Совет хан ғаббасов

Совет Хан Ғаббасов
Жазушы дәрігер, фантаст, драматург,
Медицина және Педагогика ғылым. докторы,
КСРО денсаулық сақтау ісінің үздігі,
Махамбет сыйлығының лауреаты,
Профессор.
Халқыңның қадыр қасиетін ұқ !
Өзіңді өзің сыйлау, өзгені кемсіту емес.
Ұждан.
Уа а а.., иісі Қазақ баласы есіңді жиып, өткен кеткен тағдырыңды таратып, алды–артыңа қарашы?! Ата бабаң жасап кеткен, теңдессіз терең мұрасынан не қалды? Асқақ рухы бекзаттықтан тұратын, мәйегі нәрлі дәстүр салттың қаншасынан айрылдық?.. Енді міне, Тәуелсіз Ел салтымен, жоғымызды түгендейтін кез келді. Ар намысты Ту етіп, толағай күшпен қимылдайық шы, арманы үлкен аңғал Жұртым?! «Өзіңді өзің жаттай сыйла, жат жанынан түңілсін» дейтін даналықты пір тұтып, жалтақтамай да, жалпақтамай жөнімізді білсек екен, ақжарма мінез Алашым?! Япыр ау, текті жұрттың сынығы едік қой?! Еліміздің ертеңі мен ұрпақ қамын ойласақ, рухани өркенімізді өсіріп, ұлт құндылығын түгендемей болмайды.

Шіркін, осыларды неден бастасақ деген де, ең әуелі ойға оралатыны мынау; Ел билеген – Елбасы мен Төрелер де, елдігімізді байытқан – зиялы мен ел жұрты да, жасы мен жасамысы да, халқымыздың қадыры мен қасиетін түсінбейтіндігімізді айтып сырласатын сәт туды. Сірә, бұл кемшілігімізді, бүкіл Ел болып дүземесек, жаратушы Алла да, дем беруші Аруақ та кешірмейді. Арман боп жеткен тәуелсіздігімізді, арсыздыққа толы пәндешілігіміз бен қанағаты жоқ құлқынымыздың құлдығына шала бермей, ұлттық сана мен азаматтық парасаттың пәтуәсына келгеніміз жөн. Алдау мен арбауға бас ұрып, ертең ақ өзегіңе тебер өзгеге қарап өзеуреуді тоқтатқан жөн?!..Дана жұртымыздың өзгеше біткен болымысын түсініп, жан дүниемізге үңілетін мезгіл жетті. Атадан қалған өсиетке илансақ; «Еңкейгенге еңкей – әкеңнен қалған құл емес, шлақайғанға шалқай – пайғамбардың ұлы емес» деген қағидаға құлақ аспай жүрміз ау?! Олай болса, не істеуіміз керек!? Толғанайық шы? Дәл осы Не істеу керектің ? жауабын іздеп көрелік ші ? Олай болса, өз ойымды айтпақпын, қалың жұртым сен тыңда...
І. Халқымыздың тектік қасиеті.
Тектіліктің шырқау шыңы – ұлт боп ұю.
Ұждан.

Сөз жоқ, ең әуелі халқымыздың тереңде жатқан тегі мен болымысындағы – мәйегі мен негізі не екенін түсінгеніміз жөн. Сонда ғана саналы жанға,сонау көне дәуірдегі «Күлтегіннің тасында» жазылған; «...Биікте көк Тәңірі, төменде қара жер жаралғанда... Түркі халқының ел жұрты қалыптасқан» дейтін өсиет сөздің жайдан жай айтыла салмағанын түсінеміз.Өткен тарихтың тылсымына үңіле түсіп ойлансақ, әр сөзінің астарында құпияға толы сыр жатыр емес пе? Оның қайсыбірін тізбектетіп айта берерсің?! ..
Көнеден келе жатқан ұлттық құндылығымыздың ең асылы – «Жеті атаға жетпей қыз алыспау» дәстүрі екенін, әлі де біздер ұрпағымызға терең талдап түсіндіре алмай жүрміз. Тіпті, бұл дәстүрдің дүние халықына «әйгілеуге» (бренд) болатын құдіретін – табиғи сұрыптауды – жіліктей жіктеп жатпай ақ, асылымызды түсінбеудің салдарынан,бүгінгі қазақтың – жершілдік пен ру руға, тіпті үш жүзге бөлініп жүрген – парасатсыздыққа толы парқымызды айтып, қысқа болсада тоқталуға мәжбүрміз. Ендеше, осы тектес тәрбиесіздікті жүйелей талдап көрелік;
Иә ә, шыныменде мың өліп, мың тірілген жұртымыз – қырық үш (43) тайпадан тұратыны белгілі. Міне, осынау қырық үш тайпаның әр адамының тектік қасиеті, антрапалогиялық зерттелгенде – бір адамдікіндей екені, басқа жұрттың ғалымдарын таң тамаша күйге түсіріпті. Осы уақиғаның куәсі болған, академик Оразақ Смағұлов ғұламаның айтуынша; «зертханада алынған осы дерекке – бүкіл әлем (ағылшын, неміс, француз, жапон, қытай т. б.) ғалымдары өз көздеріне өздері сене алмай» әуре болған екен. Халқымыздың тегіндегі «теңдесі жоқ феноменнің» сыры мен сипатына көңіл аударсақ, бүгінгі біздердің – жүзге, тайпаға, руға – бөлініп сандырақтап жүргеніміз, өз асылына күйе жаққан надандығымыз екен. Кәнеки, осы құбылыстың сырына, саналы жүрекпен көз жүгіртіп көрелік ші ?!..

Мінеки сонда, әлем ғалымдарын таңдандырып отырған тылсым құбылыс – «жеті атаға жетпей қыз алыспау» дәстүрінің құдіреті екен. Иісі қазақтың әрқайсысындағы тектік қасиеттері бірлікте болса үш жүз түгіл, руға бөлінудің өзі – нағыз парасатсыздық емей немене?.. Әлідағы осы құбылысты ашыңқырап айтсақ, атадан балаға жалғасып келе жатқан, әр қазақтың үш жұрты – ата жұрты – нағашы жұрты – қайын жұрты – бар екені белгілі ғой. Осынау үш бірдей жұрттың әрқайсысына тиесілі жеті атаны бір біріне көбейтсек, манағы айтылған қырық үш (43) рудың қаны, әр қазақтың тамырында ағып тұрғанын ұғынамыз. Олай болса, бүгінгі қазақтардың жүзге, тайпаға, руға бөлінуі өз халқының қадыр қасиетін түсіне алмай жүрген надандық болып табылады. Ендеше,бұдан былай кезкелген қазақ, өз руы мен жеті атасын білуді халқының тегін сақтау деп қана ұққандары жөн. От басы мен қоғам бірігіп, келер ұрпағымызға осылай түсіндіріп тәрбие беру, азаматтық парызымыз екені анық.
ІІ. Хан мен халық байланысы.
Ханы азса – халқы тозады.
Ұждан.
Бұл айтқалы отырған дертіміз, Қазақтың сонау ХІУ ғасырда құрылған Хандық мемлекетінен бері қарайғы қасіреті деседе болады.Ел басқарған Хандары, халықтан өздерін биік ұстап бөлектенудің салдарынан, тәлім тәрбиеде аса ауыр (психологиялық) зардаптың болғанын ашып айтар мезгіл жетті. Себебі, Хан Сұлтандарға халықтың бірлігі мен білімі емес, олардың бөлек бөлек ыдырап жүргені қажет болған. Солар салып кеткен, «Үш жүз» дейтін лаң бүгінге дейін жалғасып отыр. Дәл осы мәселе жайында, Ш. Уалихановтың профессор И.Н. Березинге жазған хатында; «... Каждый потомок Батыя хотел быть ханом и иметь народ: так я думаю, образовались ханство Кырымское, Казанское, орда Чорайгаковская, союз узбеков – шейбанов и казаков» (том І, 1984, 164 б,) – деп ашынады. Мінеки, бүгінгі айтып отырғанымызды ұлы ғалым Шоқан өткен ғасырда ақ байқаған екен. Бұл мәселе, бұрын соңды талданып айтылған да, жазылған да емес. Халқымыздың бұл қасіреті мен кемшілігін айтпауға сірә болмайды. Бірақ, тек ғылыми негізде көрсету, ұрпақ тәрбиесі үшін ауадай қажет. Себебі, бұл деректің, ұлттық идеологиямыз үшін де маңызы зор.Ұрпақ тәрбиесіне қажет, ұлтымыздың осынау қасіретінің де өзіне тән бірнеше себептері бар;

Бірінші Қазақ хандары Шыңғысханның ұрпақтары екені белгілі. Екінші Олар тектерін, Қазақ халқынан бөлек деп есептеген. Үшінші Шыңғыстың ауыр тағдырынан, балалары от басы тәрбиесі
түгіл, тегінің иә қалмақ, иә қазақ екенін де білмей өскен.

Міне, осындай тыртығы терең себептердің салдарынан, қазақ халқының тәрбие тәлімдерінің ауыр жағдайда болуы, немесе, бүгінгі түсінікпен айтсақ, оның ұлттық идеологиясының бұрыннан ақ жүйеленбегені анық байқалады. Бұл тұжырымның дәлелдері, халқымыздың мемлекет құрған хандық дәуірінде өте жиі кездеседі. Солардың бәріне тоқталып жатпай ақ, жалпы халыққа әсері болған негізгілерін ғана атап өтуді жөн көрдік
1. Шоқан Валиханов, Т-1, 1984, 164 б. 2. Қалибек Данияров. История Чингисхана, 2001, 21 б. 3. Совет Хан Ғаббасов, Педагокика мен Психология негіздері, 2008,
120-123 б
4. Рашид ад Дин, Т 1. екінші кітап, 46 б.
5. Утемиш хаджи. Шығарманың 62 б.
6. В.Г. Тизенгаузен. 11 б.
7. Героический эпос Чингисхан (ЮАНЬ ЧАО БИ ШИ) – 85 б.
        
        Портал:Тарих/Үздік мақалаларУикипедиядан алынған мәлімет, ашық энциклопедияСовет Хан  ҒаббасовЖазушы дәрігер, фантаст, драматург,Медицина жәнеПедагогика ғылым. докторы,КСРОденсаулық сақтау ісінің үздігі,Махамбетсыйлығының лауреаты,Профессор.Халқыңның қадыр қасиетін ұқ ...   ... ... кемсіту емес.Ұждан.Уа а а.., иісі Қазақ  баласы ... ... ... ... тағдырыңдытаратып, алды–артыңа қарашы?! Ата бабаң жасап кеткен, теңдессіз тереңмұрасынан не қалды? Асқақ рухы   бекзаттықтан тұратын,  ... ... ... ... ... Енді ... ... Ел салтымен,жоғымызды түгендейтін кез  келді. Ар намысты Ту етіп, толағай ... шы, ... ... ...  ... ... өзің жаттай сыйла, жатжанынан түңілсін»   дейтін даналықты пір тұтып,  жалтақтамай да,жалпақтамай  жөнімізді білсек екен, ... ... ... Япыр ау, ... ... едік қой?! Еліміздің ертеңі мен ұрпақ қамын ойласақ, ... ... ұлт ...   ... ... ... неден бастасақ деген де, ең әуелі ойға оралатыны мынау; Елбилеген – ... мен ... де, ... ...... мен ел жұртыда, жасы мен жасамысы да, халқымыздың қадыры мен қасиетінтүсінбейтіндігімізді айтып сырласатын сәт туды. Сірә, бұл кемшілігімізді,бүкіл Ел болып ... ... Алла да, дем ... ... та ... боп ... тәуелсіздігімізді, арсыздыққа толы пәндешілігіміз бенқанағаты жоқ құлқынымыздың ... шала ... ... сана мен ... пәтуәсына келгеніміз жөн. Алдау мен арбауға бас ұрып, ертең ақөзегіңе тебер өзгеге қарап өзеуреуді тоқтатқан жөн?!..Дана жұртымыздыңөзгеше ... ... ... жан ... ... ... ... қалған өсиетке илансақ; «Еңкейгенге еңкей – әкеңнен ... құл ... ...... ұлы ... деген қағидаға құлақ аспайжүрміз ау?! Олай болса, не істеуіміз керек!? Толғанайық шы? Дәл осы Неістеу керектің ? ... ... ... ші ? Олай ... өз ... қалың жұртым сен тыңда...І. Халқымыздың тектік қасиеті.Тектіліктің шырқау шыңы – ұлт боп ұю.Ұждан.Сөз жоқ, ең әуелі халқымыздың тереңде ... тегі мен ... ... мен ...   не ... ... жөн. Сонда ғана саналыжанға,сонау көне дәуірдегі «Күлтегіннің тасында» жазылған;   «...Биікте көкТәңірі, ... қара жер ... ... ... ел ... ... ... сөздің жайдан жай айтыла салмағанын түсінеміз.Өткен тарихтыңтылсымына үңіле түсіп ойлансақ, әр сөзінің астарында құпияға толы сыр ... пе? Оның ... ... айта ... ..Көнеден келе жатқан ұлттық құндылығымыздың ең асылы  – ... ... ... ...   ... екенін, әлі де біздер ұрпағымызға терең талдаптүсіндіре алмай жүрміз. Тіпті, бұл дәстүрдің дүние халықына ... ... ...... ... – жіліктей жіктеп жатпай ақ,асылымызды түсінбеудің салдарынан,бүгінгі қазақтың – жершілдік пен  руруға, тіпті үш жүзге бөлініп жүрген – ... толы ... ... ... ... ... Ендеше, осы тектес тәрбиесіздіктіжүйелей талдап көрелік;Иә ә, шыныменде мың өліп, мың тірілген жұртымыз – қырық үш (43) тайпадантұратыны белгілі. ... ... ... үш ... әр ... ... антрапалогиялық зерттелгенде – бір адамдікіндей   екені, басқажұрттың ғалымдарын таң ... ... ... Осы уақиғаның куәсі болған,академик Оразақ Смағұлов ғұламаның айтуынша;   «зертханада алынған осыдерекке – бүкіл әлем (ағылшын, неміс, француз, жапон, ... т. ... өз ... ... сене ...   әуре ... екен. Халқымыздыңтегіндегі «теңдесі жоқ феноменнің» сыры мен ... ... ... ...... ... руға – бөлініп сандырақтап жүргеніміз,өз асылына күйе жаққан ... ... ... осы ... сырына,саналы жүрекпен көз жүгіртіп көрелік ші ?!..Мінеки сонда, әлем ғалымдарын таңдандырып отырған тылсым құбылыс – «жетіатаға жетпей қыз ... ... ... ... Иісі ... тектік қасиеттері бірлікте болса үш жүз түгіл, ... өзі – ... ... емей ... ... осы құбылыстыашыңқырап айтсақ, атадан балаға жалғасып келе жатқан, әр қазақтың үш жұрты– ата жұрты – ... ...... ... – бар ... ... ғой. Осынау үшбірдей жұрттың әрқайсысына тиесілі жеті атаны бір біріне көбейтсек, манағыайтылған қырық үш (43) ... ... әр ... ... ағып ... Олай ... бүгінгі қазақтардың жүзге, тайпаға, руға бөлінуі өзхалқының қадыр қасиетін түсіне алмай жүрген надандық болып табылады.Ендеше,бұдан былай кезкелген қазақ, өз руы мен жеті ... ... ... ... деп қана ұққандары жөн. От басы мен қоғам бірігіп, келерұрпағымызға осылай түсіндіріп тәрбие беру, азаматтық парызымыз екені анық.ІІ.  Хан мен ... ...... ... ... ... ... Қазақтың сонау ХІУ ғасырда құрылған Хандықмемлекетінен бері қарайғы қасіреті деседе болады.Ел басқарған ... ... биік ... ... ... тәлім тәрбиеде асаауыр (психологиялық) зардаптың болғанын ашып ... ... ... ... ...   халықтың бірлігі мен білімі емес, олардың бөлек бөлекыдырап жүргені қажет болған. Солар салып ... «Үш жүз» ... ... ... ... ... Дәл осы мәселе жайында, Ш. Уалихановтыңпрофессор И.Н. Березинге жазған хатында;   «... Каждый потомок Батыя ... ... и ... ... так я ... ... ханство Кырымское,Казанское, орда Чорайгаковская, союз узбеков – шейбанов и казаков» (том І,1984, 164 б,) – деп ... ... ... ... отырғанымызды ұлы ғалымШоқан өткен ғасырда ақ байқаған екен. Бұл мәселе, бұрын соңды  талданыпайтылған да, жазылған да ... ... бұл ... мен ... сірә ... Бірақ, тек ғылыми негізде  көрсету, ұрпақ тәрбиесіүшін ауадай қажет. Себебі, бұл деректің, ұлттық идеологиямыз үшін де ... ... ... ... ...  ... де өзіне тәнбірнеше себептері бар;Бірінші Қазақ хандары Шыңғысханның ұрпақтары ... ... ... ... ... ... ... деп есептеген. Үшінші Шыңғыстың ауыртағдырынан, балалары от басы тәрбиесітүгіл, тегінің иә   ... иә   ...  ... де ... осындай тыртығы терең себептердің салдарынан, қазақ халқының тәрбиетәлімдерінің ауыр жағдайда болуы, немесе, бүгінгі түсінікпен айтсақ, оныңұлттық идеологиясының бұрыннан ақ ... анық ... ... ... халқымыздың мемлекет құрған хандық дәуірінде өте жиікездеседі. Солардың бәріне тоқталып жатпай ақ, жалпы халыққа әсері болғаннегізгілерін ғана атап ... жөн ... ... ең ауыр ... биліктің қарапайым халықты тасқараңғы етіп, хат танытпайұстағандарын айтуға болады.Қазақтың хандық мемлекеті неше ғасырларғасозылса да елінде бір де бір ... ... ... адам ... іс. ... бұл кезеңдерде, Шығыс пен Батыс елдерінде, тіптіакадемия мен университеттер болғаны тарихтан белгілі. Халқымыздың хаттануы, олар үшін қажеттілік болмаған тәрізді. ... ... ... ... ... ... ұстамағандықтан, жаугершілігі мол сол заманда,халқымыз аса ауыр шапқыншылықтарға ұшырап, үнемі қан ... ... ... елді азат ... ... ... ... деугеәбден болады.Шыңғысханның үрпақтары өздеріне  Төре дейтін жалған ру жасап, ақ сүйекпіздеуі де асып ... еді. Тура ... ... көрсетіп, жалған ру жасағанҚожаларды да – айтпай кетуге болмайды. Бұл екеуін де тегінен тартып қарасақТөрені де, Қожаны да   ру ... ... Оның ...  ... ... ... – деулері де ұят іс. Өйткені, табиғи сұрыптаудың негізі болыптабылатын – жеті атаға жетпей қыз алыспауды –  бұл ... де ... ... Олар, тіпті өзді өзіне үйленудің салдарынан азабастағандарын байқап, қазақ ... ... ... ... ... ... негізге сүйенсек – ақ сүйекпіз – деп, табиғи сұрыптауменқаны мен тегін таза ұстаған, қазақ халқы ғана ... ...  Осын ... ... барлығынан да байқалатыны, халқымыз қараңғылықтыңқапасында қалып, өз тарихын жақсы білмегенін аңғару қиын емес. Әйтпесе,Төрелердің руы – Қият, Қожалардың руы – ... ... ... тек ... ... ... ... Алаш тұқымдары екендігі айдан анық. Міне бұлдеректер, келешек ұрпақ тәрбиесінің ақиқаты болып негізделгені дұрыс.Осылардың өзі ақ, ... ... ... ... Тәуелсіздікгіміздіқоса айтқанда – Қазақтың ұлттық идеологиясы – жасалмағанын анықаңғартады.Әйтседе, біздерді осы уақытқа дейін сақтап келген, ... ... ... ... ... ... ... жөн.ІІІ.  Ұрпақ  тәрбиесінің жаңа ілімі.“Адам - әлемнен де күрделі”ҰЖДАН.Ана құрсағындағы тоғыз ай  адам ғұмырының ең ұзақ та  және ...     к е з е ң і  ... ... Оның ... ... ... ұ р ық т ы ң  ... даму мерзімін де, жер бетіндегі тіршіліктің барлықсатыларын ... ... ... 500 ... жылмен пара-пар екен.Бұл айтылған ойдың маңызы мен мәніне жету үшін, ... ...  қ ұ п и я ла р ы н а  ... ... болмайды. Өйткені, адам ғұмырының  ф и з и о ло г и я л ы қ  осы   к е з е ң і,  ... ... ...  т ы л с ы м ға   толы  т ү й і н і,  ... ақыл түгіл, көңіл көзі жетіп болмаған  ж ұ мб а қ  сыры ...  к ө м бе с і  ... Егер де, ... ... ана ... өсіп жатқан  ж а н   и е с і  ... ... ... ... ... шебердің құдіретімен “он сегіз мың ғаламның” с и п ат т а р ы н  ... ... ... ... боп отыр. Былайшаайтқанда, бір клеткалық тіршіліктен бастап адамға дейін жетілген,биологиялық түрлерді түгелдей басып өтеді екен. Әрине бұл, ... ... ... ... ... аса  к ү р д е л і  құбылыс екенідаусыз! Мұндай сипат тек табиғат шебердің құдіретімен ғана ... ... ...  с а п а л ы қ  ... ...  ж ұ м б а қкезеңін  а д а м  т ә р б и е с і н е  ... ... ... ... ...  р у х а н и  д а м у ы н д а ғ ы  аса ... де, осы кезеңнің  е л е н б е й  қалған  е р с і л і к т е р ... ... ... ... бұл мәселе өткен-кеткен  п е д а г о г и к ал ы қ  және  п с и х о л о г и я л ы қ  ... де, ... ғ ы л ы м и  жү й е л е н і п  ... ... Адам ... тәрізді өте күрделі құбылыстыңбастауы болып саналатын, ұ р ы қ  тазалығы мен Ана  ...  ... ... үңілмей,  ұрпақ т ә р б и е с і н і ң   ... ... шешу ... ... ... бүгінгі малекулалық  б и о л о г и я  менг е н е т и к а   ... қол ... ... осы ... ... ... ... адам жаратылысындағы тек түйістік ақыл мен ішкі бессезімді былай қойғанда, ондағы тума қабілеттері мен мінез-құлқы, психикалықжігері  мен ... ...  ... туатындығы, ғылыми әбдендәлелденген құбылыстар екенін ескерген жөн. ... бұл ... ... ... ә р б и е с і  ... ... да, ... не бір алып ойшылдарыфилософиялық п ә л с а п а  ... көп ... адам ... а н мен  Т ә н н і ң  ... ... ...    ж ү р е к   к ү ш ...  а қ ы л  к ү ш і  тәрізді қадау-қадау құбылыстарды үнемі ой елегіненөткізіп отырған. ... ... ... Платон мен Аристотельді, көбінеФарабидің түсіндірмесінен кейін ғана, терең ... ... ... ... ішінде мәселенің бұл жағын ашық жазып қалдырған, ұлы ойшыл-ғұламаӘбу Әли ибн Сина екенін жақсы білеміз. Бұл деректі ол өз ... ... ... айтады.Тікелей Ж а н т ә р б и е с і н е ... ... ... ... 2-ші ... ... адам ... ф и з и о л о г и я л ы қекінші к е з е ң і, бүгінгі ... ... ұ р п а қ т ә р б и е с і н е н ... ... Тіпті, ж а н т ә р б и е с і ... ... де ... ... ... ... ізденістің жоқтығы, адам тәрбиесінің қаншалықтыойсырап жатқандығын аңғартса керек. Сондықтан да, жоғарыда аз-кем айтылғанЖ а н н ы ң – он е к і ... яғни 12 – ... ... ... ... –жыл өткен сайын адамдар азып барады деген тұжырымды жиі айтқызып жүр.Оныайтып қана қоюмен еш ... ... ... бұл мәселенің өзіне тән т әр б и е ә д і с т е р і н ... жан ... а р н а л а р ы ... бойы ... көрсете бермек. Ендеше, тоғыз торқаның ішінде өсіпкеле жатқан Ж а н и е с і тек биология мен ... ... қана ... ... ... т ү й с і г і мен і ш к і б е с с ез і м д е р і ... т ә р б и е л е н е т і н - Жанның мүшелеріне тиістідеңгейде ... ... ... жетті. Шынын айтсақ, соңғы жылдардағыұрпағымыздың маңдайына тиіп жүрген к ү й е л і к ө с е у де осы ... ... Оның ...... ата-ананың мойнында екенінде ашып айтқан жөн. Олай болса, келер ұрпақтың ... мен ... ... буынның ұрық тазалығы мен ана құрсағындағы тәрбиені түсінуінебайланысты. Қалай десек те, бұл мәселені назардан тыс қалдыра беру, адамзатқауымын а п а т қ а ... да ... ... түзу ... ... ... ... “Алып – анадан туады” дейтін өсиетінің Үлгісі менХалық педагогикасы мен психо-логиясының 2-ші негізі, немесе А н ... ... ... үндесіп жатқанын байқау қиын емессияқты. Өзінің ұрпақ тәрбиесінде бұл өсиетті қазақ халқы и н с т и н к т ... ... ... ... ... аңғаруға болады.Халқымыздың ата дәстүрі болып саналатын – “Жеті атаға дейін қыз алыспау”салты да біраз нәрседен хабардар ... ... ... ... ... үш ... бұрынғы ата-баба даналықтарынан қол үздіріп кетежаздады. Тіпті, қазір – “алып-анадан туадының” мағынасы ... бұл ... де ... ... ... аз. ... да ол – ... ауысыпжатқан ұрпақ тәрбиесіне әсер етуден қалғалы қашан?! Сонда, бұл тәріздесасыл сөздердің қадір қасиеті өз қалпына келмесе, ... ... ... ...... қалай болмақ? Мұндай қуаты молтұжырымдар сұлу сөйленетін сөз тәрізді қызмет етсе, сөз өнері арқылыжетілетін жас ... з е й і н і мен з е р д е с і ... ... ... осы ... ... келтірілген ө с и е т сөздеріменұрпағына тек т ә н құрылысының жетілуін ғана емес, “алып”деген сөзініңастарында тәннен де күрделі, ж а н д ү н и е с і н і ң де ана ... ... ... Оны – ... да және ... де, тек ананың ғана парасаты екенін айтып тұр. Адам ... ... яки а р н а л а р ы - ... – ұят – сүю – ...... – жігер –қабылет – ішкі бес сезімдері – бар ж а н дүниесі де, тәннің мүшелері –жүрек – ми – ... - өкпе – ... - тағы ... ... тек анақұрсағында ғана жетіліп тәрбиеленетініне, бүгінгі қоғамда жете м ә нберілмей келді.Бүгінгі ғылым құдіреттерімен дәлелденіп отырған күрделі құбылыстардыңсырлары, қазақтың Халық ... мен ... да  ... ... ... ... қалдырған  р у х а н имұраларына шынайы ризашылық сезімдер билейді. Ол  к ө к і р е к  к ө з і ме н  ... ... - “Он ... мың ... – бір тарының қауызынасыйдырған” – дейтін өсиет сөзінде, тіпті тереңнен маржан теріп отырғанын,барынша анық байқамау мүмкін емес. Шынында да ... мол ... ... ... адам ұ р ы ғ ы - ... қауызынан да кішіболмаса, тіпті де үлкен емесіне таңданбасқа болар ма?!? Осыншама күрделініңөзін с ө з   ө н е р і н е  ... ...  ...   ...... ... –дейтін  ө с и е т  с ө з і н  де ... ... ... ... адам ... 1-ші және 2-ші кезеңдерін салалай жіктеп ашыпайтсақ; - Ұрық тазалығы – ... а т а л ы қ п а р ы з ы ... да, ... ... - әйелдің а н а л ы қ п а р а с а т ы ... ... ... етіп ... енгізу қажет. Сондықтан да, ан а н ы да, а т а н ы да, ... ... етер қ а ғ б а с ы н а ... бұл ... тәрбие тәсілдерінің қыры мен сырына саналы түрдеүйретудің міндеті мен қажеттілігі, ұлттық ... ... а р қ а уы ... тиіс.Ана атаулы жүкті кездерінде, жаратылыстың өзі бейімдеген қ ас и е т т е р і н е ... оның с ы р т қ ы б е с с е з і м д е рі ғана ... ... і ш к і б е с с е з і м д е р і де, аса ... ... болатындықтары белгілі. Ана атаулы міне осы к ү й ле р і н ... ... ... ж а н и е с і н е ... т ә с і лд е р і н ... осы ... - ө з і н е ғана т ә н т ә р б и ел е р і – тас ... ... ... отыр. Соның салдарындай, қазіргідүниеге келіп жатқан нәрестелер түгелге жуық ж ү р е к т ә р б и е л е р ... ... ... ж а н д ү н и е л е р і н і ң ... ... ... келіп жатыр. Сондықтан да, олардың зердесі таяз – жігерлеріқұм – мінездері дөкір – ұяттан безген – ешкімді де ......... жоқ – көкірек көздері оянбаған – денсаулықтарының даақаулары мол, адамдар тобырын көбейтіп ... ... ... да ... ... ... адам тәрбиесіндегі аса ауыр қателіктер болыпесептелінеді. Бұл мәселені Ел болып мемлекеттік деңгейде түзетуге кіріскенжағдайда, ... ... мен ... 1-ші және ... ... тәсілдерінің әсері – көп тостырмай–ақ жетістіктерінкөрсетпек. Мұндай арман орындалған кезде, кешегі Ұлы Абай ...... мен ... ... мәселесі ойдағыдай шешілер еді. Әуелден-ақ, анасынан жү р е к т е р і ... ж а н – д ү н и е л е р і а ш ы л ы п ... ... ад а м ш ы л ы қ пен а р д ы да, ... ... ұ р п а қ қамына да, ерекшесергектікпен қарайтыны анық. Жүрек культі ілімнің негізін салушы әл-ФарабиТүркі ... ... ... адам ... ... ү ш т ү р л іғ ы л ы м н ы ң ж ү й е л е р і н ... ... – т ү й с і к, с ы р т қы және і ш к і б е с с е з і м д і – ... ... Екіншісін – ү ш с ү ю д і- Имани гүл, Үшіншісі – а қ ы л ә д і л е т, р а х ы м д ы – ... -деп ... ... ... бұл ілімдер - өз топырағына түспеген д ә нтәрізді – араб елдерінде ... ... кете ... жоқ. Әйтсе де, Түркіхалықтарынан шыққан ғұламалар: - Дауани, Баласағұн, Қарабағи, Науаи – бұлжайында аса құнды еңбектер қалдырды. Мәселен, Ж.Баласағұн – осы үш ... ... ... ... ... ... ... поэзиятілінде өмірге әкелді. А.Науаидың – Бес хамсасы да, осы ... ... Ал ... ... үш ілімді ары қарай жетілдіріп, ерекшебиіктікке көтерген – Ұлы Абайдың орны жеке дара бөлек. Бұл мәселе әлізерттеушісін күтіп тұр. ... ... - ... бір жұмбақ адаммын оныда ойла” – деуінің мәні де, өз еңбектерінің осы үш іліммен сабақтасыпжатқанын меңзесе керек. Егер адам тәрбиесінің 2-ші ... ...... ... ...  ж ү р е к т і - ән  о я т а р,- ...  т ә т т і  оралған – м ә н і  оятар, -   дейкеліп,………………………………………………- Ж ү р е к  ... о я т а р – ...  м и д ы -деп ... да, ... ... ... ... емес пе?!? Абайдыңпедагогикалық еңбектеріндегі құнары мол қасиеттерді игеру мәселесі, тіптіәлі ... ... ... да жоқ.ІУ. Ел болудың – төрт құбыласы.Ұлттық құбылаңды білмеуқұлдық  мінез.Ұждан.Жалпы замана сыры мен уақыт тынысын ... ... ... ... ... Төре де ... ,мәжіліс) - Қара да - бүкіл Ел болып - жауаптыекеніміз анық. Соның ... ... ... – Жері – Тілі – Діні – ... ... Төрт ... ... Төрт құбыласы түгел ме?.. Әлде қалай ? –деген толғанысқа толы ... ... ... ... қажет екені, күнөткен сайын күрделеніп тұр. Бұл мәселеге жүрдім бардым қарауға болмайды.Өйткені, бүгінгі қазақ халқының басындағы қолдан жасалынып отырған, не-бірнәубет пен ... ... ... ары ... ... ... ... Сондықтан да, толғауы тоқсан түйіндерді ашып айтып,бүкпесіз сырласудың қажеттілігін ... ...  ... - ... ... ... ... халықтың тағдырына берген – Табиғаттың ерекшебелгілері, немесе, қасиеттері бар екені анық. Міне осы белгі мен қасиеттерҚазақта қандай сипатта десек ...... – Тілі - ... тұшыну қажет.Мұның дәлелі үшін; А). Бірінші мысал, көне заманнан сыр шертетін, Атажұртымызға астамшылықпен келген ... ... ... ... пен айла ... тек қана ұлан-байтақ Жеріміздің кеңдігі еді ғой.Б).Екінші мысал, орыстың от-қаруынан жасқанбай, он жыл бойы ... ұлт ... ... де, сол ... ... сүйенді емеспе ?.. Олай болса, қазақ халқының бір діңгегі - Жері !!!.. - Ендеше,бөлшектеп сатудың шапқыншылығына түсіп жатқан ...... ... ... ... ... сатып байымай-ақ, 49-жылға жалғаберіп тұрса да жетеді ғой.Әйтпесе, мұның арты ... апат !! ... ... ... ...... – енді жер ... емес – Ұйғырстан құрамыз депдаурығу да; Жақында болған Қазақ пен ... ... ... ... ... ... ... «жағаларын» ұстап отыр. Тіпті, Ұйғырстанкартасы; Ұйғырыстан туы; Ұйғырыстан ұрандары; бұданда ... ... жер ... ... мемлекеттік тілді де менсінбейді екен.Сондықтан, Алматы облысындағы ... және ... ... ауданатауларын жою керек. Қазақстанда-келімсек ұлттардың атымен, аудан мен ... ... тиіс ... ... ... ... - ... ішкі істербастығы, мемлекет өкілі - міндетті түрде қазақ болуы керек. Бұл ұлттықмемлекеттердегі айнымайтын қағида екенін – Европа мен Азия - ... отыр ... бе ?! Ең ... ... ... ... «Ұйғырдыңтерористік» ұйымы, Қазақстанда сайрандап жүрген көрінеді...Бұл жайындабаспа беттерін де, тіпті жантүршігерліктей деректер жазылып та жатыр...Жерсатудың лаңынан, бұл ... ... ... - ... де - ... да ... де - тіпті Күрттер де - бар көрінеді. Барлығының да астыртынұйымдары – мәдениет орталығы – дегенді жамылып жұмыс істеуге ... ... ... сөз көп. ... жетуді, Ел бірлігінің қорғаныретінде Ұлттық қауыпсіэдік көмитеті – тексеріп, шынайы жағдаймен халықтыхабардар ету ... ... ... ... : ... ... жау жаман»- дейтін сөз бекер айтылмаса керек.Екінш діңгегіі – Тілі ... ... ... қызыл тіл» - деп ұрпағына өсиет қалдырғанда, барөнердің қайнары - тілде екенін біліп айтқан ғой. Жұртымыздың осы Тіл - ... ... ... ... ... мен ... ... да уақыты жеткен тәрізді. Орыс бодандығынан енді ғана ... ... ... ... өз ... шыққан шұбар жылан тәрізді, не тілін, недінін, не дәстүр-салтын сыйламайтын шалақазақтардың бодандығымен қасіретжұтып отыр. Ұлтымызды мұнан әрі қорлай беруге ... Ел мен ... ... ... ... ... бүгінге дейін, Анатілі жайында қоғамымызда біржақты пікір қалыптасып отыр. Ол - Тілді, текқатынас құралы ретінде бағалау?!.. Бұл – ... та, ... та ... қайшы келетін, қате пікір. Сондықтан да, анатілінің адамды – кісілікке жеткізіп, оның ... ... ... тек ... ... айту жөн ... Ендеше,Тіл тек – ќатынас ќўралы ғана емесекенін дәлелдеп көрейін; - Біріншісі – ... ... ... ... ...... зердесімен байланыстыратын тек ана тілі – екен. Онығылымда ... жад ... ... шала ... ... ... әкелуінің басты себебі – олар ата-баба зердесіменбайланыста болмағандыќтан, халыќтыќ - ўлттыќ ќўндылыќтар дегендітүсінбейді, ... оған ... ... ... ояна бастағанкейбіреулері, балаларын ќазаќ мектепбіне бергенмен, ол балалар сабаќтаншыға салысымен бір-бірімен орысша ... ... бұл ... ... Ана ... ... ата-анасы орысша сөйлеуінің салдары екенібелгілі. - Үшіншісі - халыќтың ... – ділі де, тек ќана ана ... ... Тілі бўзылған халыќтың менталитеті де, рухы да жойылады.Ќазаќ халќының тегі - өте мықты! Ќазір дүниежүзінде 2500 ... ... ... ... ... ... сўрыптаумен «жеті атаға дейін ќызалыспайтын» дәстүрді ұстайтын, тек ќазаќ халќы ғана. Сол арќылы, тектікќасиеттерін тоздырмай ... ... - ... ... Абайды данышпан, кемеңгер дейміз. Неге ?Абайдың өлеңі де, ќара сөздері де “озорениемен” жазылған, оны – МүттағалаЌўдай тағала, Аллаћ тағала ... ... ... “Абай жолы” романыныңекінші томынан оќыдым. Бір абзац бойы осы ... - ... ... ... ... Ана ... білмеген адамнан осы -мүттағала - ќашады екен. - Бесіншісі – рух ?! Ана ... ... ... ... ... ... алмайды. – Алтыншысы - имандылыќ, ар-ўят татілден пайда болады. - Жетіншісі мен Сегізіншісі – ... мен ... ... ... Ана тілін білмейетін ќазаќтың талғамы - мүлдем басќаталғам. Мысалы, зергерлік бўйымдар, даналыќ өрнектер, ою-өрнек, қазақтыңўлттыќ ... - ... ... жүрген, солардың бәріне әсер етіпотырған –ана тілі. - ...... ...... ... де ана тілі ... ... шалаќазаќ пен космополиттердемейірім жоќ. Өзінің тіліне, ўлтына, халќына деген мейірім болмағандыќтан,олардан р а қ ы м күту де ... ... ... ... –еліктеушілік пен солықтаушылық. Кісіліксіздік !..Қазір саналы жанды, неістеу керек дейтін сўраќ көп мазалайды. Өйткені, біздер аз ... ... Осы ... туған ойымды ашып-жарып айтуды жөн көрдім ; -Біріншіден ќоғамға Тәртіп пен Әділет керек. Мемлекеттің баќыты - осы екімәселеде ?!. ... ... ... ... ... мен әр бұрышта самсаптұрған казинолар, бесіктен белі шықпаған балаларды қан-құйлы қатыкезойындарымен бұзып жатқан комютрлік ... ... ...... ... – құмарлыққа құнықтырып – аздыра береді. Бұлардың да наша-құмарлық тәрізді ... бар. Оның ... ... ... ... ... барады... - Екіншіден Ұрпаќ тәрбиесін түзеу керек.Олүшін тәрбиені ана ќўрсағынан ... ... ... ... ... ілім де бар. ... ... оқу-ағарту саласында - «білімберу» дегеннен басқа, «тәрбие беру» дейтін ұғым да жоқ. Оның үстіне,республикамызда өзінен шыққан жаңалыққа «тас керең» бола ... ... ... ... ... ... бүкіл оқу-ағарту жүйесінде – Халықпедагогикасы мен Ұлттық психологиясы – пән ретінде жүргізілмейді.Өзініңхалықтық тағылымына деген мұндай қатынас, жетіліп отырған ... бар ма ... ... ... ... педагогикасы мен ұлттық психологиясынсыз -Ұрпақ тәрбиесін жөнге салар тетік те, жауап та жоқ !.. Ал, бұл ... ... ... ... ашылғанына 20-жыл болды. Бірақ, аяқтаншалғаннан басқа, елең етер ешкім де жоқ. Тіпті, білім-ғылым министрлерініңқолдарына да ... Еш ... ... Енді мемлекеттік тілді үйренумәселесіне келейік. Ќараңыз шы ?! Бүкіл орыс мектептерін, ўйғыр, ... ... ...... ќаражатты беріп отырған кім?.. Солќаражат кімнің дәулеті? Ќазаќ мемлекетінің және ... ... ... сол мектептерде сабаќ беретін оќытушылардың жалаќысын төлеп отырғанкім? Тағы да ќазаќ мемлекеті беріп отыр. Олай болса, ... ... ... ... бўл ... сол – осы мемлекеттің иесі – ќазаќ халқын ќорлаудеген сөз. Осы мемелекетте тұрған ... ұлт ... - ... ...... ... Рас ... мемлекеті ќаржыландырып,тірші¬лігіңді жасап беріп отыр ма, ? Ендеше, қандай сөз бар? Осымемлекеттің отын оттап, суын ішіп, осы топыраќтан нәр ... ... ба, ? Олай ... еш уәжсіз бўл мемлекеттің тілін білуің шарт.Тіпті, бұл қай ұлттың болмасын - азаматтық борышы ... ... ... емес пе ?... ... бір ерекше айтуды қажет ететін мәселе, бұлбүкіл Денсаулық сақтау саласы мен ... беру ... ... ... шешімдермен аса қатты адасып отырғанын айтқан жөн. Бұл екі салада,тікелей Адам ... ... бола ... да, ... ... ...... – Физиологияның – тұрақты заңдылықтарын кәперінеалып, ескермейтіндіктері таң қалдырыды. Бұл – ... ... ...... жасау ?! Мұның мысалы, денсаулық саласында қарапайым халықты заржылатып отырған Емханалар мен Ауруханаларды айтсақ, білім саласындағығылыми ... ... ... мен ... ... ( ... мен Ұлттық психология) пән ретінде жүргізілмеуден,Ұрпағымыздың еліктешілікке ұшырап отырғаны. Міне осы ... ... ... жылдары тағыда сол, ғылыми негізге сүйенбеген Үкімдікшешіммен ұсынылып отырған, Үш тұғырлы тілділіктің ( ... Орыс – ... ... Тіпті, бұл жоғарыдағы айтылған Биология мен Физиологиязаңдылықтарының иісі мұрнына бармайтын адамдардың шешімі. Олардыңәуейленгені соншама, бұл ... бала ... ... кең түрде жолғақоймақ ?! Бұлар баланың физиологиялық қалыптасуы мен ми психикасыныңжетілуінен мүлдем хабарсыз жандардың аса ауыр қателіктері десе ... ... ...... – Неміс – халықтары, балаларына басқатілдерді үйретуді, тек 9-10 жасынан ғана бастайтыны ғылыми негізгесүйенгендік ... ... ... ... 3-4 ... сәбилергеүш тіл үйретеміз деуі, сыпайылап айтқанда қаскүнемдік болып табылады.Өйткені, ... әлі ... ... шет ... ... ... ... яғный шизо жасауға ұмтылыс десе болады. Жалпы,бүгінгі Үкімет Қазақ халқын ашық қорлаудан неге тайынбай отыр ? ... ... ... неде ? ... ... ... пен ... – Елдің пікіріменнеге санаспайды. Біз бұлардан, соларды сайлаушылар ретінде, Атазаңдағықұқымызбен талап етеміз !У. Түйін ой.Осы жоғарыда келтірілген төрт ... ... ... ... ... ... және ... тәрбиесінің негізгі мәселелері айтылды. Бұлардыорындамау, халық сайлап отырған Ел басындағы азаматтарға үлкен сын. ... ... құл ... ... арты апат. Тіпті, осы мәселелердіңжүйеленіп кеңейтілген нұсқасынан – Ұлттық идеологиямыздың негізінде –жасауға әбден болады. Мұны – ел жұрт ... ... ... жан ... ... ... іс ... анық. Қашанда, халқымыз келісіпшешудің неше алуан түрлерін өмір тәжрибелерінен өткізген ғой. ... дала ... ... ... ... ... емес. Бұл – далаөркенниетіндегі ерекше көңіл аударатын мәселе ?! ... ... ... ... ... істеген әрекеттерін әділет – деп келдік.Тексіздіктің тереңіне батқан, мұндай ... ... ... ... ... ... даналығына сүйеніп әрекет етсек, досымыз түгілдұшпандарымызға да сүйкімді боламыз. Қашанда досына да, дұшпанына даәділетпен қараған ел едік қой. ... ... ... деген де ата бабамызболатын. Халқымыздың қадыр қасиетін терең білуге бұрылатын уақыт жетті...19. 07. 2009 ж.1. Шоқан Валиханов, Т-1, 1984, 164 б. 2. ... ... ... 2001, 21 б. 3. Совет Хан Ғаббасов, Педагокика мен Психологиянегіздері, 2008,120-123 б4. Рашид ад Дин, Т 1. ... ... 46 б.5. ... хаджи. Шығарманың 62 б.6. В.Г. Тизенгаузен. 11 б.7. Героический эпос Чингисхан (ЮАНЬ ЧАО БИ  ШИ) – 85 ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш Орда құрылтайы8 бет
Ауғанстанға Совет әскерінің кіруі43 бет
Мұхтар Әуезов көрнекті совет жазушысы8 бет
Советтік педагогиканың қалыптасуы4 бет
Ұлы Отан соғысы жыдарында марапатталған қазақстандық Совет одағының батырлары9 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет
Алашорда үкіметі, қайраткерлері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь