Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті (Тарих. Теория. Практика)

Зерттеудің көкейкестілігі. Соңғы онжылдықтарда Қазақстан қоғамының саяси-әлеуметтік, экономикалық саласында болып жатқан өзгерістерге байланысты халықтың дәстүрлі педагогикалық мәдениетінде қалыптасқан озық тәжірибелерді зерттеп, зерделеуге аса назар аударылып отыр. Бұны елбасы Н.Ә.Назарбаевтың: «Қазақстанның бірегей халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен жетілуін қамтамасыз ете отырып, қазақ халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін сақтаймыз және дамыта түсеміз» деген Қазақстан халқына арнаған Жолдауы да, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының «жалпы адамзаттық және ұлттық құндылықтар негізінде, жастардың өз Отанына сүйіспеншілігін, халық дәстүрлеріне құрметін тәрбиелеу» қажет деген жетекші міндеттері де дәлелдейді.
Қазақ халқының дәстүрлі педагогикасы тарихи-мәдениет тәжірибесі ретінде де, рухани мұра ретінде де аса қызығушылық туындатады, өйткені халықтың және халық арасынан шыққан ұлы ғұламалардың дүниетанымдық көзқарастары мен құнды идеяларын дәстүрлі педагогикалық мәдениетті зерттеу арқылы ғана танып білуге болады. Бұл тұрғыда тұлға тәрбиесінің күрделі міндеттерін шешудегі мұғалімнің рөлін, оның этнопедагогикалық мәдениетін көтеруге ықпал ететін қоғамның дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің құндылықтарын шығармашылықпен тарататын білімнің маңыздылығы артады.
Тарихи-педагогикалық зерттеулерге жасаған талдау дәстүрлі мәдениетке бірқатар ұлы классик педагогтардың (Я.А.Коменский, И.Г.Песталоции, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, Ы.Алтынсарин және т.б.), кеңес педагогикасы өкілдерінің (А.С.Макаренко, С.Т.Шацкий, Л.Н.Толстой, В.А.Сухомлинский және т.б.), қазақ ағартушылары мен қоғам қайраткерлерінің (Ш.Уәлиханов, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев және т.б.) аса назар аударғанын, тәрбиенің халықтық негізін және халық тәрбиесі құралдарының педагогикалық тиімділігін тәжірибе жүзінде дәлелдеп, негіздегенін, сондай-ақ өз еңбектерінде ұтымды пайдаланғанын көрсетеді.
Халықтың дәстүрлі педагогикалық мәдениетін түрлі қырынан және «халық педагогикасы», «этнопедагогика» ұғымдары негізінде талдап, қарастырған зерттеу жұмыстары ТМД елдерінде де, Қазақстанда да баршылық. Олардың бірі халық педагогикасы мен этнопедагогиканың теориялық-әдіснамалық негіздерін, идеялық мәнін, ондағы тәрбие мазмұнын (Г.Н.Волков, А.И.Ханбиков, А.Э.Измайлов, Л.Христова, С.Ұзақбаева, С.Қ.Қалиев, К.Ж.Қожахметова, Ж.Асанов, Қ.Шалғынбаева, Р.Жанабаева және т.б.) қарастырса, екіншісі, өткендегі ойшылдар мен ағартушы-педагогтардың халық педагогикасына көзқарасын, құнды педагогикалық идеяларына (Д.Лордкипанидзе, Н.Сафаров, Қ.Б.Жарықбаев, А.Кубесов, Т.Әлсатов, И.Халитова және т.б.) жан-жақты сипаттама береді.
Оқу, оқу-әдістемелік құралдар
1 Қазақ этнопедагогикасы материалдарын педагогикалық пәндерді оқытуда пайдалану. Әдістемелік құрал. – Алматы: Абай ат. АМУ, 2001. – 46 бет.
2 Халық тағылымы – тәрбие қайнары. Оқытушылар мен студенттерге арналған оқу құралы. – Алматы: Ғылым, 2002. – 177 б.
3 Этнопедагогика: семинар және практикалық жұмыстар. (БМПжӘ мамандығы студенттері үшін). Оқытушылар мен студенттерге арналған әдістемелік құрал. – Ақтөбе: Қ.Жұбанов ат. АМУ Редакциялық баспа бөлімі, 2003. (Қ.С.Алдамжармен авторлық бірлестікте) – 28 б.
4 Педагогика. Семинар және практикалық сабақтар мазмұнына әдістемелік ұсынымдар. Әдістемелік нұсқау құралы. – Ақтөбе: Қ.Жұбанов ат. АМУ Редакциялық баспа бөлімі, 2003. (А.А.Калюжныймен авторлық бірлестікте) – 46 б.
5 Педагогика. Содержание и методический инструментарий к семинарским и практическим занятиям. Методические указания. – Актобе: Изд-во АГУ им. К.Жубанова, 2003. (в соавторстве с А.А.Калюжным) – 46 ст.
6 Этнопедагогика: семинар және практикалық жұмыстар. Әдістемелік ұсынымдар. ЖОО-ның педагогикалық мамандықтары үшін. Қайта өңделген екінші басылым. – Ақтөбе: Ақт.МПИ-ның редакциялық-баспа бөлімі, 2006. (Қ.С.Алдамжармен авторлық бірлестікте) – 64 б.
7 Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің тарихнамасы. Монография. – Алматы: Әрекет-Принт, 2010. – 237 б.
8 Педагогика және Этнопедагогика бойынша тест тапсырмаларының жинағы. (педагогикалық мамандықтар үшін). – Ақтөбе, 2010. – 78 б.

Ғылыми-әдістемелік мақалалар мен тезистер
9 Бабалар сөзі – тәлім-тәрбие көзі. Этнопедагогика және білім жүйесіндегі дарынды балалар проблемалары //Халықаралық ғылыми-педагогикалық конференция. – Алматы, 2000. – Б. 143-147.
10 Қазақ этнопедагогикасы материалдарын оқу үрдісіне ендірудің жолдары //Ұлт тағылымы. – Алматы, 2001. № 1. – Б. 26-29.
11 Педагогикалық практика барысында қазақ этнопедагогикасы материалдарын пайдалану арқылы болашақ мамандардың кәсіптік даярлығын арттыру //Психолого – педагогическая диагностика деятельности учителя в транзитивном обществе: теория, технология, эксперимент, практика. Международная научно-практическая электронная конференция. – Актобе, 2001. (А.А.Айпеисовамен авторлық бірлестікте) – С. 7-11.
12 Этнопедагогикалық білім беру негізінде студенттердің кәсіптік даярлығын арттыру //Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл: өткеніміз, бүгініміз және болашағымыз. Халықаралық ғылыми – практикалық конференция. – Ақтөбе, 2001. – Б. 372-376.
13 Студенттердің кәсіптік даярлығын жетілдірудегі қазақ этнопедагогикасының ролі //ІІ–халықаралық ғылыми-теориялық конференция мен ІІ – Тәжібаев оқуларының материалдары. – Алматы, 2002. –Б. 236-239.
14 Дәстүрлі қазақтың педагогикалық мәдениетіндегі дене тәрбиесінің құралы – ұлттық ойындардың алар орны //Дене шынықтыру мен спортты дамытудың мәселелері. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. –Ақтөбе, 2004. – Б. 60-61.
15 Қазақтың дәстүрлі педагогикалық мәдениеті – болашақ мұғалім тұлғасын қалыптастыру негізі //Инновациялық педагогикалық технологиялар: қолдану және дамыту перспективалары. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. – Ақтөбе, 2005. – Б. 60-61.
16 Дәстүрлі қазақтың педагогикалық мәдени мұрасы негізінде студенттердің кәсіптік даярлығын арттыру //Абай әлемі: рухани мұра мәселелері және қазіргі кезең. Республикалық ғылыми – практикалық конференция. – Ақтөбе, 2005. – Б. 219 – 221.
17 Жаңа тұрпатты педагог тұлғасын қалыптастырудағы этномәдени құндылықтардың рөлі //Жоғары оқу орнындағы оқытудың инновациялық технологиялары мен интерактивтік әдістері. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. – Орал, 2006. – Б. 41-43.
18 Қазақ халқының этномәдениеті – патриоттық тәрбие беру негізі //Білім. – Алматы, 2006. № 4 (Жетпісбаймен авторлық бірлестікте) – Б. 38-39.
19 Жоғарғы оқу орындарында этномәдени құндылықтар негізінде студенттерге білім мен тәрбие беру мәселелері //12 жылдық білім беру жүйесі және жаңа педагогикалық технологиялар. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. – Ақтөбе, 2006. – Б. 27-28.
20 Мұхтар Арын еңбектеріндегі этнопедагогикалық идеялар //АқтМПИ- ның Хабаршысы. – Ақтөбе, 2006. № 2 (3). – Б. 37-40.
21 Болашақ ұстаздар даярлығындағы кәсіби мәдениетті қалыптастырудың маңызы туралы //12 жылдық білім беру жүйесі және жаңа педагогикалық технологиялар. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. – Ақтөбе, 2006. (Ш.С.Отарбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 166-168.
22 Қазақ халық тағылымындағы тәрбиенің дәстүрлі әдістері //Әл-Фараби ат. ҚазҰУ-і. Хабаршы. «Педагогикалық ғылымдар» сериясы. – Алматы, 2006. № 3 (19). – Б. 82-88.
23 Қазақ «Шежіресінің» танымдық-тәрбиелік мәні //Қайнар университетінің Хабаршысы. – Алматы, 2006. № 4/2. – Б. 67-70.
24 Халықтық педагогикалық мәдениет – ұрпақ тәрбиесінің негізі //Қазақстан жоғары мектебі. – Алматы, 2007. № 1. – Б. 57-61.
25 Этномәдениет – жаңа тұрпатты педагог тұлғасын қалыптастырудың негізі //Білім берудің инновациялық моделі: бағыттары мен болашағы. Халықаралық ғылыми – практикалық конференция. – Ақтөбе, 2007. – Б. 38-42.
26 Қазақ халық педагогикасында «намыс», «ар» ұғымдарының қолданылу мәні //Ізденіс. – Алматы, 2007. № 1 (2). – Б. 192-195.
27 Діннің танымдық-тәрбиелік мәні //Қазақстан мектебі. – Алматы, 2007. № 3. – Б. 63-66.
28 Жаңа әлемдегі жеке тұлға қалыптасуындағы этномәдениеттің алатын орны //Өзгермелі әлемге бейімді жастар: әлеуметтенудің жаңа парадигмасы. Халықаралық форум. – Астана, 2007. – Б. 175-178.
29 ХХ ғасырдың бас кезеңіндегі қоғам қайраткерлерінің этнопедагогикалық идеялары //ХХ ғасырдың басындағы Еуразия кеңістігіндегі қоғамдық саяси партиялар мен қозғалыстар: алғышарттары, сипаты мен сабақтары. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция. Ақт.МПИ. – Ақтөбе, 2007. – Б. 308-312.
30 Қазақ жыршы-жыраулары еңбектерінің танымдық-тәрбиелік мәні //Қазақстанда жоғары педагогикалық білім беруді реформалау: тарихы, тәжірибесі және болашағы. Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция. Х.Досмұхамедов ат.Атырау МУ. – Атырау, 2007. (С.А.Ұзақбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 278-282.
31 Ұлы ойшылдар еңбектеріндегі дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің көрінісі //Ұлт тағылымы. – Алматы, 2007. №3. (Ш.С.Отарбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 5-11.
32 Жеке тұлғаның рухани-адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудағы этномәдени мұраның алатын орны. Адам әлемі және әлемдегі адам: Өзін-өзі тану теориясы мен практикасы //Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдарының жинағы. – Алматы, 2007. – Б. 63-66.
33 Киелі бесік тәрбиесінің бүгінгі таңдағы мәні мен маңызы туралы //Абай ат.ҚазҰПУ. Хабаршы. «Педагогика ғылымдары» сериясы. – Алматы, 2009. № 2 (22). – Б. 99-102.
34 Қазақ отбасы тәрбиесіндегі дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің көрінісі //Білім беру жүйесіндегі Этнопедагогика. – Алматы, 2009/04 (28). – Б. 56-59.
35 Қазақстан жоғары мектебіндегі бүгінгі этнопедагогикалық білім берудің өзекті мәселелері //ТМД елдеріндегі түркітілдес халықтардың этнопедагогикасы мен этнопсихологиясы: қазіргі жағдайы, проблемалары мен перспективалары. ІV халықаралық ғылыми-теориялық конференция мен IX Тәжібаев оқуларының материалдары. Әл-Фараби ат. ҚазҰУ. – Алматы, 2009. – Б. 99-101.
36 Отбасын құрудағы халықтық талаптардың тәрбиелік мәні туралы //Ізденіс. – Алматы, 2009. № 4 (2). – Б. 201-206.
37 Болашақ ұстаздарға сапалы этнопедагогикалық білім берудегі өзекті мәселелер //Абылай хан ат. Қаз.ХҚжӘТУ. Хабаршы (Педагогика ғылымдары сериясы). – Алматы, 2009. № 2 (21). – Б. 46-52.
38 Патриоттық тәрбиені жүзеге асырудағы дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің маңызы //Қазіргі кезеңде студент жастар бойында қазақстандық патриотизмді қалыптастырудың әдіснамалық және психологиялық-педагогикалық мәселелері. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. Ақт.МПИ. – Ақтөбе, 2009. – Б. 42-45.
39 Педагогикалық практика – болашақ ұстаздарды этномәдени мұралар негізінде кәсіби даярлаудың басты шарты //Үздіксіз педагогикалық практика: дәстүрлер мен инновациялар. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. Ақт.МПИ. – Ақтөбе, 2009. – Б. 117-122.
40 Роль казахского устного народного творчества в воспитании подрастающего поколения //Международный научный Альманах. – Галле-Москва-Минск-Бишкек-Актобе, 2009. Выпуск 3. – С. 23-27.
41 Қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесінің ерекшеліктері //Республикалық ғылыми-практикалық конференция. – Ақтөбе, 2009. (С.А.Ұзақбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 252-256.
42 Этнопедагогическая культура как условие формирования профессиональных качеств будущего учителя //Известия вузов. Общественная академия наук Кыргызской Республики. – Бишкек, 2009, № 8. – С. 212-214.
43 Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудағы халықтық педагогиканың рөлі //Білім – Образование. – Алматы, 2010. № 2 (50). (Д.Комаровамен авторлық бірлестікте) – Б. 57-60.
44 О методах и приемах воспитания в казахской народной педагогике //Вестник Кыргызского государственного университета имени И.Арабаева. Серия: педагогика и психология. – Бишкек, 2010, №1. – С. 60-65.
45 О традиционной педагогической культуре казахского народа. //Международный научный Альманах. Галле-Москва-Минск-Бишкек-Актобе, 2010. Выпуск 5. (в соавторстве с С.А.Узакбаевой) – С. 181-185.
46 Фольклор как средство в системе традиционного воспитания казахов //Социально-педагогическое взаимодействие: проблемы, перспективы, реалии. Материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием. – Санкт-Петербург, 2010. – С.66-70.
47 Основные компоненты традиционного воспитания в казахской народной педагогике //Опосредованное воспитание. Материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием. – Санкт-Петербург, 2010. – С. 78-84.
48 About the «iman» educating in the Kazakh people pedagogy //Наука и новые технологии. Республиканский научно-теоретический журнал. – Бишкек, 2010, № 3. – С. 262-263.
49 Этномәдени білім беру үрдісіндегі ұлттық дәстүрлі мәдениет //Қазіргі заманғы маңызды мәселелер. Халықаралық ғылыми журнал. «Педагогика» сериясы. – Қарағанды, 2010. (К.Төребаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 5-11.
        
        ӘОЖ 37. 013. 43(=512.122)                                          ... ... ... РАХМЕТЖАНҚЫЗЫҚазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті (Тарих. Теория. Практика)13.00.01 – Жалпы педагогика, педагогика және ... ... ... ... ... ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияныңАВТОРЕФЕРАТЫ Қазақстан РеспубликасыТүркістан, 2010Жұмыс Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде орындалғанҒылыми кеңесшісі:                              ... ... ... С.А. ... ... оппоненттері:                           ... ... ... ... ... ... ... педагогика ғылымдарының докторыпрофессор Т.М.Әлсатов Жетекші ұйым:    Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік ... және ... ...                                 ... 2010 жылы «____»  ...   сағат  __ Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті жанындағы ... ... ... ... ... беру ... Д.14.61.35 диссертациялық кеңесінің мәжілісінде өтеді. Мекен-жайы: (161200, Түркістан қаласы, Университет қалашығы, Мәдениет орталығы, кіші ... ... ... ... ... ... ... кітапханасында танысуға болады Мекен-жайы: 161200, Түркістан қаласы, Университет қалашығы, Мәдениет орталығы.Автореферат  2010 жылы  «_____» ... ... ... ...                                                                  ... Б.Қ. К І Р І С П ... ... Соңғы онжылдықтарда Қазақстан қоғамының саяси-әлеуметтік, экономикалық саласында болып жатқан өзгерістерге байланысты халықтың дәстүрлі педагогикалық мәдениетінде қалыптасқан озық тәжірибелерді зерттеп, ... аса ... ... ... Бұны ... ... «Қазақстанның бірегей халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен ... ... ете ... қазақ халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін сақтаймыз және дамыта түсеміз» ... ... ... арнаған Жолдауы да, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының «жалпы адамзаттық және ұлттық құндылықтар негізінде, жастардың өз ... ... ... ... құрметін тәрбиелеу» қажет деген жетекші міндеттері де дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... ретінде де, рухани мұра ретінде де аса қызығушылық туындатады, өйткені халықтың және халық арасынан шыққан ұлы ғұламалардың дүниетанымдық көзқарастары мен ... ... ... ... мәдениетті зерттеу арқылы ғана танып білуге болады. Бұл тұрғыда тұлға тәрбиесінің күрделі міндеттерін шешудегі мұғалімнің рөлін, оның ... ... ... ... ... қоғамның дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің құндылықтарын шығармашылықпен тарататын білімнің маңыздылығы артады. Тарихи-педагогикалық зерттеулерге жасаған талдау ... ... ... ұлы ... педагогтардың (Я.А.Коменский, И.Г.Песталоции, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, Ы.Алтынсарин және т.б.), кеңес педагогикасы өкілдерінің (А.С.Макаренко, С.Т.Шацкий, Л.Н.Толстой, В.А.Сухомлинский және т.б.), қазақ ағартушылары мен ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) аса назар аударғанын, тәрбиенің халықтық негізін және халық тәрбиесі құралдарының педагогикалық тиімділігін тәжірибе жүзінде ... ... ... өз еңбектерінде ұтымды пайдаланғанын көрсетеді. Халықтың дәстүрлі педагогикалық мәдениетін түрлі қырынан және ... ... ... ... негізінде талдап, қарастырған зерттеу жұмыстары ТМД елдерінде де, Қазақстанда да баршылық. Олардың бірі халық педагогикасы мен этнопедагогиканың теориялық-әдіснамалық негіздерін, ... ... ... ... ... ... А.И.Ханбиков, А.Э.Измайлов, Л.Христова, С.Ұзақбаева, С.Қ.Қалиев, К.Ж.Қожахметова, Ж.Асанов, Қ.Шалғынбаева, Р.Жанабаева және т.б.) қарастырса, екіншісі, өткендегі ойшылдар мен ағартушы-педагогтардың халық педагогикасына ... ... ... ... ... Н.Сафаров, Қ.Б.Жарықбаев, А.Кубесов, Т.Әлсатов, И.Халитова және т.б.) жан-жақты сипаттама ... ... ... ... ... (Л.Манонов, Г.Убайдуллаев, Т.Қышқашбаев, Р.Төлеубекова, Қ.Бөлеев, Қ.Ералин, Ұ.Әбдіғапбарова және т.б.) халық педагогикасы мен ... ... ... оқу ... ... жолдары қарастырылып, ғылымға негізделген тұжырымдамалар, әдістемелер ұсынылады.Х.Пирлиев, Ж.Орозбаев, В.Баймурзина, А.Бердиев, Т.Қоңыратбаева, Ә.Ашайұлы, Ұ.Асанова, Ж.Наурызбай, Р.Дүйсембінова, Ш.Құлманова, Р.Сқақова және т.б. ғалымдар ... ... озық ... ... ... ... ... тиімді формаларын, әдіс-тәсілдерін қарастырады. Халық педагогикасында қыздарға адамгершілік, адамгершілік-жыныстық және моральдық-этикалық тәрбие беру мәселесіне Я.Рахманова, ... ... ... ... ... ... А.Аманжолова және т.б. қазақ этномәдениетін оқушыларға меңгерту ... ... ... ... және т.б. аса мән ... ... ... еңбектерінде өзбек (Б.А.Кадыров), сібір (А.Л.Бугаева, С.А.Возняк), татар (В.Г.Закирова), карачай (Х.Х-М.Батчаева) халықтарының  дәстүрлі педагогикалық ... ... ... ... ерекшеліктері, бағыт-мазмұны түрлі қырынан қарастырылады. Сонымен, жоғарыда аталған ғылыми зерттеулер мен әдебиеттерге жасаған ... ... ... ... ... ... ғылымында бұрын-соңды тарихи, теориялық, практикалық бағытта мақсатты түрде зерттелмегенін дәлелдейді. Демек, бүгінгі заман ... ... ... ... педагогикалық мәдениетінде тәрбиелеу қажеттігі мен оның тарихи-теориялық тұрғыда кешенді ... ... ... оқу ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің әлеуетін пайдалану қажеттігі мен оны пайдалануға байланысты бірегей тұжырымдама мен ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтың бар екені анық байқалады. Осы қарама-қайшылықтардың шешімін іздестіру бізге зерттеу проблемамызды анықтауға және тақырыпты «Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... деп ... себеп болды. Зерттеу объектісі – қазақ халқының ... ... ... пәні – ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің қалыптасу және даму процесі. Зерттеудің мақсаты – қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің қалыптасу мен даму процесін ашу және оның ... ... ... ... ... ... оқу орындары жүйесінде пайдалану жолдарын айқындау.Зерттеудің болжамы – егер, қазақ халқының ... ... ... ... мен даму ... ... ... бойынша жүйеге келтіріліп, теориялық негіздері анықталса және оны ... ... ... оқу орындарында пайдалануға байланысты тұжырымдама жасалып, арнайы оқу-әдістемелік ... ... онда ... ... ... ... ... ал, бұл болса оған осы проблеманы кәсіби іс-әрекеттерде тиімді ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің қалыптасу мен даму кезеңдерін негіздеу және оған ықпал еткен әлеуметтік-тарихи шарттарды анықтау. Дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің маңызды бір ... ... ... ... ... ... ... даму тарихына сипаттама беру. Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті мен ғұлама ойшылдарының, ағартушы-қоғам қайраткерлерінің демократиялық идеяларының сабақтастығын көрсету.Қазақ халқының ... ... ... мәнін, мазмұны мен өзіндік ерекшеліктерін теориялық тұрғыда негіздеу. Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін жоғары педагогикалық ... беру ... ... ... ... ... мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру моделін жасау және педагогикалық шарттарын анықтау.Болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру әдістемесін жасау және оның тиімділігін эксперимент ... ... ... ... қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін болашақ мұғалімдерге арнайы тұжырымдама мен оқу-әдістемелік кешендер ... ... ... этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыруда септігін тигізеді. Зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері болып, білім беру мен тәрбиеге тұлғалық, іс-әрекеттік көзқарас; халық педагогикасының ... ... ... ... ... тұтастық, тарихи-салыстырмалылық, кешенділік тұжырымдамалары, жеткіншектер мен жастарға қоғам талабына сай ... ... ... ... ... ... ... қағидалар; қазақ халқының ұлттық мәдениетінде, соның ішінде рухани ... ... ... ... ... озық ... тәжірибесі саналады.  Зерттеудің көздері болып Қазақстан үкіметінің ұлттық рухани құндылықтарды жас ұрпақ тәрбиесінде пайдалану және ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы, Заңдары, тұжырымдамалар, этномәдениет баяндамалары), зерттеу проблемасы бойынша басылым көрген отандық және алыс-жақын шетел ғалымдарының (философ, тарихшы, этнограф, ... ... ... мен ... ... ғұлама ойшылдарының еңбектері; қазақ халық ауызекі шығармашылығы, қазақ халқының мәдени мұралары; Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің оқушылар мен ... ... ... беру ... оқу ... оқу ... озық ... сондай-ақ диссертанттың педагогикалық және зерттеушілік тәжірибесі болып табылады. Зерттеудің әдістері: зерттеу проблемасы бойынша әдебиеттерге (этнопедагогикалық, философиялық, мәдениеттану, тарихи-этнографиялық, әлеуметтану, ... ... ... ... ... ... ... талдау, қазақ халқының озық мәдени педагогикалық дәстүрлерін зерделеу; жоғары оқу орындарына ... ... ... озық ... ... ... проблемасына қатысты жазба жұмыстарына талдау жасау, жүйелеу, қорытындылау, сауалнама жүргізу, әңгімелесу, бақылау, педагогикалық эксперимент, алынған нәтижелерді ... ... ... сай ... ... ... ... және теориялық мәні: 1. Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің қалыптасу мен даму кезеңдері негізделді және оған ықпал ... ... ... ... 2. ... педагогикалық мәдениеттің маңызды бір элементі ретінде қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесінің даму ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті мен ғұлама ойшылдарының, ағартушы-қоғам қайраткерлерінің демократиялық идеяларының сабақтастығы көрсетілді.4. Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің мәні, мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениетін жоғары педагогикалық білім беру жүйесінде пайдалану тұжырымдамасы жасалды. 6. Болашақ ... ... ... қалыптастыру моделі жасалды және оны жүзеге асыруда ықпал ететін педагогикалық шарттар анықталды.7. Болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру әдістемесі жасалды және оның ... ... ... ... ... мәні: - «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін жоғары білім беру жүйесінде пайдалану тұжырымдамасы»; - қазақ халқының ... ... ... ... білім беру жүйесінде пайдалануға байланысты оқу-әдістемелік кешендер («Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті», «Қазақ этнопедагогикасы» атты ... курс ... ... ... ... «Халық тағылымы – тәрбие қайнары» атты оқу құралы, «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің тарихнамасы» ... ... ... және ... жұмыстар», «Педагогика және Этнопедагогика бойынша тест тапсырмаларының жинағы» атты әдістемелік ... ... ... ... Зерттеу нәтижелерін жоғары, арнайы орта педагогикалық оқу орындарында және жалпы білім беретін мектептерде, лицейлер мен гимназияларда, педагог кадрлар ... ... ... ... ... ... мынадай негізгі қағидалар ұсынылады:1. Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті – ... бойы ... ... және ... ... ... ... бірыңғай мақсаттылықпен ұлттық тәрбие жүйесіне негізделген эмпирикалық тәжірибе. Оның қалыптасуы мен дамуын төрт кезеңге бөліп сипаттауға болады:- бірінші ... ... ғғ.) – ... ... ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің түрлі мәдениеттер тоғысындағы (сақтар, ғұндар, ... ... ... және ... қағанаттары және т.б) көне түркі дәстүрлерінің ықпалында қалыптасуы;- екінші кезең (Х–ХV ғ. бірінші жартысы) – қазақ жеріндегі ... ... ... ... көне ... ... мен ... еткен ислам дініне негізделген ұлттық дүниетаным аясында дамуы;- үшінші кезең (ХV ғ. екінші жартысы – ХІХ ғ.) – ... ... ... ... мәдениетінің қазақ хандығы тұсында, Ресей және Батыс Еуропа ойлары ықпалында дамуы; - төртінші кезең (ХІХ ғ. екінші жартысы – ХХІ ғ. ...... ... ... педагогикалық мәдениетінің Қазақстанның егеменді жағдайындағы білім беру жүйесі мен педагогика ғылымының өзара ... ... 2. ... ... мәдениеттің маңызды бір элементі ретінде қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесінің дамуы оның ғасырлар қойнауына ... ... ... 3. Ұлы ... мен ... ағартушы-қоғам қайраткерлерінің демократиялық идеялары олардың қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... ... ... халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің мәнін, мазмұны мен ерекшеліктерін теориялық тұрғыда дәлелдеу оның болашақ мұғалімдердің ... ... беру мен ... процесін жетілдірудегі потенциалды мүмкіндіктері туралы айтуға негіз болады.5. ... ... ... ... халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің тәжірибесін жалпы білім беретін мектептің оқу-тәрбие процесінде шығармашылықпен пайдаланудағы білім, іскерлік пен дағды жүйесін меңгеру ... және ... ... 6. ... ... ... ... қалыптастыру моделі мақсатын, даярлық элементтерін, мазмұнды, компоненттерді, өлшемдер мен ... және ... ... Педагогикалық шарттар (мазмұндық, ұйымдастырушылық, әдістемелік, материалдық) болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыруды қамтамасыздандырады. 7. Болашақ ... ... ... ... ... ... барысында дәлелденген тәжірибеге негізделеді және олардың кәсіби біліктілігін қалыптастыруға бағытталады.Зерттеу кезеңдері. Бірінші кезеңде (2000-2002 жж.) қарастырылып отырған проблеманың тақырыбы, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... сұрыпталды. Ғылыми мақалалар мен оқу құралы жарық көрді. Екінші кезеңде (2003-2006 жж.) зерттеу проблемасы бойынша материалдар жинау ... ... ... ... пәндері оқу бағдарламаларына қосымшалар жасалып, элективті курс бағдарламалары дайындалды, анықтау және қалыптастыру экспериментінің алғашқы кезеңдері жүргізілді, әрбір кезеңнің ... ... ... оқу-әдістемелік кешенге қажетті материалдар сұрыпталды.Үшінші кезеңде (2007-2010 жж.) қалыптастыру эксперименті жалғастырылды, жиналған материалдар құрылым бойынша ... ... ... ... ... ... өткізілді, нәтижелер тексеріліп, математикалық өңдеуден өтті, монография, оқу-әдістемелік кешендер жарық көрді, ... ... ... ... ... ... сай ... Зерттеу базасы ретінде тәжірибелі-эксперимент жұмысы Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтында, Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем ... ... ... ... Атырау мемлекеттік университетінде, Семей мемлекеттік педагогикалық институтында жүргізілді. Экспериментке 285 студент қатысты, оның 145 – ... ...  140 – ... тобында болды.Зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі мен негізділігі тарихи, теориялық және әдістемелік тұрғыда дәлелденуімен, зерттеу мазмұнының ғылыми ... ... ... ... ... ... ... қағидалары мен алынған нәтижелердің практикаға ендірілуімен, тәжірибелі-эксперимент барысында пайдаланылған ... ... ... ... болжамның дәлелденуімен, ізденушінің жоғары оқу орнындағы жұмыс тәжірибесімен қамтамасыз етіледі.Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу және практикаға ендіру. Зерттеу ... ... ... ... ғылыми-теориялық, практикалық конференцияларда (Алматы 2000, 2002, 2007, 2009; Атырау 2007; Астана 2007; ... 2001, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009; Орал 2006, ... 2010), ... мемлекеттік педагогикалық институтының және Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетінің оқытушылары мен ... ... ... (2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009) және ... ... ... ... оқу барысында, «Бөбек» ғылыми-практикалық білім беру және сауықтыру орталығының семинарлары мен конференциясында (2003, 2006), Ақтөбе облыстық ... ... ... курстарында (2007, 2008, 2009) оқыған дәрістерінде, Ақтөбе-Қазақстан ... ... ... ... (2009, ... ... ... құрылымы. Диссертация кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, қосымшадан тұрады. Кіріспеде тақырыптың ... ... ... ... ... міндеттері, ғылыми болжамы, жетекші идеясы, әдіснамалық-теориялық негіздері, зерттеу көздері, әдістері, ғылыми жаңалығы мен теориялық, практикалық мәні, зерттеу кезеңдері, ... ... ... ... ... нәтижелерінің сынақтан өтуі мен дәйектелуі беріледі. «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің ... атты ... ... ... ... ... ... мәдениетінің қалыптасып, дамуына ықпал еткен әлеуметтік-тарихи шарттар мазмұндалып, тарихи даму кезеңдері анықталады; қазақ ... ... ... ... дамуына жан-жақты сипаттама беріледі; дәстүрлі педагогикалық мәдениетке ұлттық дүниетанымды қалыптастыру факторы ретінде түсінік беріліп, ұлы ойшылдар мен ... ... ... идеяларының қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетімен сабақтастығы баяндалады. «Қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... ... атты ... тарауда «мәдениет», «дәстүрлі мәдениет», «дәстүрлі педагогикалық мәдениет» ұғымдарына берілген анықтамалар жүйеге келтіріліп, олардың өзара байланысына жан-жақты сипаттама ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің тәрбие мазмұнындағы көрінісі қарастырылады; халық түсінігіндегі жетілген адам мен ұлттық этикет мәселесінің мәндік сипаты ашып көрсетіледі, қазақ ... ... ... мәдениетінің бүгінгі жоғары білім беру жүйесіндегі көрінісі мазмұндалады.«Қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... ... беру жүйесінде пайдалану практикасы» атты үшінші тарауда «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін жоғары білім беру жүйесінде пайдалану» тұжырымдамасының ... және оны ... ... оқу ... ... ... мазмұны мен әдістемесі қарастырылады;  тәжірибелі-эксперимент жұмысының нәтижесі және зерттеліп отырған проблеманың перспективасы беріледі.Қорытындыда зерттеудің негізгі нәтижелері, қағидалары тұжырымдалады, ғылыми-әдістемелік ... ... ...  БӨЛІМҚазақ халқы өзінің тарихи даму жолында аса күрделі ... ... ... ... ... ... кезеңдері факторларының әр алуандылығы түрлі әдіснамалық көзқарастарды ... ... ... ... ... ... ... өмірі мен тәрбиедегі дәстүрлі мәдениеті оның дүниетанымдық, эстетикалық, философиялық көзқарасы жиынтығында біртұтас құбылыс ретінде қарастырылады. ... ... және ... өмір ... ... бұл ... да өзгеріске түседі. Әйтсе де тамыры тереңге ... ... ... ... ... ... қарамастан өзінің іргелі бастауының мәндік сипатын сақтап қалады. Оны қазақ халқының күні бүгінге дейін ұрпақтан ұрпаққа сабақтастықпен беріліп ... ... ... ... ... ... тарих, этнография, педагогика және т.б.) жасаған талдау қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... ... қарай кезеңдерге бөліп қарастырылғанын көрсетеді (қазақ тарихының кезеңдері (М.Қозыбайтегі), қазақ мәдениетінің қалыптасу кезеңдері (Х.Маданов), қазақ тарихының ... ... ... ... ... М.Байпақов, Ж.Қ.Қасымбеков және т.б.), қазақ халық педагогикасының даму кезеңдері (С.Қ.Қалиев). Біз олардың ұсынған кезеңдерін негізге ала отырып, әр ... ... ... мен даму ... ... ... ... және ғылыми тұрғыда қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің аса маңызды даму ... ашып ... ... ... ... ғғ.) қазақ жеріндегі халықтардың, тайпалық бірлестіктердің дәстүрлі педагогикалық мәдениеті түрлі көне мәдениеттердің тоғысуында пайда болып, ... Олар ... ... мен ... ... ... мәдениетінде ежелгі дәуірдегі және сақ-савроматтар мәдениетінің негізгі белгілерін сақтап қалды. Түрік қағандығы мен қатар өзге де (Шығыс және ... ... ... құрылуы, ертедегі феодалдық қоғамдық қатынастар процесінің мүмкіндігінше тез қалыптасуы, этно-мәдени бірлестіктердің орнауы барысында материалдық мәдениет пен ... ... ... ... тіл, жазу ... – руналық көне түркі жазуы пайда болды. Сырдария бойын мекендеген оғыз-қыпшақтар арасында пайда ... ... ... ... ... ... күні ... дейін сақтаған ауыз әдебиетінің мұрасы – «Қорқыт ата кітабы» осы ... ... ... мәні зор ... ... ... туындысы. - екінші кезеңде (Х–ХV ғ. бірінші жартысы) қазақ жеріндегі халықтардың дәстүрлі ... ... ... екі ... ... біріншіден, көне түркілер мәдениетінің; екіншіден, үстемдік еткен ислам діні ... ... ... ... ... ... Осы кезеңдегі халықтардың ұлттық дүниетанымының, мәдениеті мен салт-дәстүрінің негізін қалап, қоғамдық адамгершілік асыл қасиеттерін орнықтырған, X–XII ғғ. өмір ... ... пен ... ... ... ... танымал болған ғұлама ғалымдар мен ойшылдардың еңбектері халықтың педагогикалық ... ... ... ... ... негіз болған түркі тектес рулар тарихынан сыр шертетін ауыз әдебиеті нұсқалары ... ... ... ... ... ... тілегімен ұштасқан кейіпкерлердің рухани-адамгершілік қадір-қасиеттері, асқан ақылдылығы өзінің тәрбиелік мәнінің тереңдігімен ұлттық рухани мәдениеттен өз орнын ... Бұл ... ... ... ... ... гумманизмге негізделген көзқарастардың пайда болуы, өмірдегі мейірімділік пен зұлымдықтың бір-біріне қарсы күресі айқын көрініс тапқан қоғамдық ... ... тән. XII–XV ... ... әлемдік дамуда айрықша орын алған Еуроазиялық ұлы мемлекет Алтын Орда, Ақ Орда халқының ортасынан көптеген жыршы-жыраулардың, ауыз ... ... ... осы тарихи кезең еншісіне тиеді. - үшінші кезең (XV ғ. екінші жартысы – XIXғ.). Қазақ халқының ... ... ... ... ... XV ғасыр ортасында халық болып құрылуының Ресейге қосылғанға (1731ж.) дейінгі ... ... ... өмір сүру ... мен рухани болмысының Ресей мен Батыс Еуропа ойларының ықпалы зор болды. Осы ... ... ... тәрбие жүйесінде көрініс алған араб-мұсылман мәдениетінде орныққан адамдық, имандылық қағидалары еңбек ... жас ... ... ... ... тәрбиеледі. Қазақтардың дәстүрлі педагогикалық мәдениеті бірте-бірте орыс және Батыс Еуропа мәдениетіндегі озық ой-пікірлердің ықпалымен әрі қарай дамыды. XV ғ. ... ... – XIX ғ. ... ... ... ... ... діни көзқарастар мен ағартушылық негізге бағдарланды. - ... ... (XIX ғ. ... ... – XXІ ғ. ... ... ұмтылған бейбіт елдің ұлттық филoсофиялық ойларымен, мектеп ісі, ... ... ... және ... ... қалыптасып, дамуымен байланысты бұл кезең қазақ халқының озық ағартушылық, ... ... мен ... ... ... ... Салыстырмалы түрде алғанда қазақ халқының дәстүрлі материалдық және рухани мәдениетінің дәуірлеу кезеңі XIX ғасырдың ортасы мен XX ғасырдың басында айрықша ... ... Осы ... ел ... әлеуметтік-экономикалық толысу мен дәстүрлі қарым-қатынастың үйлесім табуы өз кезегінде мәдени-рухани процесті қоғамдық мүдде деңгейіне ... ... ... саяси-қоғамдық, әлеуметтік-экономикалық жағдайының дамуы да білім беру ... мен ... ... пен ... құралының жетілуіне әсер етті. Ал бұл болса қазақ ... ... ... айтарлықтай өзгерістер әкелумен бірге, дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің гумандық белгісін сақтауға септігін тигізді. ... ... ... ... даму ... ... ұлттық психологиясына, өмірінің табиғи жағдайына, тұрмыс-тіршілігіне, дәстүрлеріне, мәдениетіне сәйкес өз педагогикасын жасады. ... ... ... ... ... ... ... құндылықтар көптеген халық өнері туындыларында, әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерінде, сенім-нанымдарында, этномәдениетінде, қарапайым мінез-құлқында көрініс алады. Қазақтар туғаннан қартайғанға ... осы ... ... ... өмір ... бірге халық педагогикасын алғашында тәрбие объектісі ретінде қабылдады, содан соң жеткіншектердің қатынасындағы ... ... ... Осылайша қоғамның дәстүрлі педагогикалық мәдениеті жеке бір ... ... ... ... ... Халықтың педагогикалық мәдениеті адамның жалпы мәдениетінің құрамдас бөлігі болды. Демек, қоғамның ... ... ... ... ... ... ... атқарды. Зерттеу барысында айқындалған дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің ерекшеліктері оны сақтаудың және бір мезгілде басқа ұрпаққа жеткізіп отырудың ... ... ... Бұл ... ... сипатта болды және тәрбие принципі ретінде ғылыми педагогикаға ауысты. Тәрбиенің дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің маңызды ерекшеліктеріне: табиғилық, табиғатқа сәйкестілік, ... ... ... синкреттік, ұжымдық сипат, әрекеттік жатады. Егер табиғилық халық өмірінің қарапайымдылығын білдірсе, табиғатқа сәйкестілік деген халықтың табиғат заңдылықтарын анықтап, ой-елегінен өткізуін, ... ... ... үздіксіз сипатын көрсетеді, синкреттік  болса жаңа ұрпақтың рухани жетілуіне ықпал ететін рухани және ... ... ... ... Ол адамзат мәдениетінің маңызды жетістіктерін (ғылым, философия, өнер) құрайды. Әрекеттік жетілген адам ... ... оны ... ... ... ... өңдеуде көрініс алады. Дәстүрлі педагогикалық мәдениет халықтың әлеуметтік өмірінің барлық бағытымен (салт-дәстүрлер, ... ... ... ... ережелері және т.б.) тығыз байланысты. Сондықтан дәстүрлі педагогикалық мәдениет ұжымдық сипатта болады.Қазақ отбасын тәрбиелік орта ретінде зерттеу онда ... бойы ... өмір ... ... ... ... ... оның тәрбиесіне, жас ұрпақты өмірге даярлауға байланысты көптеген салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың бүгінге дейін сақталып келгендігіне көз жеткізеді. Бұл ... мен ... ... ... ... ... ... қарай шартты түрде былайша топтастыруға болады: 1. Ата-анаға лайықты аялы көзқарасты қалыптастыруға бағытталған салт-дәстүрлер: туыстық ... пен ... ... ... ата тегін, жеті атасын, анасының тегін, отбасы ... ... ... ... ... ... алдындағы перзенттік парыз, борышы, анаға деген айрықша құрмет, ата-ана шаңырағын құрметтеу, қарттайған ата-ананың кенже ұлымен ... ... ... ... кенже баланың немесе жалғыз баланың ата-ана алдындағы жауапкершілігі мен құрметі және т.б. 2. Балаларға ... аялы ... ... ... ... мен әдет-ғұрыптар: ересек балалардың өздерінен кейінгі кіші іні, қарындастары мен сіңілілерінің ... ... ... бауырмашылдығы, әке-шешесінен жетім қалған балаларға жасалатын қамқорлық, балалары жоқ туыстардың бала асырап, бауырына басуы, ағайын-туыс отбасыларының бір-біріне ... ... ... ... ... әкесіз қалған бауырының балаларын қамқорлыққа алуы, бала тәрбиесіне деген талап пен ... ... ... және т.б.3. ... ... ... ... лайықты көзқарасын қалыптастыруға бағытталған салт-дәстүрлер: ақсақалдар мен қарияларды сыйлау, құрметтеу, ұлттық әдепті білу және оны ұстану, туған жерге, елге деген ... ... ... ... ... ... ... жемісін бағалап, құрметтей білу, қонақжайлылық, кеңпейілділік, жомарттық көрсете білу, кешірімді, қайырымды, мейірімді, ... ... ... ... ... барды қанағат тұту, көпшілік ортада өзін ұстай білу, адамдармен мәдени қарым-қатынаста болу. Қазақ отбасы өмірінде көрініс тапқан осы ... мен ... ... бізге қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесінің тарихи даму жолын терең мазмұндап ашып көрсетуге ... ... ... ... тәрбие жүйесі мыңдаған жылдар бойы өзінің негізінде сақтала отырып, қазақ халқының қажырлы еңбегінің ықпалымен және оның әлеуметтік-экономикалық жағдайымен, ұлттық дүниетанымдық ... ... ... ... ... ... мәдениетімен, білім беру жүйесімен, ғылымымен өзара ықпалдаса отырып дамыды. Қазақ халқы өзінің ғасырлар бойғы тіршілігінде өзіндік мәдениеті ретінде анықталатын рухани ... ... ... ... шығармай сақтап келді. Қазақтарға өзіндік генотип, өзіндік биологиялық, әлеуметтік байланыстар, жер ... ... ... ... ... кеңістік пен уақыт аралығын түсіну тән. Бұның бәрі болмаса халық кеңістіктен жойылып, бүкіл дүниеден байланысын үзеді. Демек, этнотабиғи орта – ... пен оның ... ... ... ішінде педагогикалық мәдениеті тіршілігінің негізі болып табылады. Қазақ халқында әлемнің этникалық көрінісін бала ерте ... ... ... меңгермей-ақ, ересектер мен балалар арасындағы өзара әрекеттік ... ... ... ... ... мен құндылықтарды, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді меңгеру, оларды өзінің жеке тәжірибесіне айналдыру және күнделікті ... ... ... ... ... көрініс алады. Мұндай жүйенің болуы жаңа ұрпақ бойында өзіндік психикалық ... ... ... ... ... ... ... келеді. Ұлттық психология уақыт өзгерістерінің ықпалына қарамастан табиғи қалпын сақтап, аға ұрпақтан ... жас ... өз ... ... ... ... ... көрініс тапқан (халық әндерінде, билерінде, музыкасында, фольклорда, дәстүрлерде, ... және т.б.) ... ... ... мен ... ... мен ... қазақ халқына ғана тән нақты мінез-құлық ережелерін, этникалық қоғамның ... ... ... менталитетін, ұлттық санасы мен өзіндік санасын анықтайды. Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін зерттеу оның тұрақтылығы мен өміршеңдігінің көбінесе, ... ... ... үшін ... ... бірегейлігімен, тарихи ескерткіштерінің және өмірге көзқарастарының ұқсастығымен айқындалатынын көрсетеді. Мәдениеттің осы бір кіріктіруші және тұрақтандырушы салаларының ... ... ... педагогиканың іс-әрекеті бағытталады. Бұл мөлшерден жаңылу дәстүрлі мәдениеттің бұзылуына, этникалық сана-сезімнің төмендеуіне, өзінің этникалық негізін ... ... ... Қазақтардың этникалық санасы мен дүниетанымы дәстүрлі тәрбие ... жеке ... мен ... ... ... ... пен дәстүрлі педагогиканың өзара тығыз байланысында қалыптасқан. Нақ осы ... ... ... ... ... ... ... тіршілігін жалғастырып, этникалық бет-бейнесін, ұлттық абырой-намысын сақтап қалған. Қазақ халқының осы өзіндік ... ... ... ... ... ... өмір ... ұлы ойшылдар мен жыршы-жыраулардың, ағартушы-қоғам қайраткерлерінің шығармашылық  еңбектерінде көрініс алады. Егер, ... ... ... ... ... өмірдің, этикалық қасиеттердің көптеген мәселелеріне тоқталып, «мәртебелі мемлекеттің болуы, ондағы халықтың бақытты, алаңсыз өмір сүруі ел басшысына байланысты, ...жан-жақты білімі бар, ... ... ... ... жаны ... ... жаны жиренетін, жұртымен санаса білетін адам ел басқарса, ... ... ... хал жағдайы жақсы болып, көсегесі көгереді», деп ой түйіндесе, Жүсіп Баласағұн өзінің «Құтты ... ... ... ... ... түрлі дәрежедегі әлеуметтік топтардың, түрлі кәсіп иелерінің мінез-құлық нормаларының, қоғамда алатын орындарының қандай болуы керектігіне тоқталады. Қазақтың аузы дуалы жыршы-жыраулар мен ... ... ... ... ... Доспанбет, Жиембет, Марғасқа, Бұқар, Қазтуған, Ақтамберді, Шал жырау, Әнет және т.б.) елге ... ... ... болумен бірге, сол дәуірдегі халықтың ауыр тұрмыс жағдайын, ел мұңын, азаттық үшін болған ... ... ... ... ... мен ... ... шындығын өз жырларына қосады. Халықты өнегелі сөздерімен, жыр-толғауларымен ынтымағы жарасқан ел ... ... елі мен ... ... сақтауға шақырады. Қоғамдық өмір сахнасынан көкейкесті ойлар айтып, ел ұйытқысына айналады. Халық ... мен ... ... ... ... ... нәр ... ғұлама ағартушылар Ш.Уәлиханов, Ы.Атынсарин, А.Құнанбаев та өз еңбектерінде олардың идеяларын әрі ... ... ... ... ... өзі ... ауызекі шығармашылығы арқылы халықтың арман-тілегін, тұрмыс-қарекетін, көзқарасын, дүниетанымын баяндады, халық арасында ұмытылып бара жатқан ... ... ... ... ... өнер және т.б.) ... аударып, оны халықтың бала тәрбиесіндегі жетекші құралы деп қабылдады. Оның «Егер Гомердің поэтикалық аңыздаулары, Геродоттың естіп алып, жазып ... ... ... ... ... ие ... егер әрбір шала-пұла, қисынсыз аңыз-әңгімелердің өзінің негізінде оқиға мен шындық жатады десек, қазақтардың ұнамды және жүйелі аңыздауларында... ... мән ... ... ... ... өте-мөте қызықты және көңіл аударатын көптеген жақтары бар», - деген пікірінің ... ... ... ... деген сенімін көрсетеді. Оның бұл пікірі ағартушы шығармаларының арқауы ... десе ...  ... ... Ы.Алтынсариннің де шығармашылығы мен ағартушылық қызметінің қызыл өзегі болды. Ол өзінің ... ... ... ... ... ауызекі шығармашылығын (мақал-мәтелдер, ертегілер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, эпос және т.б.), ән-күйлерін, ұлттық ойындарды, салт-дәстүрлерді, қол ... кең ... ... ... ... ... сөз ... аса мән берді. Ата-бабалардың ежелден тіл, сөз, сөйлеу мәдениетіне ерекше көңіл бөлгенін ескерте отырып, балаларды осы ... ... ... ... үйретті, тұжырымды нақты, көркем, бейнелі сөйлеуге машықтандырды. Халық қайнарынан бастау алған ұлы А.Құнанбаев та тағылымды даналық ой-пікірлерді өзінің поэмалары мен қара ... ... ете ... ... ... ... ... ынтымақтастық, әділдік, гумандық және т.б.) халықтың өмірімен тығыз байланыстыра отырып, қоғамдық мәні ... ... ... этикаға, дінге, дүниетанымға деген көзқарасы тұрғысынан бағалады. Халық даналығы мен осындай сабақтастықта берілетін демократиялық ... ... ... ... ... ... ... да кең өріс алады. «Өнер алды – қызыл тіл» деп ұғынған қазақ азаматтары ана тілінің, сөз өнерінің рухани күш-қуатын таныту ... ... ауыз ... жүгінеді. Халық ішінде кең тараған өнер түрлерін сөз ете келе, ... ... ... «Өнердің ең алды – сөз өнері деп саналады. ...Қандай сәулетті сарайлар болсын, ... ... я ... ... ... қандай әдемі ән-күй болсын – сөзбен сөйлеп, сүгіреттеп көрсетуге, танытуға болады. Бұл өзге өнердің қолынан ... - деп ... ... табиғи ерекшелігін ғылыми тұрғыда негіздеп, жан-жақты түсінік береді. Сөз өнері мен тілдің сауаттылығы адамның психологиялық дамуымен, адам ... үш ... яки, ... ... көңілімен байланысты деп ой тұжырымдайды. Сөйтіп, кейінгі ... ... ... табиғи өзіндік ерекшелігін айқындап танытуды, аталы сөздің құдірет күшін ... ... ... ... осы ... ... екендігін санаға ұялатуды көздейді. Ал Мағжан Жұмабайұлы болса: «Тілсіз ұлт тілінен ... ұлт, ... ұлт ... ... ... емес, ондай ұлт құрымақ. Ұлтының ұлт болуы үшін ... шарт – тілі ... ... тілі кеми бастауы ұлттың құри бастағанын көрсетеді. Ұлтқа тілінен қымбат нәрсе ... ... Бір ... ... сол ұлттың жері, тарихы, тұрмысы, мінезі айнадай ашық көрініп тұрады», - деп ұлттық тілдің мән-мағынасын, құдыретін баса ... ... ... бәрі ұлы ... мен ... ... мен ... қайраткерлерінің халықтың дәстүрлі педагогикалық мәдениетін аса жоғары бағалағанын, оның мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... ... Біз зерттеу барысында сонымен бірге дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің теориялық негіздерін ашып ... ең ... ... ... түсініктеріне мән береміз. Ғалымдардың еңбектерінде «мәдениет», «дәстүрлі ... ... ... ... «дәстүрлі педагогикалық мәдениет» ұғымдарына берілген анықтамаларды жүйеге келтіріп, ... ... ... және ... ... ... ұғымымен өзара байланысына тоқталамыз. Мәдениеттану теориясының проблемасы саласындағы еңбектерге талдау жасау арқылы біз ... ... ... ... іргелі зерттеулердің қатарына жататынын анықтап, оны ұғымдық түсінігінің ерекшелігіне ... ... ... саласында пайдалануға болатынын айғақтаймыз. Дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің ... ... ... тәсілін орынды пайдалану мақсатында «мәдениет» ұғымның әртүрлі түсінігіне де назар аударамыз (философиялық, әлеуметтану, мәдениеттану, педагогикалық және т.б.). ... бұл ең ... ... ... барлық саласында, соның ішінде негізгі саласы болып табылатын материалдық және рухани өндіріс саласында мәдени шығармашылық әрекетінің жүзеге асырылуына байланысты. Осыған орай біз ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс заттары және т.б.) және рухани (тіл, дін, ауызекі поэтикалық, музыкалық шығармашылық, сәндік-қолданбалы өнері, халық білімі, салт-дәстүрлер, ойындар, ... және т.б.) ... ... ... ... бірге осы екі мәдениет бағытының аясында тәрбиені жүзеге асыруда аса мән беріле бермейтін моралдық-этикалық дәстүрлердің бар екенін ескере ... ... ... ... ... ... ұсынамыз. Сөйтіп өз зерттеуімізде дәстүрлі педагогикалық мәдениетті үш құрылымдық жүйе негізінен ... ... ... ... Материалдық мәдениет қоғам мәдениетінің негізі, іргетасы болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ең бір маңызды объективті факторы рөлін атқарады. Бүгінгі таңда материалдық мәдениет мазмұнында оның екі жағын ... ... ... атап ... ... ... негізгі құралдарын анықтауға мүмкіндік беретін заттық-өнімдік және техникалық-технологиялық.Қоғамның рухани мәдениеті әлеуметтанудың негізгі үш салада қарастыратын қоғамның рухани өмір деңгейінен ... ... 1) ... ... 2) рухани өндіріс; 3) рухани құндылықтардың қызмет атқаратын және дамитын ... ... ... ... ... дін, ғылым, қоғамдық сана, әлеуметтік-мәдени құндылықтар қарастырылады. Тәрбие қоғамның ... ... мен ... ... ... буын болып табылады. Педагогикалық мәдениеттің халықтың рухани және материалдық өмірінде ерекше орын алатындығы да осымен түсіндіріледі. Қоғамның ... және ... ... ... ... ... ... осы екеуінің арасындағы көпір қызметін атқарады.Әлеуметтік-нормативтік мәдениет өндірістік және қоғамдық саладағы тұрмыс әрекеттері барысындағы ... ... ... ... ... реттеп, бағыттап отырады. Ол құқық, мораль, этикет, дәстүрлері мен қарым-қатынас өлшем-ережелерін және т.б. бірлестіреді. Мәдениет әр ... ... жаңа ... ... ... ... ортаға, бір-біріне қатынасын, көзқарастары мен идеяларын дәстүрлі формада бейнелейді. Мәдениет қашанда өзіне уақытты бағындырады, ... ... ... және ... ... Жаңа ... ескіге әркез назар аудару, қашанда жаңа болып табылады. Ескіге назар аудару ескіні қайта жаңғырту, оны сақтау – бұл ... бас ... ... бұл ... ... шығу ... ... түсіну, өзін тарих аясында сезіну.Тарихи дәстүрлер тәрбиенің маңызды да, басты қозғаушы күші болып табылады, олар ... ... ... тікелей еліктеу арқылы меңгертіліп, аға ұрпақтың кейінгі ұрпаққа эмоционалды ... әсер етуі ... ... Басқаша айтқанда «этнос» өзінің шығу тегі арқылы ғана емес, «тәртібі» арқылы да анықталады және тәрбие жүйесі де ... өз ... ... ... ... ... бала бойында қоғам үшін пайдалы құндылықтар мен мотивтерді қалыптастырумен шектеліп қалмауы керек. Тарихи қалыптасқан ... ... ... еңбек, адамгершілік, эстетикалық, діни және т.б. қатынастарды жаңа ұрпаққа жеткізудің формасы. Олар халық ... ... ... ұлттық этикетте, түрлі бейнелерде және т.б. көрініс алады.Ұрпақтар сабақтастығы әр түрлі ... ... ... ... мәдениет атаулының басты компонентін құрайтын педагогикалық мәдениетті, соның ішінде жалпы адамзаттық мәдениетті жасайтын тәрбиемен қамтамасыздандырылады. Бұл, дәстүрлердің ... ... ... мен ... процесі болып табылады. Өйткені жаңа дәстүр ескінің негізінде, соны ... ... ... ... ... халықтың ұлттық өзіндік болмысы тарихи тұрғыда қалыптасқан. Тек толыққанды және ... ... ие ... ... мәдениет қана халықты жойылып кетуден сақтайды, өйткені дәстүрлі мәдениет ... ... ... ... ... ... дамудың негізгі мақсаты. Ол басқа халықтардың біздің ұлттық дүниетанымымызды, рухани-материалдық құндылықтарымызды түсінуіне мүмкіндік береді.Дәстүрлі тәрбие мәдениеті тәрбиеге ... ... ... да, ... ... ... да бәрін, тіпті тамыры тереңге бойлаған ассоциативті байланыстарды да қамтиды. Мұндай түсінік біздің пайымдаумызша, дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің тарихи шарттарын, оның ... ... ... ... ... ... береді.Бүгінгі таңда «дәстүрлі педагогикалық мәдениет», «этномәдениет» ұғымдарына берілген анықтамалар да кездеседі. Біз оларға ... ... бере ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениеті дегеніміз, ғасырлар бойы әлеуметтік-тарихи шарттардың және материалдық-рухани құндылықтардың ықпалымен қалыптасқан бірыңғай мақсаттылықпен ... ... ... ... эмпирикалық тәжірибе» деп өз анықтамамызды ұсынамыз.Дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің негізі ... ... ... саналады. Біз оны тәжірибеде сұрыпталып, тексерістен өткен және ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырған ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік, эстетикалық, этикалық құнды  көзқарастарының идеяларының, әдіс-тәсілдері мен амал-жолдарының, құралдарының жиынтығы ретінде қарастырамыз. Халық педагогикасы педагогикалық білімнің белгілі бір ... ... ... ... ... ... кезеңдерді көрсетеді және педагогика ғылымын дамытуда негіз болады.Дәстүрлі педагогикалық мәдениеттің өзіндік ерекшеліктері болып: табиғилық, табиғатқа сәйкестілік, сабақтастық, бұқаралық, тәрбиедегі ұжымдық ... ... ... адам – «Сегіз қырлы, бір сырлы» бейнесіне бағдарлау, әрекеттілік саналады. Табиғилық – ... ... ... ... ... оның ... ескеруді, орынсыз нәрсені міндеттемеуді көздесе, табиғатқа сәйкестілік, халыққа табиғаттың заңдылықтарын анықтап, ой-елегінен өткізуді, осы заңдылықтардың негізінде педагогикалық ықпалдың мақсаты ... ... ... ... қоғам аясында педагогикалық процестің тәрбиелік ықпалдың жалғастығын, күтпеген жағдайда туындаған мәселелерді тез қабылдай білуін және т.б. қарастырады. Дәстүрлі ... ... ... балалардың психикалық дамуын, олардың тәртібін, әлеуметтендіру тәсілін алдын-ала анықтаудағы тұрақты құбылыс деп түсіндіруге болады. Дәстүрлі педагогикалық мәдениетке тән ... ... ... ... көпшілік тәрбиелейді, соның ішінде ұжым (балалар, ересектер, отбасы, адамдар тобы) тәрбиелейді деген ... ... ... ... ... ... ... және тиімділігі ұрпақтан-ұрпаққа өзгермей беріліп отыратын тәрбие мақсаттарымен, міндеттерімен, әдістерімен айқындалады. ...... ... ... ... оңтайлы даярлау барысында көрініс алады.Дәстүрлі педагогикалық мәдениет жүйесін біртұтас процесс тұрғысында қарастыру ... ... ... ... ... ... маңызды факторларын айқындауға мүмкіндік береді: табиғат, сөз, еңбек, қарым-қатынас, тұрмыс, ... ... ... ортасы, халық педагогикасының құралдары және т.б.Қазақ халқының этникалық тәрбие жүйесінің мазмұны өте терең, әрі бай, ондағы әрбір тәрбие формалары мен ... ... ... ... дамуына ықпал етеді. Дәстүрлі тәрбие жүйесінің осы құрылымдық компоненттері тұлға бойында, ең алдымен адамгершілік-имандылық ... ... ... ... ... талғам, түсінігін, еңбекке деген сүйіспеншілігін, ақыл-ойын, ұлттық дүниетанымы мен өзіндік сана-сезімін, ұлттық рухын және т.б. тәрбиелеп, қалыптастыруға ... ... ... ... жан-жақты жетілген ұрпақ тұлғасын қалыптастыру мақсатында алдына түрлі тәрбие міндеттерін қоя отырып, оған табиғи байланыста, қоршаған ортаның ықпалымен ұйымдастырылған ... ... ... ... жетуге талпынады. «Атаның баласы болма, адамның баласы бол!» - деген қағиданы ... ала ... ... өмір ... ... бастаған баласына деген шексіз сүйіспеншілікке толы махабаттымен, балжандылығымен қатар, қатаң тәрбие талабын қоя бастайды. Бұл арадағы халық ... ... ... ... ... ... бол!», «Әдепті бол!» - деген талаптардың мәні, ең алдымен қоғамдық ... әдеп ... мен ... ... ... жете ... ... санасынан берік орын алған «тек», «тектілік» және адам жаны ... ... ... «ұят», «намыс», «абырой» түсініктерін бағалап, қастерлей білу және туған ел, жер, ата-ана, отбасы ... ... ... мен ... ... орындау барлық қазақ баласына (ұл, қызға) ортақ басты талап ... ... Бұны ... ... ... – көп ... ... – жан қинарсың», «Ата – асқар тау, ана – бауырындағы бұлақ бала – жағасындағы құрақ» - ... ... сөз ... де, ... ... ... көрініс тапқан «Әуелі анаңа, тағы да анаңа, тағы да ... ... соң ... ... ... ... ... сөздерінен де ең жоғары адамгершілік асыл қасиетті көруге болады. Бұдан қазақ ... бала ... ... ... – адам ... ... тәрбиелеу болғанын байқау қиын емес.Педагогикалық мәдениеттің негізгі көрсеткіші – сөйлеу мәдениеті деп ... ... ... аса мән ... ... ... биік ... қоя білген. «Сөздің көркі-мақал», «Мағынасыз сөз болмайды, мақалсыз ел болмайды», - деп айтылар ой-пікірдің әрі қысқа, әрі нұсқа ... ... «Сөз тас ... тас ... бас жарады», «Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле», «Жақсы байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер», - деп орынды сөйлеуге, сөздің қадірін ... ... ... ... жауапкершілікпен қарауға шақырған. Сөз адам санасының салмақтылығын анықтайтын, ақылы мен білімінің, дүниетанымының, мінез-құлқының, этикалық-эстетикалық ... ... ... деп ... дана ... жас ... ... жүргізуде сөз өнерін жетілдіруге, тіл мәдениетіне баулып, тәрбиелеуге аса назар аударған. «Аяғы жаман төрді былғар, аузы жаман елді былғар», ... бәрі – ... ... бәрі – ... және «Жақтырмаған жүре сөйлеседі. жарамсақтанған күле сөйлеседі», «Ми ... тіл ... ... ... – жүзі ... «Қарағым деген жылы сөз, тон болып тәнді жылытпаса да, жанды жылытады», - деп жастарды ескертуден жалықпаған. Баланы жақсы адам етіп ... ... ана ... ... ... ... бала ... ауылдың абыройы», - деген қағидалы ойды ұстанған ата-бабаларымыз бала тәрбиесі ең алдымен ата-анаға, қала берді бүкіл ауыл-аймаққа қатаң сын деп ... ... дана жоқ ... ... бала жоқ» деген оймен тәрбиеші тұлғасына жете мән берген. Мұндай тәрбиелік талаптар жүйесін халықтың өзіндік болмысына тән ... ... ... ... десе болады. Балаларға мінез-құлық ережелерін меңгертуде қазақ халқы тыйым сөздердің де ... ... ... ... ... ... ... «Үлкеннің сөзін бөлме», «Ғайбат сөз айтпа», «Бетіңді басып жылама», «Таңдайыңды қақпа», «Үйде ысқырма», «Кісіге ... ... ... ... және т.б.) ... мүмкіндігін барынша ұтымды пайдаланған. Солар арқылы ұлттық әдеп өлшемдерін ұстана білуге баулыған.Қазақ халқы өз тіршілігінің сан ғасырлық тарихында тәрбиенің ... тән ... ... ... Оған халық өмірінде ғасырдан-ғасырға жалғасын тауып жатқан халық тәрбиесі мазмұнынан ерекше орын алатын салт-дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды, көптеген тәрбие құралдарын, әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... ... саяси-мәдени, қоғамдық өмір сүруі барысында дене, ақыл-ой, еңбек, адамгершілік, имандылық тәрбиесі жөнінде өзіндік ерекшелікке ие ... ... ... ... ... дамуында жазу-сызу пайда болғанға дейін қазақтардың педагогикалық ой-тұжырымдары мен идеялары, бала тәрбиелеудегі тәжірибесі ұрпақтан-ұрпаққа күнделікті тәрбие тәжірибесінде және ... ... ... ... ... тауып отырды. Көркем тілге құрылған аңыз әңгімелер мен ән-жырлар, эпостар, халық ертегілері мен тілге орамды мақал-мәтелдер, жұмбақ, жаңылтпаштар және т.б. ... ... ең ... ... болды. Өн бойына халықтың бар даналығын жиған рухани мұралар, ғасырлар бойы халықтың педагогикалық тәжірибесінің сынынан ... ... ... ... ... ... ұғымдары мен пайымдауларын қазақ даласы мен отбасы тәрбиесінің заңы ретінде қабылдаған халық «Әдеп әліппесінің» жас ұрпаққа қоятын талаптарын (адамдық қасиеттерге ... ... ел мен ... ... ... деген сүйіспеншілікті, шынайы берілгендікті, қайраттылық пен қайсарлықты, ержүректілікті, еңбекке деген құрмет пен сүйіспеншілікті, мейірімділікті, қарапайымдылық пен қайырымдылықты, ... ... ... ... ... ... сөз қадірін түсінуге тәрбиелеу және т.б.) көпсөзділікке ұрынбай, қысқа да нұсқа мақал-мәтелдердің көмегімен-ақ («Ер жігіт ел үшін ... ел үшін ... ... ... ... ... «Ер ... қуғанның еңсесі биік», «Мінген атыңнан құласаң да, елдік салтыңнан құлама және т.б.) ... ... ... ... ... ... арттыруда қазақ халқы мынадай принциптерді негізге алған: тәрбиенің ... ... ... ... ... ... еңбекпен, өмірмен байланыстылығы, жас және дара ерекшелігін ескеру, жаңа міндеттерді орындауға психологиялық-адамгершілік ... ... ... тұтастылығы, кешенділігі, халықтылығы, тәрбиенің ұжымдық формада жүзеге асырылуы және т.б.Аталған принциптерді тиімді жүзеге асыруда халық бірқатар әдістердің жүйесін жасаған. Біз ... ... ... ... төрт ... бөліп қарастырамыз (сөзбен ықпал ету әдістері; моральдық ықпал ету әдістері; эмоционалды ықпал ету әдістері; ынталандыру әдістері) және әр ... ... ... ... ... ... ала ... сипаттама береміз. Мәселен, қазақтар жастар тәрбиесінде педагогикалық ықпал жасаудың ең көп тараған тәсілі-тұспалдап айтуға аса назар аударған, өйткені онда алмастай ... ... ... юмор ... ... Тұспал сөздер үлкенге де, балаға да айтылған және бейнелі ойдың дамуына жәрдемдескен. Тұспал сөздерін, әсіресе, үлкендер ойын-жыйындарда, ... ... ... ... жиі қолданған. «Ымды түсінбеген, дымды түсінбейді», «Таяқ ... сөз ... ... ... ... ... келінім сен тыңда», «Әшейін де ауыз жаппас, той дегенде өлең таппас» ... ... ... соны ... Бір ... ... сөз ... ренжіттіп алмау үшін қадап айтылмайды. Бұл тәсіл басқа халықтарда ... ... ... ... десе ... халық тәрбиесінде болмысқа мәдени танымдық көзқарасты, мәдени қарым-қатынасты қалыптастыру, жастар мен балаларды рухани-адамгершілік құндылық мәдениетіне тарту құралдары сан алуан. ... ... ... ... ... да ... эпостық жырлар, мақал-мәтелдер, аңыз-әңгімелер, дастандар, жаңылтпаштар және т.б.), ұлттық салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптары да, ... ... мен ... ... де, ... ... да соның жарқын айғағы болып табылады.Қазақ халқы уақыт талабына сай «жан-жақты жетілген адам» тұлғасын қалыптастырудағы дәстүрлі ... ... өз ... ... құра білді. Халық түсінігінде нағыз «жетілген адам», ... ... бір ... бұл өз бойына халықтың ең жоғары адами ... мен ең ... ... ... үлгілерін жинақтаған тұлға. Осындай идеалды қалыптастырып, дамытуда халық қоғамдық пікірге аса мән берген. Бұл ұғым қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесінде ... орын ... ... ... көрініс беруінің басты бір формасы болып табылған. Педагогикалық тұрғыда ол хабардарлық, ... ... ... ... ... ... деректердің адамдарға берілуін, таралуын, алмасуын қадағалаған. Мәселен, халық педагогикасында жергілікті ... ауыл ... ... ... ... да бір шешімдер отбасының барлық мүшелеріне ересектерден бастап, кіші балаларға дейін таратылып, беріліп отырған.Коммуникативтік функция адамдардың бір-бірімен ортақ тіл ... ... ... ... ... ... қырларын дамытуға ықпал етіп, іс-әрекетте өзгелермен ақылдасып отыруға және көпшілік пікірін қанағаттандыратын шешімдерді қабылдауға үйреткен. Реттеушілік функциясы болса ел ... ауыл ... ... ... сол ... ... орындалуын қадағалап, бақылап, бағдарлап отырған.Қазақ халқының түсінігінде жетілген адам тұлғасына тән ең басты ... бірі – ... ... ...... мен қоғамның ақыл-ой мәдениетінің жалпы көрсеткіші, ақылға негізделген адам ойының қағидалары, іскерлік, дағдысы деген оймен халық өз ұрпағының ақылды, саналы адам ... ... ... тәрбиесіне ерекше мән берген. Адамның өмірге деген даярлығы ақылдың дамуына байланысты деп түсінген. Тіпті аталарымыз, баласы ... ... ... ... бала бер, бала ... сана бер. Сана ... ала бер» деп ... екен. Халықтың бұл игі-тілегі халықтың ауызекі шығармашылығында да (ертегілер, эпостар және т.б.), ұлы ойшылдардың да шығармашылығында өзінің сабақтастығын ... ... Абай ... ... адам» ол – мейірім, әділет, шапағат, ар-ұят ұялаған жылы жүректі жан және бұл адам жылы ... ... ... нұрлы ақыл мен ыстық қайраттың иесі. Абайдың бұл адамы - ... ... ... ... ... Ақын өз идеалы болған осы «толық адамында» - жүректі ең жоғары сатыға қоя ... ... ақыл ... - деген тұжырымға келеді. Өзінің он бесінші ... ... кісі мен ... ... ... ... ... өз тыңдаушысына бірде: «Егерде есті кісілердің қатарында болғың келсе, күнінде бір мәрте, болмаса жұмасында бір, ең болмаса айында бір, өзіңнен өзің есеп ал» деп ... ... енді ... «Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселерден озады... Адамның адамшылығы – ... ... ... ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады» деп ой қорытындылайды. Сонымен бірге: Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста,Сонда ... ... ... ... күні жоқ ... сол ... ... білмек –деп ескертуді де ұмытпайды. Адам жаратылысын ерекшелеп танытатын «ерік», «сезім», «ақыл» қасиеттеріне де ерекше назар аударады. Ерік – қайраттың ісі, ...... ісі, ақыл – ... ісі деп ... ... Абай ... жетілген адам туралы түсінігін өзінің тұжырымдамасымен негіздейді.Ежелгі тамыры тереңге бойлаған этномәдениет құбылысы бүгінгі таңға ... ... ... ... ... ... тұрғысында этноәлеуметте адамгершілік тәрбиесі құралының бірі болып ерекше міндеттерді атқарып отыр.Ұлттық этикет қазақ халқының рухани-адамгершілік мәдениетінің негізі болып ... ... ... ... ... және ... ... сақтауынан этномәдени ортада қабылданған табиғатқа, еңбекке, адамның өз-өзіне, қоғамға, өзге адамдарға деген моральдық-қатынас жүйесін қаншалықты терең ... ... ... ... ... ... ... ретінде, адамның қоршаған болмысқа, адамдарға, өз-өзіне деген ерекше көзқарасы ретінде қабылдай отырып, одан адамгершілік тәрбиесінің әлеуетін көруге болады. Ұлттық ... ... ең ... ... этикалық дәстүрлердің сабақтастығын сақтайды.Қазақ халқы басқа халықтар секілді уақыт талабына сай ұл-қызына жан-жақты тәлім-тәрбие беруде, ең алдымен ұлттық әдепке ... ... ... ... ... мен дағдыларды, іс-әрекеттерді меңгертуге айрықша мән берген және ... ... ... ... ... ... мен ережелерді жүйелеп, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізе білген. Оған ... ... ... ... жасы ... үлкендерді сыйлауы, аман-саулық сұрау, дастархан әдебі мен жүріс-тұрыс, қарым-қатынас әдебі, сөз сөйлеу, киім киіс, ... ... білу ... және т.б. ... ... ... дәлел. Мәселен, қазақтар өздерінің қарым-қатынасында ересек адамдарға ешқашанда «сен» демей ... ... ... да ес білгеннен осы ізетке үйреткен. Бұны құрметтің, сыйластықтың, әдептіліктің ... ... сен ... кіші сені сыйлайды, кіші сені сыйласа, кісі сені сыйлайды», «Аға ... ... іні ... Апа ... ... ... әдепті», «Ата тұрып – ұл сөйлегеннен без, Ана тұрып – қыз сөйлегеннен без» деп ... ... ... жасы ... ... жасы егде ... ... құрмет пен көшеметтің, кішіге деген ізеттің алатын орны ерекше. Мысалы, ауыл ақсақалының ... алып ... ... ... ... ... ... атынан аулағырақ жерден түсіп, үйге қарай жаяу аяңдап келетін әдеп, ... жасы ... адам ... ... өз ... ... ... беруі, үйге келген үлкен-кішінің сырт киімін алып, төр ұсынып, көрпе жаюы, үлкен адамды атқа қолтығынан демеп отырғызуы, әңгімелесу барысында ... пен ... ... ... және т.б. әдеп ... күні ... дейін жасы кіші балалар мен жастарға үлгі-өнеге болып отыр.«Сәлем – сөздің атасы» деп ой түйіндеген ... ... ... ... тілі шыға бастағаннан-ақ үлкен-кішімен амандасып, сәлем берудің ұл мен қызға тән «әдебін», «талабын» бала санасына ... ете ... ... ... бере ... ... ... пен имандылықтың, инабаттылықтың бастауы деп түсінген. Мәселен, ер адамдар бір-бірімен қол алысып, жасы кіші адам «Ассалаумағалейкум» десе, ал жасы үлкен ер ... ... ... деп ... ... ... көптен бірін-бірі көрмеген адамдардың бір-бірімен төс қағыстырып, құшақтасып амандасу дәстүрі де бар. Ал қазақ ... мен ... өз ... ... ... иіп, ал жасы үлкендерге иіліп «саламатсыз ба?», «аман-есенсіз бе?» ... ... аман ба?» деп ізет ... ... Ал, дәстүрлі мәдениетте төрт түлікті өмірінің тірегі еткен қазақтар ең жақындарымен алдымен «Мал, жан аман ба?» деп ... ... ... бәрі ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениетке аса мән бергенін, оны балалар мен жастардың бойына ерте жастан ... ете ... оның ... мүмкіндіктерін жоғары бағалағанын дәлелдейді.Бүгінгі педагогикалық жоғары оқу орындарының стандарттарына, оқу жұмыс ... мен ... ... пәндердің оқу бағдарламаларына жасаған талдау қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің осы аталған мүмкіндіктерінің болашақ мұғалімдерге жеткілікті меңгертілмейтінін айғақтайды. Бүгінгі ... ... ... жеткіліксіздігінің басты бір себебі мектеп практикасының маңызды сұранысына мұғалімді даярлау процесі мен мазмұнының сәйкес келмеуінен десе ... ... ... ... мәдениет көп мәдениеттілік жағдайында нәтижелі педагогикалық әрекетті, балалармен іскерлік, тұлғалық деңгейде өзара әрекетті ұйымдастыруды қамтамасыздандыратын жалпы білім беретін ұлттық ... ... ... ... ... ... ... табылады.Мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениеті оның рухани әлеуетін, жалпы ... ... мен ... ... дәстүрлерін меңгерудегі деңгейін көрсетумен бірге тұлғаның кәсіби шығармашылықты әрекетінде өзін-өзі көрсетуінің амалы болуы керек. Рухани-адамгершілікті жетілген адам болу үшін ... ...  ең ... өз ... ... салт-дәстүрлері мен әдет, ғұрыптарын жетік білгені жөн. Бұл оған басқа ұлттың мәдениетін түсініп, бағалауға, әлемдік деңгейдегі мәдениетке араласуына ... ... ... ... мен ... балалармен педагогикалық өзара әрекетті тиімді ұйымдастыруда септігін тигізеді.    Біз осының бәрін ескере отырып болашақ мұғалімдердің ... ... ... ... мәдениетінен білімін жетілдіріп, іскерлік, дағдысын қалыптастыру мақсатында «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін жоғары білім беру жүйесінде пайдалану ... ... ... халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің мазмұнын оқу-тәрбие процесінде болашақ мұғалімдерге жүйелі бірізділікте меңгерту, олардың этнопедагогикалық мәдениеті саласынан білім, ... ... және оны ... ... ... тиімді пайдалануға көмектеседі.Зерттеу барысында біз педагогикалық құндылықтарға негізделген аксиологиялық тәсілді (көзқарас) пайдалану арқылы мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетінің мазмұнын ашып ... ... ... ... ... ... берілген әртүрлі көзқарастарды негізге ала отырып этнопедагогикалық мәдениеттің құндылықтарын анықтадық, бұл бізге ... ... ... сипатынан көрініс береді. Біз сонымен бірге мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетінде көрініс алатын мынадай компоненттерді негізге аламыз: эмоционалдық-мотивациялық, мазмұндық, бағалаушылық, іс-әрекеттік. Эмоционалдық-мотивациялық ... ... ... ... ... ... көзқарастағы, мінез-құлқындағы, тәртібіндегі, қызығушылығындағы, мотивіндегі және т.б.) ... ... ... ... ... ... қалыптасуына байланысты болады және болашақ мұғалімнің білім деңгейін көрсетеді, бағалаушылық компонент студенттің этнопедагогика ... ... оны ... өз ... талдап, бағалай білуін анықтайды, іс-әрекеттік компонент мұғалімнің іс-әрекетімен анықталады және оның білім ... ... ... ... пен ... ... жүзеге асырылуы болып табылады. Біз осы аталған компоненттерді негізге ала отырып анықтау және бақылау эксперименті барысындағы болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық ... ... ... ... ... ... ... жасадық (сурет 1) және өлшемдер мен көрсеткіштерді айқындап, деңгейлерін ... ... ... ... ... ... ... модель болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетінің алғашқы деңгейін зерттеп білуге және болашақ мұғалімдердің ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, әдістемелік, материалдық) мүмкіндік берді (сурет 2). Тәжірибелі-эксперимент жұмысы Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтында, Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем ... ... ... ... ... ... ... Семей педагогикалық институтында үш кезеңде (анықтау, қалыптастыру, бақылау) өткізілді. Экспериментке (050113 – Биология және 050119 – Шетел ... екі ... тілі ... студенттері) 285 студент қатысты, оның 145 – эксперимент тобында, 140 – бақылау ... ...  ... ... барысында төрт компонент бойынша (эмоционалдық-мотивациялық, мазмұндық, бағалаушылық, іс-әрекеттік) сұрыпталған анкеттік сұрақтар арқылы студенттердің ... ... ... ... мәдениеті саласынан білім, іскерлік деңгейі тексерілді. Сауалнама нәтижесі студенттердің бұл саладан білімінің төмен екендігін, ... ... ... сағаттардың шектеп берілуіне байланысты халық педагогикасының көптеген бағыттары қамтылмай қалатынын көрсетті. Этнопедагогика пәнінен сабақ ... ... да бұл ... ... сағат мөлшерінің аздығын (бар жоғы – 1 кредит (45 сағат)студенттердің көбінесе өздігімен дербес ... ... ... ...    мүмкіндігінше    қосымша    жасау   қажеттігін   айтты.   Біз    ... ... 1 – ... мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастырудың құрылымдық моделіКесте 1 – ... ... ... ... ... өлшемдері, көрсеткіштері және деңгейлеріКомпонент-теріӨлшемдеріКөрсеткіштеріДеңгейлері1. Эмоци -оналдық-мотивация-лықЭтнопедагогикаға қызығушылығының болуы- Этнопедагогиканың кәсіби-әрекетте қажеттілігін түсінуі;- этнопедагогиканы ... ... ... ... ... ... даярлықты қажетсінуі;- этнопедагогикадан үздіксіз өздігімен жетілуге талпынысы;- этнопедагогика арқылы шығармашылық әлеуетін дәріптеу сұранысыЖоғары: этнопедагогикаға ерекше    ... ...     ... ...    ... ... ... ізденіс   танытады; этнопедагогикадан білімі терең,  ұғымдық  аппаратты жетік     ... ... ... ... оқу-тәрбие процесінде   еркін пайдаланады; этнопедагогикалық ақпаратты  шығармашылық-пен пайдаланадыЖеткілікті:  ... ...  ... ...  ...  өздігімен  ізденеді; этнопедагогикадан  білімі бар,  ұғымдық  аппаратты түсінеді; этнопедагогикалық құбылыстарды, этнодәстүрлерді  іс-әрекетте қолданады,  ...  ... ... біледіОрта: этнопедагогикаға  ішінара қызығады, өздігімен жетілуге  талпынысы тұрақты  емес,  мұғалімнің бағдарлауы   бойынша ізденеді,  ...  ...  ... ...   ...  емес, этнопедагогикалық құбылыстарды, этнодәстүр-лерді,  педагогикалық ақпа-ратты  іс-әрекетте мұғалімнің  көмегімен қолданадыТөмен: этнопедагогикаға қызықпайды, қажетсінбейді, өздігімен  жетілуге ...  ...  ...  меңгермеген, оның  ұғымдық  аппаратын түсінбейді, этномәдени ...   ... онша  ... ... ...  ... ... іргелі білімінің болуы-  Халық педагогикасынан білімі;- этнопедагогиканы ... ... ... этнопедагогиканың ұғымдық аппараты туралы білімі;- этнопедагогиканың басқа ғылымдармен байланысы;- этнопедагогиканы пайдаланудың негізгі тәсілдерін білуі3. ...  ... ... қабылда-уы, бағалауы- Этнопедагогика материалдарын тұтас қабылдап, дәлелді бағалауы;- этнопедагогика мазмұнына талдау беруі;- этнопедагогиканы пайдалану-дағы өзінің іс-әрекетін бағалауы;- этнопедагогиканы пайдалану формаларына ... ... ... процесінде оқушы-ларды этнопедагогика материал-дарына бейімдеудегі мұғалім-дердің іс-әрекетіне баға беруі4. Іс-әрекет-                  ... ... ... ... білуі- Этнопедагогикалық құбылыс-тарды байқауы жүйелеуі, талдауы;- этнопедагогикадан меңгерген білім, іскерлігін практикада пайдалана білуі;- этнодәстүрлерді оқу-тәрбие процесінде ... ... ... ... қабылдай, өңдей білуі;- халық педагогикасының ауызша үлгілерін тақырып бойынша сұрыптай ... 2 – ... ... ... ... қалыптастырудың шарттарынәтижелері мен оқытушылардың ұсыныс-көзқарастарын ескере отырып ҚР ... ... ... ... білім беру стандарттарындағы (050113 – Биология және 050119 – ... ... екі ... тілі ... ... педагогикалық пәндер бойынша жасалған типтік бағдарламаларға қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық материалдарынан қосымша жасадық: Педагогика пәні бойынша – 1 ... – 3 ... 2 ... –  8 ... 3 ... – 2 тақырыпқа; Этнопедагогика пәні бойынша – 8 тақырыпқа. Бұл пәндердің 1–2 курстарда ғана меңгертілетіндігіне және ... ... ... ... біз 2–3 курс ... арнап «Қазақ этнопедагогикасы» және «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық ... атты ... курс ... ... ... 2). Мақсаты – болашақ мұғалімдерді қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің тарихи даму ... ... ... ... практикада қолдану іскерлігін меңгерту.Кесте 2 – «Қазақ халқының ... ... ... ... курс ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің тарихи қалыптасу кезеңдері және негізгі ерекшеліктері.21122.Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымның дәстүрлі педагогикалық мәдениеттегі көрінісі.11144.Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетіне ғұлама ойшылдар мен жыршы-жыраулардың, ағартушы-қоғам қайраткерлер-інің көзқарастары. 21145.Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық ... ... ... ... адам – қазақ халқының дәстүрлі мәдени тәрбиесінің идеалы.1127.Ұлттық этикет – қазақ ... ... ... ... көрсеткіші.11128 Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін жоғары білім беру жүйесінде пайдалану тұжырымдамасы және оны жүзеге асырудың бағыттары.112Барлығы:10 5 8 22 Осы ... ... ... ... ... ... мәдениетінен практикалық тәжірибесін дамыту мақсатында аудиториядан тыс іс-шараларды педпрактика барысында өткізуге байланысты әдістемелік нұсқаулар мен ... ... ... даярланды. Қосымшалар, элективті курстар, практикалық тапсырмалар оқу-тәрбие процесіне кезеңдеп ендірілді. ... ... ... мен элективті курстар болашақ мұғалімдерге қазақтың дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің заңдылықтарын, қағидаларын терең түсінуге, оларды ... ... ... ... білім, іскерлік, дағдыны кешенді түрде дамытуға мүмкіндік береді. Олардың мазмұны білім берудің мазмұнын сұрыптау принциптерінің тұжырымдамалық қағидаларына сәйкес және білім беру ... ... ... өлшемдерін тірек ете отырып жүйеленді. Оны стандартқа негізделген педагогикалық пәндер бойынша біздің ... ... ... ... ... Оқу материалдарын жоспарлауда (оқу жұмыс бағдарламасы, тақырыптық жоспар, силлабус, ОСӨЖ, СӨЖ тапсырмалары, реферат, курстық жұмыс ... және т.б.) оқу ... ... ... ... толықтығы, өзгермелілігі, тепе-теңдігі) мен иерархиялық құрылымдылығы ескерілді.Қалыптастыру экспериментінің бірінші кезеңінде (1 курс) студенттерге ... пәні ... ... ... ... ... педагогикалық мәдениеті материалдарымен толықтырыла отырып меңгертілді. Студенттердің білімі аралық кесінділер (бақылаулар) барысында төрт компонент бойынша ұйымдастырылған әртүрлі әдістемелер ... ... ... ... ... ... эссе ... схема, кесте құрау, фольклорлық ребус құру және т.б.) ... ... ... ... ... ... педагогикалық мәдениетіне қызығушылығы (эмоционалдық-мотивациялық компонент) «Мені этнопедагогика ... ма?» ... ... тексерілді. Мақсаты: студенттердің этнопедагогикаға қызығушылығын, оған деген көзқарасын анықтау болды.Жұмыс барысында ... ... ... сұрақтарына жауап беру ұсынылылады: 1.Этнопедагогика пәні қызықты ма? (Этнопедагогика сізді несімен қызықтырды, атап жазыңыз) 2.Этнопедагогика сіздің өміріңізге, кәсіби мамандығыңызға қажет пе? ... ... ... ... ... ... қиын ба? ... себебін атаңыз, түсіндіріңіз) және т.б. Жауаптардың мазмұнына жасаған талдау студенттердің этнопедагогикаға деген оқу-танымдық мотивінің, ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде (2 курс) «Педагогика», «Этнопедагогика» пәндері қосымшаларын және ... ... ... ... ... курсын меңгертуде студенттердің этникалық мәдениетін дамытуға, этникалық сана-сезімін қалыптастыруға аса мән берілді. Студенттер өздігімен дербес жұмыс барысында әже-аталары мен ата-аналарының ... ... руы, ... ... жеті ... ... шежіре құрып үйренді, отбасы тәрбиесіне бақылау жүргізу арқылы бала тұлғасының ... ... ... ... ... ықпал ететінін танып білді, мерзімді басылымдардағы материалдарды сұрыптау арқылы «Қазақстан халықтарының достығы», «Халықтар мәдениетінің бірлігі» тақырыптарына «дөңгелек стол» іс-шарасын өткізді, ... ... ... ... ... Нәтижесінде осының бәрі студенттердің этнопедагогикалық мәдениетін дамытудың тиімділігін көтерді, талдау бере білудегі іскерлік, ... ... ... ... ізденіске, өзімен бірге жүрген студенттердің мінез-құлқы мен ойлау қабілетіндегі ұлттық-психологиялық ерекшеліктерін танып-білуге ... ... ... ... саласынан тәжірибесінің молайып, толыққанын курстың соңында жүргізілген тест сұрақтарының нәтижесі де ... ... ... ... ... (3, 4 ... студенттерге элективті курсты меңгерту, арнайы семинарлар өткізу жалғасын тапты («Қазақ отбасының педагогикалық мәдениеті», «Қазақтардың ... ... ... ... ... ... ... (Қ.Ибраева), «Қазақ халқының эстетикалық мәдениеті» (С.Ұзақбаева). Курсты меңгеру ... ... ... ... ... ... ... материалдарды даярлады: мектеп, сынып мерекесін өткізудің бағдарламасын жазу, сценариін құру, пікірталас, дөңгелек стол, КТК тақырыптарын белгілеп, жоспар ... ... ... ... ... ... ойындарды жоспарлау, шешімін даярлау және т.б. Демек, бұл кезең де ... ... ... ... педагогикалық мәдениетінен алған теориялық және практикалық білім жүйесін кәсіби іс-әрекеттерде нәтижелі пайдалану ... ... ... ... барысында өткізілген іс-шаралар студенттердің қазақ халқының педагогикалық мәдениетін пайдаланудан практикалық іскерлік, дағдысын жақсы меңгеріп қана қоймай, ... ... ... ... көрсетті. Студенттердің (1–4 курс) этнопедагогикалық мәдениеті қалыптасуының динамикасы студенттердің арнайы жасалған жеке диагностикалық карталарына ендіріліп отырды. Картада сұрыпталған тапсырмалар, ... ... ... сабақтарда қарастырылған сұрақтарға талдау берілді, аралық кесінділердің, коллоквиумдардың, емтихандардың нәтижесі зерделенді, студенттердің шығармашылық іс-шараларға белсенді қатысулары ескерілді. ... ... ... кезеңдерінде әртүрлі аудиториядан тыс жұмыс формаларын өткізуде (пікірталас, СӨЖ, ауызша журнал («Қазақ дүниетанымы»), ойшылдар мінбесі, көңілді ұстаздар жарысы (КҰЖ), ұлттық ойын ... ... ... ... жарыс, олимпиада және т.б.) студенттер өздерінің теориялық білімі мен ... ... ... отырды. Бұл жұмыс формалары студенттердің кәсіби әрекетінің әр қырының ашылуына септігін тигізді. Мысалы, «Педагогика» пәні қосымшасы бойынша өткізілген ... ... ... мәдениет түрлері, функциялары», «Қазақ этикеті», «Дәстүрлі мәдениеттің тәрбиедегі көрінісі», «Жетілген адам – халық тәрбиесінің нәтижесі», соның ... ... мен ... ... ... ... ... жарысы (КҰЖ), студенттерге өздерінің теориялық білім, іскерлігін практикада көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... халқының моральдық-этикалық мәдениеті», «Қазақтардың дәстүрлі нормативтік талаптары», ... ... ... мәдениеті» тақырыптарына пікірталастар, диспуттар, ойшылдар мінбесін өткізу нәтижесінде студенттер өздерінің аналитикалық қорын ашып көрсетуге және ... ... ... ... туралы өзінің көзқарасын айтуға мүмкіндік алды. Тәжірибелі эксперимент ... ... ... ... ... ... ... саулнама негізінде болашақ мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру деңгейі анықталды. Болашақ мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру компоненттерінің даму деңгейлерінің көрсеткіштері мен ... ... ... ...  ... 3-те және ... 3-те көрініс алады.Кесте 3 – Болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру компоненттерінің даму деңгейлерінің көрсеткіштері (ЭТ – 145, БТ – 140) (%) ... 3 – ... ... этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыру деңгейлерінің қорытынды нәтижесі (%) Эксперименттің қорытынды нәтижесінен ... ... ... егер эксперимент басында бірде бір студент жоғары деңгейді көрсетпесе, эксперимент соңында ол   35%-ға жоғарылады; жеткілікті деңгейді 17,76 % ... ... 34,31% -ға ... орта ... ... басында  40,69% көрсетсе, эксперимент соңында  29,83%-ға азайды; ал төмен деңгейді басында  41,55% көрсетсе, ... бұл ... ... ... ... тобында айтарлықтай өзгеріс болған жоқ. Сонымен тәжірибелі-эксперимент жұмысы болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық ... ... ... моделінің, оның өлшемдері, көрсеткіштері мен деңгейлерінің дұрыстығын, біздің ұсынған әдістемеміздің тиімділігін дәлелдеді. ... ... ... ... ... ... дамуы жағдайында этникалық топтың өз-өзін сақтаудағы құралы бола ... ... ... ... ... ... ... тәрбие жүйесіне бейімдеу жоғары адамгершілік тұлғаны қалыптастыруда көмектеседі. 2. Ғылыми әдебиеттерге ... ... ... ... ... ... мәдениеті – ғасырлар бойы әлеуметтік-тарихи шарттардың және материалдық рухани құндылықтардың ықпалымен ... ... ... ... тәрбие жүйесіне негізделген эмпирикалық тәжірибе» деп анықтама беруімізге мүмкіндік ... 3. ... ... талдау, қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің қалыптасуы мен дамуын төрт кезеңге ... ... ... береді: бірінші кезең (VI–IХ ғғ.) – қазақ жеріндегі халықтардың, тайпалық бірлестіктердің дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің түрлі мәдениеттер тоғысындағы (сақтар, ғұндар, ... ... ... және ... ... және т.б) көне ... дәстүрлерінің ықпалында қалыптасуы; екінші кезең (Х–ХV ғ. бірінші жартысы) – қазақ жеріндегі халықтардың дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің көне ... ... мен ... ... ... ... негізделген ұлттық дүниетаным аясында дамуы; үшінші кезең (ХV екінші жартысы – ХІХ ғ.) – ... ... ... ... ... ... хандығы тұсында, Ресей, Батыс Еуропалық ойлардың ықпалында дамуы; төртінші кезең (ХІХ ғ. екінші жартысы – ХХІ ғ. ...... ... ... педагогикалық мәдениетінің Қазақстанның егеменді жағдайындағы білім беру жүйесі мен педагогика ғылымының өзара ... ... ... ... ... бір элементі ретінде қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесінің дамуы оның ... ... ... ... ойшылдар мен жыршы-жыраулардың, ағартушы-қоғам қайраткерлерінің демократиялық идеялары олардың қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетімен ... ... ... халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің мәнін, мазмұны мен ерекшеліктерін теориялық тұрғыда дәлелдеу оның болашақ ... ... ... беру мен ... ... ... потенциалды мүмкіндіктерін ашып көрсетуге септігін  тигізеді. 7.	Халық педагогикасының ... ... ... талабына сай «жан-жақты жетілген адам» тұлғасын қалыптастырудағы дәстүрлі тәрбие тәжірибесінде өз идеалын, яғни, «Сегіз қырлы бір сырлы» ... ... құра ... деп ... ... тигізеді. 8.	Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... қоғамға, өзге адамдарға деген моральдық қатынас жүйесін қаншалықты терең меңгергенін көрсетеді.  9.	Тұжырымдама болашақ мұғалімдерді қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... мектептің оқу-тәрбие процесінде шығармашылықпен пайдаланудағы білім, іскерлік пен дағды жүйесін меңгеру ... және ... ...  ... ... ... мәдениетін қалыптастыру моделі мақсатты даярлық элементтерін, мазмұнды, компоненттерді, өлшемдер мен ... және ... ... Педагогикалық шарттар (мазмұндық, ұйымдастырушылық, әдістемелік, материалдық) болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастыруды қамтамасыздандырады. 11.		Тұжырымдаманы жүзеге ... ... ... және ... ... оқу бағдарламаларына жасалған қосымшалар мен «Қазақ этнопедагогикасы», «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті» атты элективті курстар, оқу-әдістемелік құралдар болашақ мектеп ... ... ... дәстүрлі педагогикалық мәдениеті саласынан теориялық білім қорын кеңейтіп, практикалық-әдістемелік іскерліктерін қалыптастырады. 12.	Болашақ мұғалімдердің ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеге негізделеді және олардың кәсіби біліктілігін қалыптастыруға бағытталады.13.	Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін пайдалану перспективасы тұжырымдаманы жоғары оқу ... ... ... ... ... мен оқу ... жасауды көздейді. Жүргізілген зерттеулер бойынша мынадай ұсыныстар жасауға болады: 1. Ұсынылып отырған тұжырымдаманы және соның негізінде жасалған оқу ... мен ... ... ... мен білім беру ісін ұлттық педагогикамен сабақтастықта шешу мақсатында негізге алған жөн. 2. Қазақ ... ... ... мәдениетінің мазмұнын болашақ мұғалімдерді кәсіби даярлайтын жоғары педагогикалық оқу ... ... ... ... оқу ... мазмұнына енгізу қажет. 3.	Болашақ мұғалімдерге арнап жасалған элективті курс бағдарламаларын жоғары оқу орындарында (сабақта, практикада, сабақтан тыс) студенттердің ұлттық ... мен ... ... қалыптастыру мақсатында пайдалану қажет. 4.	Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетін пайдалану перспективасы мен оны жүзеге асырудың шарттарын мектеп және ... оқу ... ... ... беру ... ... ... міндеттерді жүзеге асыру барысында негізге алуы шарт. Зерттеу проблемасы күрделі де көпсалалы проблеманы толығымен шешуді мақсат тұтпайды. Оның шешімі қазақ ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбиесінде пайдаланудан; жоғары оқу орны студенттерінің этнопедагогикалық мәдениетін қалыптастырудан көрінеді.Диссертация мазмұны мынадай басылымдарда жарияландыОқу, оқу-әдістемелік құралдарҚазақ ... ... ... пәндерді оқытуда пайдалану. Әдістемелік құрал. – Алматы: Абай ат. АМУ, 2001. – 46 ... ...... қайнары. Оқытушылар мен студенттерге арналған оқу құралы. – Алматы: Ғылым, 2002. – 177 б. ... ... және ... ... ... ... студенттері үшін). Оқытушылар мен студенттерге арналған әдістемелік құрал. – Ақтөбе: Қ.Жұбанов ат. АМУ Редакциялық баспа бөлімі, 2003. (Қ.С.Алдамжармен авторлық бірлестікте)  – 28 б. ... ... және ... ... ... әдістемелік ұсынымдар. Әдістемелік нұсқау құралы. – Ақтөбе: Қ.Жұбанов ат. АМУ Редакциялық баспа бөлімі, 2003. (А.А.Калюжныймен авторлық бірлестікте) – 46 б. ... ... и ... ... к семинарским и практическим занятиям. Методические указания. – ... ... АГУ им. ... 2003. (в соавторстве с А.А.Калюжным) – 46 ст. Этнопедагогика: семинар және практикалық жұмыстар. Әдістемелік ұсынымдар. ЖОО-ның педагогикалық ... ... ... ... ... ...... Ақт.МПИ-ның редакциялық-баспа бөлімі, 2006. (Қ.С.Алдамжармен авторлық бірлестікте)  – 64 б.Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің ... ...... Әрекет-Принт, 2010. – 237 б. Педагогика және Этнопедагогика бойынша тест тапсырмаларының жинағы. ... ... ... – Ақтөбе, 2010. – 78 б.Ғылыми-әдістемелік мақалалар мен тезистер9 Бабалар сөзі – тәлім-тәрбие көзі. Этнопедагогика және білім жүйесіндегі дарынды ... ... ... ... конференция. – Алматы, 2000. – Б. 143-147.10 Қазақ этнопедагогикасы материалдарын оқу үрдісіне ендірудің ... //Ұлт ...... 2001. № 1. – Б. 26-29.  11 ... ... ... қазақ этнопедагогикасы материалдарын пайдалану арқылы болашақ мамандардың кәсіптік даярлығын арттыру //Психолого – педагогическая диагностика деятельности учителя в ... ... ... технология, эксперимент, практика. Международная научно-практическая электронная конференция. – Актобе, 2001. (А.А.Айпеисовамен авторлық бірлестікте) – С. 7-11.12 ... ... беру ... ... ... ... арттыру //Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл: өткеніміз, бүгініміз және ... ... ... – практикалық конференция. – Ақтөбе, 2001. – Б. 372-376.13 Студенттердің кәсіптік даярлығын жетілдірудегі қазақ этнопедагогикасының ролі ... ... ... мен ІІ – ... ... ... – Алматы, 2002. –Б. 236-239.14 Дәстүрлі қазақтың педагогикалық мәдениетіндегі дене тәрбиесінің құралы – ұлттық ... алар орны ... ... мен ... ... ... Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. –Ақтөбе, 2004. – Б. 60-61. 15 ... ... ... ... – болашақ мұғалім тұлғасын қалыптастыру негізі //Инновациялық педагогикалық технологиялар: қолдану және дамыту перспективалары. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. – ... 2005. – Б. 60-61.16 ... ... ... ... мұрасы негізінде студенттердің кәсіптік даярлығын арттыру //Абай әлемі: рухани мұра мәселелері және қазіргі кезең. ... ...... ... – Ақтөбе, 2005. – Б. 219 – 221.17 Жаңа тұрпатты педагог тұлғасын қалыптастырудағы этномәдени ... рөлі ... оқу ... оқытудың инновациялық технологиялары мен интерактивтік әдістері. Республикалық ғылыми-практикалық ...... 2006. – Б. 41-43. 18 ... ... этномәдениеті – патриоттық тәрбие беру негізі //Білім. – Алматы, 2006. № 4 (Жетпісбаймен авторлық бірлестікте) – Б. 38-39.19 ... оқу ... ... ... ... студенттерге білім мен тәрбие беру мәселелері //12 жылдық білім беру жүйесі және жаңа ... ... ... ... конференция. – Ақтөбе, 2006. – Б. 27-28. 20 Мұхтар Арын ... ... ... ... ның ...... 2006. № 2 (3). – Б. 37-40. 21 ... ұстаздар даярлығындағы кәсіби мәдениетті қалыптастырудың маңызы туралы //12 жылдық білім беру жүйесі және жаңа педагогикалық ... ... ... ...... 2006. ... ... бірлестікте) – Б. 166-168.22 Қазақ халық тағылымындағы ... ... ... ... ат. ... Хабаршы. «Педагогикалық ғылымдар» сериясы. – Алматы, 2006. № 3 (19). – Б. 82-88. 23 ... ... ... мәні ... ... ...... 2006. № 4/2. – Б. 67-70. 24 Халықтық ... ...... ... ... ... жоғары мектебі. – Алматы, 2007. № 1. – Б. 57-61. 25 Этномәдениет – жаңа тұрпатты педагог тұлғасын қалыптастырудың негізі ... ... ... ... ... мен ... Халықаралық ғылыми – практикалық конференция. – Ақтөбе, 2007. – Б. 38-42. 26 ... ... ... ... «ар» ұғымдарының қолданылу мәні //Ізденіс. – Алматы, 2007. № 1 (2). – Б. 192-195. 27 Діннің ... мәні ... ...... 2007. № 3. – Б. 63-66. 28 Жаңа әлемдегі жеке тұлға қалыптасуындағы этномәдениеттің алатын орны //Өзгермелі ... ... ... ... жаңа парадигмасы. Халықаралық форум. – Астана, 2007. – Б. 175-178. 29 ХХ ғасырдың бас ... ... ... ... ... //ХХ ... басындағы Еуразия кеңістігіндегі қоғамдық саяси партиялар мен қозғалыстар: алғышарттары, сипаты мен ... ... ... ... ... – Ақтөбе, 2007. – Б. 308-312. 30 Қазақ жыршы-жыраулары ... ... мәні ... ... ... білім беруді реформалау: тарихы, тәжірибесі және болашағы. ... ... ... Х.Досмұхамедов ат.Атырау МУ. – Атырау, 2007. (С.А.Ұзақбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 278-282. 31 Ұлы ... ... ... ... ... ... //Ұлт ... – Алматы, 2007. №3. (Ш.С.Отарбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 5-11. 32 Жеке ... ... ... ... ... ... ... орны. Адам әлемі және әлемдегі адам: Өзін-өзі тану теориясы мен практикасы //Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдарының ...... 2007. – Б. 63-66. 33 ... ... ... ... ... мәні мен маңызы туралы //Абай ат.ҚазҰПУ. Хабаршы. «Педагогика ғылымдары» сериясы. – Алматы, 2009. № 2 (22). – Б. ... ... ... ... ... ... мәдениеттің көрінісі //Білім беру жүйесіндегі Этнопедагогика. – Алматы, 2009/04 (28). – Б. 56-59. 35 Қазақстан жоғары мектебіндегі бүгінгі этнопедагогикалық ... ... ... ... //ТМД елдеріндегі түркітілдес халықтардың этнопедагогикасы мен этнопсихологиясы: қазіргі жағдайы, проблемалары мен перспективалары. ІV халықаралық ... ... мен IX ... ... ... Әл-Фараби ат. ҚазҰУ. – Алматы, 2009. – Б. 99-101. 36 Отбасын құрудағы ... ... ... мәні ... ...... 2009. № 4 (2). – Б. 201-206. 37 Болашақ ұстаздарға сапалы этнопедагогикалық білім берудегі өзекті мәселелер ... хан ат. ... ... ... ... сериясы). – Алматы, 2009. № 2 (21). – Б. 46-52. 38 Патриоттық тәрбиені жүзеге асырудағы дәстүрлі педагогикалық ... ... ... кезеңде студент жастар бойында қазақстандық патриотизмді қалыптастырудың әдіснамалық және психологиялық-педагогикалық мәселелері. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. Ақт.МПИ. – ... 2009. – Б. 42-45. 39 ... ...... ... этномәдени мұралар негізінде кәсіби даярлаудың басты шарты //Үздіксіз педагогикалық практика: дәстүрлер мен инновациялар. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. Ақт.МПИ. – Ақтөбе, 2009. – Б. 117-122. 40 Роль ... ... ... ... в воспитании подрастающего поколения //Международный научный Альманах. – Галле-Москва-Минск-Бишкек-Актобе, 2009. Выпуск 3. – С. 23-27. 41 Қазақ халқының дәстүрлі тәрбие ... ... ... ғылыми-практикалық конференция. – Ақтөбе, 2009. (С.А.Ұзақбаевамен авторлық бірлестікте) – Б. 252-256. ... ... как ... ... ... ... ... учителя //Известия вузов. Общественная академия наук Кыргызской Республики. – Бишкек, 2009, № 8. – С. 212-214. ... ... ... ... ... педагогиканың рөлі //Білім – Образование. – Алматы, 2010. № 2 (50). ... ... ... – Б. ... ... и ... ... в казахской народной педагогике //Вестник Кыргызского государственного университета имени И.Арабаева. Серия: педагогика и ...... 2010, №1. – С. 60-65. 45 О ... педагогической культуре казахского народа. //Международный научный Альманах. Галле-Москва-Минск-Бишкек-Актобе, 2010. Выпуск 5. (в ... с ... – С. ... ... как ... в ... ... воспитания казахов //Социально-педагогическое взаимодействие: проблемы, перспективы, реалии. Материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием. – ... 2010. – ... 47 ... ... ... ... в казахской народной педагогике //Опосредованное воспитание. Материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием. – Санкт-Петербург, 2010. – С. 78-84.48 About the «iman» ... in the Kazakh people pedagogy ... и ... технологии. Республиканский научно-теоретический журнал. – Бишкек, 2010, № 3. – С. 262-263. 49 ... ... беру ... ... дәстүрлі мәдениет //Қазіргі заманғы маңызды мәселелер. Халықаралық ғылыми журнал. «Педагогика» сериясы. – Қарағанды, 2010. (К.Төребаевамен ... ... – Б. 5-11.      ... Гульшат Рахметжановна Традиционная педагогическая культура казахского народа(История. Теория. Практика)13.00.01 – Общая педагогика, ... ... и ... ... ... ... В современных условиях традиционная педагогика казахского народа представляет собой огромный интерес как его историко-культурный опыт и духовное сокровище. Ибо ...  ... мира ... ... ... на ... изучения традиционной педагогической культуры. В связи с этим особое значение приобретает образование, призванное творчески ... ... ... педагогической культуры общества, которое способствует повышению этнопедагогической культуры учителя, решающей ряд задач воспитания личности. Анализ научно-педагогической ... ... ... ... ... в вузе и ... опыт самого автора позволяет говорить о недостаточном исследовании проблемы формирования этнопедагогической культуры будущих учителей в теории и практике. ... на ... ... ... этнопедагогики в педагогической деятельности, нет единой системы подготовки в данной ... В ... ... образования этнопедагогика включена как обязательный предмет в состав лишь ... ... ... и ... ... обучения, 050103-Педагогика и психология, 050119-Иностранный язык: два иностранных языка, ... ... Все это еще раз ... в ... и необходимости исследуемой проблемы. Объект исследования – традиционная культура казахского народа. Предмет исследования: ... ... и ... ... ... культуры казахского народа.Цель исследования – раскрытие процесса становления и развития традиционной педагогической культуры казахского ... ... её ... ... и определение путей их использования в системе современного высшего педагогического образования. Задача ... 1. ... ... ... ... ... и развитию периодов традиционной педагогической культуры казахского народа.2. ... ... ... ... ... ... казахского народа как одного из важных элементов ... ... ... Показать преемственность традиционной педагогической культуры казахского народа и ... идей ... ... просветителей и общественных деятелей. 4. Теоретически обосновать сущность, содержание и особенности традиционной педагогической культуры казахского ... 5. ... ... ... традиционной педагогической культуры казахского народа в системе высшего педагогического образования. 6. Разработать модель формирования ... ... ... учителей и выявить педагогические условия. 7. Разработать методику формирования этнопедагогической культуры будущих учителей и экспериментальным путем проверить ее ... ... ... и ... значимость исследования: 1. Определены социально-исторические условия, способствующие ... и ... ... ... ... культуры.2. Охарактеризована история развития традиционной системы воспитания казахского народа как одного из важных элементов традиционной педагогической ... 3. ... ... ... ... культуры казахского народа и демократических идей мыслителей, просветителей и общественных деятелей.4. Теоретически обоснованы сущность, содержание и ... ... ... ... ... народа. 5. Разработана концепция использования традиционной педагогической культуры ... ... в ... ... ... ... ... модель формирования этнопедагогической культуры будущих учителей и выявлены педагогические условия, способствующие ее реализации. 7. Разработана ... ... ... ... будущих учителей и экспериментальным путем доказана ее эффективность.  Практическая значимость ... ... - ... ... традиционной педагогической культуры казахского народа в системе высшего педагогического образования; - учебно-методический комплекс по использованию традиционной ... ... ... ... ... к ... ... по педагогическим дисциплинам; программы элективных курсов «Қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... ... ... ... учебное пособие «Халық тағылымы – тәрбие қайнары», монография «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің ... ... ... ... және ... ... тест тапсырмаларының жинағы», «Этнопедагогика: семинар және практикалық жұмыстар»). Результаты ... ... быть ... в ... и ... ... ... учебных заведениях, в общеобразовательных школах, в институтах ... ... ... ... ... на защиту: 1. Традиционная педагогическая культура казахского народа – это ... ... ... на целостной целесообразной национальной системе воспитания, которая ... ... под ... ... ... и ... ценностей. Её становление и развитие можно охарактеризовать четырьмя периодами: - первый период (VI–IX вв.) становление традиционной ... ... ... ... ... проживавших на территории Казахстана,  под воздействием древних тюркских традиций на стыке разных культур (саки, гунны, канлы, ... и ... ... и др.); - ... ... (X–первая половина XV в.) развитие традиционной  педагогической культуры народов, населявших территорию Казахстана, в ... ... ... ... на ... ... и господствующей исламской религии; - третий период (вторая половина XV в. – ХIX в.) ... ... ... ... в ... казахского ханства под воздействием русской и западноевропейской мысли; - ... ... ... ... ХIX в. – начало ХХI в.) развитие традиционной педагогической культуры казахского народа в ... ... ... во ... с ... ... и ... наукой. 2. История развития традиционной системы воспитания казахского народа как одного из ... ... ... ... ... свидетельствует об ее многовековых корнях. 3. Демократические идеи выдающихся мыслителей, просветителей и общественных деятелей ... об их ... с ... ... ... ... народа. 4. Теоретическое обоснование сущности, содержания, особенностей традиционной педагогической культуры ... ... ... ... об ее потенциальных возможностях в совершенствовании современного образовательного и воспитательного ... 5. ... ... на ... и ... ... будущими учителями системой знаний, умений и навыков творческого использования опыта традиционной педагогической ... ... ... в ... ... процессе общеобразовательной школы. 6. Модель формирования этнопедагогической культуры будущих учителей ... ... ... виды ... элементы готовности, содержание,  компоненты, критерии, показатели, уровни. Педагогические условия (содержательные, организационные, методические, ... ... ... ... ... ... учителей.7. Методика формирования этнопедагогической культуры будущих учителей основывается на опыте, доказанном в ходе ... и ... на ... их ... умений.  Научные результаты исследования: 1. Определены социально-исторические условия, способствующие становлению и развитию традиционной ... ... ... ... 2. ... ... становления традиционной культуры казахского народа как воспитательного пространства. 3. Охарактеризована традиционная педагогическая культура как фактор формирования ... ... ... ... 4. Дана сущностная характеристика традиционной педагогической культуры казахского народа. 5. Охарактеризована традиционная педагогическая культура казахского народа в содержании народного ... 6. ... ... и ... этноэтикета как духовно-нравственной культуры казахского народа. 7. Раскрыты взгляды мыслителей и жырши-жырау на традиционную педагогическую культуру казахского ... 8. ... ... ... ... и ... идей ... просветителей и общественных деятелей.9. Разработана концепция использования традиционной педагогической культуры казахского народа в системе высшего образования. 10. Разработана ... ... ... ... ... и ... педагогические условия формирования этнопедагогической культуры будущих учителей. 11. Разработан ... ... по ... ... ... культуры казахского народа. Проведенное исследование не претендует на раскрытие ... и ... ... Решение её видится в использовании традиционной педагогической культуры казахского народа в духовно-нравственном воспитании студентов; в формировании ... ... ... вуза и т. д.THE RESUMEBakhtiyarova Gulshat RakhmetzhanovnaTraditional pedagogical culture of Kazakh people(History. The theory. Practice)13.00.01 - General ... history of ... and ... ... Urgency of ... In present conditions the traditional pedagogics of the Kazakh ethnos represents the great interest for people as ... and cultural ... and ... ... ... into a private world of people is possible only on the basis of studying ... pedagogical culture. In this connection special value gets the education called creatively to broadcast the value of traditional ... culture of a society that promotes ... of ... culture of the teacher, deciding a series of problems of the ... education. The analysis of the scientific and pedagogical literature, conditions of professional preparations of teachers in high school and ... ... of the author allows ... that the problem of formation of ethnopedagogical culture of the future teachers is not ... enough in theory and in ... Till now there is no system of united ... ... in this sphere though the wide ... of ... using in in the ... activity. As In new standards of education ethnopedagogics is include as the required subject only for four ... ... and ... of elementary education, 050103- Pedagogics and psychology, 050119-Foreign language: two foreign ... ... ... All of this convinces us once more of the actuality and necessity of investigating problem. Object of research - ... ... culture of Kazakh people. Subject of ... process of becoming and ... of ... pedagogical culture of Kazakh people.The purpose of research - disclosing of process of becoming and ... of ... ... culture of Kazakh people and a ... of its ... basis and ... of a way of their use in system of modern supreme ... education. The research problem: 1. To determine the sociohistorical ... ... becoming and ... of the periods of ... ... culture of Kazakh ... To characterize history of development of a traditional educational system of Kazakh people as one of the ... elements of ... ... ... To show continuity of traditional pedagogical culture of Kazakh people and democratic ideas of ... ... ... and public figures. 4. To prove ... essence, the contents and features of ... pedagogical culture of Kazakh people. 5. To develop the concept of use of ... ... culture of Kazakh people in system of the supreme ... ... 6. To develop model of formation of ethnopedagogical culture of the future teachers and to reveal ... ... 7. To develop a ... of ... of ethnopedagogical culture of the future teachers and ... check up its ... ... novelty and the theoretical importance of research: 1. The sociohistorical conditions promoting becoming and development of the periods of ... ... culture are ... The history of ... of a traditional educational system of Kazakh people as one of the ... elements of ... ... culture is ... 3. The continuity of traditional pedagogical culture of Kazakh people and democratic ideas of thinkers, educators and public figures is shown.4. The essence, the contents and features of ... ... culture of Kazakh people are ... proved. 5. The concept of use of ... ... culture of Kazakh people in system of the supreme pedagogical education is ... The model of ... of ... culture of the future teachers is ... and pedagogical conditions, its promoting realizations are revealed. 7. The technique of formation of ethnopedagogical culture of the future teachers is ... and ... its ... is proved.  The ... ... of ... Are developed: - the Concept of use of traditional pedagogical culture of Kazakh people in system of the supreme ... ... - a ... complex on use of ... ... culture of Kazakh people ... to typical programs on ... disciplines; programs of elective courses «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті», «Қазақ этнопедагогикасы»; learning-methodical ... the manual ... ... – тәрбие қайнары», the monography «Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениетінің ... ... ... «Педагогика және Этнопедагогика бойынша тест тапсырмаларының жинағы», «Этнопедагогика: семинар және практикалық жұмыстар»). Results of research can be used in the supreme and average special ... ... ... in ... schools, in ... of ... of professional skill. Substantive provisions, выносимые on protection: 1. The traditional pedagogical culture of Kazakh people is the ... ... based on a complete ... national ... system which has ... centuries under influence of sociohistorical conditions and cultural wealth-moral. Its becoming and ... can be ... four periods: - the first period (VI-IX ... becoming of traditional pedagogical culture of people, the breeding unions lived in territory of ... under ... of ancient Turkic ... on a joint of ... cultures (Saks, Hunnus, Kanls, Turkic and Turgesh ... etc.); - the second period (X century - first half XV century) ... of traditional pedagogical culture of people occupied territory of Kazakhstan, in sphere of national cognition of the world, based on Old Turkic culture and ... Islamic ... - the third period (second half XV century - XIX century) ... of ... ... culture during Kazakh khanate under ... of Russian and ... idea; - the fourth period (second half XIX century - the beginning of XXI century) ... of ... ... culture of Kazakh people in ... of ... ... in interaction with educational system and a pedagogical science. 2. The history of ... of a ... ... system of Kazakh people as one of the ... elements of traditional pedagogical culture testifies to its centuries-old roots. 3. Democratic ideas of outstanding thinkers, ... and public figures testify to their ... with ... ... culture of Kazakh people. 4. The ... ... of essence, the contents, features of traditional pedagogical culture of Kazakh people allows to speak about its ... ... in ... of modern educational and educational process. 5. The concept focuss on process and result of ... by the future teachers system of ... skills of creative use of ... of ... ... culture of Kazakh people in ... process of a comprehensive school. 6. The model of formation of ethnopedagogical culture of the future teachers ... the purpose, kinds of ... elements of ... the ... ... ... parameters, levels. Pedagogical conditions (substantial, organizational, methodical, material) provide formation of ethnopedagogical culture of the future ... The ... of ... of ethnopedagogical culture of the future teachers is based on the experience proved during experiment and focuss on formation of their ... skills.  ... results of ... 1. The ... conditions promoting becoming and development of traditional pedagogical culture of Kazakh people are certain. 2. The periods of becoming of ... culture of Kazakh people as ... space are opened. 3. The ... ... culture as the factor of ... of national ... of Kazakh people is ... 4. The intrinsic characteristic of traditional pedagogical culture of Kazakh people is given. 5. The traditional pedagogical culture of Kazakh people in the contents of national ... is ... 6. Are opened the contents and features of ... as ... culture of Kazakh people. 7. Sights of thinkers and ... on ... ... culture of Kazakh people are opened. 8. The continuity of ... ... and ... ideas of ... ... and public figures is ... The concept of use of ... pedagogical culture of Kazakh people in system of higher education is ... 10. The model is ... ... ... levels are certain and pedagogical conditions of formation of ethnopedagogical culture of the future teachers are ... 11. The ... complex on use of ... pedagogical culture of Kazakh people is developed. Carried out research does not apply for ... of a complex and ... problem. Its decision sees in use of ... pedagogical culture of Kazakh people in spiritually-moral education of students; in formation of ethnopedagogical culture of students of high school, ... ... ж. қол ... ... 60×84 1/6. ... қағаз. Әріп түрі «Таймс». Офсеттік басылыс. Шартты баспа табағы 2,5. Таралымы 100 дана. Тапсырыс № 553А. ... ... ... ... ... қаласы, Университет қалашығыPAGE  38этнопедагогикалық құбылыстарды практикада пайдалана білуіНәтижесінде: болашақ мұғалімнің ... ... ... ... ... ... қалыптасу деңгейлеріэтнопедагогика бойынша ақпарат алуға, өңдеуге, пайдалануға қабілетіэтнопедагогиканы пайдаланудағы өз әрекетіне баға беруіэтнопедагогикадан білімін ... ... ... ... мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетінің қалыптасу көрсеткіштеріэтнопедагогика әлеуетін қабылдауы, бағалауы этнопедагогикадан іргелі білімнің болуыэтнопедагогикаға қызығушылығы-ның болуыБолашақ ... ... ... қалыптасу өлшемдеріМазмұндықБағалаушылықІс-әрекеттікЭмоционалдық мотивациялық Болашақ мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетінің қалыптасу компоненттеріШарттарыҚұралдарыӘдістеріФормаларыҚағидаларыПринциптеріҚазақ халқының  дәстүрлі педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің кәсіби педагогикалық іс-әрекетке даярлығыРухани мәдениетӘлеуеттік-нормативтік мәдениетМатериалдық мәдениетҚазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениет салаларыМақсаты: болашақ мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениетін ... ... ... ... қамтамасыздандыруПедагогикалық шарттар%Кезеңдер, курстар1 кезең,                 1 ... ...                 2 ... кезең,                 3 курс4 ...                 4 ... ... ... дипломдық жұмыстар,- ғылыми жобалар;- семинар, конференци-ялар;- тақырып-тық ... ... ... ... ... ... ... өткізу;- дөңгелек стол;мерекелік шаралар;- ұлттық өнер түрлерінен ... және ... тыс ... ... ... ... курс-Элективті курс;-Практика (практика-лық тапсырма)-Элективті курс;-Арнайы семинар; -Практика (практика-лық тапсырма)Мақсаты  ... оқу ... ... ... ... хресто-матиялар,- көрнекі оқу құралдары,- оқу-әдістемелік құралдар,- дидактика-лық құралдар, -электронды оқулықтар,- ОСӨЖ және СӨЖ - на ... ... ... -тест тапсыр-малары және т.б.-кітапхана қоры,-оқытудыңтехникалық құралдары,- видео,- теледидар,- ...      ... ... ... ... ... құралдары,-зертханалық оқу кабинеті,- интернет жүйесі және т.б.Мақсаты  міндетіМақсаты  міндетіМақсаты  міндеті  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогтың қарым-қатынастық мәдениеті7 бет
''Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжің жағдайларды шешу тәсілдерін психологиялық талдау”56 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
XV-XVIIIғғ. Қазақтардың дәстүрлі мәдениеті9 бет
Австралия туралы9 бет
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Біріккен Араб Әмірліктеріндегі туризм35 бет
Бастауыш сыныпта педагогикалық технологияларды ендіру жолдары27 бет
Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық қағидаларды қолдану теориясы58 бет
Батырлар жырын оқыту21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь