Махаббат пен ғадауат

Біздің ұлық Абайымыз айтпаған сөз қалған ба? Жасың ұлғайып, дүние сырына бұрынғыдан тереңірек үңілген сайын Абайға барып жүгінуің жиілей береді. Жаныңды қинаған сұрақтарға жауап іздейсің.

Өлсем орным — қара жер сыз болмай ма?
Өткір тіл — бір ұялшақ қыз болмай ма?
Махаббат ғадауатпен майдандасқан,
Қайран менің жүрегім мұз болмай ма? – деп жазады ақын.

Мұндағы Махаббат - ғаламдық көлемдегі сүйіспеншілікті бейнелесе, Ғадауат сол махаббатқа қарама-қарсы - жек көру, мейірімсіздік, қаскүнемдік, дұшпандық деген ұғымдарды бейнелейді. Бұдан басқа Абайдың талқысына түсетін Нәпсі деген сөз бар. Оның мағынасы тіпті жан-жақты: адамның ішкі жан дүниесі, құштарлығы, құлқы-пейілі болып таралып кетеді. Махаббат. Ғадауат. Нәпсі. Асылы гомо сапиенс аталатын саналы адамның өмірі осындай үш тағанға тіреліп тұратын болса керек.

Абайдың айтуынша, Алла тағала әуелде адам баласын махаббатпен жаратқан. Ендеше: “Кім өзіңе махаббат қылса, сен де оған махаббат қылмағың парыз емес пе?”. “Махаббаттың төлеуі — махаббат”. “Алла тағаланың пендесін махаббат уә мархаматтан жаратқанын біліп, махаббатына махаббат пенен ғана елжіремекті Құдайға ғашық болды дейміз”. (Отыз сегізінші сөзден). Жалғыз Абайда емес, Шығыстың атақты ақындары Руми, Хәйәм, Хафиз, Жәми, Сағди жырларында аспандатып дәріптелетін махаббаттың төркіні — күллі ғаламды, жан иелерін жаратушы құдіретке құлшылық етуден бастау алады. Бұл ретте жаратушы мен жа­ралушының арасындағы махаббат сипаттарын ақындық, философиялық тілмен жеріне жеткізіп жырлаушының бірі — біздің ұлық бабамыз Ахмет Ясауи екенін әркім білуге тиіс.

Махаббат — адам өмірінің тұғыры мен тіреуіші. Махаббат — өзіңді ғана емес, ең алдымен өзгені сүю, қарапайым тілмен айтсақ, жақсы көру, ұнату. Жаны ашу, мейірбандық, жақсылық істеу, қамқорлық көрсету осыдан шығады. Көкірегін махаббат жайлаған адам — қашанда қайырымдылықпен, әділдікпен, адалдықпен ауылдас отыруға тырысады. Ондай адамның кейде сырты байсал, суықтау көрінуі мүмкін, бірақ іші — нәзік, сезімтал, сергек келеді. Ойынан бұрын сезімі бас көтеретін де кездері бар. “Мұның арты қалай болар екен” деп ойы тартпақтай бастаса, сезімі ілгері қарай сүйрелейді. Сөйтіп, бұлдыр ойды мөлдір сезім тазалап жуып тұрады.

Дүниедегі бар жақсылық махаббатпен жасалады, махаббатпен нұрланады. Ең арғысы сәулетті үй салып, бітік егін өсірсеңіз, жер қойнауын қопарып кеніш көзін ашсаңыз кітап жазып, ою-өрнек тоқысаңыз да қаншама ой қуатын, жан мейірімін жұмсайсыз. Өйткені, шын сүйіспендіктен туған дүние ғана құнды, сұлу болмақ.

Ғаламдық биіктен қарасақ та, махаббаттың орны орасан екені көрінеді.

Адамды сүй, Алланың хикметін сез,
Не қызық бар өмірде бұдан басқа? – деп Абай тегін жазбаған.

Түпсіз тұңғиық ғарышта шыркөбелек айналған жұлдыздар, планеталар әлемі, ай мен күннің жарығына жылынып, біздің тұрақты Мекеніміз секундына отыз мың шақырым шапшаңдықпен зырлап бара жатса, бұл абсолюттік шындық — Құдіреттің іс-әрекетінен хабар береді. Жер бетіндегі күмі құбылыс, әлі түгесіліп-таусылып бітпеген тіршілік иірімдері, адам баласының қазандай қайнаған, арпалыс пен алысқа, жеңіс пен жеңіліске толы өмірі, Абай айтқандай, сол құдіреттің хикметіне тұнып тұр. “Құдай тағала ешбір нәрсені хикметсіз жаратпады… Бәрінің хикметі бар, бәрінің себебі бар”. (Отыз сегізінші сөзден). Хикмет сырына үңіліп, танып-білу үшін де ақыл-парасат, білім-білікпен қатар ықылас-пейіл, құлшыныс, сүйіспендік керек.

Махаббатпен жаратқан адамзатты,
Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.
Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,
Және хақ жолы осы деп — әділетті.
        
        Махаббат пен ғадауат(Рисала)Біздің ұлық Абайымыз айтпаған сөз қалған  ба?  Жасың  ұлғайып,  дүниесырына бұрынғыдан ...  ...  ...  Абайға  барып  жүгінуің  жиілейбереді. Жаныңды қинаған сұрақтарға жауап іздейсің.Өлсем орным — қара жер сыз болмай ... тіл — бір ... қыз ... ... ғадауатпен майдандасқан,Қайран менің жүрегім мұз болмай ма? – деп жазады ақын.Мұндағы  Махаббат  -  ...  ...  ...  ... сол ... ... - жек көру, мейірімсіздік,  қаскүнемдік,дұшпандық деген ұғымдарды бейнелейді. Бұдан басқа Абайдың талқысына  түсетінНәпсі деген сөз  бар.  Оның  ...  ...  ...  адамның  ішкі  жандүниесі, құштарлығы, құлқы-пейілі болып таралып кетеді.  Махаббат.  Ғадауат.Нәпсі. ... гомо ... ... ... ... өмірі осындай  үш  тағанғатіреліп тұратын болса керек.Абайдың  ...  Алла  ...  ...  адам   ...   ... Ендеше: “Кім өзіңе махаббат қылса, сен де оған  махаббат  қылмағыңпарыз емес пе?”. “Махаббаттың төлеуі — махаббат”. “Алла  ...  ... уә ... жаратқанын біліп, махаббатына  махаббат  пенен  ғанаелжіремекті Құдайға ғашық болды дейміз”.  (Отыз  сегізінші  ...  ... ... ...  атақты  ақындары  Руми,  Хәйәм,  Хафиз,  Жәми,  Сағдижырларында аспандатып дәріптелетін ... ...... ...  ... жаратушы құдіретке құлшылық етуден бастау алады. Бұл ...  ...  ...  ...  ...  сипаттарын  ақындық,   философиялықтілмен жеріне жеткізіп жырлаушының бірі — біздің ұлық  ...  ...  ... әркім білуге тиіс.Махаббат — адам өмірінің тұғыры мен тіреуіші. Махаббат —  өзіңді  ғанаемес, ең ... ... сүю, ... тілмен  айтсақ,  жақсы  көру,  ұнату.Жаны ашу, ... ...  ...  ...  көрсету  осыдан  шығады.Көкірегін махаббат жайлаған  адам  —  қашанда  қайырымдылықпен,  ... ... ...  ...  ...  адамның  кейде  сырты  ... ... ... ... іші — ... сезімтал, сергек  келеді.  Ойынанбұрын сезімі бас ... де ... бар. ...  арты  қалай  болар  екен”деп ойы тартпақтай бастаса, сезімі ілгері қарай сүйрелейді.  Сөйтіп,  ... ... ... тазалап жуып тұрады.Дүниедегі бар жақсылық махаббатпен жасалады, махаббатпен нұрланады. Еңарғысы сәулетті үй салып, бітік егін өсірсеңіз, жер қойнауын  қопарып  ... ... ... ... ... тоқысаңыз  да  қаншама  ой  қуатын,  ... ... ... шын ...  туған  дүние  ғана  құнды,сұлу болмақ.Ғаламдық биіктен қарасақ та, ... орны ... ... ... сүй, ... хикметін сез,Не қызық бар өмірде бұдан басқа? – деп Абай тегін жазбаған.Түпсіз  ...  ...  ...  ...  ...  планеталарәлемі, ай мен күннің жарығына жылынып, біздің  тұрақты  Мекеніміз  ... мың ... ... ... бара ...  бұл  абсолюттік  шындық  —Құдіреттің іс-әрекетінен хабар  береді.  Жер  ...  күмі  ...  ... ...  ...  ...  адам  ...  қазандайқайнаған,  арпалыс  пен  алысқа,  жеңіс  пен  жеңіліске  толы  өмірі,   ... сол ... ... ... тұр. ... ...  ...  нәрсеніхикметсіз  жаратпады…  Бәрінің  хикметі  бар,  ...  ...  ...  (Отызсегізінші сөзден). Хикмет сырына үңіліп, танып-білу  үшін  де  ... ... ... ... ... ... ... адамзатты,Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.Адамзаттың бәрін сүй бауырым ... хақ жолы осы деп — ... сүю, ... сүю — ... асқан асыл мұрат  болушы  ма  еді?Өйткені, ... ...... ... ... дүр.  ...  ұят  —  ... шығады. (Отыз сегізінші  сөзден).  “Адамшылықтың  алды  махаббат,ғадәләт, сезім. Бұлардың керек емес жері, ...  да  жері  жоқ.  ... ... ... ... ... ... ол кісі — ғалым,  сол  ғақил”.(Қырық бесінші сөзден). Демек, күллі адамгершілік  қасиеттер,  ізгілік,  ар-ұят, ...... ... ... екен.Бұл ғана емес. Кемеңгер Абай саналы адамзат  өмірінде  жиі  ұшырасатынжамандықтарды махаббатпен емдеуге болады  деп  ...  ...  ...  ... қор ... үш ... бар. Әуелі —  надандық,  екінші  —  еріншектік,үшінші —  залымдық.  Надандық  —  ...  ...  ...  ...  ...  оларсыз  біліп  болмайды.  Еріншектік  —  ...  ...  ...  ...  жігерсіздік,  ұятсыздық,  кедейлік  —  бәрі   осыданшығады.  Залымдық  —  адам  ...  ...  ...  емі  —  ... ... сегізінші сөзден).Әрине, жөнге көшіп, түзелуге  келетіндерді  махаббатпен  емдегенге  нежетсін!Бұл ... ...... ... ... ... атақпен, – деп Абай тағы дұрыс жол сілтейді.Әдетте махаббатты түр-түрге бөліп жатады. Соның ішіндегі ең зорларыныңбірі — Отанға,  ...  ...  ...  ...  ...  ПайғамбарымызМұхаммедтің (с.ғ.с.) хадисінде бар: “Мен егер адам өз жақынын  жақсы  көрсе,халқын да сүйген ... шыға ма деп ... ... елшісі:  “Жоқ,  олайемес. Жамандықтарына қарамай, халқына көмектескендер ғана соған  лайық”  ... ... ... Ибн ... араб ... Ибн ... (ХІV ғ.) жазған “Дерт  пен  дауа”  аттыкөлемді  кітаптың  үштен   бірі   ...   ...   ...   ...   ...   ...    арналған.    ...    ... ... ... бұл  күрделі  еңбекте  шығыс  ойшылы  ақыл-ойиесін  билеп  алатын  сүйіспеншілік  ...  ...  ...  ... ... ... туу, өсу, ...  пайда-зиян  сыйпаттартурасында зерделеп, зерттейді. Адам жанының пернелерін дөп  басып,  махаббатпсихологиясын  ашуда  әлі  күнге  ...   ...   ...   ... пікірлерге ден  қоюға  лайық.  Ибн  ...  ...  ...  ...  ...  саты  —  “Ғаляка”,   бұл   бір-бірін   ұнатқанжүректердің жалғасуы, ... ... саты — ... бұл ...  ... ынтызар халге түсу; үшінші  саты  —  “шаук”,  бұл  бір-біріне  жетугеасығу, сағыныштан сарғаю; төртінші саты — ... бұл  ...  ... ... ... саты — ... бұл мұратына жету, махаббаттың шегі-шеті т.б. Бұдан басқа  ...  о  ...  ...  туындайтын  “табиғимахаббат” түрлерін де атап  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... — суға, аш адамның — ас-ауқатқа, шаршаған адамның —  ұйқығаұмтылу себептерін де осы төңіректен іздейді.Әйткенмен, Ибн ... ... адал әрі ... ...  ...  кең  ...  тәрбиелі,  асыл  текті  адамдарға  лайық”.   Немесе:“Махаббат қорқақты  батыр,  ...  ...  ...  ...  қылса,  менменпатшаларды қорлап, қатал мінезділерді тәубаға келтіреді”. “Досы  жоққа  дос,жалғыздарға серік тауып береді”. Немесе:  “Махаббат  ...  ... ... ... ... ...  ...  жақсы  іс-әрекеттеріңеқанағат еткізеді” деген пайымдаулары қай заманға да, қай ... да  ... ... ... ... пайда-зияны деген ұғымға қатысты  кішкентай  мысал.  ... ... ... үй ... ...  ...  көрінеді.Сонда оның айналасына шашыраған су тамшыларын кейбір серіктері  ...  ... жаға ... ... ...  ...  –  деп  сұрайды  сондаРасулалла. “Біз Алланы риза ... ...  ...  ...  үшін  ...  –   деп   ...   ...   серіктері.   Қасындағылардың   шексізмахаббатынан   туған    құрметтеріне    ...    ...    ... ... ренжіген сыңай танытып: “Сендер Алла  мен  оның  елшісінқуантпақ болсаңдар, мынадай үш ...  ...  ...  ...  ... ... ... шығыңдар, адал көршінің  қатарынан  табылыңдар.  Текосындай  жолмен   ғана   Аллаға,   оның   ...   ...   ...... ... ... ... жолы бола бермейтіні түсінікті.  Бұл  жайындаАхмет Яссауи жақсы айтқан:Жапа ... ... ... ... ... ... ... еткің, болмай жәһіл.(Ә. Жәмішеев аудармасы)Махаббат — сүю  болса,  Ғадауат  —  жек  көру.  Бұл  ...  ... өмір ... ... ... ...  тірі  адамның  тұла  бойында  осыекеуінің айқасы тынбай жүріп, әрқашан ит жығысқа түсіп жататыны да  ... ... ... ... ... жүректерді  мұзға  айналдыратын  —  ... ... біз ... ... ... ... нені жек  ... екенін үнемі анық ажырата білмейміз. Жек көру сезімінің де ар  ... жату  ...  ...  ...  жек  ...  адам  бәрінұмытып кетеді. Осыдан барып асқына бастаған жек  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   жеңіліп,Ғадауат жеңіске жетеді.Адамзат ұрпағы саналы нәсіл-жұрт ретінде  қауымдасқалы  бергі  уақыттақыруар діни дүниетану ағымдары мен ең-ең ұлық  ...  ...  ... ... мәлімсіз ықтиярымен пайда болған тіршіліктің оты  өшіп,  ... ... үшін ... ... ... ...  ...  қажет  екенінайтып, жазып келеді-ақ.“Дүниені ұстап тұрған ұстын — махаббат,Махаббат бар ... ғана — өмір ... ... ... ... ... ... болар”.Махмұмқұлы.Осыған қарамастан, махаббат пен ғадауаттың майданы тоқтар  емес.  Сірәақырдың уақтысына шейін тоқтамайтын шығар.Ең өкініштісі — ... ... ...  ...  махаббаттыңүні әлсіреп,  мейірім-шапағат  азайып,  қатыгездік,  қаскүнемдік,  дұшпандықүстемдік құрады.  ...  ...  ...  ...  ...  ... жел  көтеріп,  жетістікке  жетеді.  Өйтетін  себебі:  адам  баласынбақытты,  ...  ...  ...  тура  жол  —  ...  ...  ... ... деген бір қарақұлақ қасқырдың жабайы  инстиктісіне  сүйенгенсайранына қосылып кететіндер саны әбден-ақ көбейеді. Әрине,  ...  ... ... теріс құбылыстардың текірек атуына  қайсыбір  замандарда,қайсыбір  қауымдарда  ...  ...   ...   зардабы   тиетінібелгілі.Нәпсі мұсылман  елдері  ...  ...  ...  ішкі  ...   ...   ...   Діни    ...    кітаби    ақындаршығармашылығында ең жиі қайталанатын  сөздің  бірі  де  —  ...  ... ... ... тақілеттес болған. Ал кең мағынасында  —  адамныңішкі жан дүниесінің көрінісі, ... ...  ...  ...  соблазнь,страсти) аумағына сыйып  жатады.  Абай  бұл  ұғымды  әрі  ...  ...  ...  Ол  бұл  ...  адам  ...  жақсы-жаманды  іс-әрекеттер төркінін  жан  қуатынан  іздейді.  Егер  зерделеп  қарасақ,  қазақақынының  ...  ...  ...  ...  ...  Үзінділер   оқыпкөрейік:“Жан қуаты дейтұғын қуат — бек көп нәрсе, бәрін  мұнда  ...  ... ... ... үш  артық  қуат  бер,  ...  соны  ...  ... Ол ... адам ... ... болды, адамшылықтан шықты.Біреуі — … не көрдің, не естідің, әрнешік білдің, соны тездікпен ұғып,ұққандықпен тұрмай, арты ... ... алды ... барады — сол  екі  жағынада ақылды жіберіп қарамақ. Біреуі — не  нәрсені  ...  ...  ...  ... ... ... ... тексересің.  Үшіншісі,  жүректі  мақтаншақтық,пайдакүнемдік, жеңілдік, салғырттық — бұл төрт нәрсе бірлән  сақтаса,  сондасырттан ішке ... әр ... ... ... айнасына анық  раушан  болыптүседі.Және әрбір жақсы  нәрсенің  өлшеуі  бар,  өлшеуінен  ...  ... ... ... күлмек, көңіл  көтермек,  құшпақ,  сүймек,  мал  жимақ,мансап іздемек, айлалы болмақ, алданбастық  —  бұл  ...  ...  ... бар. ... ... боғы шығады”. (Қырық үшінші сөзден).Біздіңше, адамның жан  ...  ...  ...  ...  құбылымдарынаберілген ең дұрыс бағаның бірі осы.“Бүткіл дүние үздіксіз  қозғалыс  ...  ...  ...  бәрі  ... Ал адам ... ... соның ешқайсына ұқсамайды”.Ж. Руми.“Ібіліс әрдайым Құдаймен алысып келеді, сондағы ұрыс алаңы  —  ... ... ... ... біліп айтқан: бәр-бәрі, махаббат  та,  ғадауатта, нәпсі құмарлық та, солардан балалап өнетін “пәлелердің”  ...  да— ... ... ... ... ...  ...  солай  жаратқан  дейміз.Құдай адамға ерік-жігер, еркіндікті де аямай берген.  Таңдау  —  ... сол ...  оңай  ...  ...  ...  қиыны,  түйіннің  түйіні  —  ... ... ...  ...  ...  өмір  ...  ...  тұр.Байлық, дәулет, мансап, атақ, билік — оның  ең  бастылары  ғана.  Бұлар  ... ... ... ... ... ... үшін ... басты  пенде  қайжолды  таңдайды?  Әрине,  мұратына  тезірек  жеткізетін  төте  ...   ... ... жолы  тым  ...  Абай  жазғандай:  “Бәлкім  ғаделет  баршаізгіліктің  анасы  дүр”.  Бірақ  ізгілікті  ...  ...  ... ... үшін ... ...  берік  шыдам,  ұзақ  өмір  ...  ... ...  түбі  сары  ...  ...  ...  мұратқа”  дейді.  Өйтіпсарғайып күтуге — екінің бірінің шыдамы жетпейді. Содан  жұмыр  басты  ...  пен  ...  ...  аттап  өтіп,  Нәпсі  ...   ... ... ... ... еріп кете барады. Бәрі емес, көбі сөйтеді.Осы жерде әкемнен естіген бір ... ... ... ...  ...  замандауәлаятына атағы жайылған бай саудагер базардан  қайтып  келе  ...  ... жоқ ... оның ... ... үш  жігіт  шығып,  жолын  кес-кестептұрып алады емес пе? Сырттай торуылдап жүрген қара  ниетті  ...  ... ... ... бай сол  ...  ...  бар  ...  беріп,  тезірекқұтылып кетпекті ойлайды. Бірақ оны жан-жағынан қамаған  әлгі  ...  ... ... ... ... Бәрі  бет-әлпеттерін  көлегейлеп,  ұзынақ жамылғыға оранып алған екен деседі. Содан орталарынан  ...  ... ...  қарай  жүріп,  бірден  байдың  сақалынан  уыстап,  кеңірдегінжоғары қарай соза түседі де:— Мен ... ... ... ... ...  келдім!  –  деп  айбатшегеді. Содан соң қасындағы серіктерін таныстыра бастайды. —  Ана  жігіттер…Мүңкір, Нәңкір атты ... ... бар ... ... ... ... ... Ойбай, білемін  ғой,  білемін…  –  дегенде,  көзінен  жасы  ... ... ... сол. ... ақуалың өте жаман, отағасы! – деп Әзірейіл  сөзіншегелей ......  екі  ...  көрінбей  отырып  алып,  бұл  жалғандаістеген обал,  сауап  жұмыстарыңды  қалт  жібермей  ...  ...  ... ... періштелер өте жаман қорытынды жасауға мәжбүр болған…— Сондай-ақ менің не жазығым бар екен? – деп  ...  ...  ... ... ... Жазығың көп. Ең сорақысы: сенің бұл өміріңде жасаған бар  ... ... ... бір уыс  ...  аз  да,  ал  ...  анауүйіңде жасырулы  жатқан  алтын,  күміске  толы  ...  ...  ... ... бе? Енді бәрі ... ...  жаныңды  шырқыратып,  дозаққатастайтын мезгіл туды. Ал енді кәлимаға тіліңді келтіре бер!—  О,  ...  ...  бұл  ...  ...  ...   жууғамүмкіндігім жоқ па? – деп бай байғұс тізерлеп отыра қалып, зар  еңірейді.  —Маған азғантай пұрсат берсеңдерші?!Мұны ... ... ... ... ... ... ... Қайтеміз? Мынаның шыбын жанын қиямыз ба? – деп сұраса керек.— Егер күнәлі істерінің өтеуін қайтарып ... ... ... шығар,– деп жауап береді Мүңкір.— Бұдан былай ... тура ... ... уәде ... несі  бар?  —  ... сол арада мәмілегершілік бейілін танытады.Періштелердің солқылдақтық ыңғайын таныған бай сәл  есін  жыйып,  ... ... ... тұрады да:— Олла, біллә! Бұдан былай бар өмірімді сауапты істерге ... ... ант ... ... ... Бұл жолы ... ... сынап көрейік, –  деп  әуелгі  қаталрайынан қайтады. — Бірақ, байеке, ... ... ... ... ... Иә, ... құлағым сізде, ұлық періштем?!— Біріншіден, әркімнің қорасынан арзанға сатып алған  ...  ... үш есе ... бағаға өткізуді тоқтатасың.  Шариғатта  көрсетілгендей,ширек баға үстемесін ... ... ... ... ...  Екіншіден,  арам  пайда  табу  үшін  бұдан  ...  ...   ... ... ... сен биыл ... іргелес отырған көршіңнің үстінен қазығаарыз беріп, жалған  айып  тақтың.  Сондағы  айтатының:  ...  ... ... пісіп тұрған бау-бақшаңды жусатып,  миуа-жемістеріңді  қырыпкетіпті-міс. Ал ақиқатында сенің бау-бақшаңа ... жау ... жоқ  еді.  ... ... ... ... ... қыр асырып  жібергенсің.  Қазір  сенің  сол  өзбақшаңнан өзің ұрлаған жемістеріңді анау қыр ...  ...  ... ... Солай ма?— Иә, мені құдай адастырды, тақсыр…— Қоңсыласыңа жала жапқандағы сенің арам  ойың:  ...  ... ...  ...  суға  ...  ...  шұрайлы  жердің  бірпұшпағын иемденіп қалу еді. Қазыға ... ... ...  талап  қойғансың.Әрі сол ниетіңді тезірек жүзеге асыру үшін қазыға пәлен  тіллә  пара  ... Рас па?— ... пара ... ... ... ... ғой, ... Ал  Хадисте  “пара  берген  де,  пара  ...  да  отқа  ...  ... ... ме ... ... ... аузынан сондай бірдеңені естігенім бар, тақсыр…— Естісең, бұдан былай ешкімді параламайсың, ешкімнен  пара  ... ... ... ... ... аласың. Түсінікті ме?— Құп, тақсыр!— Әйтпесе, сен доңызды отқа тастап, жағып жіберемін!— Олла, ... ... Енді ... ... бос па, ... – деп ... беріп, үміт отын тұтата  бастаған  байға  Әзірейіл  тағы  жекіріптастайды.— Менен ... ... ... ...  бұл  өмірде  жасаған  күнәңбасыңдағы шашыңнан көп! – ... бұл  ...  ...  ...  кетеді.  —Мәселенки, мына сен осыдан үш жыл бұрын еккен егіндеріне,  бау-бақшасына  сужетпей қиындық көріп жүрген ауылдастарыңды ...  ...  ...  Сондатау беткейден бермен қарай арық қаздырып, ауыл шетіне жеткізсек, суға  қарықболатынымызды айттың ба? Айттың. Содан ортадан еті тірі үш ...  ... жылу ... ...  ...  Аз  ...  ішінде  жиналған  қыруарқаражатты саған әкеліп тапсырды. Сен күн ... ...  ...  ... ... арық ... ... кетпек болдың. Содан бері,  мінеки,әлденеше көктем, әлденеше жаз өтті. Сенің уәдеңе сенген аңқау  ел  әлі  ... ...  ізін  ...  жоқ.  Жиналған  қаражат  ұшты-күйлі  жоғалды.Жоғалған жоқ, сен оған шәһардан зәулім үй сатып алдың. Рас па?—  Өліп  ...  биыл  осы  ...  ...  ...  Тек   ... Әй, осы ... жаны ... тәтті болатыны несі? –  деп  сұрайдыМүңкір осы арада әңгімеге араласып.— Өйткені, олар ... ... ... ... қимайды, – деп  жауапберіпті Нәңкір сонда.— Онда ... ... – деп ... ... ... — Бұл жолы мынабайдың  жанын  алмаймыз.  Күнәларын  жууға,  қателіктерін   ...   ... Ал ... ... ... тура ... ...  сәл  қия  басса,  өз  ... ... ...  қиянатшыл  байды  тәубасына  келтіргендей  ...   үш   ... ұзап ... соң, үстеріндегі  шұбатылған  ақ  жамылғыштарын  шешіптастап, өздерінің оқыстан ойлап тапқан  бүгінгі  оқшау  ...  ... ... ... күлкілерін тыя алмаса керек.Бір кезде Мүңкір ме, Нәңкір ме,  ...  ...  есін  ...  ... да:— Әй, осы кім ... ... кетті? – деп күдік білдіреді.— Дұрыс айтасың, – деп әлгінде ... ... ... оранғанұзынтұра жігіт шұғыл  байлау  жасайды.  —  Жүріңдер,  қайтып  барып,  ... ... ... Әйтпесе ол неме  бізді  тағы  да  тақырға  отырғызыпкетуі мүмкін.Содан үшеуі қиянатшыл байды ... ... ... ... ...  ... түгіл байпағы да жоқ, жым-жылас  жоғалыпты.  Тек  биік  бұтаның  басындаалақанат сауысқан отыр екен ... ... ... тіл ... Ал мені ... ала ... – деп ... күледі де, қанатын  бірсермеп, әуелеп ұша жөнеледі.Расында бұл өмірде  жалғаншы  оңайлықпен  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   жиі   ұшырасады.   Бұл   ... гөрі ...  ...  ...  ...  көп.  Ғадауаттыңтағы бір жексұрын баламасы — дұшпандық  болса,  қай  заманда  да  ...  ...  ...  көр  ...  келе  жатқан  бадырақ  көзбәленің басы сол. Күншілдік пен қызғаныштан  —  дұшпандық  қашық  ...  пен  ...  ...  ...  осалдықтан,  кемдіктен   ғанатумайды, өйткені мұндай сезімдер  ...  ...  да  жат  ...  ... ... ізгілігі кемшін жандардың  соқтығысынан  төңіректі  жеккөрушілік жайлап, жұтқан ауаңды иіс-қоқыс дендеп кетсе керек.Абай: “Себебі Аллатағаланың өзі — ... ...  ...  ...  ... пен  ...  ...  деп  жазды.  “Талап,  ұғым  —  махаббаттаншығады” ... де ... ...  ...  —  білместіктен  емес,  дұшпандықтантуындайды.  ......  ...  ...  ...  Абайша  бейнелесек,хайуандық. Қиянатты ешуақытта ешнәрсемен ақтауға болмайды. Қиянатты ақтау  ... ... ... ...  ...  дүние”  дейді.  Бұл  өмірде  жалғандықтың,  өтіріктің,өткіншіліктің  ...  ...  ...  ...   Тағы   да:   ...   ... ... Бұл, әрине, арман,  тілек,  ниеттен  туған  аталы  ... ... ... өрге ... ... Биік ... басына  өрмелеп  шығабереді. Естіп, көріп жүр емеспіз  бе?  Ең  жаманы:  ...  ...  ... ... ... ... ал ханы өтірікке  құмар  болса,  халқызардап шегеді.Сонда ... бұл ...  ...  көп  пе,  жаманшылық  көп  пе?  Бірқарағанда, жаманшылық көптеу ... Онда неге ... ...  ... ...  ...  кетпейді?  Біздіңше,  бұл  қиын  сұрақтың  ... бар. ... ... аз ... оның салмағы ауыр  —  таразы  ... ... ... де ... ......  ...  жеңілдің  —көлемі үлкен. Өмірдегі құндылықтың, қымбат пен арзанның шекарасы осы  араданажырамақ.Бірақ қалайда дүниеде әділеттілік бар.  ...  ...  үні  ... ... ...  ...  отырған  ғаламдық  абсолюттік  ақиқатбар. Орыстың данышпан ... Ф. ... ... ...  ...  әділетте болмас еді” деп жазбап па еді? Осыған  ...  ...  ...  егерғаламдық абсолюттік шындықтың алдында түбінде есеп бермесе, адамды  жаратып,осыншама  өсіп-өндіріп  не  ...  бар?  ...  ...  ...  ... ...  ...  ештеңе  жоқ.  Бүгіндері  жазықсыз  зәбір-жапашеккендердің түбінде бір  ...  ...  ......  ... Данышпан Абайды тыңдайықшы:Кеселді түйін шешілсе,Кердең мойын кесілсе,Келмей кетпес кезіне.О да құдай пендесі —Түспей кетер деймісіңТәңірінің құрған тезіне?Адам баласы ... ... өмір ... ... Ал сол жақсы үміттің иесіде — Махаббат. Ғадауат емес.Авторы: Оразбек СӘРСЕНБАЙ.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
Абай оқыған шығыс шайырлары27 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Абайдың романы13 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Аслан Жақсылықовтың өмірі мен шығармашылығы40 бет
Ақан Сері шығармалары5 бет
Жас отбасы23 бет
Жасөспірімдердің интимді-тұлғааралық қармы-қатынастардың психологиялық ерекшеліктері72 бет
Жасөспірімдердің тұлғалық дамуының теориялық негізі90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь