Бюджетаралық қатынастарды реттеу құралы ретіндегі салықтық реттеудің єлеуметтік-экономикалық мазмұны жєне теориялық аспектілері

Мазмұны
1 БЮДЖЕТАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ РЕТТЕУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕГІ САЛЫҚТЫҚ РЕТТЕУДІҢ ЄЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ ЖЄНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Бюджетаралық қатынастардағы салықтық реттеу құралдары және олардың экономикалық мазмұны
1.2 Бюджет дењгейлерін салыќтыќ реттеудіњ экономикалыќ мєні
1.3. Әлемнің дамыған елдеріндегі салықтық реттеу тәжірибесі
КІРІСПЕ
Зерттеу таќырыбыныњ µзектілігі. Рыноктыќ экономиканы басќарудыњ неѓ±рлым тиімді нысандарыныњ бірі мемлекетті салыќтыќ реттеу болып табылады. Салыќты пайдалана отырып мемлекет екі маќсатты кµздейді. Біріншісі, барлыќ дењгейлер кірістерін толтыруѓа баѓытталады. Б±л мемлекеттіњ фискалдыќ функциясына негізделеді. Екіншісі, мемлекетпен реттелетін рыноктыќ экономиканыњ басќару ж‰йесін ќамтамасыз ету. Мемлекеттiң күрделi әлеуметтiк-экономикалық механизмiнiң қалыпты қызмет етуi көбiнесе оның тұрақты қаржылық қамтамасыз етiлуiне тәуелдi. Қазақстан Республикасының бюджеттiк-салықтық қатынастарыныњ даму проблемалары мыналар болып табылады: аумақтық билiк органдарына қаржы ресурстарын жұмылдыру, жергiлiктi бюджеттердiң шығыстарын қаржыландырудағы қажеттiктiң әлуетіне сәйкестiк жүйесiн реттеу. Қазiргi жағдайда жергiлiктi бюджеттердiң меншiктi кiрiстерiнiң неғұрлым маңызды көзі салықтар болып табылады.
Елбасыныњ Ќазаќстан халќына Жолдауында [15] тиімді осы заманѓы мемлекеттік ќызмет пен мемлекеттік басќару ќ±рылымын ќ±ру мемлекеттіњ т‰йінді міндеттерініњ бірі болып айќындалды.
Б±л мемлекеттік басқарудың жүйелі болуын, басқарудың әрбір деңгейі үшін қаржы ресурстарымен бекітілген функциялардың және өкілеттіктердің анықталуын, ведомствоаралық үйлесімнің қамтамасыз етілуін, басқарудың барлық деңгейлерінің тиімді қызметі үшін заңнамалық-құқықтық базаның құрылуын қажет етеді.
Мемлекеттің өз функцияларын орындауды қамтамасыз ету, мемлекеттік саясатты жүзеге асыру жөніндегі негізгі құралы бюджет болып табылады. Сондықтан мемлекеттік басқарудың барлық деңгейлерін жеткілікті қаржылық құралдармен қамтамасыз ететін, өзара қатынастардың тұрақтылығы және айқындығы қағидаларына негізделген, сондай-ақ тиімді бюджеттік саясатты жүргізуді ынталандыратын бюджетаралық қатынастардың оңтайлы моделін қалыптастыру қажет.
Аумақтардың экономикалық дамуының жоғары саралануы салдарынан µњірлер арасындағы кіріс базасын бөлудің біркелкі еместігі µњірлердіњ бюджеттік қамтамасыз етілуін теңестірудің белсенді саясатын жүргізуді қажет етеді.
Мұндай саясаттың негізгі мақсаты, орта мерзімді перспективада биліктің әрбір деңгейініњ тұрақты кіріс көзін қамтамасыз ету болып табылады. Ќазіргі кезде бюджетаралық трансферттер мөлшерін жиі нақтылау арќылы, бюджеттік алулар және субвенциялар көмегімен реттеу механизмі бюджетаралық қатынастардағы қажетті тұрақтылықты қамтамасыз етпейді.
Осыған байланысты жергілікті басқару деңгейіндегі бюджеттік теңестіру құралы болып табылатын бюджетаралық трансферттер механизмі, µњірлердіњ дамуының экономикалық ынталандырмасын шектеуші, жергілікті бюджеттерді теңестірудің айқын емес механизмі ретінде қарастырылады және реттеуші салықтарды бөлу нормативін есептеудің жаңа механизмін, әдістемесін қарастыру қажеттігі туындайды.
Проблеманың зерттелу дәрежесі. Бюджетаралық қатынастармен, елдің бюджеттік-салықтық саясатын жүзеге асырумен байланысты проблемалардың кеңінен қарастырылуына қарамастан, реттеуші салықтар көмегімен бюджетаралық қатынастарды жетілдіру механизмін кешенді зерттеу ерекше көңіл бөлуді қажет етеді. Бюджеттің салықтық кірістерін қалыптастырумен байланысты кез келген ғылыми зерттеудің негізі классиктердің еңбектерінде көрініс тапқан. А. Смит, Дж. Кейнс, А. Вагнер, Ф. Кене, А. Лаффер, С.Л. Брю еңбектерінде салықтардың негізгі қағидаларына, функцияларына сипаттама берілген. Жергілікті бюджеттердің кірістерін қалыптастырудағы, бюджетаралық қатынастардағы салықтардың алатын рµлі бойынша теориялық, әдістемелік және практикалық зерттеулерге көптеген ғалымдардың еңбектері арналған. Қарастырылып отырған тақырып бойынша зерттеулер мынадай қазақстандық ғалымдар еңбектерiнде көптеп кездеседi: С.Ш. Єуелбаев, Ж.Елубаева, А.Б. Зейнелгабдин, У.М. Искаков, Ќ.Ќ. Ілиясов, Ж.О. Ихданов, Э.Ќ. Идирисова, П.Б. Исахова, С. Құлпыбаев, Н.Ќ. Мамыров, В.Д. Мельников, М. Махмутова, Р.У. Смаѓ±лова және т.б. Сонымен қатар Ресей ғалымдарының да еңбектерi аз емес: А.Соколов, А.Тривус, Л.Твердохлебов жєне т.б.
Зерттеудің мақсаты және міндеттері. Негізгі мақсат, рыноктық экономика жағдайында µњірдіњ тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз ету үшiн салықтық реттеу механизмiн жетiлдiру жолымен Шығыс Қазақстан облысының бюджеттiк-салықтық саясатын, бюджетаралық қатынастарын оңтайландыруға бағытталған теориялық ќаѓидаларды және практикалық нұсқауларды жасау болып табылады. Қойылған мақсатқа қол жеткiзу үшiн, диссертацияныњ мазм±нын жєне ќисынды дєйектілігін аныќтаѓан мына мiндеттердi шешу қажет:
- бюджетаралыќ ќатынастардыњ ќ±ралы ретіндегі салыќтыќ реттеудіњ мєнін жєне негізгі аспектілерін теориялыќ негіздеу;
- бюджет ж‰йесініњ дењгейлері арасында салыќтарды бµлу функциясына негізді сипаттама беру;
- жергілікті бюджет кірістеріндегі салыќтар рµлін аныќтау жєне Шыѓыс Ќазаќстан облысы бюджетіне салыќтыќ т‰сімдердіњ т‰суін талдау;
- бекітілген салыќтар жєне бюджеттік трансферттер жаѓдайына талдау жасай отырып, салыќтыќ реттеу арќылы жергілікті бюджеттерді ќалыптастыру объективтілігін негіздеу;
- µндіріске салыќ ауыртпалыѓын тµмендету факторы ретіндегі салыќтыќ реттеу баѓыттарын аныќтау;
- жергілікті бюджеттерді ќалыптастыру жєне салыќтыќ реттеу механизмін жетілдіруге ќатысты наќты ±сыныстар жасау;
- бюджетаралыќ ќатынастарды реттеудіњ єдістерін айќындау жєне єдістемелік кµзќарастарын аныќтау.
Зерттеу объектісі бюджетаралыќ ќатынастардаѓы салыќтардыњ реттеушілік механизмі болып табылады.
Зерттеу пәні. Жергілікті бюджет кірістерін ќалыптастырудаѓы салыќтардыњ реттеушілік ќызметімен байланысты ќаржылыќ ќатынастар жиынтыѓы.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі. Зерттеу барысында әлемдік экономикалық ғылым классиктерінің еңбектері, отандық және шетелдік ғалымдардың монографиялары мен мақалалары, салықтық және қаржы-бюджеттік қатынастарды реттейтін заңнамалық және нормативтік-құқықтық құжаттар қолданылды.
Ақпараттық база ретінде ҚР Президентінің жарлықтары, ҚР Үкіметінің ќаулылары, басқа да нормативтік құжаттар, Қазақстан Республикасы статистика жµніндегі Агенттігінің, Қаржы министрлігінің материалдары, Шығыс Қазақстан облысы Қаржы басқармасының есептері, әр түрлі деңгейлердегі конференциялардың материалдары, республикалық, облыстыќ және аудандыќ бюджеттердің орындалуы туралы мәліметтер, сондай-ақ факторлыќ, салыстырмалы жєне статистикалық талдау негізінде алынған талдамалық зерттеу материалдары пайдаланылды.
        
        КіріспеЗерттеу  таќырыбыныњ  µзектілігі.  Рыноктыќ   ...   ...  ...  ...  бірі  мемлекетті   салыќтыќ   реттеу   болыптабылады.  Салыќты  пайдалана  отырып  ...   екі   ...   ...  ...   дењгейлер   кірістерін   толтыруѓа   ...   ...  ...  функциясына   негізделеді.   Екіншісі,   мемлекетпенреттелетін   ...   ...   ...   ...   ...   ету.Мемлекеттiң  күрделi  әлеуметтiк-экономикалық  механизмiнiң  қалыпты  қызмететуi ... оның ... ... ... ...  тәуелдi.  ҚазақстанРеспубликасының бюджеттiк-салықтық қатынастарыныњ даму проблемалары  мыналарболып ... ...  ...  органдарына  қаржы  ресурстарын  жұмылдыру,жергiлiктi бюджеттердiң шығыстарын  ...   ...  ... ... ... ... ... жергiлiктi бюджеттердiң  меншiктiкiрiстерiнiң неғұрлым маңызды көзі салықтар болып табылады.Елбасыныњ  Ќазаќстан  халќына  Жолдауында  [15]  ...  осы   ...  ...  пен  ...  ...  ...  ќ±ру  мемлекеттіњт‰йінді міндеттерініњ бірі болып айќындалды.Б±л мемлекеттік басқарудың жүйелі  болуын,  басқарудың  әрбір  ... ...  ...   ...  ...  және  ...  ведомствоаралық  үйлесімнің  қамтамасыз   етілуін,   басқарудыңбарлық  ...  ...  ...  үшін   ...   ... ... етеді.Мемлекеттің өз  функцияларын  орындауды  қамтамасыз  ету,  мемлекеттіксаясатты жүзеге  асыру  жөніндегі  негізгі  ...  ...  ...  ... ...  ...  барлық  деңгейлерін  жеткілікті  қаржылыққұралдармен  қамтамасыз  ететін,  өзара   қатынастардың   ...   ... ...  ...  ...  ...  ...  саясаттыжүргізуді  ынталандыратын   бюджетаралық   қатынастардың   оңтайлы   моделінқалыптастыру қажет.Аумақтардың экономикалық дамуының ... ... ...  ... ... базасын  бөлудің  біркелкі  еместігі  µњірлердіњ  бюджеттікқамтамасыз етілуін теңестірудің белсенді саясатын жүргізуді қажет етеді.Мұндай саясаттың негізгі ... орта ... ... ... деңгейініњ тұрақты кіріс көзін қамтамасыз ету болып ...  ... ... трансферттер  мөлшерін  жиі  нақтылау  арќылы,  бюджеттікалулар   және   ...   ...   ...   ...   ... ... тұрақтылықты қамтамасыз етпейді.Осыған байланысты жергілікті басқару деңгейіндегі бюджеттік  теңестіруқұралы  болып  табылатын  бюджетаралық  ...  ...  ...  экономикалық  ынталандырмасын  шектеуші,  жергілікті   ...  ...  емес  ...  ...  қарастырылады  және  реттеушісалықтарды  бөлу  нормативін   есептеудің   жаңа   ...   ... ... ...  ...  дәрежесі.  Бюджетаралық  қатынастармен,   елдіңбюджеттік-салықтық  саясатын  жүзеге  асырумен   байланысты   ... ... ... ... ... көмегімен  бюджетаралыққатынастарды жетілдіру механизмін кешенді зерттеу ерекше көңіл бөлуді  қажететеді. Бюджеттің салықтық кірістерін қалыптастырумен байланысты  кез  ... ...  ...  ...  ...  көрініс  тапқан.  А.Смит, Дж. Кейнс, А. Вагнер,  Ф.  Кене,  А.  Лаффер,  С.Л.  Брю  ...  ...   ...   ...   сипаттама   берілген.Жергілікті   ...    ...    ...    бюджетаралыққатынастардағы салықтардың алатын рµлі бойынша теориялық,  ...  ...    ...   көптеген   ғалымдардың   еңбектері   арналған.Қарастырылып  ...  ...  ...  зерттеулер   мынадай   қазақстандықғалымдар еңбектерiнде көптеп  кездеседi:  С.Ш.  Єуелбаев,  Ж.Елубаева,  А.Б.Зейнелгабдин, У.М. ... Ќ.Ќ.  ...  Ж.О.  ...  Э.Ќ.  Идирисова,П.Б. Исахова, С. Құлпыбаев, Н.Ќ.  Мамыров,  В.Д.  ...  М.  ... ...  және т.б. ... ... ... ғалымдарының да  еңбектерi  аземес: А.Соколов, А.Тривус, Л.Твердохлебов жєне т.б.Зерттеудің  мақсаты  және  ...   ...   ...   рыноктықэкономика жағдайында µњірдіњ  тұрақты  ...  ...  ...  ... салықтық реттеу механизмiн жетiлдiру жолымен Шығыс Қазақстан  облысыныңбюджеттiк-салықтық  саясатын,   ...   ...   ... ... ... және ... нұсқауларды  жасау  болыптабылады. Қойылған мақсатқа қол ... үшiн, ...  ...  ... ... ... мына мiндеттердi шешу қажет:- бюджетаралыќ ќатынастардыњ ќ±ралы ретіндегі салыќтыќ  реттеудіњ  мєнінжєне негізгі аспектілерін теориялыќ негіздеу;- бюджет  ...  ...  ...  ...  бµлу  ... сипаттама беру;- жергілікті бюджет кірістеріндегі салыќтар  рµлін  аныќтау  жєне  ШыѓысЌазаќстан облысы бюджетіне салыќтыќ ... ... ... ... ... жєне ... трансферттер жаѓдайына талдау жасайотырып, салыќтыќ реттеу  ...  ...  ...  ... ... ... салыќ  ауыртпалыѓын  тµмендету  факторы  ретіндегі  салыќтыќреттеу баѓыттарын аныќтау;- жергілікті бюджеттерді ќалыптастыру жєне  салыќтыќ  ...  ... ... ... ... ...  ...   ќатынастарды   реттеудіњ   єдістерін   ...   ... ... аныќтау.Зерттеу объектісі бюджетаралыќ ќатынастардаѓы салыќтардыњ  реттеушілікмеханизмі болып табылады.Зерттеу   пәні.   Жергілікті   ...   ...    ... реттеушілік ќызметімен байланысты ќаржылыќ ќатынастар жиынтыѓы.Зерттеудің  теориялық  және  ...  ...  ...   ... ... ғылым классиктерінің еңбектері, отандық  және  шетелдікғалымдардың монографиялары мен  мақалалары,  ...  және  ...  ...  ...   және   ...   ... база ретінде ҚР  Президентінің  жарлықтары,  ҚР  Үкіметініңќаулылары, басқа да нормативтік ... ... ...  статистикажµніндегі Агенттігінің, Қаржы министрлігінің материалдары,  Шығыс  Қазақстаноблысы   Қаржы    басқармасының    ...    әр    ...    ...  ...  республикалық,  облыстыќ   және   аудандыќбюджеттердің орындалуы туралы мәліметтер, сондай-ақ факторлыќ,  салыстырмалыжєне ... ... ... ... ... ...  ... ж±мыстыњ ғылыми жаңалығы. Салықтық реттеудің  теориялықжәне  практикалық   мәселелерін   кешенді   ...   және   ...   ... қатынастардағы реттеуші салықтар  механизмін жетілдіру  бойыншағылыми  негізделген  нұсқаулар  мен   ...   ...   ...  ...  ...  болып  табылады.  Зерттеу   ‰дерісінде,   ... бар, ... ... ... ... ... ...  ±ѓымыныњ  маѓынасы  теориялыќ  т±рѓыдан  зерттеліп,авторлыќ аныќтама берілді;-  жергілікті  бюджеттерді  ќалыптастыруѓа  реттеуші  ...   ... ... ... ... талдау жасалды;- бюджеттер арасындаѓы  ќатынастардыњ  реттеуіштері  ретіндегі  ... ... ... ... ... ... ... ж‰йелеу негізінде  салыќтыќреттеудіњ оњ  жєне  жаѓымсыз  жаќтары  аныќталды,  сондай-аќ  жаѓымсызжаќтарды жою бойынша шаралар ... ... ... ... ќажеттігін наќты баѓалаудаѓы субъективтік  ыќтималдыќтытµмендету ‰шін салыќтыќ єлуетті аныќтау механизмі µњделді.Қорғауға ұсынылатын ғылыми тұжырымдар:- тарихи тєжірибені ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ж‰йесініњ  дамукезењдері аныќталды;-  жан  басына  шаќќандаѓы  ...  ...  ...  ...  ... ... аудандарыныњ кластерленуі жасалды;- бюджетаралыќ ќатынастарды  салыќтыќ  ...  ...  ... ... ... ... саралаудыњ  негізгі  кµрсеткіші  ретіндеаумаќтыњ салыќтыќ єлуетін аныќтау єдістемесі берілді;- ... ... ... ... ... µњделді.Жұмыстың  практикалыќ  маңызы  мемлекеттік  жєне  ...  ...  ...  µњдеу,  сондай-аќ  µњірдіњ   перспективалыќ   дамужоспарын ж‰зеге асыру ‰шін зерттеу нєтижелері мен  ...  ...   ...   ...    ...   ...   арасында   бөлудіңнормативтерін  есептеудің  ұсынылған  әдістемесі   жергілікті   ... ...  ...  ...  қол  ...  ...  ... теориялыќ жєне єдістемелік  ережелері  «Салыќтар  жєне  салыќсалу», «Мемлекеттік бюджет» пєндері бойынша  дєрістер  жєне  ... ... ... ... м‰мкін.Зерттеу нєтижелерініњ ќолдау табуы. Ж‰ргізілген зерттеудіњ  нєтижелерідамудыњ перспективалыќ жоспарын єзірлеу барысында Шыѓыс Ќазаќстан  ... ... ... ... ... Ќазаќстан  облысы  бойыншасалыќ комитетініњ, Шыѓыс Ќазаќсан  облысы  Семей  ...  ...  ... ... ... ќызметінде пайдаланылды.Зерттеу нєтижелерініњ жариялынымы. Зерттеу нәтижесінде алынған негізгіғылыми ќаѓидалар және нәтижелер жалпы кµлемі 2,95 баспа табаќты  ќ±райтын  ...   ...   3   ...   ...    ... құрылымы және көлемі. Диссертациялық  зерттеу  кіріспеден,үш  тараудан,  қорытындыдан,   ...   ...   ...   ... ... ... жұмыс  150  беттік  компьютерлік  терім  ... ... 22 ... және  13 ... қамтиды1 Бюджетаралық қатынастарды реттеу құралы ретіндегі салықтық реттеудіңЄлеуметтік-экономикалық мазмұны жЄне теориялық аспектілері1.1 Бюджетаралық қатынастардағы салықтық реттеу құралдары және ... ... ... ...  ...  ұйымдастырушылық  нысаны,  оныңбюджеттiк жүйесi  болып  табылады.  Бұл  елдiң  бүкiл  аумағында  ...  ...  ...   ...   ...   болатын   икемдiлiктiқамтамасыз ету маңыздылығымен,  бюджет  ...  ...  ... ... ... ... 38 ... сәйкес,  жоғарғыжәне  төменгі  бюджеттердің  бюджет  үдерісіндегі  катынастары  бюджетаралыққатынастар  ...  ...  ...  ...   ...   ... ... маңызы бар қалалар)  бюджеттерімен,  облыстық  бюджеттің,республикалық  маңызы   бар   қала,   ...   ...   ...   ...  республикалық  маңызы  бар  қалалар  бюджеттерімен,  аудандар(облыстық маңызы бар ... ... ... ...  ... берілмейді. Бюджетаралық қатынастар  мемлекеттік  басқарудың  деңгейлеріарасындағы ... мен ... ара ...  ...  ... мен  ...  ...  деңгейлері  арасында  бірыңғай  бөлуге,сондай-ақ бюджетаралық қатынастарды айқындау  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Үкіметі  мен   орталықмемлекеттік  органдардың,  облыстардың  жергілікті  ...   ...   ...   ...   бар   қалалардың,   ...   ... ... ... бар  ...  ...  ...  араласуынажол берілмейді [1, 20 б.].Бюджетаралық қатынастар мынадай қағидаттарға  негізделеді:- облыстар,  республикалық  маңызы  бар  ...  ...  ...  –республикалық бюджетпен өзара қатынастарда, аудандар (облыстық маңызы барқалалар) бюджеттерінің  жоғарғы  облыстық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бюджеттікқамтамасыз етілу деңгейлерін теңестіру;-  жергілікті  атқарушы  органдардың  бірдей  деңгейде  ...  ... ... ету;- мемлекеттік қызмет көрсетуді ұсынудың барынша тиімділігі мен нәтижелілігі– мемлекеттік қызмет көрсетудің ... ... және ...  ...  ...  ...  ете  алатын  мемлекеттік  басқару   деңгейінемемлекеттік қызметтер көрсетуді бекітіп беру;-  ...  ...  ...  деңгейін  оны   пайдаланушыларға   барыншажақындату – қызметтерді алушылардың  қажеттіктерін  нақтылап  ...  ...   ...   қызметтер   көрсету   ...   ...   ...  қызметтерді  атқаруды  бюджет  жүйесінің  мүмкін   болғаншанеғұрлым төмен деңгейіне беру;-   бюджеттің  ...  ...  ...   ...   ...   ... ... және нысаналы пайдалануы үшін жауаптылығы [1, 21 б.].Бюджетаралық қатынас –  мемлекеттi  басқарудың  негiзгi  мәселелерiнiңбiрi. Саяси ... ... және ... ... ұлттық экономиканы құру  аумақаралық айырмашылықтарды теңестiру мәселерiн шешпейінше мүмкiн емес.Бюджетаралық қатынастарға жалпы алғанда мыналар ...  жеке  ...  және  ...  ...   ...   ... ... және жергiлiктi деңгейлер арасында  бөлу  ... ... ... шығыстарды бөлу;-  бюджеттiк  жүйенiң  ...  ...  ...   өкiлеттiлiктергеадекватты, шығындар шамасын негiздеу;- барлық деңгейдегi бюджеттер кiрiстерiнiң көздерiн заңдық бекiту жәнеанықтауды көздейтiн кiрiстердi бөлу;-  ...  ...  ...  ...  және  ...   ...   тәуелдi    бюджетаралық    ...    ...    ... ...  ...  және  ...  көздейтiн,  аймақтарды  қолдаунысандары.Қалыптасқан бюджетаралық ...  ...  ...  ... және ... зерттеу  мынадай  қорытынды  жасауға  мүмкiндiкбередi:   бюджетаралық   қатынастар   ...    ...     ... ...  ...  ...  қатынастарға  және  бiр  деңгейбюджеттерi  арасындағы   қатынастарға   ...   ...   Ал   ... ... болу  ...  ...  ...  үш  негiзгi  блоктарғабөлуге болады, ал бюджетаралық қатынастарды реттеу нысандарын  республика  –облыс және облыс – аудандар ... ... ... ... 1).Бюджетаралыќ ќатынастарѓа реттеуші  салыќтардан  бµлулер,  бір  бюджетќаражаттарын  ...  ...  ...  бµлу,   маќсатты   ќолдау   бойыншабюджетаралыќ   ќатынастар   ...   ...    ...    ... ... ...  олар  ...  бюджетаралыќ  ќатынастарнысандарына бµлінген. 1991 жылдан бастап Қазақстанның экономикасында,  саясижүйесiнде және әлеуметтiк құрылымында ... ...  ...  ...   ...   ...    ...    социалистiк    жоспарлыэкономикаға негiзделген режим сақталған. Қазiргi жағдайда ол  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ... бөгет болып отыр. Бюджетаралық қатынастардың Кеңестiк жүйесi  елдiңәрбiр  тұрғынына  мемлекеттiк  ...  ...   ...   ...   ... ... ...  қатынастар  жоғарыда   айтылғандай   бюджеттiк   ... ... ...  ...  ...  ...  және  аумақтыңөзара қатынасын реттеудiң басқа маңызды  ...  ...  ...  бюджеттерге қаржылық көмек ретiнде қаржыларды бөлуболып табылады. Оның көмегімен қаржылық  қамтамасыз  етiлуi  теңесуi  қажет.Ресми  ...  ...   ...   ...   ағымдағы   нысаналытрансферттер, дамуға арналған нысаналы трансферттер болып бөлінеді.Бюджетаралық қатынастарды ... ... ... ... ...  ...   ...   әлуеті,   аймақтардың   ... ... ...  нәтижелері,  бекітілген  заттай  нормаларескеріледі.  Бюджетаралық  қатынастарды  реттеу  нысандары   орта   ...   ...   ...   ...   ...   трансферттер   менкредиттерді  жергілікті  атқарушы  органдар  тек   қана   ...   ... ... ... ... трансферттер мен  кредиттер  нысаналыбағытқа сай пайдаланылмаған жағдайда  трансферттер  мен  ...  ... ... ...  ...  жылының  31  желтоқсанына  дейін  міндеттітүрде қайтарылуға жатады.Нысаналы   трансферттер   мен   ...   ...   жылы   ...  ...  ...  сомалары  осы  трансферттер   менкредиттерді бөлген жоғары ... ... ... жылы ...  ...  ... ... міндетті түрде қайтарылуға жатады.Дамуға арналған  трансферттердің  ...  жылы  ...  ...  пайдаланылмаған)  сомалары  белгіленген  ...  ...    ... ... ... мүмкін.Жергiлiктi  деңгейдегi  бюджеттiк  қатынастардың  ...   ... ... ... ... ... екi ...  анықтап  бермек.Олардың бiрi  –  түсетiн  кiрiстер  мен  ...  ...  ... ... ... – оларды реттеу  жүйесi  болып   табылады.  Бұл  екiжүйе бiрге ... ...  және  олар  ...  қатынастарды  ұйымдастырудыңбiртұтас үдерісінің екi жағы iспеттi.Салықтар мен кiрiстердi  бюджеттер  бойынша  ...   ... ... ... деңгейдегi бюджеттерге  салықтар  мен  кiрiстердiңбiрқалыпты түсуiн ... ете ...  ...   қызмет  ету   қағидатынжәне дербестiгiн жүзеге асыра алмайды.Салықтарды орталықтандырып жинау кезiнде, шығындарды орталықсыздандыруәрине, бюджет тапшылығын   ...  ...  ...  ...  ... ... ...  аудара  отырып,  үкiмет  жергiлiктi  бюджеттiңкiрiстерiнiң  тиісті  жоғарлауын  қамтамасыз  етпейдi,  бұл   ...  ... ... ... ... ... берешек  жинақтала бердi  жәнеоблыстардан  республикалық  бюджетке  ...  ...   ...   ...  пайда  болатын  жергiлiктi  бюджеттiң  тапшылығы,  ... ... ... ... бюджеттiк  тапшылықтың өсуiне әкелдi.Салықтық өкiлеттiктердiң орталықтандырылуымен жүргiзiлетiн, шығыстардыорталықсыздандыру, аумақтар  арасындағы  теңсiздiктiң  жоғарылауына  әкелді.Бюджетаралық ... ...  ...  орын  ...  бюджеттің  бастыкіріс көзі болып табылатын, салықтар  көмегімен  реттеуді  қарастырайық.  ... ең ... ... ... ... сипаттама беру қажет.Салықтар барлық елдерде  олардың  қоғамдық-экономикалық  құрылысы  менсаяси бағытына  қарамастан  ұлттық  ...  ...  ...  көзі  ... табысты қайта бөлудің басты қаржылық құралы,  мемлекеттің  кірістерінжәне  ...  ...  ...  ...  көзі  ...  ...  мемлекеттің  экономикалық  мазмұны  нақты  түрде  көрінеді,   ... ... ... ... ... мен рөлі  ...  ...  мемлекеттің  табиғатымен   және   функцияларыменанықталады.Экономиканы мемлекеттік реттеу басқарудың сәйкес тұтқаларына сүйенеді.Мұндай тұтқалардың бірі ... ... ...  Бұл,  ...  ... тек  қана  ...  қызметті  жүргізуді  анықтайтын  мемлекеттікактілерді шығарумен емес және шаруашылық жүргізуші субъектілердегі  мүліктіңжәне қаражаттың бөлігін алумен ... ... ...  ...  ішкіөнімді және ұлттық кірісті бөлу үдерісінде маңызды рөл ...  салу   ...   ...   негіздеу   салық   теориясындабелгіленеді. Олардың эволюциясы экономикалық ойлардың  әртүрлі  бағыттарыныңбір  ...  ...  ...  ...  ...  тұжырымдамалық   моделдерімемлекеттің экономикалық саясатына ... ... ... ... экономикадағы  салықтар  рөлі  туралы  ... ... 200 жыл ... А. Смит ... қаржылар эволюциясы  туралығылымды ең бірінші құрды. Салық жүйесінің  қалыптасуы  мемлекеттің  дамуыныңжоғары деңгейінде жүреді. Классик-ғалымдар ... Ж.-Б. Сей  және  ... Д. ... Дж. Милль экономиканы тұрақты және өзі  реттелетінжүйе  ретінде  қарастырады,  мұнда  ...  ...  ...   ал   ... артықшылығы  өндірушілердің  шаруашылықтың  тапшылықты  ... өзі ... ... деп ... ... ... зерттеген  Д.  Рикардо  былай  деп  ... салу ...  ... ... таңдау болып табылады:  егер  олпайдаға немесе кірістердің басқа көздеріне әсер етпесе, онда  ол  шығындарғаәсер етуі керек, ... егер оның ... ... ...  және  ... ...  ...  онда  салық  қайда  түсетіні  бәрібір».  Оныңеңбектері  салықтан  ...  бас  ...   ...   ...   ... өмір ... ... базасын қамтамасыз етеді.  Д.  Рикардоөз еңбектерінде салықтардың тек бір жағын  ғана  ...... ... ... ...  қажеттіліктерін  қамтамасыз  етуге  көңілбөлген.  Д.  ...  ...  А.  Смит  ...  ...  басқашақарастырған. Ол салықтар  тек  зұлымдық  әкелмейді,  салық  салудың  белгіліқағидаттарын сақтау ... олар ... ...  ...  жағымды  факторыболады  деп  санаған.  ...  ...  А.  Смит  ...   жатқызған:мемлекеттің   қол   астындағылар   үкімет    шығындарын    ...    ... ... ... ... ... қарай»;  тек  салықтөлеушіге емес, кез ... ... ... төлеу мерзімінің, тәсілдерінің  жәнемөлшерінің белгілі болуы.Салықтар тек мемлекеттік бюджет кірістерінің көздері  рөлін  ... ... ... ... ...  ...  ...  төңірегіндежүргізіледі.  Бірақ  қоғамдағы  экономикалық  қатынастардың   күрделенуімен,объективті  циклдық  үдерістердің  әсерімен,  ...  ...   ... ... оның  ...  ...  ...  бөлу,  сондай-ақсалық салудың әлеуметтік, экономикалық шекараларын реттеу қажеттілігі  ... ... ... ... ... ... кезде экономикалық  ойлардың  екінегізгі бағытын бөліп алуға болады – ... және ...  ...  ...  ...  ...  мароэкономикалықбағыттарын   негіздейді,   экономиканың   жалпы   ...   ...   ...  ...  ...  ...  жєне  экономикалыќ  теорияныњдамуына аса зор ‰лес ќосќан, аѓылшын ...  Дж.  ...  ...  ...  ...  мемлекеттік   реттеу   ...   ...   ... т±тќалармен бірге салыќтыќ  реттеуге  басым  кµњіл  бµлген.  Олсалыќтыќ   ...   ...   ...   ж±мыспен   ќамтуѓа,   т±тынудыынталандыруѓа ‰лкен єсер етуі ... атап ... ... ...  ...  неѓ±рлым  єділетті  бµлу  ќ±ралы  ретінде   пайдаланылса,   ... ... ... деп ...  экономиканы,   оныњ   наќты   т±тќаларын   жєне   ...  ...  ...  ...  ...  т‰рде  ќалыптасќан.   Олмемлекет т±тынуѓа µзініњ басќарушылыќ єсерін  сєйкес  салыќ  ж‰йесі  ... ... ... ... - деп ... [17, 156 б.].  Дж.  М.  ...  ... үдемелігін жақтаушы  болды,  ол  үдемелі  салық  жүйесі,  ... ... ... тәуекелін ынталандырады, деп санады.  Дж.  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ... механизмі» ретінде қызмет етеді. Жоғары  салықтар,  оның  ойынша,жағымды  рөл  ...  ...  ...   бөлігі   бола   ...   ...  ...  ...  баланстануға  әсер   етеді.   Салықтықтүсімдердің төмендеуі экономикалық ... ... және  ... төмендетеді, ал салықтар «енгізілген ынталандырушы»  ретінде  бұлүдерісті реттейді. Экономикалық  өрлеу  ...  ...  ...  кірістер,салықтық кірістерге қарағанда  баяу  өседі,  ал  дағдарыс  кезінде  ...  ...  ...  ...  ...  қоғамдағы  салыстырмалытұрақты әлеуметтік жағдайға қол жеткізіледі [17, 158 ...  ...  ...  жағдайында  дағдарыстық   құбылыстың   ... ...  ...  ...  ...  талаптарына  жауапберуден қалды. Реттеудің кейнсшілдік  жүйесі  келесі  ...  ... ... ... өзгерісіне байланысты  инфляция  көп  уақытқасозылған сипатқа ие бола бастады; экономикалық интеграцияның дамуымен  әрбірелдің  сыртқы  ...   ...   ...   ...   ...  ...   ...   инвестицияларына   жағымды   әсер   етті.Сондықтан, кейнсиандық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және өндірістікүдерістердің  тұрақтылығына  негізделеді.  Осы   ...   ...  ...  ...   ...   әртүрлі   көзқарастардыңболуына негізделеді [18, 81 б.].Неоклассикалық теорияда екі бағыт кең дамыған:  ұсыныс  экономикасыныңтеориясы және ...   ...   ...   ...    ...    ... ... жеңілдіктерін ұсынуды қарастырады, өйткені  осы  бағытжақтаушыларының айтуынша жоғары салықтар  кәсіпкерлікті  және  ... ...  Смит  өте  көп  ...  ...  ...  ...  ... мемлекет көп мөлшерде ұтатынын атап көрсеткен. Бұл кезде  салықтөлеушілер  осы  төлемдерді  жеңілдікпен  ...  ал  бұл   өз   ... ... және ... алумен байланысты салықтар  жинауға  қосымшашығындардан босатады [19, 588 б.]. А. Смиттің теориялық ой  ...  ... ғана ... ... барлық  экономист-ғалымдар  үшін  аксиомаболды.Сонымен, 80-ші жылдардың басында АҚШ-та М. Уэйденбауммен, М. Бернспен,А.  ...  ...   ...   ...   ...   ...   салуүдемелілігін төмендете отырып,  салықтың  шекті  мөлшерлемелерін  қысқартуғанегізделген идеяға сүйенді.Неоклассикалық теорияның негізгі идеясы ... ... ... және ... ... ... басым мөлшерін  ұсынуғанегізделеді.  Неоклассикалық   бағыттың   ...   кең   ... ... кейнсшілдік  әдісі  толығымен  жойылмады.  Кейнсшілдіктеорияның дамуында да жаңа ағындар пайда бола бастады.Неокейнсшілдік теорияда салықтық ... ... орын  ... ... И. Фишер және Н. Колбер  тұтынуға  ...  ...  ... бөлу ... ... Осыдан жинақтауды қолдау әдісі  жәнеинфляциямен күресу ...  ...  ...  ...  салық  идеясы  пайдаболды.А. Вагнер 1980 жылы  салықтардың  әлеуметтік-саяси  ...  ... ... ... ... тек ... емес,  сонымен  қатар  әлеуметтік-саяси мақсаттарды  шешуі  қажет.  Ол  былай  деп  ...  ...  ...  ...   ...   ...   реттеуші   мақсат   бөлінуі   мүмкін.Реттеушілікпен жеке ...  және  ...  ...  ...  ... ... шаруашылық өмірге  араласуын  кеңейтуді  жақтаушы  болды.Вагнердің ойынша, салықтар  кез  келген  ...  ...  ...  таратутеңсіздігін түзете алады.Француз  экономисті  Ф.  Кенэ    осы   ...   ...   ... ... ол  ...  ...  ...  сондай-ақсалықтар капитал  өндіру  үдерісіне  әсер  ететін  ...  бірі  ... атап ... ... ойынша  дұрыс  ұйымдастырылған  салық  таза  өнім  есебіненалынуы қажет және өндіріс ...  ...  ...  ...  ... ол жер ... ... иесінде, мемлекетте  ештеңе  қалдырмайды,яғни тонау құралын айқындайды.Ф. Кенэ және  А.  Вагнер  тұжырымдамасы  ...  ...  ... ...  ...  ...  құралы  ретінде  қарастырғанын,  салықауыртпалығын неғұрлым дұрыс бөлу жолымен шаруашылық  өмірдің  барысына  керіәсерді жою ... ... ... ... атап ... ...  ...  мемлекеттерде  экономиканы  реттеудің  ең   маңыздықаржылық құралдарының бірі ... ... ... ...  ... ... отырғанымыздай, салықтар  саласындағы  шетел  зерттеулері  ...  ...  ...  өйткені  олармен  өңделетін   ...  осы  ...  ...  ...  фискалдық  саясатыныңнегізі болып табылады. Теориялық дау-дамайлар салықтың  мәні  туралы  ... ... ... ... рөлі ... ...  ...  теориялары  сұрақтары  бойынша   үлкен   пікірталастарреволюцияға  дейін  жүргізілді  және  ...  ...  ...  ... түрлері, олармен атқарылатын  функциялар  проблемаларын  ... ... ... бағасыз үлес  болып  қосылған  А.  Тривус,  Н.Тургенев, И. Озеров, А. Исаев, А. ... Л. ... ... ... ресейдің экономикалық ғылымының классиктеріне  жатқызуға  болады.Бірақ революциядан  кейін  ...  ...  ...  ...  ... теориялары бұзылып, осы бағыттағы ғылымның дамуын бірнеше  жылдарғақалдырды. Тек ... ... ғана ... ...  ...  ...  қайта  дамибастады.  Олар  түрлі  бағыттар   бойынша   ...   ...   ...   ...   ...   ...    мемлекеттік    реттеудегісалықтардың  орны   және   ...   ...   ...   ...   қаржылықтұтқаларымен өзара әсерін зерттеу, салық жүйесін  экономикалық-математикалықмоделдеу.Профессор В.Твердохлебовтың салық жүйесін құрудың негізгі  қағидаттарымәселелері  ...  ...  ...  ...  ...  В.  ...  саясаттың  негізгі  қағидаты  ретінде  өндіргіш  күштерді   дамытуқағидатын ұсынады. Ол былай деп  ...  ...  ...  дамыту  –  бұлсалық салудың жоғарғы  қағидаты,  ол  кез  келген  алымдық  ...  ... ... және  ...  ...  ...  бейтараптығын  сақтай  отырып,  бұлжүйелерді бағалауға құқығы ... [20, 49 ... ... ... ең алдымен таза ұлттық өнімнің  өсуінде  ... ... ... оның ...  ...  Осыған  байланысты  А.Соколовтың пікірінше, В. Твердохлебов  ұсынған,  ...  ...  ... тұжырымдаған жөн: «Салықтар таза ұлттық өнімнің  абсолютті  немесесалыстырмалы өсуіне жағдай жасауы керек немесе бөгет жасамауы  қажет».  [21,65 б.].А.  ...  ...  ...  ...  ретінде   шаруашылыққағидаттар  рөлінің  жоғарылығын  растайды.  Ол,  ...   ... ... ... ... үшін ... салу  жүйесі,  экономикалық  қызметкекәсіпкерлердің өздері мүдделі болатындай етіп құрылуы  қажет,  деп  санайды.Бұл ... мына ... орын ... ...  ...  жеке  ...  арасындатаратылуы қажет және тиімді салық жүйесін құру үшін маңызды» [22, 32 ...  ...  ...  экономикалық   даму   үдерісінесалықтардың әсері туралы идеяға бірден келмегенін растайды. Бұл ойдың  ... ... ... қалыптасуының ұзақ кезеңі алғы шарт болды.Салықтардың  экономикалық  мәні   ...   ...   ...   ... ... ... үшін  ...  жұмылдыратын  ұлттық  табыстың  бірбөлігі болып табылатындығында.Салық  функциясы  –  оның  қасиеттерін  ...  ...   яғни   ...  ...  ...  ...  ...  іске  асырылатындығынкөрсететін, салық мәнінің әрекетімен айқындалуы. ...  ...  ... ...  ...  және  оның  ...  саясатының  тиімділігінанықтайды.Салықтық реттеуді  айқындауда  отандық  ...  ...  ...  біреулері  салықтық  реттеу  реттеушілік  функция  арқылы  ... ... ... ... сыныптамасында жеке  реттеуші  салықтардыбөліп алған.  ... Ф. С. ... өз  ...  салықтардың  мынадайнегізгі функцияларын бөліп көрсеткен:фискалдық – мемлекеттің қызмет етуі үшін қажетті  материалдық  ...  ...  ...  қорлары  қалыптасатын   функция.   Осы   функциякөмегімен мемлекет ұлттық табыс құнының бір ... ... және  ... етеді;экономикалық – қоғамдық ұдайы  өндіріске,  оның  қарқынын  ынталандыранемесе тежей ... ... ... ...  кеңейтіп,  немесеазайтып әсер ететін, қайта таратушылық үдеріске қатысатын функция;бақылау – салық ... ... ...  ...  және  қандай  дабір өзгерістер енгізу қажеттігі айқындалатын функция [23, 7-8 б.].Осы ... ... ала ... ... ...  ... ... бюджетті  реттеу  құралы  ретінде  салықтарды  бекітілген  жәнереттеуші ... ... ... ... –  бұл  заңдылыққа  сәйкесбелгілі бюджеттің  кіріс  көзі  ретінде  бекітілген  ...  ал  ... – жыл ... ... ... ...  ...  мақсатындажоғары бюджеттен төменгі бюджетке  берілетін  салықтар  ретінде  қарастырған[23, 8-9 ... ... С. ...  өз  еңбектеріне  ұйымдық-құқықтық  жағынансалықтарды мемлекет ... ... заң ... ...  ...  ... және мерзімде бюджетке төленетін қайтарусыз және өтеусіз  сипаттағыміндетті ақшалай төлемдер ретінде ... [24, 208 ...  ...   мәні   мен   ...   ...  ...  ...  ашылатындығын,  жалпы  қаржы   категориясытұрғысынан  салықтар  қосалқы  категория  ...  ...   ... қатысты салықтардың  функцияларын  қаржының  бөлгіштік  функциясыныңқұрамдас  қосалқы  функциясы  ретінде  ...  жөн  ...   ... салықтардың фискалдық, реттеуші және қайта бөлу  ...  ...  ... ... ... және оларға мынадай анықтама берген:фискалдық функция – барлық мемлекеттерге  тән  ...  ...  ...  ...  қор  қалыптасады,  мұның  өзі   ...   ...  ...  ...   ...   ...   ...   бюджеттіңкірістерін  толықтыра  отырып,  экономиканы,   ...   ... ... ... ... ...  функциясы  мемлекеттің  экономикалық  қызметініңұлғаюымен  байланысты  ...  ...   Ол   ...   ...   ... ... ...  ықпал  етеді.  Бұл  орайда  салықтардыңнысандарын  таңдау,  ...  ...  алу  ...  ... мен ... пайдаланылады.  Бұл  реттеуіштер  қоғамдық  ұдайыөндірістің ...  мен  ...  ...  мен  тұтыну  көлеміне  ықпалетеді;қайта бөлу функциясы арқылы түрлі  субъектілер  табысының  бір  бөлігімемлекеттің ... ...  Бұл  ...  ...  ...  ... өнімде салықтардың алатын үлесі арқылы анықталады, ол  ...  ... ... көрсетеді [24, 210-211 б.].Сәйкесінше,  салықтық  реттеуді  реттеуші  ...  ...   ... ... іске ...  ...  Қ.Қ.  ...   А.Б.   Зейнелғабдин,   Б.Ж.Ермекбаева «салықтар ... ... ... ...  реттеуішіретінде  пайдаланылады  және  заңнамаға   сәйкес   белгілі   мөлшерде   ...  ...  ...  міндетті  төлем  болып  табылады»  -  дептұжырымдап,  салықтардың  ...  ...  бірі   ...   реттеушіфункцияны қарастырған  және  оны  былайша  сипаттаған:  Салықтардың  негізгіфункциясы ... ... әсер ... ...  функция  болып  табылады.Бұл кезде салықтар нысандарын таңдау,  салық  мөлшерлемелерінің,  салықтардыалу  ...  ...  ...  ...  Бұл  реттеуіштерқоғамдық  ұдайы  өндірістің  құрылымына  және  ...  ...  ...  ...  ...  тиімді  пайдалануға   әсер   ...   ...  ...  экономикалық  тұтқалармен  өзара   байланысып,   ... ... ете ... [25, 6 ... Ермекбаева өз еңбегінде салықтардың маңызды қызметі ретінде  оныңреттеушілік  қызметін  бөліп  алған.  ...  ...  ...  ... іске асырылады. Оның ішінде негізгі  тетіктер  салық  ставкалары  менсалық жеңілдіктері Салықтық ... ...  тек  қана  ...  ...  ...  қоймай,  сонымен  қатар  ақша  және  баға  саясаты,   шетелдікинвесторларды ынталандыру, ... және кіші ...  ...  ... ... қажет  [27,  7  б.].  Бұл  тұжырымда  ...  ...  ... ... ... ... ...  қызметіне  басым  көңілбөлінген.С.М. Найманбаев  µз  ењбегінде  салыќтардыњ  функциялары  ... мен зањи ... ... ... ...  бµлу  жєне  ...  ...  сипатында  мемлекеттіњ  салыќтыќ  ќызметініњ  негізгі   баѓыттарындапайдаланылатын салыќтардыњ тек µзіне  тєн  ...  ...  ...   ...   сондай-аќ   экономиканыњ   ќазіргі   ...   ...   ала   ...   ...   ...   сайайќындалѓан салыќтардыњ функциялары мемлекет белгілеген баѓыт  бойынша  іскеасырылатындыѓын  атап  айтќан.   Сонымен,   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  баќылаушы,  жењілдікберуші функцияларын бµліп алѓан [31, 20 ... ... ... ... экономикалыќ сипатына  ќараѓанда  ќ±ќыќтыќќасиеттеріне кµп кµњіл ... ... ... ...  салыќтыќреттеу  бюджет  дењгейлері  арасындаѓы  реттеуге  ...   ... ... ... ...  Худяков  өз  еңбегінде   бюджетті   реттеу   ...   ...  ...  және  ...  ...  бөледі,   сонымен   ...  ...  ...  салықтың  келесі  функцияларымен   келіседі:фискалдық,  бақылау,  қайта  ...  ...  ...  Мұндағы  реттеушіфункцияның өзін екі ішкі  функцияларға  бөледі.  Олар:  ...  ... Оның ...  ...  ...  ...  моделіне  тәуелдіжәне экономикада мемлекеттің атқаратын рөліне тәуелді өзгереді [29, 82  ... ... Ә.О. ... ... ...  реттеу  фискалдықсаясаттың маңызды бөлігі болып табылады. Оның көп ... ...  ...  ...  ...   ...   көтермелеу   немесе   шектеумақсатында салық мөлшерін өзгерту;ә) ... ...  ...  қалдыра  отырып,  оны  төлеудің  ... ... ... ... немесе алып тастау [33, 26 б.]Бұл  тұжырымда  ...  ...  ...   ...   ... Тұжырым толығымен дұрыс деп санаймыз, бірақ  бюджетті  реттеугеқатысты салықтық реттеу тұрғысынан толықтыруларды ... ...  ...  Ж.О.  ...  өз   ...   ...   ...  шешуге  бағытталған  орталық  басқару  органдарының   ... ... ...  ...  кірістерді  бөлудің  ұзақ  мерзімдідеңгейін белгілеу және ... ... ... [35, 232  б.].  Осы  ұсынысқазіргі кезде көкейтесті болып отыр.Жоѓарыда ... ... ... тек А.  И.  ...  ... ќ±ралы ретіндегі реттеуші салыќтарды бµліп алѓан. Б±л µте  д±рыс  ... ... ... ... µте кењ ±ѓым жєне де ...  реттеушіфункциясында оныњ жењілдіктер, мµлшерлемелер сияќты реттеуіштері  ескеріліп,бюджеттер арасындаѓы ќатынастар кµбінесе ескерілмей ќалады.Мемлекет салық саясатын – ... ... ...  ...  ... нақтылы кезеңіндегі әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен  міндеттерінеқарай әзірленген экономикалық саясатқа қарай сәйкес жүргізеді.Рыноктық  қатынастардың  қалыптасу  жағдайындағы   ...   ...  ...  тұтынудың  орталықтандырылған   қоғамдық   қорлары   ... ... ... ... ...  ...  өзін  ақтамағанқағидатынан бас тарту болып табылады. Бұл еңбек белсенділігінің  күшеюіндегіэкономикалық  ынталылықтың  уәждемелік  ...  ...  ...  ... ... ... айтарлықтай арттыруға мүмкіндік  береді.  Салықжүйесі арқылы ... ... ...  ...  ...  тиімді  жәнеберік әлеуметтік қорғалуы қамтамасыз етіледі [30, 211 б.].Жалпы ішкі ... бөлу және ...  ...  ...  ...  ...   ...   іске   асырылады.   Мемлекет   өзінің    кірістерінқалыптастырады және экономикаға мақсатты әсер ... ... ету ... ...  ала  отырып,  мемлекетсалықтар құралы ... ... ... ең көп ... ...  ... Осы ... ол салық төлеушіге қатысты әділетсіздікке баруы  мүмкін:қалыпты өндіріске қажетті ресурстардың бөлігін алып қою,  ...  ... ... ... салу және т.б.Салықтардың екінші негізі мемлекеттің  экономикаға  реттеуші  әсеріменпайда болады. Бұл жағдайда салық өзінің әсерінің ... ...  ... ... ол ... ... ... жалпы қоғам  мүддесітұрғысынан   неғұрлым   мақсатты   болып   саналатын   ...   ... бұл ... ... ... әдістері,  мемлекеттік  кірістердіңкепілді түсуін  қамтамасыз  ету  кезіндегіге  қарағанда  басқа  қағидаттарғақарай ... ...  ...  төлеушіні  белгілі  әрекеттерге  ынталандыруғакөңіл бөлінеді  және  ...  осы  ...  ...  қаражаттардың  белгілібөлігін уақытша жоғалтуға баруы мүмкін.Жоғарыда айтылғандардан мынадай  қорытынды  жасауға  болады:  салықтарреттеуші функцияны ... үшін ... ... ... ...  ... өндірістің дамуын қоғамға қажетті  бағытқа  бағыттауды  қамтамасызететін, арнайы  ...  ...  ...  ...  ...  барысынмемлекеттік реттеуді қамтамасыз етеді.Салықтарды  мемлекеттік  қаржылық  реттеу  құралы  ретінде  пайдаланусалықтардың жалпы табиғатынан, олардың ішкі ...  және  ... ... ... ... бола ...  мемлекет  пайдасынаұлттық  кірісті  қайта  бөлу  ...  ...  ...   ... және ең ... ... ... атқарады. Ұлттық  табыс  бөлігіншоғырландыру,  мемлекеттің  және  ...  ...  ...  ... туғызады, бұл ел экономикасына қажетті бағытта әсер ...  ... ... ... ... ... салықтар  жүзеге  асырылуүдерісінде ынталандыру, шектеу, санкциялау іске асырылатын реттеуші  функцияатқарады. Жоғарыда аталған екі функция салықтардың ...  ... ... ... ... ...  Салықтар  теориясының  дамуы  еңалдымен оның фискалдық функциясын негіздеуден басталады.  Ал  олардың  ... ... ... ... ... [30, 20-21 ... қатынастар экономикалық базис және саяси  құрылым  арасындағықайшылықта болады. Мемлекет жоғарғы заң ... ...  ...  ...  ...  ...  енгізуге  және  оларды  алудың  кез  келген   механизмінтағайындауға құқылы.Құрылған салық жүйесі ...  ...  ...  ... ... ол ... уақыт өтісімен өзінің  тиімсіздігін  көрсетеді.Қоғамның экономикалық, саяси, әлеуметтік жағдайынан тәуелді  бұл  ... ... ... және ... ... ... әкеледі.Рыноктық  экономика  жағдайында  мемлекет  ұдайы  өндіріс   үдерісінетікелей қатыспайды, бұл ... ... ... ... ...  ... оның ... қызметі құрылған байлықтың  алғашқы  бөлу  сферасынанқайта бөлу сферасына көшеді.Экономиканы салықтар ... ... ...  ...  әр  ...   ...   ...   салықтар   рөлін   бюджет    рөліменауыстыруынан туындайды. Егер ... ... және ... екі ... ...  ... алу және оларды беру жолымен әсер етсе, ... осы екі  ... тек бір  ...  –  шаруашылық  жүргізуші  субъектілерден  қаржылықресурстарды алуды іске асыра отырып, өзінің барлық функцияларын ... ... ... ... ... ... ...  «Салықтықреттеу – бұл шаруашылық жүргізуші субъектілерден немесе жеке  тұтынушыларданолардың қолындағы құнның бөлігін алу жолымен, яғни ...  ...  ... емес тұтыну  мүмкіндіктерін  төмендету  жолымен  іске  асырылатынәрекет». Қандай да бір ... ... үшін  ...  ...  ... ал ... ... олар төмендейді [30, 26 б.].Аныќтамада  шаруашылыќ  ж‰ргізуші  субъектілерге  жєне  т±тынушыларѓаќатысты салыќтыќ реттеу мєні ... ... ...  ...  ... арасындаѓы ќатынастар  т±рѓысынан  реттеу  ќамтылмаѓан.  ... ... ... ... ... ... проблемасы күрделі және қайшылықты проблемалардың бірі  болыптабылады,  қазір  енгізілген  салық  ...   ...   ...   ... және ... әлеуметтік  құқықтарын  қамтамасыз  ететіндігі  туралыайту әлі ерте. Осы  ...  ...  ...  ...  ...  жүйесінің«тарамдану» сипатында, бірақ мемлекеттің оларды нақты шынайылыққа  жақындатуүшін жүргізіп жатқан шараларын ескермей ... ... ... ... ... ... және ... төленетін басқа  даміндетті   төлемдердің   ...   ...   ...   ... ... ... және ... жылына  бір  рет,  яғникелесі жылдың 1  қаңтарымен  ...  ...  ...  ...  қадам  салықзаңдарының тұрақтылығын және  алдын  ала  болжанатындығын  қамтамасыз  етугеәсер етеді [23, 10 б.].Сонымен,  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  ретінде  көңіл  бөледі.Өйткені, салықтар теориясы олардың объективтілігін дәлелдеді.Бірақ салық жүйесінің ... ... үшін ... ... ... жәненысандарын, олардың құрылу қағидаттарын  ғана  білу  жеткіліксіз.  Сондықтанқазіргі салықтық ... ... ...  нақты  қызмет  ететін  салықжүйесін  талдау  мәселелерін  ...  оның  оң   және   ...   ...  ...  құрайды.  Бұл  теориялар  ...  да  бір  ... ... ... бірақ экономиканың дамуы, салықтық түсімдер  үлесіжәне  салықтар   ...   ...   ...   ...   ...  ...  кері  ...  салдарын  болдырмауға  болатындығынрастайды.Жоғарыдағы экономистердің салықтық ... ...  ... бере отырып, біздің ойымызша, салықтық реттеуге  мынадай  анықтамаберген дұрыс. Салықтық реттеу  –  бұл  ...  ...  ...   ...   ...   салық   ауыртпалығын   жеңілдетуді,мемлекеттің салықтық ... ...  ...  ...  ...  көздейтінсалықтық механизмнің және мемлекеттік салықтық менеджмент  өрісінің  мобилдіэлементтерінің бірі. Анықтамада салықтық реттеуге екі жақты сипат  ... ... ... ... және  ...  ...  ...  құралы.  Осыанықтамаға сәйкес, салықтық реттеу мәнін толығырақ ашып  ...  ... ... сурет 3-те  келтірілген.  Келтірілген  суретте  ... екі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ретінде;  екіншіден,   өнеркәсіп   өндірісін   ...  ...  ...  ...  екі  түрде  қолданылуымүмкін: 1) бөлу  нормативтерін  бекіту.  ...  ...  ...  кодексінесәйкес, облыстық және  аудандық  (облыстық  маңызы  бар  ...  ... ... бөлу ... ... 2)  параллель  салықтардыенгізу. Кейбір шетелдерде жергілікті  бюджеттерге  қосымша  салықтар  енгізуқұқығы берілген, бірақ ... ... ...  ...  Тек  ... бойынша ғана жергілікті  өкілді  органдар  Қазақстан  Республикасыныңжер  ...  ...  ...  ...   ...   бөлу   ... жер ... мөлшерлемелерін белгіленген  жер  салығының  базалықмөлшерлемелерінен  елу  пайыздан   аспайтындай   етіп   ...   ... ...  бар.  ...  ...  салықтар  көмегімен  реттеуәдістері негізінде салық мөлшерлемелері,  салықтық  жеңілдіктер,  санкцияларқолданылады. Салық заңында салық ... ... ...  ...  ауырпалығын  төмендетуге   немесе   жоғарылатуға   болады.   Салықтықреттеудің жеңілдіктер ... ... ... ...  ... ...  тигізеді.  Суретте  көрсетілген  салықтық  жеңілдіктертүрлері субъектілерге түсетін салық ауытпалығын төмендетуге бағытталған.Әр  ...  ...  ...  ...  ...  ...  пайдаланылатын   теориялық   әдістер   және   құралдарға,   ... ...  ...  ...  шешу  кезінде  үйлесімділік  жәнебағыттылық қажет. Басқа сөзбен  айтқанда,  ...  ...  қол  ... экономикалық реттеуіштер жиынтығы тыңғылықты қарастырылуы қажет.Сурет 3 – Салықтық реттеу әдістеріҚорытындылай  ...  ...  ...  ...   ... ...  ...  ашу  барысында,  ең  алдымен  бюджетаралыққатынастарға сипаттама берілген.  ...  ...  ...  ...   ...   бере   отырып,   ...   ...  ...  реттеудің  негіздері  ашылған.  Салықтық  реттеуқұралдарына сипаттама беру мақсатында салықтар теориясы,  ...  ... ... ... ...  сипаттама  бере  отырып,  салықтықреттеу анықтамасы мен сызба түріндегі  кескіні  ...  Осы  ...  ...  ...   бекітілу   және   бөлу   механизмініңэкономикалық мәнін ашу үшін алғы шарттар бола алады.1.2 ... ... ... реттеудіњ экономикалыќ мєніБарлық  деңгейдегi  бюджеттердiң   кiрiс   базасын   қалыптастырудағысалықтардың ролi ... ... ...  ...  бойынша  және  әртүрлiдеңгейдегi бюджеттер арасында салықтық кiрiстердi бөлу механизмi бюджеттiкжүйенiң ... ... ...   ...   ...   ...   ...   немесереттеушiге  жатқызу  туралы   әр   түрлi   ...   ...   ... ... және ... кiрiстерден  басқа  екi  жақты  сипатыбар  кiрiстер  болады  деп  ...  Бiр  ...  үшiн  олар  ...  ...  ...  ал  екiншiлерi  үшiн  реттеушi  ретiнде   болады.Мемлекеттiк  бюджет  жүйесiнде  олар  ...  ...  ...  ... ... ... бюджетке  берiледi,  ал  жергiлiктi  бюджеттержүйесiнде ­ реттеушi  ... ... ... ... ... бөлудің, бюджеттiк жүйе деңгейлерi бойыншакiрiстердi бөлудің µњірлік аспектiлерiне  аумақтық  деңгейде  ... ... ... зор.Сөзбе-сөз аударғанда салықтық «әлует» – «салықтық мүмкiндiк» дегендiбiлдiредi,  яғни  ...  ...  ...  ...  ...   ...  ...  практикасында  қолданылатын  «tax  capasity»  -  ... ... ... де ... ... ...  ... – бұл қандай да бiр әкiмшiлiк бiрлiк шегiнде  салық  салу  базасыныңсалықтық  ...  ...  ...  ...   ...   Жергiлiктiсалықтық әлует  факторларына  мемлекеттiк  жергiлiктi  билік  органдарыныңқұзыры шегiнде кез-келген жергiлiктi салық салу ... ... ... түсiнiктеме беру деңгейiнде бюджетаралық  қатынастардыжетiлдiруде, салықтарды бөлу және бекiту процедурасында  салықтық  әлуеттінақты бағалаудың маңызды рөл ...  ...  Егер  ... ... нақты айқындалса, онда көмекке  қажеттiлiктi  ...  ...  ...  төмендейдi.  Аймақтардың  өзiнiңсалықтық әлуетін пайдаланудағы дербестiгi жоғарылайды, орталық және  аймақарасындағы ... ... ... төмендейдi. Салықтық  әлуетжекелеген  салықтар  әлуеттерінің  қосындысынан  тұрады.   ...   ... ... ... ... базасы – «салық әлуетінің факторы» болыптабылатыны анықталады. Осы базаны, әлуетті бағалау үшiн ... ... екен ... ... ... ... Егер бiр салық түрiн алсақ немесе  салықбазасы бiрдей салықтар тобын алсақ, онда  ...  ...  ...  ... ... ... едi. Ал егер әр ... салықтарды алатын болсақ, ондаолардың салық салу базасы да  әр  түрлi  ...  ...  салу  ... ... ... ... Осыдан салық  әлуетін  бағалау  үшiн  салықбазасын емес,  қандай  да  бiр  аймақтағы  ...  ...  ... ... ... ... ... салық жүйесiнiң нақты  аумағы  үшiнидеалды жағдайда салықтық жиындардың  қандай  да  бiр  ...  ...  ...  ...  ...  ретiнде  және  нақты   салықжүйесiнде  үнемi  қызмет  ететiн   бюджетаралық   ...   ... ... элементi ретiнде анықталады.Салықтық мүмкiндiктердi билік деңгейлері арасында бөлу  үшiн  мынадайқағидаларды негiзге алу қажет:- ... ... ... ... ... ...  ... және елдiң бүкiл  аумағында  бiрыңғай  экономикалық  және  салықтықкеңiстiктi қолдау үшiн жеткiлiктi болуы қажет;-  жалпы ... ...  ...  ...  ...  ... ... жатқызылуы қажет;-  салықтық базаның аумақтық орналасу  ...  мен  ...  ... ... ... ... ... деңгейiнде салық салынуы қажет;-  іс жүзiндегi қызмет орны бойынша салық төлеудi қамтамасыз ету  неғұрлымқиын болса, соғұрлым берiлген салықтың ... ... ... ...    ... ... салықтар капиталдардың  жұмыс  күшiнiң,  тауарларжәне қызметтердiң қозғалысына бөгет жасамауы қажет;-   ... ... ... ... ... ... ... бермеуi қажет.Экономикада  көпшiлiгi,   оның   iшiнде   бюджеттiң   кiрiс   ...  ...  ...  ...  ...  бюджеттер  шегiндегiсалықтар  және  алымдар  құрылымы   облыстар   ...   ... ... Салықтарды  бекiтiлген  және  реттеушi  кiрiс  көздерiнетоптастыру, тiркелген  салықтар  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...    Жергiлiктi    үкiметоргандарының міндетi ­ берiлген  жағдайда  ...  ...  ... яғни ...  ...  ...  ...  Бұл  жағдайда  салық  салужүйесiне қаржылық көздiң бiрлiк  қағидасы  және  осы  ...  ...  ... ... ... жасайды. Әртүрлi функция атқаратын реттеушi жәнебекiтiлген  салықтар  осы  ...  ...  ...  кiрiс  ... қалыптастыру мақсатында бiрiгедi.Сондықтан жергiлiктi бюджеттер салықтары және ...  ... ... ... ... ...  кiрiс  ...  нығайтады.Салықтық төлемдердiң салыстырмалы «қатаңдығы» олардың салалық  ерекшеліктіескермейтiндiгiмен,   ...    ...    ...    ...  ...   ...   шартталады.   Олардыңәрекеттерi реттелетiн салықтар әрекетiмен толықтырылады.Салықтардың бекітілу  және  бөлінуінің  экономикалық  ...  ашу  ...    ...    ...    жүйенің    қалыптасукезеңдеріне  және  салықтар  түрлерінің  ...  ...  ... ... ... және бюджеттік жүйенің даму  кезеңдері  сурет  3келтірілген. Салық-бюджеттік  ...  даму  ...  ...  ...  төрткезеңге бөлуге болады: өтпелі кезең, қалыптасу кезеңі,  даму  кезеңі,  ... ... ... ...  ...  бар.  Олар  осы  ... ... Республикасының салық жүйесiнiң негiзi 1991  жылы  қаланған,ол кезде кеңестер одағының салықтық сұрақтар бойынша құжаттар пакетi  ... ... ... ... көпшiлiк жағдайында  ол  сол  кездегiсалық  салу  ...  ...  ...  ...  ...   ...  ...   кейiн,   рыноктық   қатынастардың   қалыптасабастауына қарай, оның салық жүйесi де  өзгердi.  1992  ...  1  ... ... ... ... Республикасының салық жүйесi  туралы»  заңынасәйкес мынадай салықтар алынды: жалпымемлекеттiк  салықтар;  жалпыға  бiрдеймiндеттi ... ... мен ... ... ...  мен  ... ... мөлшерi, салық  салу  объектiлерi,  төлеушiлерiжәне салық салу тәсiлдерi, сондай-ақ ...  ...  әр  ...  ... ... тәртiбi Қазақстан Республикасының  заңдарымен  анықталды.Жалпыға бiрдей мiндеттi  жергiлiктi  салықтар  мен  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   шешiмiменанықталды  және  аталған  салықтар  мен  алымдардың  сомасы   ...   ...   ...  ...   ...   ...   ... мен  алымдарды  Қазақстан  Республикасының  Жоғарғы  кеңесi  бергенқұқықтарға сәйкес ...  ...  ...  ...  ...  жәнебарлық төлем  сомалары  тиiстi  халық  депутаттары  жергiлiктi  кеңестерiнiңбюджетiне есептелдi.Салықтар ...  ...  ...  ...  ...  көзi  ... сол ...  бюджеттiк  жүйеге  көз  жүгiртейiк.  ҚазақстанРеспубликасының  мемлекеттiк  бюджетiнiң  қалыптасуы  60  жыл  ...  ... ... әр ... ... ... ... бекiтiлген және  реттеушiкiрiстер  жүйесi  негiзiнде  iске  асырылды.  1991  ...  ...   ... ... ... ...  құн  ...  акциздер  жүйесi,  пайдағасалынатын салық және  субвенциялар  ...  Ол  ...  ...  ...  тек  қана  ...  және  реттеушi  кiрiстерден   тұрды   ... ... ... ... ... ­  20  ...  маңайында  ауытқыды.Жергiлiктi  бюджеттерге   түсiмiнiң   ...   ...   ... бөлулер қамтамасыз еттi, олардың iшiнде  неғұрлым  көп  мөлшердегiбөлулер  айналым  ...  және  ...  ...  ...   ... ...  пропорциялардың  тиiмсiздiгi  жағдайында,  рыноктықшаруашылықтың  барлық  ...  ...  ...   ... ... ... жағдайында, салық салудың жалпы  деңгейiнтөмендету  емес  ретсiздiгi  жағдайында,  салық   салудың   жалпы   ... ...  ...  ...  ...  ...  енгiзу,  тиiмдiлiккежеткiздi. Жергiлiктi  бюджеттердiң  кiрiс  бөлiгiнiң  қалыптасуының  осындайретi, жергiлiктi органдарды жоғарғы ...  ...  ...  қойды.1991 жылы  республикалық бюджеттен   ...  ...  ...  берiлебастады,   бұл   жергiлiктi   бюджетпен    iске    ...    ...  ...  ...  ...  ...   кеңеюiменбайланысты болды.1992 жылдың 1 қаңтарынан бастап  қосылған  құн  салығы  және  ... ... ... салығы өз  күшiн  жойды.  Реттеушi  салықтаррөлiн қосылған құн салығы және  ...  жер  ...  ...  ... операцияларѓа салынатын  салықтар  атқарды.  Қосылған  құн  салығыбойынша бөлулер нормативi ... ... яғни ...  ...  ...  бөлулер  нормативтерi  бекiтiлдi.  Жер  ...  ...   ... 90%, ... ... ... салық бойынша 50%  бекiтiлдi.Сонымен қатар 1992 жылы кооперативтiк және қоғамдықұйымдардың  пайдасына  ...   ...   ...   ...   толығыменжергiлiктi бюджетке түсті. Айта кететiн жағдай,  «Қазақстан  ... ... ... ... сәйкес табыс салығы жалпы  мемлекеттiк  салықтарқұрамына жатты,  яғни  оның  ...  ...  ...  ...  ... пайыздық мөлшерлемелерін республиканың Жоғары  Кеңесi  белгіледі.Сәйкесiнше, бекiтiлген салықтар кұрамына ол ... ... ғана ... жылы ... ... ...  ...  ерекшелiктерiболып,  кейбiр  облыстар  бойынша  жоспарланған  мөлшерден  iс   жүзiндегiбюджеттiк  ...  ...  ...  ...  бұл  ...   ... сонымен қатар, тұтынуға бағытталған  қаржылар  шамасының  өсуiменбайланысты болды.1993  жылы   реттеушi   ...   ...   ...   ... ол  пайдаға  салық  бойынша  нормативтер  шаруашылық  ... ... ... ...  ...  сараланып  жергiлiктi  жәнереспубликалық бюджеттерге бөлiнді.1994 жылы қосылған құн салығы,  акциздер   меншiк  ...  ...  ...  ...  ...   ...   салықтар   қызметiнатқарды. Жеке ... ... ... ... ... ...  түсті.Олардың бөлулер  бойынша  мөлшерлемесі  облыстық  бюджетте  Жоғары  Кеңеспензаңдық  ...  ал  ...  ...   үшiн   ...   ...   ...   Жергiлiктi   бюджеттер    бойынша    бекiтiлген    кiрiстердiң1994 жылдағы  ... ... ең  ...  ...  облыстары  бойыншакiрiс көздерінiң бiркелкi емес бөлінуімен байланысты.Ықшамды талдау жасау мақсатында ... тура және ... ...  ...  ...  ...  ...  бөлінуінің  пайыздық   серпінінқарастырайық. Ең алдымен, акциздер мен қосылған  құн  ...  ... ... ... ... ... көрсетейік. Ол  1  кестедекелтірілген.1 кесте – Облыстар бюджеттерін жанама ... ... ... ... %)|Облыстар         ...                     ... құн ...         ||                                                                            ||1                                                                           ... ... көрініп  тұрғандай,  акциздер  1996  жылға  ... ... және  ...  ...  ...  облыстар  бойынша  толығыменжергілікті бюджеттерде ...  ...  тек  ...  жылдары  бюджетжүйесінде болған  өзгерістерге  сәйкес  ...  тек  50  ...  ...  ...  қалдырылған,  ал  2002  жылғы  өзгерістерге  сәйкесакциздер қайтадан толығымен жергілікті бюджеттерге ... ... құн ... 1992  ...  бастап  1996  жылға  дейінгіаралықта  бюджеттерді  ...   ...   ...   ...   ... Осы жылдары қосылған құн салығы реттеушi салық ретiнде  қалдырумәселесi шиеленiстi. ... ... құн ...  ...  ... алу  ... негiзделген.  Сәйкесiнше,  сатылып  алынған  тауарлыматериалды бағалықтарға есептелген қосылған құн салығы сомасы  ...  ... және  ...  ...  ...  қосылған  құн  салығы  сомасынесептегенде шегерiледi. Сонымен қатар, қосылған құн  салығы  бойынша  ...  ...  яғни  ...  ...  ...   ...   салуғажатқызылатын субъектiлер салық  төлеуден  босатылады  және  сатылып  алынғаншикiзатқа  есептелген,  ...  ...  құн   ...   ...   ... ... айналысатын облыстарда қосылған  құн  салығынан  түскентүсiмдердiң жартысына жуығы ... ... ... ...  1997  жылықосылған құн салығы  ...  ...  үшiн  ...  ...  ...  ...  100%  ...  субвенция  алатын  облыстардың   ...  құн   ...   ...   ...   ...   ...   ... төмендедi. Жағдайды талдау қосылған құн  салығынан  ... ... ... ... төмендегенiн көрсеттi.  Қосылған  құнсалығы бойынша ... ... ... ... табыс салығы  сияқтыкөрсету жағдайлары да кездестi. Осыған қарамастан субвенцияланатын  облыстарсаны азайды, ... ... ...  ...  ...  Кейбiр  аумақтардыңреттеушi салықтарының салық әлуеті ол  бюджеттерге  бөлу  ...  ... ... орталық  бюджеттен  мүлдем  қаржылық  көмек  сұрамауғамүмкiндiк жасайды. ... ... ...  аймақтардың  дотациялану  деңгейiнелеулi төмендетуi мүмкiн.  Осыған  байланысты  Германия  тәжiрибесiне  көңiлаударуға ... ... ... ...  ...  кiрiстерiн  теңестiруүдерісі, жерлердегi тұрғындар санына байланысты қосылған құн салығы  бөлiгiнжерлер арасында бiрыңғай формула бойынша бөлуден ...  ...  ...  ...  Бұл  ...  ...  сол  немесе  басқа   жерлердiңерекшелiктерiн ескеруге мүмкiндiк бередi. Нәтижесiнде, ... ...  ... құн ... сәйкес аумақта жиналатын немесе  бөлуге  жатқызылатынсалықтың  жалпы  көлемi  арасындағы  қатынасты  қарастырса,   онда   ... ... ... ... үшiн ... емес ...  ...  Ресейдежәне 1998 жылға дейiн Қазақстан Республикасында да қандай да бiр  есептеусiзбарлық  аймақтарда  қосылған  құн  ...   ...   ...   ... ... ... ... қатысты жағдай осындай болған.  Әрине,мұндай нормативтер әрбiр аумақтың ерекшелiктерiн ескере алмайды  және  ... ...  ...  ...  ...  ...  ең  аз  ...  дейiн   теңестiруге   әсер   ете   алмайды.   ...   ... ... аймақтар үшiн бiрдей төменгi деңгейдi анықтайтын  –  еңаз мiндеттi деңгей, яғни ... ... ... ... ... ... өкiлеттi  және  атқарушы  өкiмет  органдарытуралы» заңға сәйкес облыстық бюджеттер,  ...  және  ...  ... тек қана ...  ...  ...  алымдар  және  төлемдерденбөлулер есебiнен қалыптасты. Мұндай жағдай жергiлiктi басқару органдарыныңөзiнiң функцияларын iске асырудағы дербестiгiн шектейдi.  Бұл  ең  ... ... ... ... ...  жұмысына  облыстықбюджеттердiң тәуелсiздiгiмен айқындалады. Өйткенi, ... ...... ... ... ... және ...  бюджеттерге  жоспарланғаншығындардағы қаржылар жетiспеушiлiгiн жабу үшiн «бөлінді».Жергiлiктi бюджеттердi 1994 жылы пайдаға салықпен  реттеу ... ... ... ... мен ...  ...  жағдайыелеулi өзгерiстерге ұшырады. Ақмола,  Шығыс  Қазақстан,  Маңғыстау  сияқтыүлкен  өнеркәсiптiк  ...  бар  және  ...  ...  ...  ... ... салық және акциздердiң көпшiлiк мөлшерiн жинайтын  облыстарөнеркәсiбi нашар дамыған Көкшетау, Талдықорған, Торғай сияқты  облыстарменбiрдей  деңгейде  ...  ...  бұл  ...   ...   ...  даму  ...  теңестiру   қажеттiлiгiмен,   пайда   ...  ...  ...  ...   бюджеттiк   қатынастардыңдамуының  мұндай  жолы,  ...  ...  ...  ...  ...  аумақтардың   өзiн-өзi   қаржыландыру   қағидаттарына   көшугемүмкiндiк  бермейдi.  Орталықтандырылмаған   ...   ...   ... ... ... қайта өңдеулердi жүргiзудегi  нәтижеберетiн неғұрлым тиiмдi басқару болып табылады.Осы жылдар ... ... ... ... ...  ...  бiрақолар  жүйелi  болған  жоқ  және  өзiнiң  ...  ...  ...  емесәкiмшiлiк сипатта болды. Салықтар және бюджетке төленетiн басқа да  мiндеттiтөлемдердiң  саны  көбейе  бердi,  ...  ...   ...   ...   жаңажеңiлдiктер түрлерi де толассыз, ретсiз енгiзiле бердi. ... ...  ... ... бiр-бiрiне қайшы келетiн  және  бүкiл  салық  ...  ...  ...  және   iшкi   ...    ...   айналды.1995 жылдың басында салық жүйесi өте күрделi, ...  және  ...   ...   ал   ...   ...    жүктелетiн    ауыртпалықтыңбасымдылығынан, ол  экономиканың барлық өрiстерiндегi өндiрiске керi  әсерiнтигiзiп,   ...   ...   ...   тежеуiшiне   айналады.Қазақстан Республикасының тарихындағы алғашқы  салық  кодексiн  қабылдағанғадейiн ... ... ...  ...  ...  үш  ... 45 ... тұрды.  Осы  заңдық  актiлердiң  18  салықтық  қатынастардыңжүйесiн реттедi, 11- бюджеттен тыс қорлардың ...  және  ...  ... ал қалғандары салықтық жеңiлдiктердi қолдануды  реттедi.  Сонымен,толығымен салық жүйесiн реформалау қажеттiгi туды.1995 жылдың 1 ... ... ... және ...  да  ... туралы» Заң күшi бар Қазақстан Республикасы  Президентiнiң  Жарлығыжағдайдың оңалуына септiгiн тигiздi.  1995  ...  ...  ...  ...  ...  жалпымемлекеттiк   салықтар   жалпыға   ...   ... ... және алымдар,  жергiлiктi  салықтар  мен  алымдар  болыпүшке  ...  және  ...  ...  саны  45  ...  ендi  ...  жалпымемлекеттiк салықтар және жергiлiктi салықтар  мен   алымдар  болып  ... ... саны 11-ге ... ...  ...  және  алымдар  саныныңқысқартылуымен қатар салық зањдарындаѓы өзгерiс пайдаға ... ...  ... тұлғалардан  табыс  салығына  өзгертiлуi  болды.  Салық  заңдылығындағыөзгерiстер «Республикалық бюджет туралы»  заңға  өзгерiстер  ...  ... Жеке   ...  салынатын  табыс  салығы  жалпы  мемлекеттiк  ...  ...  ...  ...  ...  ...  құн  ... заңды  тұлғаларға  салынатын  табыс  салықтары  ...  ... ... және ...  ...  ...  облыстық  ерекшелiктерiнескерiп  сараланды.1995  жылы  қабылданған  реформаларды  тереңдету  жөніндегі  Үкiметтiңәрекетi бағдарламасында 1998 ... ... ...  ...  ...  жергiлiктi  бюджеттер   арасында   бөлудің   тұрақты   және   бiрыңғайнормативтерiне ...  ...  ...  Осы  ......  қазiргi  кезде  талдау,  мұндай  қадамның  ...  ...   ...  растайды.  Салықтарды  тұрақты  ...  ...  ...   ...  ...  ...  ...  жан  басына  шаққанда   ... ... ... ... жөн.Реттеушi   салықтардан   пайыздық   бөлулер   ...   ...   ...  жылы  он  бiр  ...   ...   салықтардан   түсiмдердi   өздерiнiңжарлықтарында қалдырған, ...  бұл  ...  ...  ... ... қатар, субвенция алмайтын кейбiр  облыстар  бойынша  түсiмдермөлшерi жоғары болғандықтан  1996  жылы  субвенция  ...  ...  ... алынатын  табыс  салығы  100%  ...  ал  ...  ... ... нормативтер тағайындалған.1997 жылы реттеушi салықтар рөлiн заңды тұлғалардан табыс салығы  жәнежеке тұлғалардан табыс салығы атқарды (2  кесте).  ...  ...  ...  ...  ...  алғашқы  кезеңдерінде  толығымен  жергіліктібюджеттердің кіріс көздері болып табылды2 кесте – Облыстар ... ... ... ... ... ... %)|Облыстар   |Жерг|Кәсіпорын пайдасына салық         ... ... ...   ||           |е   ... ... табыс салығы     |салығы                  ||           ...                                  |                        ||           |қ   |                                  |                        ||                                                                            |1994 ... ... ... ... ... салығы   реттеуші  салықтарқызметін атқара бастады, яғни кіріс ... ...  ...  үшін  ... тағайындалып, осы  салық  бойынша  түсімдердің  ...  ... ... мақсатында  ұсталып  қалды.  1996  жылы  Маңғыстауоблысы және ... ... ... ... ... үшін  заңды  тұлғалардантабыс салығы 40/60 қатынасы бойынша таратылды.Р.У. Смағұлова 1992-1995 жылдардағы Қазақстан Республикасының қаржылықжағдайын ... ... ...  ...  ...  ... салықтардың фискалдық функциясына  басым  көңіл  бөлініп,  олардыңынталандырушы және реттеуші ... мән ...  ...  ...  ... Бүгінгі күні де бұл мәселе толық шешімін таппаған.1998  жылғы  өзгерістерге  сәйкес  ...  ...   ... біріктірілуімен байланысты салықтың  бөлінуінде  де  өзгерістерболды.  Кіріс  деңгейі  жоғары  облыстар   үшін   ...   бөлу   ... ал ... ...  ...  ...  ...  1999-2001жылдар ағымында  заңды  тұлғалардан  табыс  салығы  50/50  ...  ... Ал 2002 ... ... ...  ...  ...  табыссалығы толығымен республикалық бюджетке түсті.1996-1998 жылдар аралығында жеке тұлғалардан  табыс  салығы  ... ...  ...  ...  көруге  болады.  Жалпы  жекетұлғаларға табыс салығы жергілікті бюджеттердің кіріс  көзі  ...  ... ... ... олар толығымен жергілікті  бюджеттерге  түскен,  тек  1996-1998   жылдар   арлығында   ғана   ...   ...   ...   ... да бiр ... ... облысқа  толығымен  қалдырып,  ал  келесiсалықтын қандай ... алып ... ... ... ... ...  мадеген сұрақ тууы мүмкiн. Мысалы, Ақмола облысының облыстық  бюджетiне  заңдытұлғалардан табыс салығы 40 пайыз мөлшерiнде және  ...  құн  ...  ... ... ... Мұны Қаржы министрлiгiнiң мүмкiндiгiнше  облыстардыңкiрiстiк түсiмдерiнiң  көздерiн  облыстық  бюджеттердi  экономика  ... ... ... берушiлiгiн әртараптандыруға жасаған  қадамы  ретiндетүсiндiруге болады.Бөлулер мөлшерлемелері –  бұл  ...  ...  ...  ...   бiрi.   ...   арасында   бөлінетін   кiрiстердi   бөлуқағидаларының маңызы жоғары. Қызмет ... ... бұл ...  мәнi  ... ... ... ...  негiзделген  жүйеде  олар  алдыңғы  орынғашығады.1997 жылғы бюджет ... заң ... ... осы ... ... ... ... тұлғалардан табыс  салығы  және  жеке  тұлғалардантабыс  салығы  болып  ...  15  ...  ...   ... басқа) бөлу  нормативтері  бекiтiлдi,  заңды  тұлғалардан  табыссалығынан 5 ... ... ...  100  ...  ...  7  дотациялықоблыстар және Қостанай облысы үшiн, басқа облыстар  үшiн  бұл  ... ...  ...  ...  Жеке  тұлғалардан  табыс  салығы  ...  ...  ...  және  ...   ...   ...   көптегеноблыстардан толық пайдалану бекiтiлдi.Жалпы түсiмдердi бөлудің нақты ... 1995  ...  ...  кодексiненкөруге болады. Мұнда  жергiлiктi  бюджеттiң  пайдалануына  ...  ...  ...  ...  шекарасын  айқын   бейнеленiп   көрсетiлген.1997 жылы  ...  құн  ...  ...  арасында  бөлінетін  салықтарқұрылымынан алынып тасталды. Бұл дұрыс жасалған  қадам  болып  есептеледi,өйткенi қосылған құн ... ... ...  алу  ...  ...  ... ... құн салығы бiр аумақта есепке алынып, екiншi аумақта төленуiмүмкiн, сондықтан егер осы салық толығымен республикалық бюджетке берiлсе,қосылған құн салығы бойынша ... ... ... ...  жылы  «Бюджет  жүйесi  туралы»  заңға  түзету  ...   ... ... ... да бiр бюджетке   түсiмдердi  заңды  түрде  бекiтуқұқығы Салық кодексiнен осы ... ... 1998 жылы ... ... ... бөлудiң үш жылдық бөлу нормативтерiн тағайындау туралы ереже алыныптасталды, ал 1999 жылы ... ...  ...  ...  салықтарбойынша  бөлудiң  «тұрақты»   нормативтерi   бекiтiлдi.   1999   жылы   ... ...  ...  ...  ...  мақаласында  мынадаймәселелердi қарастырды: республикалық және жергiлiктi  бюджеттер  ... ... және  ...  ...  бөлу  ...  қазiргi  кездежергiлiктi  бюджеттердiң  кiрiс  базасын   ...   ...   ... ... ... уақытта жергiлiктi  бюджетке  салықтарды  бөлудіңтұрақты ...  ...  ...  [37].  Осы  ...  әр  ... талқыланды. Оның  iшiнде  әлеуметтiк  салықты,  жеке  тұлғалардыңтабыс салығын толығымен жергiлiктi ... ... ал ... ... ... ...  ...  бойынша  50  пайыз  мөлшерiндегi  тұрақтынормативтердi тағайындау ұсынылды. Осы ұсыныстардың  барлығы  әрбiр  ... ... ... ... қажет. Өйткенi аймақтардың  әлеуметтiк-экономикалық дамуы, нарыққа көшу деңгейi бiркелкi ... ...  ... салудың бiрыңғай мөлшерлемесі шегiнде (30 пайыз)  салықтардың  нақтыүлесiн басқарудағы ... ... үшiн  ...  ...  ...  ... табыс  салығы  бойынша  квоталау  механизмiн  енгiзу  мүмкiндiгiнқарастырған жөн болар едi. Мысалы, 15 ... ... ... және ... ... ... Бұл кезде салық төлеушi екi  төлем  тапсырмасынтолтырады.  Сәйкесiнше,  жергiлiктi  ...  ...   ...   ... ... ... ...  субъект  заңды  тұлғалардан  ... ... ... ... бiлiп отырады. Бұл экономикалық тұтқаныжергiлiктi жерлердегі атқарушы органдар ... ...  және  ... ... ... ... ... үшiн қолданылуы қажет.Өзгермелi бөлу нормативтерiнiң орнына бюджеттiк алулар жүйесi  келдi.«Бюджет жүйесi  туралы»  Заңға  ќосарлас  ...  ...  ... тыс ... ... ... ... енгiзу болды.Салықтарды  облыс  iшiндегi  аудандар  арасында   бөлу   ... ... ...  арасында  бөлу  ережесiне  ...  ... ...  ...  ...   ...   ...   әдiстерiнқолдану,   µњірлердіњ   өздерiнiң   ...    ...    ...  ...  ...  Салықтардың   жиналу   деңгейiнiңтөмендiгi µњірлік бюджеттердiң  трансферттердегi  қажеттiгiн  жоғарылатадыжәне оның тапшылығының өсуiне  ...  ...  ...  өз  ... ... ұмтылуы меншiктi кiрiстер кемшілігімен  сипатталады.Осы жерде бюджеттiк жүйенiң сатылы баланстану деңгейi туралы сұрақ  туады.Егер әрбiр деңгейде   ...  ...  ...  ...  ... ... ... бюджеттiк жүйе  сатылас  баланстандырылған  ... ... ... ... ... беретiн  әдiстер  бар.Үлестiк  негiзде  бюджеттiк  жүйе  ...  ...  ...   бөлуфункциясын және трансферттердi бөлуді саяси көзқарастан және  экономикалықтиiмдiлiк тұрғысынан жергiлiктi билікке ... ...  ...  әр  ...  түрi   ...   ...   бiрыңғайнормативтерiне  қарағанда,  кейiнгi  ...  ...   ...   ... бiр түрi ... ... бөлу ... және  салықтардыңбасқа түрi бойынша сараланѓан түрлерiн үйлестiру қолдануда. Мұндай  әрекетнеғұрлым  кең  тараған  ...  ...  ...  аумақтың   ерекшелiктерiнескерiп,  дотацияланатын   жергiлiктi   бюджеттер   кiрiстерiн   деңгейлестеңестiрудi iске ... ... ... ... ... жаңа  ...  қызмет  еткен  реттеушi  салықтардыоблыстарда жиналған заңды тұлғалардан табыс ... және ...   ... ... яғни ... бюджетпен облыстардың  арасында  теңмөлшерде бөлу түбегейлi шешпейдi. Бұл жүйе салық  ...  осы  екi  ... ... ... ... ... ... облыс аумағындааталған төлемдер неғұрлым көп шоғырланса, сол  қаржының  50  пайызы  облысжарлығында  қалады.  Бiрақ  1998  жылы  ...  ...  ...  заңдытұлғалардан табыс  салығы  бойынша  болжамның  орындалуы  71,5  ...  ... ... 86,2 ...  болғанын  көрсетедi.  Осы  жағдай  қайталануымүмкiн  болғандықтан қабылданған сызба  бойынша  бюджеттердi  ...  ...  ...  ...  ...  ...  деңгейге  дейiноблыстар бюджеттерiнiң көлемiн  толық  қалыптастыру  үшiн  басқа  салықтарбойынша ... ... беру ... жоспарланған көлемде жоғары қосымшатрансферттер бөлу қажет болады.1999   жылы   салық   заңына   өзгерiстер    ...    ... және ... ... ...  ...  тасталып,  ҚазақстанРеспубликасының аумағында қызмет ететiн  «Салықтар,  ...  және  ... ... ... деп ... ...  саны  ...  17-ге  дейiнжеткiзiлдi.   Әлеуметтiк   ...   және   ...   ...    ... ... күзiнде енгiзiлген субвенциялар және  бюджеттік  алулар  ...  ...   ...   бөлу   ...   тұрақтандырылды.   Бiраққабылданған  шара  аяғына  дейiн  жеткiзiлмедi.  Нормативтер  ұзақ   ... ал ...  және  ...  ...  ...  бұл  жасалмады.Нәтижесiнде жергiлiктi бюджеттердiң  тұрақтылығы  ...  ...  ...  заң  қабылданды.  Бұрын  реттеушi  салықтардан  бөлу  ... ... ... ...  туралы»  заңында  қабылданатын,  ендiгiжерде   тұрақты   ...   ...   ол   ұзақ   ...    ... шешiлiп,  «Бюджет  жүйесi  туралы»  заңмен  бекiтiлдi.  ... ... ... және әлеуметтiк салық 100%  жергiлiктi  ...  ...  ...  ...  50%  республикалық,   50%   жергiлiктiбюджетке түсетiн заңды тұлғалардан табыс салығы және 50% республикалық,  ... ... ... арақ  ...  ...  ...  ... бизнесiне акциздер жергiлiктi бюджетке толығымен түстi, ал  акциздердiңқалған ... ... ... республикалық бюджетке түстi.Әлемдiк практика көрсеткендей бюджеттiк жүйенiң  барлық  деңгейлерiнiңұзақ мерзiмдi баланстануын және ... ...  ...  субсидия,субвенция,  трансферттер  және  қаражат  бөлудiң   басқа   нысандарын   ... ... ... ...  қаржылық көмек  көрсету  негiзiндеемес,  ең  алдымен  салықтық  әдiстермен  қамтамасыз  ету  ...  ...  ...  ...  және  кiрiстердiң   басқа   түрлерiнбюджеттер арасында ... ...  ...  жоқ.   ...   ...  бұл50:50 жүйесiне  ресми  келтiрiлген.  Бiрақ  салықтардан  ...  ... ... берiлген жүйесiнiң төмендегідей кемшiлiктерi болды.Бiрiншiден,  салықтық  түсiмдердi  бюджеттер  арасында  бөлу  ... ... ... ... тағайындалған  деңгейiне  негiзсiзесептiк қол жеткiзуге әкеледi.Екiншiден,  бюджет  жүйесi  ...  ...  ...   ...  ...  негізінде  бөлу   кезiндегi   қатынастарды   белгілеуәдiстемелiк   қате   ...   ...   ...   сол   ...   ... ... бюджетiнiң нақты жобасы болмады.  Бұл  бюджетбағдарлама-әдiстемелiк   бағытталған   және   ...   ...    ... ... негізделді.Сондықтан барлық  салықтық  түсiмдердiң  есебiнiң  нақтылығын  тексерунеғұрлым  қиынға  соғады.  Тексерудiң  ...  және   ...   ... ... ... ... ... болар едi.  Бiрақ  бұлбюджет ресми бекiтiлмейдi,  ал  республикалық  бюджетте  тек  ... ... тек ... ... ... ... ...  кiрiстердi  50:50   жүйесi   бойынша   ...   ... тағы бiр ... ... ... ... ...  iскеасыру үшiн сәйкес бюджеттiң кiрiс базасын қалыптастыру көздерiн  ...  ... бiр ...  ...  ...  ...  ауыстырудың  жан-жақты  негiзделуiқажет. Нақты нәтижелер болмаған кезде  салықтық  ...  ...  ...  ету  мүлдем  мүмкiн  емес.  Сонымен  қатар,  отандық  ... ...  ...  ...  ...  негiзсiз  болыптабылады.Жоғарыда  аталғандарға  қоса  салықтық  кiрiстердi  бөлудегі   «50:50»пропорциясы неғұрлым шартты болып ... ... бµлу ...  ...  шығыс  өкiлеттiктерiнен  шығады,  сондықтан  да  экономикалықжағынан негiзделмеген.Қатаң   ...   ...   ...   ...    ... салықтық  бөлуді  заңдық  қамтамасыз  етудi  қарастыру  кезiнденеғұрлым айқын бейнеленедi.  Бұл  үдерістер  ...  ...  ...  соныменқатар бюджет заңымен реттеледi.Осы уақытқа дейiн жекелеген жергiлiктi  салықтардан  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  анықталған,  «Қоршағанортаны  қорғау  туралы»   ...   ...   ...   және   ... осы  ...  түсу  қатынасы  анықталған.  Бұл  мысал  салықзаңдылығының нормасының басқа салықтық  емес  ...  ...  ...  алуқабiлеттiлiгiн сипаттайды.Осы келтiрiлген мысал көптеген  сұрақтардың  туындауына  негiз  болды.Бiрiншiден, түсетiн салықтар сомасын бөлу құқықтарының әр  ...  ...  ...  реттелетіндігіне;  екiншiден,  осы   сұрақтар   дегенменсалықтық ... ... ... ... реттелетіндігіне;  үшiншiден,жергiлiктi   бюджеттер   салықтарынан    ...    бөлу    ... ... ... ... реттеуге қатысты сұрақтар.Сонымен,  қызмет  ететiн  заңдық  нормалар  ...  ...  ... ... болжайды және тиісті жылға республикалық  бюджет  туралызаңды ... ... және ... ... әр  түрлi  деңгейлер  бюджеттерiмүдделерiнiң   жыл   сайынғы   ...    ...     ... салықтық реттеудiң нақты жүйесiн қалыптастыру қажеттiгi туды.Салықтарды  ...  ...  ...   ...   сол   ... автоматты түрде толық сомасының түсуiн бейнеленуi  керек.  Тiптiсалықтардың бүкiл жиналған сомасын тиісті аумақ бюджетiне бекiткен ...  ... ... ... бюджеттiк үйлесімдігіне және дербестiгiне  қолжеткiзу мүмкiн емес. Өйткенi аумақтар әлеуметтiк-экономикалық даму  деңгейi,салық  ...  ...  ...  ...  географиялық   орналасуыбойынша бiр-бiрiнен ерекшеленедi. Осы себепті бiздiң елiмiзде әрбiр  салықтытиісті республикалық және жергiлiктi бюджетке  бекiтiп,  ...  ... ... ... ... ... ... құру  мүмкiнемес. Сондықтан, үнемi жетiлдiрiп отыруы қажет  ететiн  ...  ... елде ұзақ ... ... ... және ...  бюджеттерге  түсетiн  салықтар  төменгеқарай  жүретiн  сатылас  ...  ...  ...  атқарады  және  төменгiдеңгейлер бюджеттерiнiң баланстануына әсерiн тигiзуi қажет.Сонымен бюджеттiк және салықтық заңдылық арасындағы  ...   ... ... ... ... ... бөлу ... зањдарында, дәлiрек  Салықкодексiнде бекiтiлуi қажет.  Салықтық  түсiмдерден  кiрiстердi  бюджетаралықбөлу Бюджет кодексiнде бейнеленуi керек.Жергiлiктi бюджеттердi ... ... ... ...  ... ... және ... кiрiстердiң  құрамын  анықтау  кезiндегi,сонымен қатар субвенцияларды бөлу  кезiндегi  қандай  да  бiр  ... ... ... ... ... ...  ...  жоспарланғаншығындарды кiрiстермен жабу  қажеттiлiгi  болып  ...  ...  ... ...  ...  ...  ...  мағлұмдалғандербестiгiн жоғарылатуға мүмкiндiк жасамайды.  70  жыл  ағымында  құрылғанэкономикалық жүйе, ... ...  ...  ...  сондай  немесе  басқадайтүрде өзiнiң белгiлi өзіндік ерекшелігін сақтай отырып ұзақ  ...  ...  ...  ...   ...   ...   кету   мүмкiн   емес,   ... ... ұзақ ... ... және мұндай  жағдай  обьективтiшартталған болып табылады. Бюджеттердiң баланстануы мүмкiндiгiн жергiлiктiөкiмет ... ...  және  ...  ...  ...  ...  ...   бекiтiлген   базаның   кемшілігіменбайланысты кiрiстердiң өсуi қиындайды. Дамыған капиталистiк елдерде  70-80жылдар  ішінде  ...  және  ...  ...  органдарын  қаржыландырукүрделi мәселе болғанын айта кету қажет.  Болашақ  уақытқа  ...  ...  ...  ...   ...   үшiн   шығындардағықажеттiлiк және  кiрiстердi  шоғырландыру  қабiлетi  арасындағы  дисбаланскүшеюде.  ...  ...  ...   ...   және   ...   ... ...  түрiнде  ұсынылатын  көмек  арасындағы  қатынаспiкiр талас ...  ...  ...  төмендетуге  тырысу  жергiлiктiбағдарламалардың  қаржыландырусыз  қалуына  әкелуi  ...  ...  ... мүдде төмендейдi. Бiрақ  орталықтандырылмаған  экономиканыбасқару жоғары орталықтандырылғанмен салыстырғанда неғұрлым  тиiмдi  екенiайқындалды. 1985-1990 жылдардың ...  ...  ...  ... орталықтандырылмаған билік бiздiң мемлекетке тығырықтан шығу үшiнжағдай ... және әрi ... ...  ...  ...  алды.  Осы  жылдарыэкономикалық    әдебиеттерде     ...     ...     ...  ...   ...   ...   ...   жүйенiжақтаушылардың қалмағанын көрсетеді.Бюджет жүйесi, мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң құрамдас  бөлiгi  ...  ...  ...  ...  шешуде   маңызды   рөлатқарады. Сондықтан, бюджет жүйесiнiң салық жүйесiмен және ... ... да ... өзара байланыста қызмет етуi механизмiн теориялықжәне  практикалық  жағынан  зерттеп  бiлу  ...   ...   ... айналады.Салықтарды бөлу және субвецияларды бөлу жүйесiнiң үлкен  кемшілiктерiболды. Осы кемшiлiктердiң бiрi облыстардың және  аудандардың  экономикалыққызметке салық салуды ... ... ... ... және  ... ... деңгейiн iс  жүзiнде  бақылай  ...  ...  ...  ...  жоспарлау  кезінде  бөлу  ...  iске   ... ... ... ие  ...  ...  ...  олар  өте  күрделiмәселелер туғызуы мүмкiн.Бюджетаралық  қатынастарды  реттеу  республика   үшiн   өте   ... ...  ...  ...  ...  ...  нормативтердiбекiту аймақтар бюджеттерiн негiздi жоспарлаудың мәселесiн  шешпедi.  Осығанорай 2001 жылдың аяғында «Бюджет жүйесi туралы»  ...  ...  ... Заң ... ... және ... ... бюджеттiк  қатынастардысалықтық кiрiстердi бөлу арқылы, бюджеттiк  алып  қоюлар  және  ...  ...  ...  ...  ...  жасауға   негiзделдi.   Саяситұрғыдан өзгерiс кiрiстердi дұрыс саралап, жергiлiктi бюджет   ... ... ... ... ... ...  ...  2002жылдың «Бюджет жүйесi туралы» заңына аталып өткен өзгерiстер  енгiзiлдi,  алоның нәтижесiне жыл қорытындылары мәлiметтерi  ...   ...  ... 2002 жылы ... жобасына сәйкес үкiмет бюджет  жүйесiне  өзгерiстеренгiзген: заңды тұлғалардан табыс салығы  ...  ...  ... iшкi ...  және  қоршаған  ортаны  қорғаудан  ...  ...  ...  ...  ...  көзi  болды.   Мұндай   ...  ...  ...  әр  түрлi   өзгерiстерге   ұшырауға   ... ... ... ... ... ...  ...  кедергiжасайтындықтан,  салықты  толығымен  республикалық  ...  беру   ... ... ... қамтамасыз  етуге  болатындығымен;   акцизсияқты мәселелi  салықты  ...  ...  ...  ... ... ... жергiлiктi  бюджетке  қалдыру  қажеттiгiтуатындығымен түсіндірілді.Аталып ... ...  ...  жєне  жергілікті  бюджеттер  арасындаѓыќарсы  ќаражат  аѓынын  к‰шейтті.  Осы  ќаражат  ...  ...  ...   ... 4 ­ Бюджет дењгейлері арасындаѓы ќаражат аѓыныСуретте кµріп отырѓанымыздай,  бюджет  дењгейлері  ...  ...  µте  ...  ...  ...  ...  табыс  салыѓы,ќосылѓан ќ±н салыѓы сияќты ірі  салыќтар  толыѓымен  республикалыќ  ...  ...  ...  ...  ...  ...   бµлігінќ±райды. Ал жергілікті бюджеттер осы салыќтардан  елеулі  ‰лесті  ...    ...    ...    қаржылық    теңестірудіңмемлекеттік құралы трансферттер ...  ...  ...  ... ... 41-бабының 1)  тармақшасына  сәйкес  бюджет  субвенцияларымен  бюджеттік  алып  ...  ...  ...  ...   ...   ... ... т±рѓан бюджеттерден тµмен т±рѓан бюджеттерге  республикалыќнемесе  облыстыќ  бюджетте  бекітілген  ...  ...   ...   ...  ...  алып  ...  болып  табылады.  Ал   тµмен   т±рѓанбюджеттерден  ...  ...  ...  ...   немесе   облыстыќбюджетте бекітілген сомалар шегінде берілетін ресми  ...  ... ... ... табылады.Осы   трансферттер   кµмегімен   мемлекет   жергілікті    ... ... ... ... ќ±н  ...  жоѓалтќан  сомасыныњорынын толтыруѓа тырысќан,  біраќ  б±л  жоѓары  дєрежедегі  ...  ... ... ... ењ ірі ... ...  ...  ресмитрансферттер мµлшерініњ, оныњ  ішінде  субвенциялардыњ  ...  ...  ...  ...  ...  ...   69,6   %   мµлшерінде,бюджеттік алулар 33,2 % мµлшерінде алынѓан, ал орнына  ...  ... % ... берілген. Єрине б±л жергілікті  бюджеттерді  орталыќтан  ... ... ... ... ...  ...  ...  арасындаѓыќаражаттыњ бір бюджеттен екінші бюджетке  жєне  керісінше  ...  ...  ...  ...  ...  бюджеттер   арасындаѓы   ќатынастарды   тексубвенциялар жєне бюджеттік  алулар  ...  ...  ...  ... ... енгізу арќылы реттеу  ќажеттігі шыѓады.Енгiзiлген    өзгерiстердiң    себептерiн,    ...     ... ... ... ... мынадай  қайшылықтар туды:-өзгерiс орталықтандырылмауды жүзеге асыру мақсатын көздеген.  Бiрақмемлекеттiк  басқару  деңгейлерi   арасында   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...   ету,   бюджеттердiңқаржылық  дербестiгi  сияқты  ...  ...   ... ...  ...  ...  ...  бөлуден  жергiлiктi   бюджеткетүсiмдер барлық  салықтық  түсiмдердiң  1/3  ...  ...  Бұл  ... деңгейге берiлсе облыстар үкiмет трасферттерiн алуға  мәжбүрлiболады, сәйкесiнше дербестiкке қол жеткiзу мүмкiн емес;-толық дербестiкке ... ... ... көп  ...  ...  және  үкiмет  облыстық  бюджеттер  тапшылығына  бақылау  жасамай,олардың табыстарына түзету енгiзгенде қол ... ...  ...  толығымен  түсетiн  акциздер   жергiлiктiбюджеттердiң  кiрiс  базасын   ...   ...   ...   ...  ...   ...   табыс   салығы   мен   акциздер   арасындағыайырмашылықтыњ ... ... ... ...  ...  ...  ...  ойымызша,  жоғарғы  бюджеттен  төменгiге   берiлу   ... ... ... ...  және  реттеушi  кiрiстерге  жатқызудұрыс емес.Бiрiншiден, бекiтiлген ... ... ...  ... ... әдiстерiмен ерекшеленедi. Бекiтiлген  кiрiстер  тiкелей  жергiлiктiбюджетке бағытталады, ал реттеушi ­ республикалық бюджетке және  оның  ... ... ... бюджеттер кiрiстерiне берiледi.Екiншiден, бiр бюджет жылында бiр кiрiс  көзi  бекiтiлген,  ал  екiншiжылы  реттеу  ...  ...  ...  осы  кiрiс  ...  мөлшерiнiңөзгеруiне байланысты реттеушi бола алмайды.Қазiргi  бюджеттiк  мәселелердi  шешу  және   ...   ... ... ... үшiн ... ...  ...  деңгейлерiнесалықтардан бөлулер немесе салықтарды бекiту жүйесiн  жетiлдiру  қажет.  Осымәселенi шешуге ... ... ... ... ...  және  шектеулi.Басты мақсат ­ оларды ... жүйе ... ... орынды бөлу.Қазiргi кезде осы мәселе төңiрегiндегi пiкiрталастар үш бағытта  болыпотыр:- ... ... ... ... да бiр ...  бекiту  немесеолардан бөлулердiң мақсаттығы;- бюджеттiк жүйенiң әр түрлi деңгейлерiне салықтардан бөлулер мөлшерi;- "бiр ... бiр ... ... ... ... жүйе деңгейлерiнесалықтарды бекiту мақсаттылығы.Бiрақ біздің ойымызша,  салықтарды  бекiту  жүйесiнiң  негiзiн  ...  ...  ...  ...   әр   ...   деңгейлерiнесалықтардан бөлулер және оларды бекiтудiң оңтайлы  ...  қол  ...  ... не  теориялық тұрғыдан  мүмкiн  емес.  Қағидаттарды  таңдаубюджеттiк жүйе шешуге негiзделген ... ...  ...  ...  ...  және  ...  жүйе   алдындағымiндеттердi  ескерiп,  ...  ...  және  ...   ...   ... ... жүргiзiлуi қажет:а) мемлекеттiң баға және ақша несие саясатынан көп  мөлшерде  тәуелдi,бiрнеше   жылдар   қатарындағы   түсу   ...   ...   ... ... ... мемлекеттiк  бюджетке  бекiту,  ол  неғұрлымтұрақты салықтарды жергiлiктi бюджеттерге ... ...  ...   ...   аймақтары   бойынша   әркелкi   таратылған   ... ... ... аз ... ... ...  дажоғары бюджеттерге бекiту қажет (табиғи ресурстарға салықтар, акциздер  жәнетағы басқа);в)  салық  салу  ...  ...  емес  база   ...   ... ... ... ... қажет (мүлiк салығы);г)   халықтың   әл-ауқаттылығымен,   оның   кәсiпкерлiк   және   ... ... ...  ...  жергiлiктi  бюджетке  аударуқажет;Қандай да бiр салық  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...    салық    жүйесiн    құрайтын    ... яғни ... ... ... қызмет өрiсiн ескеру қажет.Деңгейаралық бюджеттiк қаржылық ағындарды оңтайландыру кезiнде  бюджетжүйесiнiң ... да бiр  ... ... ... күш ... өте  ...  мұндай  үрдiстер  қарастырылуда.  Қаржы  министрлiгiне,  Экономика  жәнебюджетті  ...   ...   ...   ...   ... ...  ...  ұсыныстарында  авторлар  бюджет  жүйесiнiң  текқандай да бiр  ...  ...  үшiн  ...  қатынастардың  тиiмдiмоделiн  жасауға  ...  ...   ...   ...   ...  ...  ...   көзқарасы   елдiң   бюджет   ...  ...  ...   ...   Біздің   ойымызша,бюджеттiк  ...  және  ...  тек  ...  да  бiр   ...   ...  мүддесiн  көздемей,  жалпы   бюджеттiк   жүйе   ...   ... шешу ... ... ... ... ... салықтарды бөлу  проблемаларын  шешудiң  үшжолын ұсынады: 1) салықтарды алу бойынша өкiлеттiлiктi  шектеу  және  ... ... ... ... 2) ... салу ... бiрiгiп пайдалану;  3)салықтарды үлестiк бөлу.Салықтарды және  салықтық  өкiлеттiктердi  шектеу  мәнi,  мемлекеттегiбилiктiң әрбiр деңгейi өзiнiң ...  ...  және  ...  толыққұқық және жауапкершiлiк алатындығына негiзделедi. Бұл  кезде  ...  ... ... ... ... ... ...  алуға  және  пайдалануға  ғанаемес, ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  ... анықтауға құқылы болады.Салық салу базасын бiрiгiп пайдалануда билiктiң әр түрлi деңгейлерiмендербес   ...   ...    ...    түрлерi    шегiнде    бiрнешемөлшерлемелердің  бiрiгуiне  негiзделедi.  Бұл  ...  және   ... бiр ... бiр ... әр түрлi бюджеттерге әр  түрлi  мөлшерлемелербойынша    ...    ...    ...    ...    “салықтарғақосымшалардың” мұндай жүйесi қарапайымдылықпен,  ...  ... ... ...  ...  ...  үшiн  салық  салудың  базасынүйлестiрiп  анықтау  қолданылады.  Берiлген  ...   ...  ... ... ...  ...  ...  органдары  үкiметтiң  әкiмшiлiкмеханизмiнiң мүмкiндiктерiн пайдалана ... ... бөлу ... ... ...  ...  мөлшерлемелербойынша алынатын салықтардың нақты түрлерiнен кiрiстердi әр түрлi  деңгейлербюджеттерi арасында нормативтi бөлу механизмiне  негiзделедi.  Бұл  ... әр ... ... ... ... ...  ...  сәйкесаумақта жинақталуы мүмкiн, нақты  салық  сомасының  заңды  бекiтiлген  үлесiаударылады. Берiлген әдiстiң ...  ...  оның  ...  ...  ...  органдарының  салықтық  түсiмдердiң  белгiлi  бөлiгiн  алуғакепiлдемесiнiң болуы саналады.Бюджеттiк кiрiстердiң “орталықта” жинақталуын  ...  ... ... ... ... қаражат мөлшерiн қысқартады,  бiрақбюджетаралық теңестiру механизмiн қолдану  қажеттiгiн  толықтай  босатпайды.Бұл екi негiзгi себептермен  шартталған.  ...  әлi  ...  ...  ... салықтық және басқа бюджеттiк кiрiстердiң сәйкес билiк  органдарыныңшығыс мiндеттемелер мөлшерiне толық сәйкес  келуi  қамтамасыз  етiлген  ... ... ... ... субсидиялармен  мәжбүрлi  орнынтолтырады.  Екiншiден,  жалпымемлекеттiк  ерекшелiктен   шығатын,   аумақтықоргандардың бюджеттiк және басқа ... ...  ...  ... ету мiндетi болады.Субсидиялар, жергiлiктi билiк деңгейлерiнде пайда болатын сатылас жәнедењгейлес дисбаланстардың, яғни  ...  ...  ...  ...  бюджеттердiң  баланстанбауы,  жергiлiктi  билiк   органдарынажүктелетiн  функциялар  ...  ...  кiрiс   ...   ... ... ... бойынша олардың мүмкiндiктерiнен асып  кетуiретiнде анықталады. Аумақтық билiк  органдарының  кiрiс  әлуеті  және  шығысмiндеттемелерi  ...  осы   ...   ...   ... ...  ...  қатар  сатылас  бюджеттiк  дисбалансты  жоюдыңкелесiдей  ...  ...  ...  жөн:  1)  ...   ...    ...    кiрiс    ...    бекiту    (кiрiстердiорталықтандырмау); 2)  жергiлiктi  деңгейден  орталыққа  ...  ...  ...  орталықтандыру);   3)   жергiлiктi   ...   ...  ...  және  функциялар   көлемiн   ...   ... ... ...  баланстандырудың  тәсiлдерiнiң  бiрiн  iсжүзiнде  қолдану  көптеген  әлеуметтiк,  экономикалық,  саяси   және   ... ...  ...  ...  комбинациясына  қарағанда,  бюджеттiтеңестiрудiң жеке әдiстерiне емес, олардың үйлестiрiлуiне берiледi.Дењгейлес бюджеттердiң баланстанбауы  аумақтың  экономикалық  ... ... ... кiрiс  ...  ...  ...  Бұл  жерде  әр  түрлi  iрi  және  шағын   қалалардың   ... ... ... ... ...  ...  ...   яғни   аумақтан   тәуелсiз   себептерден:   табиғиресурстардың болмауы, халықтың қолайсыз  ...  ...  және  ... ...  ...  ...  соның  iшiнде  Қазақстан  Республикасындааумақтың бюджеттiк қамтамасыз етiлу деңгейлерiнде дењгейлес  ‰йлесімсіздіктітеңестiру үшiн арнаулы субсидиялар, ... ... ...  бiр  ...  үшiн  ...  ал  екiншiсi  үшiн  ұтымсызекендiгiн ескерiп, оны аумақтық саралау шегiнен шыққанда ғана қолданады.Бюджетаралық теңестiрудiң мұндай  механизмiн  ...  ...  ...  ...  “салықтық  күшiн”  айқындаудағы,  яғни  аумақтыңменшiктi салықтық әлуетін iске ... және  ...  ...  әрекет  жасауғамүдделiлiгiн  төмендетедi.  Сондықтан  бюджетаралық   ...   ... ... ... және ...  ...  мүмкiндiктi”  аумақтардыңөспелi субсидиялар алуға бейiмделуiн нығайта түседi.Жалпымемлекеттiк және аумақтық ... ...  ...  құру  ... мәселе. Әлемдiк тәжiрибе көрсеткендей,  теңестiрушi  жүйе  келесiдеймiндеттердi шешуге бағытталған.Бiрiншiден,  ­  “сатылас  ‰йлесімсіздікті”   жою   ...   ...  ...  ...  және  ...  ...   арасындағысәйкессiздiктi жою)Екiншiден, ­ “дењгейлес  ‰йлесімсіздікті”  жазу  (“бай”  және  “кедей”аумақтардың бюджеттiк шығындар деңгейлерiн ... ­ ...  ...  күш  салуды”  ынталандыру  (меншiктiкiрiс  әлуетiн  неғұрлым  толық  пайдалану  және  ...  ...  ... ... ... аумақтық билiк органдарын жұмылдыру).Төртiншiден, ­ аумақтық билiктiң бюджеттiк  саясатын  жалпымемлекеттiкбағдарламаларды iске асыруға бейiмдеу.Бюджетаралық ... ... ... ...  барлығын  шешетiнжүйенi құру мүмкiн болмайтындықтан, ...  ...  ...  қарайкезектiлiкпен  орындаған жөн. Сонымен қатар, бұл жүйе мүмкiндiгiнше  тұрақтысипатта  және  аумақтық  билiк  ...  ...  ...   ...  ...   ...   ...   қамтамасыз   ететiннеғұрлым “айқын” болуына қол жеткiзу қажет.Қорытындылай  келе,  қаржылық  ресурстарды   қайта   бөлу   ... ... ... жетiлдiруге  бағытталған  ұсыныстарғатоқталайық.  Жергiлiктi  бюджеттердi  ...  ...  ...  ...   ...  ...  және  ...  билiктердiң  бюджетаралыққатынастарындағы  ресурстарды  қайта   бөлу   ...   ...   ... ... ... ... жоғарыда  аталып  өткендей  бюджетаралықдеңгейдегi бюджеттiк қаражаттарды  қайта  бөлу  әдiстемесi  ...  ... ... ...  ...  ...  ...  кезiнде  жоғарғыжәне төменгi органдар тарапынан субъективтi ... ... үшiн  ... ... ... жүруі үшiн,  объективтi  және  елеулi  факторлардықолдану  қажет.  Үшiншiден,  бюджеттiк   ...   ...   ...  ...  ...  ...    iске   асырылуы   қажет.Төртiншiден, бюджеттiк реттеу механизмiн құру ...  ...  ... қағидасын iске асыру қажет.  Бесiншiден,  ресурстарды  бюджеттерарасында бөлу кезiнде ... ... ...  ...  ... ...  әкiмшiлiк  бiрлiктерi  үшiн  белгiлi  жеңiлдiктер  құрылуықажет.1.3. Әлемнің дамыған елдеріндегі салықтық реттеу тәжірибесіСалық  салу  ...  ...  ...   бірі   ... реттеудің тиімді шамасына қол жеткізу болып табылады.Қазақстандағы ...  ...  ...  әрі  ...  жетілдіруді  қажететеді,  оның  негізгі   бағыттары:   ...   ...   ең   ... игіліктерді ынталандыру, экономика,  қорғаныс  және  халықаралықміндеттемелер   саласындағы   ...   ...   ... ... қамтамасыз  ету,  әлеуметтік  шығындарды  ... ... ... ... республикалық бюджеттен  қаржыландырудықамтамасыз ету. Осы міндеттерді шешу үшін Қазақстанның  өзіндік  ерекшелігінескеріп,  салықтық  саясаты  ...  ...   ...   ... ... ... ... елдерде мемлекеттік  бюджеттің  кіріс  бөлігініңбасым үлесін салықтар  құрайтындығы  жалпыға  мәлім.  ...  ... ... ... 80–85% мөлшерін заңды  және  жеке  тұлғалардансалықтар үлесі құрайды. Сондай-ақ мемлекеттік ... ... ...  ... ...  ...  Бірақ  салықтар   мемлекетті  бюджеттің  маңыздықұрастырушы бөлігі болып табылады.Шетел   ...   ...   ...    ...    ... ... орын алады.  Жоғары  салық  мөлшерлемелері  жағдайындасалықтық факторды ... емес ... ... ...  ...  ...  ...  немесе  кәсіпорын  банкроттығын  туғызуы   мүмкін.   Екіншіжағынан, салық зањдарында көзделген жеңілдіктерді  дұрыс  ...  ... ...  ...  қамтамасыз  етіп  қана  қоймай,  салықтардыүнемдеу  есебінен  қызметті  ...  ...   ...   ...  ...  тек  ...  мөлшерлемесіне  сүйенудің   қажеті   жоқ.Керісінше,  олардың  ...  ...  ...  салық  салу   тұрғысынанқосалқы орын алады. Әйтпесе компания капиталының толық еркіндігі  жағдайындакорпорацияға салық ... 44–50% ... ...  ...  ...  ...  ал  осы  ...  мөлшерлемелері  2–5%   құрайтын   немесе   мүлдемалынбайтын ...  неге  ...  ...  жете  алмайтындығын  түсіндірумүмкін болмас еді. Салық айлақтары ­ бұл  ... ... ...  ... ... ... ... аумақтар және мемлекеттер.Батыс елдерінде жоғары «қалыпты»  салық   мөлшерлемесін  төмендетілген«тиімді» мөлшерлемеге дейін төмендету ... ...  үшін  ...  ... ... сипатта  болады.  Осы  елдердің  барлығында  экспорттыққызмет  ...  жаңа  ...  ...  ...  ...  жаңа  ...   құруға,   салыстырмалы   нашар   дамыған   аудандарда   құрылғанкәсіпорындар үшін ... ... ... бар. ... ...  ... ... қызметке  қатысты  дамыған  елдердің  салықтық  режімдері,егер нақты іскерлік операциялар  үшін  инфрақұрылымның  жағдайының,  ... ... ... ... мамандандырылған жұмысшы  күшініңмаңыздылығын  ескерсек,   «салық   ...   ...   ... ... ... елінде ешқандай қызметті іске  асырмайтын  текбасқа  елдегі  қызметтің  активтерін  ...  ...  ...  ... ... ... қалыпты салық салу деңгейіндегі  елде  орналасу,«салықтық жағалауда» орналасуға қарағанда аз ... ... ...  ... (АҚШ, Ұлыбритания, Франция) өздерінің компанияларына  шетелде  ... ... ... шегіндіреді, олар елге  толығымен  қайтып  келгенгедейін. Мұндай шегіндіру  іс  жүзінде  мерзімсіз  сипатта  ...  ...  ... ... ... ...  7-8  ...  дейін  салық  төлеудішегіндіру, салықтан толық босатқанмен бара-бар.Халықаралық масштабты ... ... ...  ...  болдырмау  үшінжасалған халықаралық келісімдерде  қарастырылған,  жеңілдіктерді  пайдалануымүмкін; «салықтық айлақтар» ­ елдер ...  ...  ...    Кейбірдамыған елдер (АҚШ, Франция, Германия, ... ... ...  осы  ...  ...  ...  қозғалысына  қарсы  бағытталған,  арнайызаңдар қабылдады. Бұл капиталды орналастыру  ...  ...  ...  ... болып табылады.ХХ ғасырдың аяғына рыноктық экономикасы  бар  барлық  дамыған  елдердесалық төлеушінің таза табысының жылдық сомасы негізінде ... салу  ... іске ... Мұндай көшудің маңызды  шарты  ­  салық  ...  ... ... аспайтын, салынатын салық сомасының лимитін енгізу. Бұрын  бұлшектеудің қажеттілігіне көңіл бөлінген жоқ, салықтардың әр түрлі түрлері  ... ...  ...  ...  ...  етті,  сондықтан  тазатабыс емес,  ...  ...  ...  ...  әр  ...  салықтардыңмөлшерлемелерін қосу, тұрғындардың жеке категориялары үшін алынған  табыстыңбарлық  сомасынан  ...  ...  ...   ...   ...   ... әкелді. Қазір осы жағдайға маңызды мән беріледі,  ...  ... ...  ұлттық  табыстың  3/5  бөлігі  салықтар  ...  ... Осы ... ... ету үшін әр  ...  ...  ...  өзараесебінің жаңа нысандарын құруға тура келді. Табыс салықтары  жүйесінде  жекесалық төлеушінің табыстарының барлық сомасы салық салуға жатқызылатын,  ...  ...  ...  орны  ...  ...   елдерде   ерлі-зайыптылардыңтабыстары қосылады). Аванстық  немесе  алдын  ала  салықтар  алынуына  ... ... ... яғни ... ... ...  Осы  ... қатаң, тіркелген мөлшерлемелер бекітілген:  пайыздар  және  дивидендтерүшін 25–30%, лицензиялық ... және  ...  ...  ...  ... ... салықтар ұстау үшін салықтық мөлшерлемелердің  арнайы  өңделгеншәкілі  ...  ...  ...  ...  әрбір   салық   төлеушіберілген жылы ... жеке ... ...  бойынша,  олардан  ұсталған  ...  ...  ...  мағлұмдама  ұсынады.  Салық  органдары,   ... ... ... сомасынан  жеке  табыс  салығын  есептейді,  оданкейін  салықтар  сомасынан  бұрын  ...  ...  ...   ...  Бұл  таза  қарыз  салық  ...  ...  ...  аванстықсалықтар сомасы  қосылады,  содан  кейін  соңғы  салық  сомасынан  шегеріліптасталады.  ...  ...  осы  ...  ...  үрдісі  байқалады:  кейбірелдерде жеке табыс салығына мүліктік салық енгізілген, ал кейбір  ...  ... ... төлеушінің салықтарының сомасы табыстың жалпы  сомасының  75  –80% ... ... ... Практикада осы  шектеудің  аса  мәні  жоқ,өйткені 70–75%  ...  ...  ...  ...  «тиімді»  салықмөлшерлемесі 45–50% аспайды, ал салықтық  ...  ...  ... шын ... бай ... ...  кең  ...  пайдаланаотырып  30%  жоғары  «тиімді»  салық  мөлшерлемесі  ...  ...   ... етуші жүйеде салық есебі табыстың өсуімен үдемелі  жоғарылайтынмөлшерлемелер шәкілі бойынша жүргізіледі. Бірақ  жоғары  мөлшерлеме  ... ... ... ... ... ... табыс артықшылығына  келетін,тек оның бөлігі ғана  салық  салуға  жатқызылады.  Бірінші  ауқымға  ... ... ... ... ... бойынша салық салуға  жатқызылады,және әрбір келесі бөлік үшін салық мөлшерлемесі жоғарылайды.  ...  ... ең ... ... 75% ... ...  ...  салуға  жатқызылса,онда оның алдындағылар неғұрлым  төмен  салық  ауыртпалығын  ...  ... ... салықтың барлық  бөліктерінің  сомасының  табыстың  ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдердегі жеке тұлғаларға салық  салудың  кейбірсипаттамаларын келтіруге болады. АҚШ-та салықтарды алудың үш  ...  ... ... төлеуші  мағлұмдаманы  өзі  толтыратын  және  салықты  төлейтін,өзіндік салық салу;2. Салықтар ... ... ... ... салықты төлем көзінен алу;3. Бағалаушы салықтық төлемдер,  мұнда  салық  төлеуші  болашақ  табыстаресебінен ... сома  ...  ал  ...  есеп  іс  ... ... кейін жүргізіледі.Қазақстан  Республикасының  салық   жүйесімен   салыстыратын   болсақ,Қазақстанда жеке ... ... ... салу ... төлем көзінен салық салынатын табыстар;- төлем көзінен салық салынбайтын табыстар болып табылады.Жоғарыдағы АҚШ-та қолданылатын салық алудың  әдістері  ...  ... ... біршама  басқаша  қолданылады:  кадастрлық,  мағлұмдамабойынша, төлем көзінен, патенттік негізде. Кадастрлық әдіс  кезінде  ... мен оны алу, ... салу  ...  нақты  табыстылығын  есепкеалмай, табыстылық  (жер  салығы,  ...  ...  ...  көрсете  отырып,олардың тізімдемесі негізінде жүзеге асырылады. Мағлұмдамалық  әдіс  кезіндесалық  төлеушілер  табыстың  ...  ...  ...  ... және ...  ...  ...  төлейді.  Олар  салықтардың  ... ... ... есепті салық кезеңіне сәйкес  тапсырып  отырады.Төлем көзінен салық алу әдісі кезінде салық төлеуші жұмыс ...  ... ... одан ... ... ... ... ұстайды.  Патентнегізінде салық алу әдісі кезінде  салық  кәсіпкерлік  қызметтің  сан  ... ...  ...  негізінде  төленеді.  Патент  –  арнаулы  салықрежімін  ...  ...  ...  және  ...   ...   ... ... құжат [24, 214 б.].АҚШ-тың  салық  жүйесі  өте  күрделілігімен  ерекшеленеді  және  ... ... ...  ұзақ  даму  ...  екі  ...  ...  ...  және  фискалдық,  орындалуына   бағытталған.   АҚШ-тың   салықжүйесінің негізі федералдық, жергілікті және  ...  ...  ...  салу  ...  ...  және  ...   мөлшерлемелерін   дербестағайындау құқығының берілуі  болып  табылады.  Салықтардың  кейбір  түрлерібиліктің ... ... ... ...  жеке  ...  ...  ... табыс салығы  федералдық  бюджетте  тұрақты  жоғары  ...  ... осы ... ... ... үлес  ...  ...  жоғары.АҚШ-та жеке табыс салығы, Қазақстандағы сияқты үдемелі ...  ... ...  ал  ...  ...  15,  28,  31,  36,  40%  дейінауытқиды. Америкалық салық ...  ...  ...  –  оның  ...  ... ... жоғары тұрғындардан табысты  өмір  сүру  деңгейінентөмен табыс алатын тұлғалар арасында қайта таратуға мүмкіндік  береді.  АҚШ-та өмір сүру ... ... 400 ... ... және бұл шама  ...  ...  АҚШ  салық  жүйесі  әлеуметтік   бағытта   болады,   ... ...  ...  ...  ...  ...  ... төлеу,  білім  беру  және  мәдениет  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   алатын   сомаданелеулі төмен. Бұған салық  ...  ...  ...  ынталандыратын,олардың табыстарының  және  оны  пайдаланудың  абсолютті  айқындығын  қосуғаболады. ... ... ... ішінде үлесі  бойынша  екіншісі  -әлеуметтік сақтандыруға бөлулер. Оларды  ...  ...  ...  ... және жарна сомасы олардың арасына тең бөлінеді. 2000  жылдан  ... ... ... ... 6,2% құрады  (салықтың  ең  жоғарымөлшерлемесі  76,2  мың  АҚШ  доллары).  Қазақстанда   осы   ...   ... ... алынады.Корпорацияның табыс салығы федералдық  бюджет  кірістерінің  құрамындамаңызды  орын  ...  ...  ...   ...   ...   да   үдемелімөлшерлемелер шәкілі бойынша салық салуға  жатқызылады.  Салық  мөлшерлемесісалық салынатын табыс ... ... ... 15, 25, 34, 39,  38,  ... ... ... ... 15 наурызға дейін  тапсырылады,  осымерзімге дейін соңғы төлемдер жасалады.АҚШ-та қосылған құн салығы пайдаланылмайды. Оның  орнына  штаттар  ... ... ... орнына тәуелді сатып  алу  сомасынан  4%-дан 8,5%-ға  дейін  сату  салығы  пайдаланылады.  Тек  бес  ...  ... ... Нью ... ... штат  ...  ...  сату  салығықолданылмайды.АҚШ салық жүйесінде маңызды рөл мүлік  салығына  тиеді.  Ол  жергіліктідеңгейде ... Оны ... ... жеке ... ... берілген.Жапония салықтары үш ірі топтар бойынша топтастырылады:Бірінші топ – заңды және жеке ... ... ... ... топ ... мүлік салықтары;Үшінші топ – тікелей және жанама тұтынушылық салықтары.Жапония салық  жүйесін  құру  ...  ...  ...  ...  ...  Жапонияда  түсімдерді  орталық   бюджет   және   ... ...  бөлу  өте  ...  ...  Бұл  ...  Жапонияда  еңалдымен  орталық  бюджетке  салықтарды  жинап  ...  одан   ...   ...     жергілікті     бюджеттерді      ...      ...  ...  және  30  ...  ...  қызмет  етеді.  Жоғарыдаайтылғандай, олар  барлық  бюджеттік  ...  80–85%  ...  ... ... ерешелігі мемлекеттік  деңгейдегі,  сондай-ақ  префектураларжәне  муниципалитеттер  деңгейінде  ...  ...   өте   көп   ... ... ... ...  рөлді  табыс  салығы  атқарады.  ... ... ... ... ақы, шаруалар табыстары, және т.б.  жатады.  Жекетабыс салығын ... ... ... ... ... салынбайтын минимум  жәнекөптеген басқа шегерімдер шегеріліп  тасталады.  Есептеулер  негізінде  ортаеңбек  ақылы  ...  ...  30%  ...  табыс  салығын  төлеуденбосатылуы мүмкін екендігі айқындалған. Жеке ...  ...  ... ... ... және ... салынатын табыстан тәуелді 10, 20,  30және 37% мөлшерлемелер  қызмет  етеді.  ...  ...  ... ... ... 2 және 3% мөлшерінде  тағайындалады,  соныменқатар ... ...  ...  3,8  және  10%  ...  ... салық салынатын базадан шегерімдердің  көптігіне  қарамастан  табыссалығының мөлшерлемелері  өте жоғары.Бюджет жүйесіндегі маңыздылығы  бойынша  екінші  ...  ... ... ... ... ... ...  құрылымында  ол  30%  тенжоғары.  ...  ...  22  ден  30%  ...  ...  Стандарттымөлшерлеме префектура шегінде 5%, муниципалитет деңгейінде 12,3% ... жеке және  ...  ...  ...  ...  ... ол мүлік құнынан 1,48% құрайды.  Инфляцияны  ескеру  үшін  үшжылда бір рет ... ... ... ... салықтар арасында  маңызды  рөлді  5%  мөлшерлеме  бойыншаалынатын  ...  ...  ...  ...  ...  бюджеттің  тұрақты   кірісіакциздер болып табылады [44, 110 ...  және  ...  ...   ...   ...   ...  ...  салықтар  ­  жергілікті  бюджетке  түседі.   ... ... бөлу  ...  ...  ...  ...  субсидияларжолымен іске асырылады.Францияда  табыс  салығының  саралану  деңгейі   өте   ...   ...  ...  56,8%  ...  ...  ...  салық  төлеушілердіңбарлық категориялары арасында сараланған және жергілікті,  орталық  биліктерарасында өте қатаң бөлінеді. Францияда  да  ...  ...  ...  ... жеңілдіктер және шегерімдердің үлкен жүйесі  қызмет  етеді.  Франциядада басқа европалық ... ... ... рөл ... табыс  салығынаберіледі.  Бюджеттік  кірістер  құрылымындағы  оның  үлесі  ...  ... ... үшін ...  төлеушілер  табыстары  сегіз  категория  бойыншасараланған. Әрбір категория бойынша өзінің  есептеу  ...  ... ... 0 ден 52,75% ... ... ... бөлу  ...  жүйесінде  маңызды  рөл  атқарады.Негізгі әлеуметтік төлемдерге мыналар ... ... ақы ... ... 95%-ға  ...  әлеуметтік  салық.  Төлеушілері   ...   ...   ... жылдық табысынан  0,5%  мөлшерлеме  бойынша  ­  әлеуметтік  ... ... ...... берушімен жылдық еңбек  ақы  қорынан  1,5%мөлшерінде   төленеді;   ...   ...    ...    құрылымындамедициналық сақтандыруға бөлу – 0,75%, ... ... ету –  ... ... ...... корпорация табыстарына салықтар үлесі 10%-ды құрайды. Салықсалу ... таза ... ... ... ...  ...  ...  жәнеорта бизнесті  ынталандыруға  бағытталған:  стандартты  мөлшерлеме  33,333%;шағын бизнестің алғашқы 38120 евро ... ... ­  15%;  ұзақ  ... ... ... табыстарға -  19%.  Айналымы  7,63  млн  ... ... 3,3% ... ... ... салықты төлеушілер  болыптабылады. 1995-2004 жылдар  аралығында  құрылған  компаниялар  үшін  мынадайжеңілдіктер қарастырылған: ... екі ...  ...  ...  ... ... жылы ... табысының 25%, төртінші  жылы  -  50%,  бесіншіжылы - 75% салық салуға ... ... ... ... ... құн салығы  алады.  Тарихи  бұлсалық ең бірінші Францияда қалыптасқан және көпжылдық тәжірибе  оның  жоғарытиімділігін ...  ...  құн  ...  үш  мөлшерлеме  бойынша  салықсалуға жатқызылады: қалыпты салық мөлшерлемесі – 19,6%; жеңілдік  мөлшерлеме–5,5% ...  үй  ...  ...  асханасында  дайындалған  тағамдар,сумен қамтамасыз ету  қызметінде  ...  ...  ...  –2,1% мына ... ... қолданылады: энергия, тас  көмір,  кокс  жәнет.б. Салық салу ... ... ... ...  саналатын  Ұлыбританияда  салықжүйесі екі сатылы: жалпы ... және ... ... ... табыс салығын құрудың шедулярлық нысаны қабылданған.  Олтабысты  көздерінен  тәуелді  бөліктерге  (шедулдарға,  графиктерге)  бөлудіқарастырады. ... ... ... ... салық салуға  жатқызылады  [44,  421б.].Британияда муниципалитет жергілікті қажеттіліктерге  ...  ... ... ... ... ... жүйесін  қалыптастыратын  негізгі  салықтарғажеке  тұлғалардан  табыс  салығы,  корпорация  ...  ...   ... ... салық, қосылған құн салығы, акциздер, жылжымайтын  мүліксалығы жатады. Негізгі салықтардың  бірі  азаматтардан  табыс  салығы  ... ол ... ... ... ... жүйе  ...  ...  асырылады.Табыс салығының мөлшерлемелері 10-нан 40%-ға дейін сараланады.Корпорация   пайдасына   салық   ...   және   жеке    ...   ...   ...    ...    және    ... ... (жыл сайын 25%-ға дейін),  құрылымды  амортизациялау(жылына 4%-ға ... ...  ...  ...  100%  ... салу ... төмендету мүмкіндігі  қарастырылған.  Салық  мөлшерлемесі30% мөлшерінде, ал шағын бизнес үшін 20% мөлшерінде бекітілген.Ұлыбританияда ... ... ...  өте  күрделі  жүйесіқызмет  етеді.  Жұмыс  берушілердің  төлемдері  жұмысшылардың  апта  ... ...  ...  Кірісі  деңгейі  83  фунт  стерлинг  кезінденөлдік мөлшерлеме бекітілген.  Осы  мөлшерлемеден  ...  ...  ...  ... ... ... ... табыс салығы бойынша салық  салынатынбазаны төмендетпейді.Ұлыбритания ерекшелігі көптеген  зейнетақылық  ...  ... ... Жұмысшылар үшін мөлшерлеме жасына тәуелді 17,5-  тен  40%-ғадейін сараланады. Жұмыс берушілер 15%-дық бірыңғай ... ... ... ... ...  ...  құн  салығы  алады.  Оныңтөлеушілері тауарларды және ... ...  ...  болып  табылады.Айналым 51 мың  фунт  стерлингтен  асқан  жағдайда  міндетті  тіркеуге  тұруқарастырылған. ... ... – 17,5%. ... өнімдері,  баспа  өнімдері,үй құрылысы, банк және сақтық қызметтері, ... беру және  ...  ... ... қарастырылған.Аталып өткен индустриалды дамыған елдердегі сияқты Қазақстанның  салықжүйесі ... ... ... бағытта  деп  айтуға  болады.  Шетелдердесалық ... ең ... ...  ...  ...  ...  ...  сәйкес  жұмыскерлердің  салық  салынатын  табысын  анықтаукезінде салық жылы ішіндегі әрбір ай үшін шегерімдерге ...  ... ...  ...  ...  актісінде  табысты  есептеудіңтиісті айға белгіленген бір айлық есептік ... ... ... ... адам ... ... ... бастап жұмыскерлердің асыруындағыотбасының әрбір мүшесіне айлық есептік  көрсеткіш  мөлшеріндегі  сома.Аталған шегерімдер бір салық төлеушінің  ......  ... ... зейнетақы қорларына  Қазақстан  Республикасының  заңдарындабелгіленген мөлшерде төленетін міндетті зейнетақы жарналары;4) ... ... ... ... жылына  арналған  республикалықбюджет туралы заңында айлық  есептік  ...                  ... ... ... ...  өз  ...  ...  еріктізейнетақы жарналары және т.б.Жеке табыс салығының мөлшерлемелері салық төлеушінің  салық  салынатынтабысының ... ...  5,  8,  13,  15,  ...  мөлшерлемелер  бойыншасараланады.  Сондай-ақ,  жұмыскерлердің  Қазақстан  Республикасының   тиістіқаржы ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... ең төменгі жалақының 12  еселенген  мөлшерінен  аспайтын  жалақысыныңтөлем  көздерінен  салық  ...   ...   ...   ... ... айлық кірісі ең төменгі жалақы мөлшерінен аспайтын  жағдайда«0» мөлшерлемесі бойынша салық салынуға  тиіс.  Дивидендтер,  ...  ... ... ... 15 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық  салынады.Адвокаттардың және нотариустардың ... 10  %-дық  ...  ... ... ... секторы үшін арнаулы салық салу жүйесі  қызмететеді. Акционерлік  компаниялар,  корпорациялар  нысанында  құрылған  барлықкапиталдық  ...  ...  ...   ...   ...   ... Оның мөлшерлемесі  көбінесе  45–60%  құрайды  және  салық  салубазасы корпорацияның ... ... ... ... ... ... төлегеннен кейін қалатын  пайданың  бір  бөлігі,егер ол акционерлер арасында бөлінетін  болса,  дивидендтерге  салық  ... және егер ... ... ... ... пайданы  қайтабөлуге салық салуға жатқызылады.Бизнестің корпоративтік  емес  секторының  пайдасына  салық  (көптегенелдерде ол бүкіл ... ... ...  25–30%  ...  жеке  ... ... ... және мөлшерлемелер бойынша есептеледі.Батыс Европаның көптеген елдерінде салықтардың қарастырылған жүйесіменбірге қосылған құн салықтар жүйесі қызмет етеді. Осы  екі  ...  де  ... ... ... алғашқы жолымен байланысты, яғни алдыңғы  салықтар,салық  ...  ...  емес  ...  ...   ...   ... (бұл салық төлеуші үшін  тиімсіз).  Негізгі  ерекшелік  салық  салубазасының құрылымында ... ... құн ...  ол  кең,  ...  ... шығындар ғана шегеріледі, корпорациялық табыс салығы  және  жекетабыс  ...  ...  ...  ...  кіретін  немесе  пайда  есебіненқалыптасатын  резервтер,   ...   ...   ...   ... құн ... есептеу кезінде, күрделі шығындар (машина,  жабдықтардысатып алу) амортизация ... емес  ...  ...  ...  ...  олардыіске асыру  мөлшері  бойынша  бірден  қажетсіздендіріледі,  шегеріледі  (бұлөндірістік қуаттылықты жаңарту үшін  маңызды  ...  ...  ... ... құн ... ... кәсіпорын қызметінен  таза  ақшалайтабысты және еңбек ақы қорын  қамтиды,  бұл  салықтық  бақылауды  ықшамдайдыжәне ... ... көп ... ... шектейді.Германияда бұл біршама өзгеше, өйткені неғұрлым  ірі  салықтық  көздербірден бірнеше бюджетті (екі немесе  үш)  қалыптастыруға  ...  ... ... жүйесі өте дамыған. Жеке тұлғалардың табыс салығы  бойыншабөлінеді: 42,5% федералдық бюджетке, 42,5% сәйкес жерлер бюджетіне және 15%-ы  ...  ...  ...  салық  федералдық  және   жергіліктібюджеттер  ...  50/50  ...  ...  ...  ... ... басқару органдарымен алынады, оларға 50% қалады, ал  екіншіжартысы ... және ... ... бөлінеді.  Қосылған  құн  салығыда үш бюджет арасында бөлінеді.Германия  табыстарды  тек  қана  ...  ...  ...   ... ... бірі ... табылады. Яғни мұнда жоғарғы  табыстыжерлер, өздерінің табыстарының бөлігін ... ... ... ... ... ... ішінде қосылған құн  салығының  түсімдерімемлекетке жоғары кірістер әкеледі. Оның бюджет кірістеріндегі үлесі  28%  ­табыс салығынан ... ...  орын  ...  ...  ...  16%.  ... өндірістік тауарлар 7%-дық төмендетілген мөлшерлемемен салық  салуғажатқызылады.Корпорациялық  табыс  салығы  42%  мөлшерлеме  бойынша  ...   ... ... ... ... ... [35, 54 б.].Германиядағы жеке тұлғаларға салық салу жүйесі де  әлеуметтік  бағыттыұстанған. Мұндағы ... ... ... жылына 7 мың марканы  немесе  4-4,2 мың ... ... ... фискалдық сипатта емес  реттеуші  сипатта  болады.Германия салық ... ... ... ... ...  проблемасынааса көңіл бөлінген.  Жергілікті  салықтар  құрамында  көшені,  канализацияныжинастыру салығы қолданылады.  Сондай-ақ  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...   тәуелді   салық    мөлшерлемесінжоғарылатушы коэффициент қолданылады. Ал  Қазақстанда  керісінше,  ... ...  ...  ...  ...  ...  ... автокөліктің тозуы нәтижесінде  жоғары  мөлшерде  бөлінетін  улыгаздың шығу ... ... ...  ...  ...  теңестiру  ұсынылған,  яғниГерманияда қолданылатын  бюджеттiк реттеу ... ...  ... ... Бұл ... ...  ...  деңгейi  мен  ҚазақстанРеспубликасыныкi екi түрлi, бiреуi - федеративтiк мемлекет  болса,  екiншiсi– ... ... ... ... ...  ...  бола  ма?  -деген орынды сұрақ туады. Әрбiр елдiң  мемлекеттiк  құрылымы,  оның  µњірліксаясаты,  ...  ...   ...   әдiстерi,   экономикалық   ...  ...  ...  дара  ...  ...   сондықтан   шетелтәжiрибесiн  тiкелей  енгiзу  iс   жүзiнде  ...  ...   ...   ... ...  ... ...  және  теңестiрудiң  нақты  механизмдерiбар, оларды әр түрлi елдерде қазiргi µњірлік   жағдайларда  ...  ... ... болады.Федеративтiк  мемлекеттiң  аумақтық  дамуының  қаржылық   механизмдерiбюджеттiк федерализмнiң мәнi ... ... ... ...  ...   ...    ...    және    қаржылық    дербестiкқағидаттарына  негiзделген  бюджеттер  арасындағы  қарым-қатынастар   ...  ...  ...  ...  ...   ...   федеративтiкқұрылымы iске асырылады.Немiс    ғылыми    әдебиетiнде    «бюджеттiк    ...    ...  ...  ...  ...  бөлу  ...   арқылы   iскеасырылады.  Бұл  федерация  субъектiлерiнiң  қаржылық  әлуетін   ... ... ... ... және  ...  деңгейлерi  бюджеттерiнқаржылық ресурстарымен қамтамасыз етудi бiлдiредi.ГФР (Германия федеративтi республикасы)  негiзгi  заңында  мемлекеттiкбилiктiң  екi  ...  ...  ...  және  оның  субъектiлерi   -федералдық   жерлер.   Әкiмшiлiк   ГФР    ...    ...    ... ... Олар үшiн ... ... ... қызмет  өрiстерiнесәйкес, нақты анықталған мiндеттер бекiтiлген. Осы мiндеттердi орындау  үшiнбелгiлi шығындар жұмсалады. Сәйкес  нормалар  ГФР  ...  ... ... ... Бұл ... «қаржылық заңдылық»  деп  те  аталадыжәне  нақты,  ...  ...  ...  ...  әр  ...   ...  ...  жеке  федералдық   жерлердiң   қаржылық   әлуеттерінтеңестiру мүмкiндiктерiн қарастырады.Қаржылық  ...  ...  ...   көзi   ...   және   ... салықтық төлемдерi  болып  табылады.  Барлығы  Германияда  60-қатарта әр түрлi  ...  ...  ...  ...  2/3  ...  жекетұлғалардан табыс салығы,  корпорациялық  табыс  ...  және  ...  ... ... ... салығы құрайды. Жалпы ұлттың рөлiн ескере отырып,  бұлсалықтар ГФР Конституциясымен «ынтымақтасқан»  немесе  «біріккен»   ...  ...  ...  ...  және  ...  ... және жерлерге түсiмдер үлесi тұрақты  болады  және  тiркелгенпайыздық қатынаспен бөлінеді.  Ал  ...  және  ...  ...  құн  ...  ...  ...  ...  болып  табылады   жәнемерзімді түрде  (әрбiр  екi  жылда)  ...  ...  ...  ... федерация  және  жерлермен  бiрiгiп  iске  асырылатын,  әкiмшiлiк-техникалық келiсiмдердiң  күрделi  ...  ...  Бұл  ...  әр  ...  коалициялармен  басқарылатындықтан  конъюнктуралық  ... ... ... ... қаржылық қаражаттарды федерация  және  оныңжерлерi арасында, сонымен қатар тiкелей  федералды  жерлер  арасында  бөлудіреттейдi. ... ... ... және жерлер арасында  бөлу  сатыласқаржылық ... ...  ...  ...  ...  ...  арасындабөлу –  деңгейлес  қаржылық  бөлу.  ...  ...  ...  ...  болып,федерация  және  жерлер  үлесiн  тағайындау,  ал  деңгейлеме  бөлу   мiндетiфедералдық ... ... ... ... арасында  бөлу  болып  табылады.Сатылы жєне дењгейлі бойынша  қаржылық  ресурстарды  ...  ...  ... қаржылық әлуетін теңестiру жүргiзiледi.Қаржылық теңестiру,  яғни  федерация  және  ...  ... ... олардың салық әлуеттерін теңестiруден  басталады.  Германфедеративтi республикасында салық  ...  ...  құн  ...  түсiмдерiнескермей берiлген бюджеттiң  барлық  салықтық  түсiмдерiнiң  жиынтығы  болыптабылады.  Сондықтан  қаржылық  теңестiру   ...   ...   ... ... ... жөн.Салықтық кiрiстердi  бөлу  кезiнде  маңызды  мәселе  билiк  деңгейлерiарасында салық салу  саласындағы  ...  ...  бөлу  ...  ... ... салық  салу  саласындағы  заңнамалық  ...  ... ... ... тиісті салықтық заңнамаларда  тек  қана  Бундесратарқылы  қабылдай  алады.   Жерлер   жинайтын   ...   ... ... жоқ.  ...  ...  ...  практикағабұл тән емес.  Қазақстанға  келетiн  болсақ,  мұнда  ...  ... ... ...  ...  оның  ...  жер  салығыныңмөлшерлемесін  20(-ға  көбейтуге  ...  ...  ...  бар   және   ... маслихатпен бекiтiледi. Бұл тұрғыдан Қазақстан Республикасы   ГФРмен салыстырғанда әлемдiк ... бiр ... ... ... ... ГФР-да салықтың түсiмдерiн алғашқы бөлуде әрбiр бюджет өзiнiңсалықтарын, сонымен  қатар  ...   ...  ...  ...  ... бөлудің келесi  кезеңi   салықтың  алғашқы  бөлуді  түзету  болыптабылады және осыдан ... ... ...  ...  каржылық  ресурстарды  мықты  және  ...  ... ...  негiзделедi.  Нашар  жерлерге  бөлулердi  федерацияның  өзiжүргiзедi. ... ... ... алғашқы бөлінуін  түзету  дењгейлер  жєнесатылар  бойынша  жүргiзiледi.Бiрiккен салықтарды  бөлу негiзгi заңмен реттеледi, яғни бұл ...  ... ... оған ... енгiзу қиын.  Федерация  жәнежерлердiң бiрiккен ... ... ... үшiн  ...  салықтар(ҚҚС)  бойынша  түсiмдер  федералдық   заңмен   анықталады.    Конституцияғақарағанда федералдық заңды ...  ...  ...  ...  ...  ... түсiмдерiн  бөлу  қаржылық  реттеудiң  айнымалы  элементi  ретiндеқарастырылады.  ...  құн   ...   ...   ...   ...   ... салық болып табылатындықтан оны қаржылық теңестiру  жүйесiндегiэлемент ретiнде пайдалану ыңғайлы.  Қосылған  құн  ...  ... 75% ... ... ... ... есеппен  бөлінеді,  ал  қалған25%  нашар  қаржы-экономикалық  әлуетті  жерлерге  қосымша  үлес  бөлу  ... бұл ... ... ...  кезеңi  немесе  алдын  алақаржылық теңестiрудi бiлдiредi.Алдын  ала  теңестiру  былайша   iске   ...   ...   ... қаражат алушы ретiнде  құқығын  тағайындау  ...  ... ... ... ... ... мiндетiн тағайындау  мақсатындаең алдымен федералдық жердiң салықтық әлуеті анықталады.  Ол  үшiн  ... ... ... ... жерлер  салықтарынан  жиынтық  кiрiстерсаналады. Алынған ...   ...  ...  ...  негiзiнде  салықтықәлует индикаторы ретiнде қарастырылатын,  ...  ...  бiр  ... түсiмдерi анықталады. Содан кейiн жан басына шаққандағы  салықтықтүсiмдердiң ел бойынша орта ...  ...  да,  ...  салықтықәлуетінің индикаторымен салыстырылады. Айналым салығын алдын  ала  ... 100 ... ... орта  ...  ...  ...  ...  болып  табылады.  Алғашқы  бөлуден  қалған  қосылған  құнға  ... ... ... 25 ...  ...  әлуеті  ел  бойынша  ортадеңгейден ... ... ... ...   бөлінеді.  Бұл  аударулар  «нашар»жерлер пайдасына қосымша үлестер деп аталады. Осы қосымша үлестер  ...  ... ...  ...  100  пайызға  қабылданған  ел  бойынша  ортадеңгейден 92 ... ... ... ... ... ... қалған  қосылғанқұн салығынан түсетін түсiмдердiң бөлiгi жерлер  ...  ...  ... ... жерлердiң салықтық әлуеттерін  теңестiру  (алдын  ала  теңестiру)дењгейлес  қаржылық теңестiрудiң алғашқы  ...  ...  ...  ... ... теңестiру деңгейлес қаржылық теңестiрудiң екiншi  кезеңiболып табылады.Жерлерге «мықты»  және  ...  ...  беру  ...  ... ... ...  қаржылық  теңестiрудiң  екiншi  кезеңiнiң  маңыздымiндетi  болып  табылады.  «Қаржылық  ...  -  ...  ...  ... ... бар. Жерлердiң қаржылық әлуетіне қосылған  құн  салығытүсiмдерiнен   басқа  жерлердiң  барлық  жиынтық  салықтық  ...   ... ... түсiмдер кiредi. Қаржылық әлует  қаржылық  теңестiрудiңекiншi кезеңi басталғанға дейiн федералдық жерлердiң  ...  ... ... ... ... ...  ...  қаржылық  әлуеттерінтеңестiруден басқа  осы  кезеңнің  мiндетi.  ...  ...  ... ... ... ... ... екiншi кезеңнiң ерекшелiгi  болыптабылады.Жерлердiң қаржылық әлуеттерін елдегi орта деңгеймен салыстыру  кезiндежерлер  қаржылық  қамтамасыз  ...  ...   ...   ... ... ... ... қатысу құқығын алады,  ал  елдегi  ортадеңгейден жоғары ... ... ...  ...  ...  теңестiрудеқаражат төлеушi ретiнде қатысу мiндетiн алады.Донор жерлермен iске асырылатын төлемдердiң бiр жағынан, жоғарғы  шегiболуы  қажет,  ...  ...   олар  ...  субсидияларды  ұсыну   үшiнжеткiлiктi  болуы  қажет.  Қызмет  ететiн  реттеу  осы  ...  ... ... әлуеті елдегi орта деңгейдiң 92%-нан  төмен  болса,онда ол 92%-ға дейiн теңестiрiледi.  Егер  жердiң  ...  ...  ... ... бокса, онда ол  минимум  95%-ке  дейiн  теңестiрiледi.  Оғанмынадай ... қол ...  Ең  ...  ...  ...  орта  ... дейiн жетпейтiн соманың 100%   мөлшерiнде  субсидия  ұсынылады.  Оданкейiн елдегi орта деңгейдiң 92 % және 100%  ... ...  ... ... ...   ...  –  92%=8%  Егер  8%-ды   100%  ... оның  37,5%-ы  3%-ды құрайды 92%+3%=95%.Төлеушi жерлер  бөлулерiнiң  мөлшерi  былай   есептеледi.  Егер  ... ... ... ... орта ... 100 –101%  ...  ...  ондаол артықшылық сомасынан 15% мөлшерiнде бөлулер жасайды (1% артықшылықтан 15-0,15% болады).  Егер  қаржылық   ...  ...              101  –  ... ... ... ... 66%  ...  (9%-дан  66%  шамамен  6%-дықұрайды)  110%-дан жоғары ... үшiн ... ...  80%  құрайды  (40%артықшылықтың 80%-ы  32%-ды  құрайды).  Бұл  ...  ...  ...  ... ... ... 0,15% +6% + 32%= 38,15%-ды құрайды.«Бiрiккен» салықтарды бөлуден басқа «нашар» жерлер қосымша  федералдықсубсидиялар алады.Қарастырылған қаржылық ... ... ...  ... ... өзiнiңқажеттiгiн және жоғары  нәтижелiгiн  дәлелдеген,  немiс  қаржылық  теңестiружүйесiнiң   тиiмдiлiгiне   ...   ...   ...    ...    ...   бар   ...   субъектiлерiнiң    бiртектiлiгi,    ...   ...   ...   ...    саясатын    жүргiзугеалғышарттар жасайтын, тыңғылықты өңделген конституция әсерiн тигiзедi.  ГФР-да аумақтық даму үшiн ... шарт ... ­  бұл  ...  және  ...  ...  ...  және  ...  даму  мақсатында   олардыңсәйкестендiрiлiп  қызмет  етуi.   Мұның   барлығы  мемлекеттiң  ...  ... ... ... ... және аймақтар  арасындағы  үйлесiмдiлiктiқолдауға әсерiн тигiзедi.Қазақстан Республикасының аумақтық дамуын жүйелi  ұйымдастырып  реттеутек қана  басталып  келе  ...  ...  ...  ... ... ГФР ... бiзге пайдалы болуы мүмкiн. Кейiнгi  кездеҚазақстан Республикасында бүкiл бюджеттiк  ...  ...  ...  ...  әлемдiк  тәжiрибеде  қолданылатын  мына  қағидаттардыбөлудiң қажеттiлiгi туып отыр:а) аумақтық  сәйкестiк  қағидаты.  ...  ...  ...  ... ... ...  деп  ...  Оның  мәнi  ведомствоға  қарастыаумақ  берiлген қызметi тұтынушылардың  барлығын  ...  ...  ... ... ... ... қызметтер тұрғындар мүддесiне  iске  асырылатын,  аумақтыққұрылымдарға ең жоғарғы мүмкiн жақындау  қағидаты   (субсидиялық  ... ... ... ... ... ... өздерiнiң  аумақтарындағытұрғындардың  бюджеттiк  қызметке  деген  қажеттiгiн   жақсы   ... ...  тиiмi  ...  ...  ...  ... тиiмдi пайдалану)г) өкiлеттiктерге бюджеттiк шығындардың баламалыќ қағидаты. Шығындардышектеу билiктiң  ...  ...   ...  қызметтер  және  мiндеттергетәуелдi.д) билiктiң сәйкес деңгейлерiне жүктелетiн шығыс  ...  ... ... ... қамтамасыз ету қағидаты.Шығын өкiлеттiктерiн шектеу бойынша шешiмдердi қабылдау үшiн  жоғарыдааталған қағидаттарды  ... ... ... қажет.Жергiлiктi бюджеттер кiрiстерiн  арттыру  үшiн  бюджеттердiң  ... оның ... ... ... бөлу ... ...  қажет.Сонымен қатар жергiлiктi деңгейге кейбiр салықтар  мөлшерлемесін  жоғарылатаалатын құқық беру қажет.Егер АҚШ-та ... ... бөлу жоқ, ал ... ... болса,Германияда реттеушi салықтардан  бөлу  қолданылады.  Қазақстан  Республикасыүшiн аралас ... ... ... кең ... ... ...  ...  түсімдерді  бақылаужүйесі қызығушылық туғызады. Осы  елдің  ...  ...  ...  ... кең ... ие. ... салық  органдарының  әрекеттеріне  21күн ішінде сотқа шағым жасайтын, салық төлеуші құқығы  туралы  ...  ... ...  ...  өткен  кезеңдермен  салыстырып,  аумақтық  жәнесалалық  ...  ...  ...  бақылайды.  Бұл   кірістердің   түсусерпінін  талдауға  мүмкіндік  береді.  Мұндай  ...  ...   ... ауытқуды қадағалауға мүмкіндік береді.  Оларды  анықтау  кезіндеауытқудың себептерін неғұрлым терең ...  ...  ...  ...  ...  Barents  Group  USA  ...  өңделген,  салықтық   түсімдердібақылау  моделі  қолданылады.  Бұл  ...  ...  ала   ...   жылдықмәліметтер негізінде жекелеген салық түрлері  бойынша  салықтық  түсімдердіңай сайынғы болжамдарын алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ай ...  ...  ...  ...  түсімдермен  және  өткен   жылдың   сәйкескезеңіндегі  түсімдермен  салыстыру  ...  ...  ...  ...  ...  және  жылдық  сомаларын  іс  ...  ...  ...  түзету  жасау  жүргізіледі.  Модельге  мына  модульдер  кіреді:  ... ... ... 2) ... ... модулі;  3)  мониторинг  жәнеесептер  модулі;  4)  ...   ...   ...   5)   ... бақылау моделінің қосымша қасиеттерінің модулі.Бірінші  модуль  қызмет  ететін   заңдылықтардың   өзгерістерін   ...   ...   ...   ...   ...   ... сәйкес кезеңдердегі  түсімдермен  салыстырып,  нақты  ай  сайынғысалықтық  түсімдер  ...   ...   ...   Бұл   ... ... моделдің басқа  элементтерін  құру  үшін  алғашқы  базақызметін атқарады.Базалық болжамдар модулінде ... ...  ...  ... ... түсімдердің  ай  сайынғы  болжамы  ...  ...  ...  екі  ...  ...  ...  және  заңдық  өзгерістердіескеріп).Үшінші модель салықтық түсімдерді  ...  ...  ...  ...  ...  Оның  бағыты  –  салықтық  алымдардың  болжамнан  ауытқуынанықтау.Төртінші  модуль,  талдампаздарға  ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  функциясын   атқарады.Мұндай ауытқулар себептерін айқындау кезінде олардың болашақтағы ай  сайынғысалықтық түсімдерге мүмкін ... ... ...  бұл  ...  ... ... ... қажеттілігін туғызады.Бесінші модуль болжамдық  жыл  ағымында  ...  ...  ... (салық мөлшерлемелерінің  өзгерісі,  әкімшілік  өзгерістер  жәнет.б.) есептеу мақсатында пайдаланылады.  Бұл  кезде  талдампаз  ...  ... ... ... ме, ... сұраққа жауап беру  мақсаты  тұрады:а) жылдық болжамды қайта  қарастыруды  қажет  ететін,  салықтық  түсімдердіңтұрақты ... б) ... ... ... ...  ...  ...  әсер  ететін,  уақытша  өзгерістерге;  г)  ...  әсер  ...  ...  ...  ...  түсімдерге  әсер  етпейтінуақытша ауытқулар.Салықтардың түсуіне бақылау жүйесінде ... ... ...  ... ...  ...  ай  сайынғы  болжамдардың  ғылыми  негізделгенөңдеуі атқарады. Ай сайынғы болжамдар  жылдық  бюджетке  ...  ...  ...  ...  нақты   түсімдері   және   ... ...  ...  ...  осы  ...  ...  және  болжамдық  мәндердің,  сондай-ақ  жылдық  салық  сомасыныңсәйкес түзетуін ... ... ... ...  салықтардың  түсупроцесін  қадағалау  мақсатында  ай  ...  ...  ...   ...  ...  ...  моделінің  ақпараттар  көлемі  үлкен  болады,сондықтан оның  негізгі  бағыты  –  ...  ...  ...  ... ... туралы есепті құрастыру.Қазақстан Республикасында осы уақытқа дейін салықтық бақылаудың аталыпөткен әдістері әлі ... ... ... ... ... ...  ... өзгерістер  және  салықтық  әкімшіліктендірудің  төмендігі.  2002жылы  енгізілген  салық  кодексі  ...  ...  ...   өзгерістерәкелді.  Бұл  өзгерістер  ...   ...   ...   ... ... ... әсер ететіндігі әлі  толығымен  ашылмаған.  ...  біз,   ...   ...   ...   ...   құралдарынпайдаланудың тәжірибесін зерттеу нәтижесінде келесілерді ұсынамыз:1. Мемлекеттік бюджет кірістері  салықтық  түсімдер  және  салықтықемес  ...  ...  ...  ...  ...  ... жеке ... салықтық түсімдер мемлекеттік  бюджеттіқалыптастырудың негізгі көзі болып табылады.2. Барлық ... ... ... салу ... ...  үдемелісипаттағы шәкілге негізделген, яғни  салық  мөлшерлемесі   ... ... ... Бұл қаражаттарды әлеуметтік топтардыңарасында  қайта  бөліп,  неғұрлым   ...   ...   ... кепілді түсуін қамтамасыз етеді.Шетелдердегі салық жүйесі төмен кірістерді тұрғындар үшін  ... ... ... ... сипатта болады.Сонымен,  дамыған  рыноктық  экономикалы  шетелдер   ...   ... ...  ...  және  ...  салықтар  арасындағы  қатынастыараластыру мақсатында жеке салықтардың құрылымдық ... ...  ...  ...  ...  ...  зерттеулерді  қолдау  жәнеынталандыруға көңіл бөлінеді. Салықтар ... ...  және  ... ... ... ... ... бөлу үлкен ынта туғызады.Қазақстан мен Ресей салық зањдарын өңдеуді бір бағытта, бірақ әр түрліжолмен бастады. Ресей «шешуші  ...  ...  ...  ...  ол  жүйеліболмады. Ресей зањдарына енгізілген  шараларға  байланысты  табыс  салығыныңбірыңғай  ...  13%  етіп  ...  ...   ... ... ... кәсіпорындарына  кері  әсер  етті.  Қазақстан  бұл  кездеқозғалыссыз   ...   деп   ...   ...   ...   ...   салығыныңмөлшерлемесін төмендеткен кезде, Қазақстанда екінші деңгейлі  банктің  қайтақаржыландыру мөлшерлемесін төмендетті,  бұл  несие  ...  ...  ... ... өңдеу барысында экономиканың барлық  көрсеткіштерінжәне  оның  барлық  ішкі  ...  ...  ...  қажет,   басқаелдердің тәжірибесін толықтай көшірудің қажеті  жоқ,  өйткені  әмбебап  жүйеболуы мүмкін емес.-----------------------Салықтық ... ... ... салықтар көмегімен реттеуӨнеркәсіп өндірісін салықтар көмегімен реттеуСалық мөлшерлемесіСалықтық жеңілдіктерСанкцияларСалықтарды бөлу нормативтерін бекітуПараллель салықтар ... ... ... ... босатусалық салын-байтын минимумшегерімдер жасаусалық мөлшерле-месін төмендетуайыппұлөсімпұлбересі66,8%Жергілікті бюджеттерРеспубликалық бюджетБюджетаралық қатынастар сыныптамасыбюджеттік кредиттерменкірістерді бөлу нормативтеріменбюджеттік кредиттерменресми трансферттерменресми трансферттерменоблыстық және аудандық (облыстық маңызы бар ... ... ... және ... ... ... маңызы бар қала, астанабюджетінің арасындаҚазақстан Республикасындағы  бюджетаралық қатынастар нысандарышаралар және мекемелердi бiрлесіп ... ... ... ... ... ... ... жүйе деңгейлерi арасында тұрақты негiзде шығыстар  мен  ... ... ... ... ... ... ... жә-не өзара  қатынастарды  оперативтiреттеу, мақ-сатты қолдау бойынша бюджетаралық қаты-настарӘр түрлi нысандарда бiр деңгей бюджеттерi арасында және бiр бюджетқаражаттарын ... ... ... ... ... жылға бекiтiлетiн уақытша нормативтер бойынша реттеушi  салықтарды  әртүрлi деңгейлер бюджеттерi арасында бөлуСурет 1 – Бюджетаралық қатынастар нысандарыСалықтық-бюджеттік жүйе ... - ... ... ... ... ... ... - Даму кезењі(1999-2001 жылдар)ІІ - Ќалыптасу кезењі(1995-1998 жылдар)Салықтар жалпымемлекеттік, жалпыға бірдей міндетті жергілікті салықтар меналымдар, ... ... мен ... ... бөлінді (барлық салықтарсаны 45 болды)Салықтар жалпымемлекеттік,жергілікті салықтар мен алымдарболып бөлінді ( ... ... саны 11 ... ... ... және ... ... бөлінуі алынып тасталды."Салықтар алымдар және бюджетке төленетін басқа  да міндетті төлемдер" депаталды. Олардың саны 11 ден 17 ге ... ... ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің мынадайтүрлері бөлінді: салықтар (9 ... ... (13 ... ... ... мемлекеттік баж, кеден төлемдеріБюджетж‰йесіЌР бюджет ж‰йесін қалыптастыру жєне бюджет ж‰йесін ќ±рудыњ негізгіќаѓидаттарын аныќтау. ... ... ... ... салықтар: жер салығы, тіркелген ренталық төлем, қосылған ... ... ... ... жеке ... табыс салығыБюджетаралық қатынастардың алғашқы реформасы іскеасырылды. Реттеуші салықтар: акциздер, ... ... ... ... ... ... ... болды. 1997 жылдан бастап қосылған құн салығытүгелдей республикалық бюджетке түстіЖергілікті бюджеттердің салықтық құқықтары кеңейтілді. Реттеуші салықтарданжергілікті ... ... ... ... енгізілген.Бюджетаралық қатынастар "Бюджеттік алулар және субвенциялар" арқылы реттелебастадыРеспубликалық және жергілікті бюджеттердің кіріс  ...  ...  ... ... ... Республикалық деңгейде  реттеуші  салықтар  қызмететуі тоқтатылды, облыстық деңгейде кірістерді  бөлу  ...  ... ... мөлшері жоғарылады- "ҚазКСР республикалық бюджеті туралы" ҚазКСР заңы 16.02. 1991 ... ... ... ... ҚР Заңы ... №1927 - ХІІ)- ... бюджет туралы" ҚР Заңы (15.03.1995 ж. № 2120; 14.07.1994ж. № 137 - ХІІ)- "Салықтар және басқа да ... ... ... ҚР ... ... бар ... ... ж. № 2235- "Бюджет жүйесі туралы" ҚР Заңы 24.03.1996 ж.- "Жергілікті өкілетті және атқарушы органдар ... ҚР ... ... жүйесі туралы" ҚР Заңы 01.04.1999 ж. №357-І- "Салықтар, ... және ... ... ... да ... төлемдертуралы" ҚР Заңы- "Республикалық бюджет туралы" ҚР Заңы тиісті жылдарға- "Бюджет ... ... ҚР Заңы ... ж.- ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" (СалықКодексі) 12.06.01. № 209-ІІ (01.01.2002ж. күшіне енген)- Қазақстан Республикасының ... ... 24.04. 2004 ж. № ... ж. ... ... 3 – ҚР ... ... даму кезеңдеріЗаңдық негізделу  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орыс философиялық ойларының типологиялық ерекшеліктері17 бет
Паскаль тілінде алгоритмдеу9 бет
Ғылымдар жүйесіндегі әлеуметтік жұмыстың алатын орны16 бет
Әл- Фарабидің философиялық көзқарастары12 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері."13 бет
1 сынып Ана тілі оқулығының құрылымы мен құралысы35 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
3-сынып «Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь