Қазақтың дәстүрлі мәдениеті

Адамзат баласы жасаған мәдениет екі түрге бөлінетінін білесіздер. Біріншісі – рухани мәдениет, екіншісі – материалдық мәдениет. Рухани мәдениетке музыка, әдебиет, сәулет өнері, сурет өнері, кескін өнері жатса, адам баласының шаруашылыққа байланысты күнкөрісінен туған дүниелері материалдық мәдениетті құрайды. Зиялы қауым арасында, тіпті оқымысты ғалымдар арасында мәдениет және өркениет ұғымдарын шатастырушылық әлі де кездеседі. Осы арада олар шаруашылық жүргізу мәдениетінің, саяси мәдениеттің, экономика мәдениетінің тағы сол сияқты мәдениеттердің болатындығын ескермеді. Осыдан барып, мәселен, көптеген адамдар мәдениетті тек қана өнер туындылары құрайды деп ойлайды да, оны өркениетпен тең қойып, жаңсақ түсініктерге жол береді. Мәдениет тарихында күні кешеге дейін еуропалықтар Батыс дүниесінің ғана мәдениетін мойындап келді. Оларда мәдениет жасаушы тек еуропалықтар делінген кеудемсоқтық теория белең алды. Бірақ Шығыс өркениетін жасаған мәдени мұралардың ғажайып үлгілері оларды өздерінің менменсіген қисындарынан бас тартуға мәжбүр етті.
Қазақтың дәстүрлі мәдениеті, құдайға шүкір, ешкімнен кем емес. Мысалы, эпос жанрын алайық. Айтатынымыз да, мақтан ететініміз де – осы эпостарымыз. Кең қарымды, кең құлашты, қазіргіше айтқанда – поэмаларымыз. Әлемде эпос тудырған халықтар саусақпен санарлық. Батысымызда байырғы гректер «Иллиада» мен «Одессеяны» тудырса, Шығысымызда үнділер «Махабхарата» мен «Рамаянаны» тудырған, одан
        
        ҚАЗАҚТЫҢ  ДӘСТҮРЛІ МӘДЕНИЕТІ
Адамзат баласы жасаған мәдениет екі түрге бөлінетінін білесіздер.
Біріншісі – ... ... ...... мәдениет. Рухани
мәдениетке музыка, әдебиет, сәулет өнері, сурет өнері, кескін өнері жатса,
адам баласының ... ... ... туған дүниелері
материалдық мәдениетті құрайды. ... ... ... ... оқымысты
ғалымдар арасында мәдениет және өркениет ұғымдарын шатастырушылық әлі де
кездеседі. Осы арада олар ... ... ... ... ... ... тағы сол ... мәдениеттердің
болатындығын ескермеді. Осыдан барып, мәселен, көптеген адамдар мәдениетті
тек қана өнер ... ... деп ... да, оны ... тең ... ... жол береді. Мәдениет тарихында күні кешеге дейін
еуропалықтар Батыс дүниесінің ғана ... ... ... Оларда
мәдениет жасаушы тек еуропалықтар делінген кеудемсоқтық теория белең алды.
Бірақ Шығыс өркениетін ... ... ... ғажайып үлгілері оларды
өздерінің менменсіген қисындарынан бас ... ... ... ... ... құдайға шүкір, ешкімнен кем емес. Мысалы,
эпос жанрын ... ... да, ... ететініміз де – осы эпостарымыз.
Кең қарымды, кең құлашты, қазіргіше айтқанда – поэмаларымыз. Әлемде эпос
тудырған ... ... ... ... ... гректер «Иллиада»
мен «Одессеяны» тудырса, Шығысымызда үнділер «Махабхарата» мен «Рамаянаны»
тудырған, одан ... ... ... ... ... ... ... «Каллевала»
сияқты құранды эпостар туған. Эпостық жырлары бар елдер осылар ғана. Мүйізі
қарағайдай «ұлы орыс» халқының «Игорь жорығы туралы ... бар ... ... болса, мен қарасөзге айналдырған «Алпамыс батыр» эпосы 800 ... ... эпос ... осы.
Эпостардың туу себебіне қатысты үлкен-үлкен өте жақсы ғылыми зерттеу
еңбектер жазылған. Эпос – соны тудырған елдің ... ... ... ... ұлы ... ... сөз өнерінің асқақ биігін
туындатқанын байқаймыз. Тіпті, ... ... ... қарасаңыз,
бірінші ауыз әдебиеті, содан кейін жазба әдебиеті дейді. Ал, бізде ... мен ... ... ... бес ғасыр жыраулар поэзиясы жатыр.
Аталған бес ғасыр поэзиясы - ... ... ... сөз ... ... сипаты.
Екінші, дәстүрлі мәдениетімізді, яғни қолөнеріміз жайлы ауыз ... ... ... мәдениетіміз өте тереңнен бастау алады. Скифтің
алтынмен апталған, күміспен күптелген ... ... ... ... кешеге дейін әке-шешеміз тіккен киіз үй – қолөнердің ең ұлы шыңы. Киіз
үйдегі сүйектен, ... ... ... т.б. ... ... ... құрастырылған ғажайыпты ақыл-ойдың нәтижесі, табысы деп ... Бұл ... ... өзінің тұтынатын қолөнер заттарын өнер
деңгейіне жеткізген. Мен бала ... ... ... сапырып отыратын мүйіз
ожауды ұстап ойнаудан жалықпайтынмын. Кейін тура ... ... ... мемлекеттік музейден көргенде көзіме жас үйірілді. Қандай сұлулық!
Неткен әдемілік! Демек, көшпелілер өнер деңгейінде өмір сүрген. ... ... өнер ... ... Ол ... қайтадан одан да жақсы
қылып жаңасын жасайтын болған. Қолөнердің ұлы туындысы – киіз үй.
Үшіншісі, музыкалық ... ... ... мен ... ақ
мысал келтірейін: сіздер ол мәдениеттің тектілігін, терең асыл екендігін
пайымдайсыздар. Қазақ халқы қазақ атауын ... ... ... ... ... ... тартылып, күй жанры туған. Күні бүгінге дейін ... ... ... ... Кеңес одағының аясындағы ... ... ... ... күй ... яғни ... ... жанры жоқ.
Орыстар балалайканы қолға алып, жерді бір теуіп, частушка ... ... осы ... Ал, күй ...... сөзсіз бөлініп шыққан дыбыс,
музыкалық жанрдың дүниеге келуі. Бұл бейнелеп айтқанда сөз өнерінде ... ... ... ... ... Ал енді осы күй ... туындатқан
авторлы музыканың өзіне осы далада 1200 жыл. ... ... ... ... ... түркі халқының ішінде Қорқыт ... ... ... ... ... – қазақ. Қорқыттан бізге жиырмаға тарта күй ... әлі ... ... ... ... ... ... бергі
жағында Шыңғыс ханның алдында күй тартқан – найман Кетбұға күйші. ... ... ... ... ... ... бізге он варианты жетті. Осы
орайда айта кетейін, қазір ... ... ... ... ... сол ... «Ақсақ құлан» күйінің ноталық жазбасы бар. Қазақ
музыкасына үлес ... ... ... ... ... Ержакович ескі
нотадағы аталған музыканы бүгінгі нотаға түсіргенде «Ақсақ құлан» күйі
шығады. ... ... рет ... атындағы Әдебиет және өнер институтында
істеп жүрген ... ... ... ... сары ... одан бері ... ... Абылай хан кезіндегі атақты күйшілер, XIX ғасырдағы
Құрманғазы, Дәулеткерей, Қазанғап, ... ... ... күйшілер өткен. Демек, қазақтың рухани мәдениетінің осы ... күні ... ... ұлтымызға айрықша қызмет етіп келе жатыр.
Мәдениет сөз болған ... біз ... ... ... ... ... ... қалмауымыз керек. Өйткені, ... ... ... ... ұлы ... ... қазіргі шекарадан
әлдеқайда кең болатын. Біз отаршылдықтың қақпанына ... ... ... бір ... ... ... ... Осы орайда,
шекара сыртында жатқан мынадай мәдени 5 ... ... ... ... назар аударып жүруіміз керек. Бірінші – атамекен ... ... сол ... ... ... ... ... үшінші – шекара сыртында
жатқан жалпы мұралар, төртінші – ... ... ... ... ... материалдық мәдениеттер, бесінші – шекара
сыртында әлемнің қырықтан астам елінде бас ... ... ... ... ... өнер ... Осының барлығы біздің төл
тарихымыздың, төл мәдениетіміздің құрамдас бөлігі болып табылады.
Енді аталған бес рухани ... ... ... болсақ, бірінші
ертеде қазақтың ата қонысы болған, қазіргі таңда түрлі себептермен ... ... ... ... асыл ... жайлы айтайық.
Ежелгі Еділ – қазіргі Волга, қажы Тархан – Астрахань, ......... ... 150 ... ... ... әз Жәнібектің
әжесі Тайсұлтанның атына қойылған ... ...... ХХ ... басында
астанамыз болған Орынбор – Оренбург. Айта берсек, толып жатыр. ... ... ... ... ... ... аян. Ол – ... Одан былай қарай Қорған – Курган, Баранауыл – Барнауыл, ... ... ... ... ... ... ... бар. Дегенмен, оны «түмен»
Шыңғыс ханның он мыңдығына байланысты қойылған деп ... ... мен ... жайлауы болған деп қабылдағанымыз жөн болар. Төменнен былай ...... ... – Байкал, Енесай – Енесей, Аңғар – Ангарск, ... ... ... ... ...... Алтай,
Еренқабырға, Қобда, Тәңіртау, оңтүстікке қарасаңыз, Самархан жерінде жатқан
Мыңбұлақ, Қарақалпақ жерінде жатқан Қарабауыр жотасы, сондай-ақ орталық ... ... ... ... соғыс жағдайына ... ... ... үш аудан – қазақтың ата қонысы. Мен
аталған жерлерді қайтарайын деп, я ... ... үшін ... үндеп
отырған жоқпын.
Ұлт дегеніміз не? Ұлттың тарихи жады әрбір ... ... ғана ол ұлт ... Сол жерлерде жатқан ата-бабаның сүйегі, сол
жерлердегі тарихи ескерткіштер, сол ... ... ... ... тарихы біздің өмірбаянымыздың мәдени құрамдас бөлігі болуы керек.
Екінші, әруақтар. Шет жұртта жатқан әруақтарды осындай бас ... ... ... ... ... хан ... жатыр. Мына
қазақ елі осы аумағы, осы территориясы үшін Қасым ... ... ... ... ... хан мен Тәуекел хан Бұқарада, Жалаңтөс Самарханда, Төле
би Ташкентте, Әйтеке би мен Сырым батыр Қарақалпақстанда, Құрманғазы ... ... ... Германияда жатыр. Кенесары С.Сәдуақасов,
Ә.Молдағұлова, Ғ.Мұратбаев Ресейде жерінде ... Ал ... ... ... Қожеке күйші, ақын Таңжарық, Бөке, Оспан батырлар және ... ... да ... ... Осы ... сүйегін елге
жеткізу керек. Бұл қазақтың ... ... жат ... шет ... ... дініне де жат емес. Аманаттап жерлеп, я болмаса ... ... ... батырлардың бармағын ғана тауып алып жерлеген бейіттер қазақ
даласында өте көп. ... оны ... ... ... ... ... тірілер үшін қажет. Мына тірі жүргендердің рухы биік
болады.
Ресейде 4200 руникалық жазба ... ... тұр, ... ... Оның барлығы байырғы түркі тілінде ... неше ... ... ... ... Парижде, «Махаббатнама» Лондонда, Жүсіп
Баласағұнның «Құтты білігі» Каирде, «Қорқыт» ... мен ... ... ... Куманикус» Венецияда, Рабғузидің «Қиссасул-Әнбиясы»
Лондонда, қазақ хандарының, қазақ мемлекеттігінің бүкіл ... ... ... ... ... шетелдегі жазба мұраларды елге жеткізу,
көшірмесін алу біздің ... ... ... ... тұратын проблема.
Төртінші, қолөнер. Ресей археологтарын ғана атайын сіздерге, ... ... ... Руденко Алтайды, Сорокин Ақтөбені қазды.
Барлығының тапқан алтын мұралары мен қолөнер бұйымдарының барлығы ... пен ... тұр. ... ... ... ... далалық өрнектері Эрмитаждың бағасын асырып тұр. Оның барлығы
біздің ата-бабамыздың қолынан шыққан мүліктер еді. ... ...... жаралымы біртұтас жалғыз елдің бірі. Мынау ... елі ... ... ... ... ... да, ресми 18 тілі бар. ... ... ... бір дағыстан екінші төбедегінің тілін түсінбейді Ал
бір шетімен бір шеті 8 мың ... ... ... ... ... ... ... тұрсын, қазақ халқының тілінде диалект жоқ. Мен
Анатолыдағы шай ... ... ... ... шай ... отырған қазақ
әйелінің отырысы, жаулығы, дастарханындағы тамағы, кесесінің түріне дейін
ұқсастығына қарап қайран қалдым. Аралары 8 мың ... ... ... ... XX ғасырда әлемнің 40-тан астам еліне
шашып жіберді. ... іс ... ... ... ... ес жиып етек ... біз осы ... рухани мәдениетіне назар аударуымыз керек. ... ... ... ... елді ... жатқан қазақтардың ішінде 4-ақ
елдегі ... ... өнер ... алып ... Бұл ... ... Түркияда тұратын қазақтар.
Ресейде 1 миллион қазақ бар, соңғы бір ғасырда бір ауыз өлең ... бір ... ... жоқ, яғни ... ... ... ... Ал енді
жаңағы 4 елдегі туындап жатқан романдар, кинофильмдер, бейнелеу өнерлері,
музыкалар, ... ... ... біздің рухани мәдениетіміздің құрамдас
бөлігі болып табылады.
Осы жиналыстың өтініш тілегі ретінде қала әкімдігіне мынадай ... ... Біз ... ... ... деген музей ашуымыз
керек. Ол музейге сол қазақтар шығарған газет-журналдар, кітаптар, ... ... ... ... ... киіз ... қою керек. Кеше
ғана осы бір Астанада көрме болғанда Қытайдан 24 қанатты киіз үй ... ... киіз үйді ... шыға ... қалдым. Қандай керемет жасалған балғын
қолөнер. Сондықтан осы қала әкімшілігі ... ... ... атты өнер ... ... Оған ... үлкен бір ғалымды басшы
етсек. Ол ... ... ... ең ... ... ... ... да
рухани мәдениетін соған ... онда ... ... ол да бір ... ... ... ... арнасы болып
мәдениетіміз, рухани байлығымыз еселене түсер еді!
Тілсіз ұлт, ... ... ұлт ... ұлт ... ... ... ... ұлт құрымақ. Ұлттың ұлт болуы үшін бірінші шарт – тілі болу. ... кеми ... ... құри бастағанын көрсетеді. Ұлтқа тілінен қымбат
нәрсе болмасқа тиісті. Бір ұлттың тілінде сол ... ... ... тұрмысы,
мінезі айнадай көрініп тұрады.
Мағжан Жұмабаев

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақтың дәстүрлі материалдық мәдениеті». Оқу құралы97 бет
Қазақтың дәстүрлi ойын мәдениетiнiң феноменологиясы161 бет
Киіз үйдің символикасы6 бет
''Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжің жағдайларды шешу тәсілдерін психологиялық талдау”56 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
XV-XVIIIғғ. Қазақтардың дәстүрлі мәдениеті9 бет
Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжіңді шешу тәсілдерінің оқу үдерісінде қолданудың психологиялық ерекшеліктері53 бет
Дәстүрлі қазақ мәдениетінің тарихы17 бет
Жапонияның дәстүрлі мәдениетінің ерекшеліктері және модернизация мен вестернизация үрдістері103 бет
Мәдениет, салт-дәстүрлер 8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь