, басқа аймақтарда мұнай өндiруiнiң ... ... ... ... ... ... мұнай бағасын ұстаудың және, ең маңыздысы, Каспий аймағындағы мемлекеттер iшiнде басымдылығын нығайтудың – осы стратегиялық саяси мақсаттардың орындалу құралы деп ... Иран мен ... ... суық ... қала бередi және жақын келешекте оның жылынуы болмайды, деп санайды сыртқы саясат бойынша ... АҚШ ... ... да, ... да ... мұнай мен газ бойынша халықаралық мәмiлелерге қатысуына қарсы болды. Таяу шығыс мәселелерi ... ... ... ... өкiлi Роберт Пелетро “Иранға мұнай долларларын түсiретiн әр нәрсеге бiз қарсы шығамыз” деп, АҚШ-тың көзқарасын айқындап жiбердi. Иран американдық ... ... үшiн ... ... транспорт жағынан дамымаған аймақтарда қызметiне бөгет болып саналады.1990 жылы КСРО-ның үкiметi Иран республикасын хабарланыруынсыз Каспийдiң батыс ( яғни ... ) ... ... ... мен ... ... шетел компанияларымен келiсiм толтырды. Иран жағы Каспийдiң өз ( солтүстiк ) бөлiгiнде ... ең аз ... ... және кен ... ... мен өнiм өндiрудiң қолайсыздығына налыс бiлдiредi. Ал теңiздiң батыс, шығыс пен солтүстiк-шығыс аймақтарда, геологиялық мәлiметтер ... ... ... өте мол және ... ... компаниялары меңгередi. Жалпы бүгiнгi күнге Иран Исламдық Республикасы теңiздiң ... ... ... ... оның ... ... де, ең аз мұнай қорлары орналасқан. Қазiргi уақытқа қарай Тегеран ғана Каспийдiң бөлiктерге бөлуiн мойындамайды. Бiрақ бұл бөлiнудi мемлекеттердiң көпшiлiгi ... Иран ... ... ... әрине өзара тиiмдiлiк принципi сақталса. Жалпы Иранның аймақтағы ... ... ... 2.2. ... ... ... ... теңiзiн тұйық сутоған ( көл ) ретiне қарастыратын Ресейлiк Iшкi Iстер Министрлiгi, бұған байланысты, халықаралық теңiз құқығын Каспийге қатысты қолдануды ... деп ... ... ... ... ... көзқарасы бойынша Каспий теңiзiн бiрлесiп пайдалану керек және кез келген әрекет, оның iшiнде ... ... ... бес ... де ... шешiлу қажет. Дипломатия тiлiнен аударғанда, Каспий қайраңының мұнайы мен басқа байлықтары Ресейдiң қатысуы мен бақылауымен игерiлуi керек. Бұл жағдай ... Бас ... ... ... теңiзiнiң құқылық тәртiбiне қатысты Ресей Федерациясының ұстанымы” құжатында тұжырымдалған: “Каспийге қатысты бiржақты әрекеттер Ресей Федерация жағынан заңсыз болып ... және ... ... ... бұзылған заңдылықты қалпына келтiру мен оның салдарын жою ... ... өзi ... ... ... ... ... құқылы болады.” Көрiп тұрғаныңыздай, Ресей қалыптасатын мәселелердi күш ... шешу ... жиi ... ... Ресейдi алаңдайтын нәрсе – Орта Азияның керемет бай ... ... ... мен ... газ бен ... ... “Шевронмен” және батыстың басқа мұнай мен газ компанияларымен келiсiмдерi, Түрiкменстанның сәйкес шарттары, оңтүстiк бағдарымен мұнай құбырларын салу жобасы Орта Азия ... ... ... ... ... жақтарынан тәуелдiлiгiн жоққа шығаруы мүмкiн. Сонда Қазақстан мен Түрiкменстан дүниежүзiлiк мұнай мен газды экспорттау нарығында Ресейдiң жаңа бәсекелестерiне айналады. Ал Орта Азия ... ... ... АҚШ-ның, Ұлыбританияның, Францияның , сонымен қатар жаңа құбырларды салатын Иран мен ... ... ... ... ... ... қазақстандық бөлiгiнен мұнай Новороссийскiге емес, Турция арқылы Жерорта теңiзiне және одан ... ... ... ал ... газы Иран мен Турция арқылы Батыс Еуропаға барса, Ресейдiң Орта ... ... ... ... Таяу ... ... қарағандағы Ресейдiң мұнай саясатында тасымалдау мәселесi ең маңызды болып танылатыны туралы қорытынды шығаруға болады. Отын мен энергетиканың бұрынғы министрi Ю.Шафраник ... ... ... ... ғана ... ... қоса ... Қазақстан, Түрiкменстан, Әзiрбайжанның шикiзаты да пайда әкелуi керек.” Бұл ... ... ... ... ... арқылы өтсе және кен орындарын игеруде ресейлiк компаниялары қатысса, мүмкiн болады. Ресейдiң бастапқы ұстанымы келесi жағдайлармен ... ... – бес ... ... ... жатпайтын және келiскен шарттар бойынша тең дiк негiзiмен пайдалынатын континентiшiлiк ... ... мен оның ... бүкiл жағалық мемлекеттердiң бiрлесе пайдалану объектiсi болып келедi; Каспий теңiзiне ... ... ... оның ... ... мәртебенi анықтау да, жағадағы бүкiл мемлекеттердiң келiсiмi негiзiнде шешiлуi ... ... ... бұл ... ... түсiнiп, одан бас тартты. 1996 жылдың қарашасында Ашхабадта өткен ... ... ... ... iстер министрi Евгений Примаков - Ресей 45-мильдiк аймақта көмiрсутек қорларын меңгеруiне қатысты ... ... ... қабылдауға дайын - деген тұжырымдама айтты. ҚОРЫТЫНДЫ.Айтылғанның бәрiн нәтижелей отырып, Каспий жағалауындағы мемлекеттердiң көзқарастарына талдау жасауға тырысып көрейiк. ... ... ... елдерiнiң қызметiне баға беру онша сыпайы iс емес, өйткенi әр мемлекеттiң Каспий мәселесi бойынша өз көзқарасын ұстануға толық құқысы бар, және өз ... ... ... ... да болады. Каспий теңiзiнде мұнайдың осыншама қорлары болмағанда, аймаққа мұндай назар аударылмас едi. Бiрақ ... ... ... ... ... ... бiр ... көмiрсутек шикiзаттарына бай болып, екiншiлерi түксiз қалып жатыр. Және де бұл ... ең ... : ... ... ... ... ... Одағының құлауы мен бұрынғы бауырлас республикаларының егемендiктi алу процессiмен ... ... ... 1992 жылдан бастап “Каспий теңiзiнiң құқылық мәртебесiн анықтау” атты мәселе ұзаққа созылып, күнi бүгiнге шейiн шешiлмей жатыр. Тартыс ... ... ... ... бе, әлде көл ме?” ... ... қойылатын. Бiрақ “анау” не “мынауды” жақтаған пiкiрдiң екеуi де дұрыс ... ... ... ... ... Каспийге “теңiз-көл” деген анықтама берiледi. Ресей мен Иран Каспийдi көл ретiнде ... ... ... бұның салы есебiнде, бүкiл табиғи ресурстарын бiрлесе ... ... Олар ... ... бұл ... ұстанып жатыр. Қазақстан мен Әзiрбайжан Каспий теңiзiн халықаралық құқығына сәйкес бөлудi ұсынды: әр мемлекеттiң ... ... ... ... бен ... аймақ категориялары теңiздiң орта сызығына сәйкес келгендiктен, Каспийдi белгiленген бөлiктерге бөлуi ұсынылып жатыр. Осы ... өз кен ... ... меңгергiсi келгендiктен, бiрлесе қолдану жобасы қарастырылған жоқ, бiрақ ... ... олар ... мен Иран ... ... ... Түрiкменстан болса, тек бүгiнгi күнге қарай өз ұстанымын анықтады. Бастапұы таластың себебi ... ... ... сөз ... келесi нәтижеге келемiз: Каспий теңiзiн көл есебiнде санайтын Ресей мен Иран ... ... ... ... ... ескерсе, Қазақстан мен Әзiрбайжан Каспийдiң жоғары тұздылығы мен ... ... (370 мың ... ... көп – бұл ... ... ... назар аударады. Кейiнiректе “теңiз немесе көл” сұрағы қойылмады, бұл мәселенi ... ... ... ... ... мен Иран Каспийдiң бөлiнуiн болдырмауын ойластырып, Каспий экожүйесiнiң нәзiктiлiгi жайында сөз айтады,  және 1940 ... ... ... ... деп ... оны сол ... ... деп санау керек Каспий сутоғанының мемлекеттерi өз энергоресурстарын дүниежүзiлiк, әсiресе еуропалық, нарықтарға ұсынған жағдайда, олар ... жаңа ... ... ... ... ұшiн өте маңызды мәселе болып келедi. Бұл аймақ арқылы өтетiн Еуропаны Парсы шығанағымен және келешекте Оңтүстiк ... ... ... ... ... ... ... – мәселенiң екiншi жағы. Бұл жобаны кейде ... ... деп те ... Ол iске ... Ресей мен қалған мемлекеттер өте маңызды тасымалдау жүйесiн бақылайды. Бұл оларға ... ... ... әкелуге және әлемдiк аренада саяси жағдайын көтеруге мүмкiндiк ... Бұл ... ... зерттеу үстiнде орындалды. Аймаққа АҚШ пен басқа iрi мемлекеттердiң саясаты үлкен ықпал ... және ... iшкi мен ... ... өзгергендiктен, Каспийдегi саяси күрестiң күшеюi мен әлсiреуi кезектесе бередi. Сондықтан Каспий мәселесi бойынша келiсiмге келу бүгiнгiге қиын түседi. ²îëäàíûë±àí °äèáåòåð ... Под ... ... ... в эпоху глобализации.А.,1999.,С.798.БагировТ. Новый энергетический план США в мировом ... ... ... . ... В. ... ... в ... Казахстана с Россией.// «Центральная Азия и Кавказ».Лулея.Швеция,1999.№3 (5).С.135.Нурша А.К. Формирование каспийской ... ... к ... о периодизации.//Вестник КазГУ. Серия «МО и МП».2001.№1(2) С.157.Федоров Ю. Каспийская нефть и ... ... ... доклад по материалам международной конференции.Вып.1,М.1996.Гаджиев К.С  Геополитика Кавказа. М.2001.С.149.Айтаков М «Что ждет ... ... Азия и ... ... (6).С.136.Нефть и капитал. М.,№6.июнь2000.ДенгевК. «Нефтегазовый фактор в международных отношениях»ОрCit.,С263.Алибеков Э. «Россия на Каспии: совместные ... ... ... и ... ... ... Б.К. и др. Политика и интересы мировых держав в Казахстане.А.,2002.С.231.31  
        
      

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
Дәнді-дақылдарды қабылдау5 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Антикалық жерорта теңізінің медецинасы20 бет
Арал теңізінің жағалық сызығының өзгеруін картографиялау26 бет
Арал теңізінің зерттелу тарихы63 бет
Арал теңізінің зерттелуі. Арал теңізінің экологиялық мәселелері18 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь