Қаржы тәуекелінің нарықтық экономикадағы мәні және оны басқарудың теориялық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1. Қаржы тәуекелінің нарықтық экономикадағы мәні және оны басқарудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1 Нарықтық экономикадағы қаржылық тәуекелдің мазмұны, оның пайда болуына әсер етуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Қаржылық тәуекелдердің сыныпталуы және олардың деңгейлерін бағалау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2. Қаржылық тәуекелді басқару негізінде “Альянс банк” АҚ қаржылық.экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.1 “Альянс банк” АҚ туралы жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2 “Альянс банк” АҚ қаржылық.экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... 34
2.3 “Альянс банк” АҚ экономикалық жағдайында қаржылық тәуекелді басқарудың жайы және деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
3. Банктегі қаржылық тәуекелді басқару жүйесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
3.1 Қаржылық тәуекелдерді бейтараптандыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
3.2 “ Альянс банк ” АҚ қызметіне тәуекел.менеджментті енгізуді негіздеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Нарықтық экономиканың маңызды элементтерінің бірі - қаржы нарығы. Оның қазіргі кездегі Қазақстандағы қалыптасуы мен қарқынды түрде дамуы экономикалық қатынастарды қайта құрудың күрделі процесінің ажырамас және құрамдас бөлігіне айналуда. Сонымен бірге экономикалық процестердің тұрақсыздық сипаты, қаржы нарығын басқару жүйесінің және оның нормативтік-құқықтық базасының жеткілікті дәрежеде жетілдірілмеуі, ел экономикасының әлемдік конъюнктураның ауытқуына тәуелділігінің күшеюі және тағы басқа да бірқатар факторлар Қазақстандық қаржы нарығында операцияларды жузеге асыратын субъектілер үшін жоғары тәуекелдердің болуын білдіреді. Осындай жағдайда қаржылық тәуекелдердің деңгейін бағалаудың және оларды Қазақстанның нақты жағдайына бейімделген әдістерді қолдану арқылы басқару тәсілдерінің ғылыми неіздемелерін жоғарылату қажеттілігі туындайды. Соңғы жылдары Қазақстанның кәсіпорындары үшін тәуекел категориясының мәні мен мазмұны артуда. Осыған орай, қазіргі кезде тәуекелді басқару мен бағалаудың жеткілікті әдістері мен тәсілдері қалыптасқан.
Дипломдық жұмыстың пәні. Әр кәсіпорын өзінің қызмет ету саласына байланысты өзіне тән тәуекелдің түлерін, оларды бағалаудың оптималды әдістерінің жиынын анықтайды. Банк үшін тәуекелдердің түрлерін анықтау және оларды бағалау қиынға соғады. Осы мәселені шешу үшін банк алдын ала болашақта пайда болуы мүмкін барлық тәуекелдердің түрін және оларға төтеп беру мүмкінділігін анықтап алады. Егер де тәуекел жеткіліксіз дәрежеде анықталып талданса, нәтижесінде банктің банкроттыққа ұшырау мүмкіндігі артады. Сондықтан нарықтық экономика жағдайында тәуекелді басқарудың, талдаудың, бағалаудың маңызы өте зор.
Дипломдық жұмыстың жаңалығы. Қазақстан нарығының қаржылық тәуекелдерін бағалау және басқаруды жетілдіру проблемасын шешудің практикалық, маңызы және өзектілігі осы негізде нарық қатысушыларының қаржылық тұрақтылығын жоғарылату мүмкіндігімен анықталады. Қаржы нарығының қатысушыларының қаржылық тұрақтылығын жоғарылату осы нарықтық тұрақтануына әкеледі, ал бұл өз кезегінде бүкіл елдің экономикасының тұрақтануына себебін тигізеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - қаржылық тәуекелдерді бағалау, басқарудың Қазақстан нарығының дамуы жағдайларына бейімделген әдістері мен үлгілерін ашып көрсету.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді анықтадым:
-қаржы менеджменті саласында алған білімімді қолдану;
-өндірістік практикада жинаған тәжірибемді пайдалану;
-қарастырылып отырған мәселе бойынша статистикалық және заңнамалық материалдарды жинақтау және өңдеу;
- Тәуекелдер туралы жалпы мағлұмат ұсыну;
-Тәуекелдердің, соның ішінде қаржылық тәуекелдердің классификациясын ашып көрсету;
-Тәуекелдерді бағалау, басқару әдістеріне тоқталып өту;
-Жүргізілген талдау нәтижелері бойынша жетіспеушіліктерді анықтау және оларды жою жолдарын ұсыну.
1.Р.Ә.Әмірханов, А.Д.Тұрғұлова. Қаржы менеджменті Оку құралы, Алматы, 2002ж;
2.Бланк И.А. Основы финансового менеджмента: Учебный курс в 2-х томах, Ника-центр, 2001;
3.Бригхем Ю., Гапенски Л. Финансовый менеджмент: в 2-х томах, перевод с английского под редакцией В.В.Ковалева, Санкт-Петербург, 2005;
4.Балабанов И.Т. Риск-менеджмент: Москва, 2000;
5.Дж. Ван Хорн. Основы управления финансами: Москва, 2000;
6.Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент: Москва, 2000;
7.Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент: учебник, Москва, 2005;
8.Риски в современном бизнесе: Москва, 2003;
9 Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. - М.: ИНФРАМ, 1995.
10.Қаржы – қаражат №4 2007ж. А.Базарбаев Сақтаныру компаниялардың инвестициялық портфелінің тәуекелін басқару
11. Фабоцци Ф. Управление инвестициями. Ағылшыннан аударылған – М.: ИНФРА-М,2000
12. Альгин А.П. Грани экономического риска. – М.: Знание, 2001
13. Галиц Л.Финансовая инженерия:инструменты и способы управления финансовым риском.–М.: 2002
14. Гранатуров В.М. Экономический риск: сущность, методы измерения, пути снижения. - М.: Дело и Сервис, 2001
15. Кандинская О.А. Управление финансовыми рисками: поиск оптимальной стратегии. – М.: 2000.
16. Соколинская Н.Э. Экономический риск в деятельности банков, - М.: Знание, 2002.
17. Рэдхед К., Хьюс С. Управление финансовыми рисками. Пер. с англ. – М.: ИНФРА-М, 2006
18. Севрук В. Банковские риски. – М., 2004.
19. Брейли Р., Майерс С. Принципы корпоративных финансов. Пер. с англ. – М.: ЗАО «Олимп-Бизнес», 2005.
20. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие – Алматы: Экономика, 2000.
21. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев, Перевод с английского, 2004 г.
22. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 1998 г.
23. Абрютина М.С. Финансовый анализ коммерческой деятельности. Москва. Финпресс. 2004 г. стр.
        
        Мазмұны:Кіріспе........................................................................................................................51. Қаржы тәуекелінің нарықтық экономикадағы мәні  және оны басқарудыңтеориялықнегіздері..................................................................................................7Нарықтық экономикадағы ... ... ... оныңпайда болуына әсер етушіфакторлар.....................................................................7Қаржылық тәуекелдердің сыныпталуы және олардың деңгейлерін бағалаутәсілдері.........................................................................................................................................132. Қаржылық тәуекелді басқару негізінде “Альянс ... АҚ ... ... ... АҚ ... ... ... АҚ қаржылық-экономикалық жағдайынталдау....................342.3 “Альянс банк” АҚ экономикалық жағдайында қаржылық тәуекелді басқарудыңжайы жәнедеңгейі..................................................................................423. Банктегі қаржылық тәуекелді басқару жүйесін жетілдіружолдары...............................................................................................................................463.1  ... ... ...... банк ” АҚ ... ... енгізудінегіздеу..................................................................................................................................54Қорытынды.............................................................................................................................58Қолданылған әдебиеттертізімі...............................................................................61Қосымшалар..........................................................................................................62КіріспеДипломдық   жұмыстың   өзектілігі.   Нарықтық   экономиканың   маңыздыэлементтерінің бірі - ...  ...   Оның  ...  ...  ... мен ... түрде дамуы экономикалық қатынастарды қайта  құрудыңкүрделі процесінің ажырамас және құрамдас бөлігіне ...  ...  ...  процестердің  тұрақсыздық  сипаты,   қаржы   нарығын   басқаружүйесінің  және  оның  ...  ...  ...  ...   ел   экономикасының   әлемдік   конъюнктураның   ауытқуынатәуелділігінің күшеюі және тағы басқа  да  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  субъектілер  үшін  жоғарытәуекелдердің болуын  білдіреді.  Осындай  ...  ...  ... ... және оларды  Қазақстанның  нақты  жағдайына  бейімделгенәдістерді  қолдану  арқылы   басқару   ...   ...   ... қажеттілігі туындайды. Соңғы жылдары  Қазақстанның  кәсіпорындарыүшін тәуекел категориясының мәні мен мазмұны ...  ...  ...  ... ... басқару мен бағалаудың  жеткілікті  әдістері  мен  тәсілдеріқалыптасқан.Дипломдық жұмыстың пәні.  Әр  ...  ...  ...  ету  ...  ...  тән  ...  түлерін,  оларды  бағалаудың   оптималдыәдістерінің жиынын анықтайды. Банк үшін тәуекелдердің ... ...  ... ...  ...  ...  Осы  ...  шешу  үшін  банк  алдын  ... ... ... ... барлық тәуекелдердің түрін  және  оларға  төтепберу мүмкінділігін анықтап  алады.  Егер  де  ...  ...  ...  ...  ...  ...  банкроттыққа  ұшырау  мүмкіндігіартады.  Сондықтан  нарықтық  экономика  ...  ...   ... ... маңызы өте зор.Дипломдық жұмыстың жаңалығы. Қазақстан нарығының қаржылық тәуекелдерінбағалау және ... ...  ...  ...  ...  маңызыжәне өзектілігі осы  негізде  нарық  қатысушыларының  қаржылық  ...  ...  ...   ...   ...   қатысушыларыныңқаржылық тұрақтылығын жоғарылату осы нарықтық ... ...  ал  ... ... бүкіл елдің экономикасының тұрақтануына себебін тигізеді.Дипломдық жұмыстың мақсаты - қаржылық тәуекелдерді бағалау, басқарудыңҚазақстан нарығының дамуы жағдайларына ...  ...  мен  ... ... жұмыстың міндеттері:Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді анықтадым:-қаржы менеджменті саласында алған білімімді қолдану;-өндірістік практикада ... ... ... ... мәселе  бойынша  статистикалық  және  заңнамалықматериалдарды               ...               және               ... ... туралы жалпы мағлұмат ұсыну;-Тәуекелдердің, соның ішінде қаржылық  тәуекелдердің  классификациясынашып                                                                ... ... ... ... ... ... талдау  нәтижелері  бойынша   жетіспеушіліктерді  анықтаужәне оларды жою жолдарын ұсыну.Дипломдық жұмыстың ... ...  ...  ...  ...  ... ... қызметі несиелік операциялық қызмет көрсету болып табылады.Дипломдық жұмыстың теориялық бөлімі ...  ...  ...  ...  Бұл  ...  өзіне  тәуекелдердің  мәні  мен   түсінігі,сыныпталуы,  қаржылық  ...  ...   ...   ...   ... ...  ...  тәжірибелік  бөлігі  «Альянс  банк»-тің  қаржылықтәуекелдерді басқару саясатын талдау және оның нәтижелері бойынша  қорытындыжасауға,  ...  ...  ...  ...  ...  саясатын  жақсартубойынша іс-шаралар ұсынуға негізделген.1.  Қаржы тәуекелінің нарықтық экономикадағы мәніжәне оны басқарудың теориялық негіздері1. ... ... ... ... ... оныңпайда болуына әсер етуші факторларТәуекел табиғаттың түрлі құбылыстары және қоғамның  қызмет  түрлерініңерекшелігінен туындайтын мүмкін болатын ... ... ... ...  ...  ...  ...  бірге  болуы  мүмкіннемесе болмауы да мүмкін  жағдайларды  ұсынады.  Мұндай  жағдайдың  туындауысалдарынан келесідей үш ... ... ... ... ...  (ұтылыс,зиян, шығын), нольдік, жағымды (ұтыс, пайда, табыс).Тәуекелді басқаруға болады, яғни тәуекелдік жағдай  ...  ...  ...  болжамдау  және  тәуекел   дәрежесін  ...   үшін   ... ... ... ... ... ... болады.Көбінесе  тәуекелді  басқаруды   ұйымдастыру   тиімділігі   тәуекелдіңсыныптамасына тәуелді.Мүмкін болатын нәтижеге (тәуекелдік жағдайдың  ...  ... екі ... ... ... ... таза және ... тәуекелдер жағымсыз немесе нольдік нәтиже алуға мүмкіндік береді.Бұл ... ...  ...  ...  табиғи,  экологиялық,  саясаттық,транспорттық және  коммерциялық  тәуекелдер  бөлімі  (мүліктік,  өндірістік,саудалық).Спекулятивтік  ...  ...  да,   ...   да   ...   ... ... Бұл  ...  түрлеріне  коммерциялық  тәуекелдербөлімі болып табылатын қаржы тәуекелдері жатады.Дипломдық жұмыс тақырыбы  ...  ...  ...  болғандықтанқаржы тәуекеліне тереңірек тоқталамыз.Қаржылық тәуекел кәсіпорын қаржылық институттармен (банктер, қаржылық,инвестициялық,  сақтандыру  компаниялары,  биржалар  және   т.б.)   ... ... ... ... туындау себептері – инфляциялық  факторлар,  банктіңесептік мөлшерлемелерінің өсуі, бағалы қағаздар құнының төмендеуі және ... ... екі ... ...   ақшаның сатып алу қабілеттілігімен байланысты тәуекелдер;-   капитал   ...   ...   ...    ...  ...  алу  қабілеттілігімен   байланысты   ...  ...   ...   жатады:   инфляциялық   және   ... ... ... ... ... ... құнсыздануы болып табылады, бағалар өседі. Дефляция –инфляцияға кері  процесс,  ол  ...  ...  және  ...  ... сатып алу қабілетінің жоғарылауынан көрінеді.-Инфляциялық  тәуекел  –  ...  ...  ...  ...  ...   алуқабілеттілігі  көзқарасынан  өсуден  көрі  алынатын  ақшалай  табыстар   ... ... ...  ...  кәсіпкер  нақты  шығыстарға  тапболады.-Дефляциялық  тәуекел  –  ...  ...  ...   ...   деңгейітөмендейді,   кәсіпкерліктің   экономикалық   жағдайы    нашарлайды    ... ... ...  ...  ...  және  ...  ... операцияларды жүргізу кезінде бір шетелдік валюта бағамының  басқавалюта  бағамына  қатынасының  өзгеруімен   ...   ...   ... түсіндіріледі.-Өтімділік  тәуекелі  –  тұтынушылық  құнының  және  ...   ...  ...  ...  ...  немесе  басқа  да  тауарларды  өткізукезіндегі мүмкін болатын ... ... ... ... ... ішкі жүйелік тәуекелдерді қамтиды:-   жіберіліп ... ... ...   ... ... ...   ... қаржылық жоғалтулар тәуекелі.Жіберіліп қойған пайда  тәуекелі  –  белгілі  бір  ...  ...  ...  ...  ...  іске  асырмау   нәтижесіндежанама (қосымша) ... ... ... ... ... ... төмендеу тәуекелі  портфельдік  инвестициялар,  салымдаржәне  ...  ...  ...  және  пайыздар   мөлшерінің   төмендеунәтижесінде туындауы мүмкін.Портфельдік ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  қағаздар  және  басқа  активтерді   сатып   алументүсіндіріледі. «Портфельдік» термині ... ... «Porte  foglio»  ... бар бағалы қағаздардың жиынтығын білдіреді.Табыстылықтың төмендеу тәуекелі келесідей тәуекел  түрлерінен  ... ... және ... ... тәуекелдерге тартылған қаражаттар бойынша төленетін  пайыздықмөлшерлемелер  ұсынылған  несиелер  бойынша  ...  ...  ...  ...   ...   банктердің,   несиелік   мекемелердің,инвестициялық   институтардың   жоғалту    ...     ...    ... сонымен қатар акциялар  бойынша  дивидендтердің,  облигациялар,сертификаттар   және   ...   ...    ...    ...    пайыздықмөлшерлемелердің  өзгерісімен  байланысты  ...  ...  ... ... ... өсімі  бағалы  қағаздардың  бағамдыққұнының төмендеуіне алып  ...  ...  ...  ...  облигацияларғақатысты.  Пайыздың  жоғарылауы  салдарынан  төмен  тұрақты   ...   ... және ... ... ...  ...  жедел  қайта  қабылданатынбағалы   қағаздардың   ...   ...   ...   ...    мүмкін.Тұрақтандырылған  дәрежемен  ...  ...  ...  ...  өсуікезінде тұрақты пайыздық орта мерзімді және ұзақ ... ...  ... ... ... ...  ...  тәуекелге  ұшырауы  мүмкін.  Басқашаайтқанда, инвестор пайыздың жоғарылауы есебінен табыстар өсімін  ала  алатынеді,  бірақ  ...  ...  ...  өз  ...   ... ... салыстырғандағы орташа нарықтық пайыздыңтөмендеуі кезінде тұрақты пайызды орта ... және ұзақ ... ... ... ... ... ... тәуекелге ұшырауы мүмкін.Басқаша айтқанда, эмитент нарықтан төмен пайызды қаражаттар тарта алатынеді, ... ол өзі ... ... қағаздармен байланысты.Тәуекелдің бұл түрі инфляция жағдайында пайыздық мөлшерлемелердің тезөсуі кезінде қысқа мерзімді бағалы қағаздар үшін де мән ... ......  алушының  негізгі  қарыз  және  несиегергежататын пайыздардың төленбей қалу қаупі. Несиелік  ...  ...  ... ... ... ... ... қағаздар бойынша  пайыздар  немесеқарыздың негізгі ... ... ... ... да ... ... ... тәуекел тікелей қаржылық  жоғалтулар  түрлілігіболуы мүмкін.Тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі келесі түрлерін қамтиды: биржалықтәуекел, селективтік тәуекел, банкроттық  тәуекел,  ...  ...  ... ... ... ...  биржалық  мәмілелерден  жоғалтуқаупін ұсынады. Бұл ... ...  ...  ...  ... ... тәуекелі,  брокерлік  фирманың  комиссиялық  ...  ... және ... ... ... ...  selectio  –  ...  сұрыптау)–инвестициялық   портфель   қалыптастырудағы   ...   ...    ...   ...  үшін  ...   ...   түрін,   капиталсалымының әдісін дұрыс емес  таңдау тәуекелі.Банкроттық тәуекелі өзімен бірге капитал салымының әдісін  ...  ... ...  ...  капиталын  толық  жоғалту  және  ...  ...  ...  ...  ...   ...   туындайтын   қауіптіұсынады. Нәтижесінде кәсіпкер банкротқа ұшырайды.Қаржы  тәуекелі  өзімен  бірге  ...  ...  ...   ... актив немесе капитал салымының  түрі  үшін  тәуекел  деңгейі  уақытбойында  ...  ...  ...   ...   бүгінгі   күндеконтрактіге отырған кезден, уақыттан ... ... ... ...  ... байланысты,  себебі  ұлттық  валютаға  шетел  валютасының  бағамыныңқатынасы өсуде.Кез келген кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ...  ...  ...  болады.  Оның  ыкпал  ету  дәрежесі  ...             ...              ...              ... ... ... жүзеге асырумен байланысты категориялардыңішінде ең күрделілерінің бірі болып табылады. Әдебиеттерде  бұл  категорияғаәртүрлі  түсінік  береді.  ...  ...  ...  ... "Қаржы менеджменті"  атты  еңбегінде  "Тәуекел  -  бұл  біржағынан,  барынша  мумкінді  ...  ...  ...   ... ... ... пайдаланудан алынатын табысты толық, алмау,  басқажағынан, тәуекелдің арқасында қосымша  пайда  табу  мумкіндігі"  ...  ...  да  ...  ...  ...  ...   айта   ... бару арқылы кәсіпорын табыс табуы да мүмкін,  сонымен  ...  ... ... да ... ... ... да қаржы  менеджментітабыс алу мумкіндігін ылғи да ... ... ... және  ...         ...          ...          ...          категориялар.Ресейдің профессоры Е.С.Стоянованың "Финансовый ... ... ... ... ... ... деп ...  да  бір  табиғатқұбылысы  немесе  адамның  кандай  да  бір  қызмет   ...   ...  ...  ...  ...  Осы   ...   қаржыменеджері  үшін  тәуекел  -  бұл  жағымсыз  нәтиже  ықтималдылығы.   ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... ең жоғары табысты вариантының тәуекелі тым жоғары болуы мүмкін.Тәуекел - бұл экономикалық категория. Экономикалық  категория  ...  ...  да  ...  ...  да  ...  ...  ...   Сондай-ақтәуекелге экономикалық категория ретінде келесідей негізгі белгілер тән:- ... ... ... ... ... ... сферасында көрініс табады, оның табыстарын қалыптастырументікелей байланысты жэне каржыльщ қызметті жүзеге асыру процесіндекәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... ... ... аталған экономикалық формаларын ескере отырып,тәуекел экономикалық категория ретінде сипатталады, шаруашылық процесінжүзеге асырумен ... ... ... жүйесінде  белгілі  бірорын алады.- Көрініс табу объективтілігі бойынша тәуекел кез  келген  кәспорынныңқызмет  етуіндегі  объективті  ...  ...  ...   ол   ... ... барлық дерлік бағыттарымен және қаржылық  операциялардыңбарлық түрлерімен  бірге  қабаттаса  жүреді.  Тәуекелдердің  ... ... ... ... ... ...  ... табуының объективті табиғаты өзгермей қала береді.-  Жүзеге   асыру   ықтималдылығы   бойынша   ...   ...  ...  ...  ...  жүзеге   асыру   процесіндетәуекелді  жағдай   болу   ...   де,   ...   ...   ... Бұл ...  дәрежесі  объективті  де,  ...  ...  ...  бірақ  тәуекелдің  ықтималдылық   табиғаты   ... ... ... ... ...  ...  бойынша  тәуекелдің  бұл  белгісі  ...  ...  ...   кезекте   жүзеге   ...   ...  ...  ...  ...   ...   шешілмеуіменанықталады.  Қаржылық  операциялардың   нәтижелігінің   күтілмеген   ... түрі мен ... ... ... кең ...  ... ... сөзбен айтқанда, тәуекел кәсіпорын үшін  айтарлықтай  қаржылықзалалдар да әкелуі ... ...  ...  үшін  қосымша  табыстар  дақалыптастыруы мүмкін.- Салдарлардың күтпеген қолайсыздығы  бойынша  жоғарыда  тәуекелдердіңкөрініс табуының ... ... ... негативті  де,  позитивті  денәтижелерімен сипатталуы мүмкін  деп  айтылғанмен,  бұл  ...  ... ... болатын қолайсыз салдарлардың деңгейімен сипатталады  жәнеөлшенеді. Бұл тәуекелдің тым негативті салдарлары тек қана табыстардың  ...  ...  ...   капитал   құнының   да   жоғалуына   әкелумумкінділігімен  анықталады,  ал  бұл  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   негативті   салдарларына)әкеледі.-  Тәуекел  деңгейінің  ...  ...  ...   ... ... бір түрде немесе қандай да бір  қаржылық  ...  ... ... ... ... табылмайды. Ең алдымен,  ол  уақыт  бойыншаайтарлықтай  өзгеріп  отырады,  яғни  ...   ...   ...   асыруұзактылығына байланысты болады,  өйткені  ...  ...  ...  ...  ...  (бұл  ...  қаржылық  қаражаттардың  өттімділік   деңгейіарқылы, қаржы нарығындағы қарыздар бойынша пайыздық ...  ... және тағы  ...  ...  ...  ...  Сонымен  қатар,тәуекел деңгейінің көрсеткіштері үнемі динамикалық өзгерісте болып  отыратынкөптеген объективті және ... ... ...  да  ... отырады.-  Бағалау  субъективілігі  бойынша  экономикалық  құбылыс   ретіндегітәуекелдің  объективті  табиғатына   ...   оның   ...   ... – тәуекел деңгейі  субъективті сипатқа  ие.  Бұл  субъективтілік,яғни осы объективті құбылыстың ...  бір  ...  ...  ...  ...  мен   ақиқаттылық   деңгейінің   әртүрлігімен,   қаржыменеджерлерінің  мамандану   ...   ...   ...   ... ... және тағы ... да ... анықталады [2].Тәуекел категориясының қарастырылып өткен белгілері оны келесідей етіптусіндіруге  мумкіндік  береді:  Кәсіпорынның  ...  деп  оның  ... ... ... ... ...  жағдайында  табыстаржоғалту немесе капитал жоғалту  формасында  жағымсыз  қаржылық  салдарлардыңпайда болу ... ... ... ... яғни ...  ...  ...  бастартуға болады. Бірақ,  кәсіпкер  үшін  тәуекелден  қашу  көбінесе  мүмкіндіпайдадан бас тартуды білдіреді.Тәуекелді ...  ...  яғни  ...  ...  ...  ...  да  бір  ...  болжауға  мүмкіндік  беретін  әртурлі   шаралардықолдануға және тәуекел  дәрежесін  төмендетуге  ...  ...  ... ...  ...  тиімділігі  көпшілік  жағдайда  тәуекелдіңсыныпталуымен анықталады.Тәуекелдердің сыныпталуы деп ... бір ... жету үшін ...  ... белгілер бойынша тәуекелдерді  жеке  топтарға  бөлуді  түсінуге  болады.Тәуекелдердің ғылыми негізделген сыныпталуы әрбір  тәуекел  ...  ... ... ...  ...  ...  мүмкіндік  береді.  Тәуекелдердіңсыныпталуы тәуекелдерді басқарудың сәйкес  тәсілдері  мен  әдістерін  тиімдіпайдалануға  мүмкіндік   ...   ...   ...   ...   ... өз ... сәйкес келеді.Тәуекелдерді  сыныптау  жүйесі  өзіне  тәуекелдердің   категорияларын,топтарын және турлерін қамтиды.Мүмкін болатын нәтижеге ... ... екі ... ... ... таза және спекулятивті тәуекелдер.Таза тәуекелдер теріс немесе нөлдік нәтиже алу мумкіндігін  білдіреді.Мұндай  тәуекелдерге   ...   ...   ...   ...   ... ... кейбір түрлері (мүлктік, өндірісктік  және  ... ... ... оң ... де, ... теріс  нәтиже  де  алумүмкіндігімен айқындалады.  ...  ...  ...  бір  ... ... ... тәуекелдер жатады.Пайда  болуының  негізгі  себебіне  ...  ...   ...  ...  ...  ...  ...  транспорттық   жәнекоммерциялық тәуекелдер.Табиғи тәуекелдерге табиғаттың  апатты  ...  ...  ... жер ... су тасқынымен,  боранмен,  өртпен,  эпидемиямен  жәнетағы басқалармен байланысты тәуекелдер ... ... -  бұл  ...  ...  ...  ... ... - елдегі саяси жағдаймен және мемлекеттің  қызметіменбайланысты  ...   ...   ...   ...   ... ... байланыссыз себептер бойынша бұзылуынан пайда болады.Транспорттық тәуекелдер - бұл жүктерді автомобильмен, су  кемелерімен,теміржол поездарымен, ... және  тағы  ...  да  ...  ... ... тәуекелдер.Коммерциялық  тәуекелдер  -  қаржылық-шаруашылық   қызмет   ... ...    ... Олар ... мәмле нәтижесінің белгі-сіздігін білдіреді.Құрылымдық  белгілері  бойынша  коммерциялық  тәуекелдер  мүліктік,өндірісік, сауда, ... ... ...  тәуекелдер  -  бұл   ...   ...   ...  және  технологиялық;  жүйелердің  ...   ...   ... ықтималдылығымен байланысты тәуекелдер.Өндірістік тәуекелдер — бұл әртурлі  факторлардың  ықпалы  нәтижесіндеөндірістің тоқтап қалуынан болатын  шығындармен  байланысты  және  ... ... мен ... ... байланысты тәуекелдер.Сауда тәуекелі - бұл төлемдерді кешіктіру, тауарларды жөңелту  кезіндетөлемдері  жүргізуден  бас  ...  ...  ...  ...  ... шығындармен байланысты тәуекел.Қаржылық  тәуекелдер  қаржы   ресурстарын   жоғалту   ықтималдылығыменбайланысты болады [3].1.2 Қаржылық тәуекелдердің ... және ... ... ... ... ішінде ең көп кездесетіні  және  еңнегізгісі  болып  қаржылық  тәуекелдер   табылады.   ...   ... көп ... ... және оларды  тиімді  басқару  мақсатындакелесідей ... ... ... ... ... - 5)  [4].1. ... ... Қаржылық тәуекелдердің сыныпталуының  бұл  белгісібасқару  процесінде  оларды  дифференциациялаудың  негізгі  ...  ... ... ... ... тәуекелдерінің  негізгі  түрлерінекелесілерді жатқызады (1-сурет).|Қаржылық         |Төлем  ... ... ...     ...    |                             |                          ... ...                             |                          ...    |                             ... ...       ... түрлері    |                             |                          ...     ...    ...       |Пайыздық тәуекел          ...          ...                      |                          ||                 |                             |                          ...       ... ...             |Валюталық тәуекел         ...          |                             |                          ... ... |                             ... ...        ... 1. ... қаржылық тәуекелдерінің  түрлерінің сипаттамасыҚайнар көзі: Кәсіпорынның қаржылық тәуекелдерінің мәліметі бойыншаКәсіпорынның қаржылық  тұрақтылығының  төмендеу  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Бұл  тәуекел  капитал  құрылымыныңжетілдірілмеуімен  (қолданылатын  қарыз  қаражаттарының   жоғары   ... ...  ...  ...  ...  ... ақша ... теріс  немесе  оң  тепе-теңсіздігін  тудырады.  Бұлтәуекел  ...  ...  ...  ...   ...   ... орын алады.Кәсіпорынның төлем қабілетсіздігі тәуекелі (немесе тепе-теңсіздік  ...   Бұл   ...   ...   активтерінің   өтімділік   деңгейініңтөмендеуінен туындайды, бұл  кәсіпорынның  уақыт  ...  ақша  ... ...  оң  ...  ...  ...  салдарлары  бойыншатәуекелдің бұл түрі аса кауіпті тәуекелдердің ... ... ... Ол ... ... ...  ...  асырупроцесінде қаржылық  залалдардың  пайда  болу  мүмкіндігін  ...  ... ... ...  ...  ...  де  ...  бөлінеді-нақтылы  инвестициялау  тәуекелі  және  қаржылық   инвестициялау   ...  ...   ...   ...   ...   барлық   қаржылықтәуекелдер  "күрделі  тәуекелдерге"  жатады.  Осылайша,   мысалға,   ...   ...   ...   ...   ...   ...  тәуекелін;  жоба-конструкторлық  жұмыстарды  уақытында  аяқтамаутәуекелін; құрылыс-монтаждық  жұмыстарды  дер  кезінде  аяқтамау  ... жоба  ...  ...  ...  ...  ... ... төмендеуімен  байланысты  инвестицияның  тартымдылығынжоғалту ... және тағы ... да ...  ...  көрсетуге  болады.Инвестициялық тәуекелдердің барлық түрлері  кәсіпорынның  капиталын  жоғалтумумкіндігімен  байланысты  ...  олар  да  аса   ...   ... ... жатады.Инфляциялық тәуекел. Инфляциялық экономика жағдайында бұл  тәуекел  қаржылықтәуекелдердің  жеке  түрі  болып  бөлінеді.  ...  бұл  түрі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  операциялардыжүзеге асырудан күтілетін табыстардың құнсыздану мүмкіндігімен сипатталады.Пайыздық тәуекел. Ол қаржы нарығында пайыздық ставкалардың  (депозиттік  ...  те  ...  ...  өзгеруін  сипаттайды.  Бұл   ... ... ...  негізгі  себептері  мемлекетік  реттеу  ықпалынанқаржы нарығының конъюнктурасының  өзгеруі,  бос  ақша  ...  ...  ...  өсуі  және  ...  да  факторлар.  Бұл  тәуекелдің  терісқаржылық салдарлары кәсіпорынның  эмиссиялық  ...  оның  ...  ...  ...  ...  ...  және  басқа  да   ... ... ... ... ...  ...  Тәуекелдің  бұл   түрі   ...   ...   ... ...  материалдар  және  жартылай  фабрикаттар  ... ...  ...  ...  ...  тән.  Ол  ...  экономикалық  операцияларында  қолданатын  шетел  валютасы  курсыныңөзгеруінің  операциялардан  күтпеген  ақша  ...  ...  әсер   ...   алдын-ала   көзделген   ...   ...   ала   ...  ...  ...   пен   ...   ...   отырып,кәсіпорын сәйкес шетел валютасының ұлттық ... ... ...  ... ұтылады. Сондай-ақ, бұл курстың төмендеуі  кәсіпорынның  дайынөнімді экспорттау кезіндегі қаржылық залалын анықтайды.Депозиттік тәуекел. Бұл ... ...  ...  ...  ...  ...  мүмкіндігін  сипаттайды.  Бұл   тәуекел   ...  және  ...  ...  ...  ...  ...  ... банкті дұрыс бағаламау  немесе  дұрыс  ...  ...  ...  Бұл  ...  ...  өз  ...   қызметібарысында сатып алушыларына тауарлай (коммерциялық) немесе  тұтыну  несиесінұсыну кезінде орын алады.  Оның  көрініс  табу  ...  ...  ... ... ...  ... үшін ...  өтемеу  немесе  уақытында  есепайырыспау табылады.Салыктық  ...  ...  ...  бұл  түрі  ...  түрде  көріністабады: шаруашылық қызметтің жеке аспектілерін жүзеге асыруға жаңа  салықтармен  алымдардың  түрлерін  енгізу  ...  ...  мен  ... ...  жоғарылау  мүмкіндігі;  жеке  салықтық  төлемдердіжүзеге ... ... мен ... өзгеруі; кәсіпорынның  шаруашылықкызметінің сферасындағы салықтық жеңілдіктерді  алып  ...  ...  үшін  ...  болжанылмайтын   бұл   тәуекел   оның   қаржылыққызметінің нәтижелеріне айтарлықтай ықпалын тигізеді.Құрылымдық тәуекел. ... бұл түрі ...  ...  ... ... байланыстырылады. Тауар нарығы  конъюнктурасыныңжағымсыз өзгеруі кезіндегі операциялық леверидждің жоғары коэффициенті  жәнеоперациялық қызмет бойынша оң мәнінің  ақша  ...  ...  ...  ...  осы  түрі  ...  таза   ақша   ...   сомасыныңтөмендеуінің одан да жоғары қарқынымен ұштасады.Криминогендік тәуекел. ... ... ... сферасында бұл  тәуекелоның серіктестерінің өзін жалған ...  деп  тану  ...  ...  ... ... осы ... ... және  басқа  да  активтерін  заңсызиемденуді қамтамасыз ететін құжаттарды жалған  рәсімдеу;  кәсіпорынның  ... ...  ...  ...  ұрлауы  және  тағы  да  басқаформаларда көрініс табады.Тәуекелдердің  басқа  да  түрлері.  Басқа  да  ...  ...  ... ... бірақ пайда болу ықтималдылығына  қарай  немесе  қаржылықзалалдар деңгейі  бойынша  бұл  тәуекелдер  жоғарыда  атап  ...  ...  ...  ...  үшін   аса   маңызды   емес.   ...  тек   қана   ...   ...   ғана   емес,   сондай-ақкәсіпорынның  активтерінің  бір  бөлігінің  (негізгі   ...   ...  ...  ...  ...  ...  ...   стихиялықапаттар тәуекелі және басқа да "форс-мажорлық тәуекелдер";  ... ... ... ... ... ... ... объекті бойынша қаржылық тәуекелдердің келесі  топтарынбөледі:жеке каржылық операция тәуекелі. Ол кандай да бір  каржылық  ...  ... ... ... ... ... спектрін кешенді  түрде  сипаттайды(мысалы, қандай да бір акцияны ... ... тән ...   ...   қызмет   түрлері   тәуекелі    ...    ... ... ... ... ...  ...  қаржылық   қызметі   тәуекелі.   ...   ...  тән  ...   ...   ...   ...   оның   ... формасының ерекшелігмен, капиталының  құрылымымен,активтер құрамымен, тұрақты  және  ...  ...  ара  ... тағы ... ...  ...  ...  бойынша  қаржылық   тәуекелдеркелесідей топтарға бөлінеді:жеке  қаржылық   тәуекел.  Ол  жеке  қаржылық  ...  тән  ... ... ... ...  Ол  портфелге  біріктірілген  бір  ...  ...   ...   тән   ...   ...   ... несиелік портфелінің тәуекелі, оның  инвестициялық  портфелініңтәуекелі және тағы ... да ... ... ... ... тәуекелдердің келесідей түрлерін бөледі:қарапайым  қаржылық  тәуекел.  Ол  әрі  ...  жеке  ...   ...  ...  ...  ...  ...  инфляциялық  тәуекелмысал бола алады;күрделі қаржылық тәуекел. Ол түрлерінің кешенінен тұратын  ...  ... ... ... ... ... ...  тәуекелдің  мысалыбола алады (инвестициялық жоба тәуекелі).5.Пайда болу көздері ... ... ... келесідей топтарынбөліп көрсетуге болада:сыртқы, жүйелік немесе нарықтық  тәуекел  (барлық  ...  бұл  ... ... ... емес тәуекел ретінде анықтайды). Тәуекелдің  бұлтүрі қаржылық қызметтің барлық қатысушыларына және  ...  ... ... тән. Ол  ...  ...  жеке  ...  ауысуыкезінде, қаржы нарығының конъюнктурасының езгеруі кезінде және кәсіпорын  ... ... әсер ете  ...  ...  да  ...  ...  кездепайда  болады.  Тәуекелдердің  бұл  тобына  инфляциялық  тәуекел,   пайыздықтәуекел, валюталық тәуекел, салықтық ...  және  ...  ... ...  ...  ...  өзгеруі  кезінде)жатқызылады.Ішкі,  жүйелік  емес  немесе  айрықшалықты  тәуекел  ...  ...  ...  ...  бір  ...  ...   тәуелді   тәуекел   ... Ол ... ... төмен  қаржы  менеджерімен,  активтер  менкапиталдың   тиімсіз   құрылымымен,    ...    ...    ... және ...  ...  ...  басқару  есебінен  теріссалдарларды қандай да бір  дәрежеде  болдырмауға  ...  ...  ...  дафакторлармен байланысты болуы мүмкін.6.Қаржылық  салдарлары  бойынша  барлық  тәуекелдер  мынадай  топтарғабөлінеді.Тек  ...  ...  ...  ...  Тәуекелдің  бұл   түріндеқаржылық салдарлар тек теріс мәні болуы  мүмкін  (табысты  ...  ... ...  алу  тәуекелі.  Ол  кәсіпорынның  қалыптасқан  белгілі  біробъективті  және  ...  ...  ...  ...   ...  ...  жүзеге  асыра  алмауы  жағдайын  сипаттайды  (мысалы:кәсіпорынның несиелік рейтингісінің төмендеуі салдарынан қажет  ...  ... ... залалдар да, қосымша табыстар да әкелетін тәуекел.Әдебиеттерде қаржылық тәуекелдің бұл ... ... ... ... ... деп ... себебі ол спекулятивті (агрессивті) қаржылықоперацияларды  жүзеге  асырумен  байланысты.  Бірақ   бұл   ...   ... бұл ... ...  ...  ашпайды,  себебі  тәуекелдің  бұлтүрлі  тек спекулятивті қаржылық операцияларға ғана тән ... ету ... ... ... тәуекелдердің келесі тобын бөледітұрақты қаржылық тәуекел.  Ол  қаржылық  ...  ...  ...  ... үшін ... және ол тұрақты факторлардың қызмет етуімен  байланысты.Мұндай қаржылық тәуекелге пайыздық  тәуекел,  валюталық  тәуекел  және  ... ... ... бола алады.уақытша қаржылық тәуекел. Ол қаржылық операцияның  жүзеге  асырылуының  жекеэтаптарында ғана пайда ... ... ...  ...  ... ... ...  мысал:  тиімді  жұмыс  істеп  тұрған  кәспорынныңтөлем қабілетсіздігі тәуекелі.8.Қаржылық залалдар деңгейі бойынша тәуекелдерді ... ... ... ...  Ол  ...  залалы  жүзеге  асырылатын  қаржылықоперация бойынша есептелген ... ... ... ... ...  қаржылық  тәуекел.  Ол  қаржылық  залалы  жүзеге  асырылатын  ...  ...  ...  ...  ...  сомасынан  асатын   тәуекелдісипаттайды.апатты қаржылық тәуекел. Ол ... ...  ...  ...  ... ... ... анықтайтын тәуекелді  сипаттайды  (тәуекелдің  бұлтүрі ... ... да ... ... ... алу мүмкіндігі  бойынша  қаржылық  тәуекелдер  келесідей  ... ... ... тәуекел. Ол экономиканың циклды дамуымен,  қаржы  нарығыконъюнктурасы стадияларының  ауысуымен,  бәсекелестіктің  болжамды  дамуыменжәне тағы  ...  ...  ...  түрлерін  сипаттайды.  Қаржылықтәуекелдердің болжана алуы салыстырмалы сипатқа ие,  ...  ...  ... сеніммен болжау бұл құбылыстың тәуекелдер  категориясына  жатпайтындығынбілдіреді. Болжанатын  қаржылық  ...  ...  ...  ... ... және басқа да тәуекел  түрлері  (әрине,  оларды  тек  қысқамерзімге ғана болжауға болады).болжанбайтын ... ... Ол ...  ...  алдын-ала  мүлдем  болжауғакелмейтін тәуекелдерді сипаттайды. Мұндай тәуекелдерге форс-мажорлық  топтыңтәуекелдері, ... ... тағы ...  да  ...  ...  ...  ...  сыныпталу  белгісіне  қарай   қаржылық   ...   ... ... және ... ... деп те ... ... бойынша  да  каржылық  тәуекелдер  екі  ...  ...  ...  Оларға  сыртқы  сақтандыру   тәртібіменсәйкес сақтандыру ұйымдарына беріле алатын ... ...  ...   ...   ...   ...   ...   сәйкессақтандыру өнімдерінің ұсынысы жоқ тәуекелдер жатады.Осы қарастырылған екі топтың ...  ... өте ... ... тек оларды болжау мүмкіндігімен ғана емес, сондай-ақ  нақты  экономикалықжағдайларда  сақтандыру  операцияларының  жекелеген  түрлерін  ...  ... де ... ...  ...  ...  жаңадан  құрылған  кәсіпорындардың   өмірлікциклының  ерте   ...   ...   ...   ...   мен   ... ... ... ескере  отырып,  олардың  қызметіндекездесетін тәуекелдердің түрлері өте көп екенін айта кету жөн.Көптеген қаржылық ... ... ... акциялар сатыпалу,  несиелік  операциялар  және  тағы  басқалар)  айтарлықтай   ... Олар ... ... ... және  оның  мөлшерін  анықтаудықажет етеді.Тәуекел дәрежесі – бұл залалдарға ұшырау ықтималдылығы, сондай-ақ оданкелетін шығынның мүмкін мөлшері.Кәсіпкер тәуекелі ... осы ...  ...  ...  ...  табыстар  (шығындар)  мөлшерін  субъективті   ...   ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  арасындағыдиапазон неғұрлым үлкен болған сайын, соғұрлым тәуекел дәрежесі де ...  ...  ...  алуға  ең  алдымен  шаруашылық   ... яғни ...  да  бір  ...  ...  ...  саяси  жәнеэкономикалық  жағдайларының  белгісіздігі  және  осы   ...   ...  ...  ...  ...  ...   кезіндешаруашылық жағдайдың белгісіздігі  неғұрлым  үлкен  болған  ...  ... ... де ... ... ... тәуекел дәрежесін бағалау әдістеріне қысқаша тоқталып кетейін.Сандық талдау  -  қаржылық  тәуекелдердің  жекелеген  түрлерінің  ... ... ... ... ... ... ... анықтау.Кейде сандық және сапалық талдау ішкі және  ...  ...  ... ... ... ... осы ... берілген  кәсіпорынныңжұмысына әсер етуінің үлес салмағын және оның ақшалай мәнін  бағалау  жүзегеасырылады.  ...  ...  ...  ...   ...   ...   алғандаайтарлықтай  қиынға  түседі,  ...  өз  ...  ...  ...  ... ... тәуекелдерді сандық талдаудың  тәсілдеріне  үлкен  көңілболу керек, себебі олар аз  емес  және  ...  ...  ...  ...  ... да бір ... қажет.Абсолютті мәнде тәуекел мүмкін болатын залалдардың  материалдық-заттай(физикалық)  немесе  күш  ...  ...  ...  ...   ...  ...  ...  қандай  да  бір  базаға   ...   ... ...  ...  ...  база  ретінде  не  кәсіпорынныңмүліктік  жағдайы,  не  кәсіпкерліктің  осы   ...   ...   ...  не  ...  пайда  алынады.  Осындай  жағдайда  залал   болыпкүтпеген  өлшемдермен  салыстырғанда  ...  ...   ...   ... ... саналады. Кәсіпкерлік залал - бұл ең  алдымен  кәсіпкерліктабыстың кездейсоқ төмендеуі. Дәл осы залалдардың мөлшері тәуекел  дәрежесінкөрсетеді. ... ... ... талдау ең бірінші  кезекте  залалдардызерттеумен ... ... ... мөлшеріне қарай оларды үш топқа бөлген жөн:• есептелген пайда сомасынан аспайтын залалдарды мүмкінді залалдар депатауға болады;мөлшері  есептелген  пайдадан  ...  ...  сыни  ...   ... ... - ... ... кәсіпкер өз қалтасынан өтейтін болады;ең қауіпті - апатты залал, мұндай залал кәсіпкердің  ...  ...  ... білдіреді.Егер осы берілген операция бойынша мүмкін болатын  залалды  алдын  ... ... ... ... онда  ...  сандық  талдау  жасалды  деугеболады. Мүмкін  ...  ...  ...  ...  немесе  пайданыңесептік көрсеткішіне бөлу арқылы  біз  тәуекелдің  салыстырмалы  мағынадағы,яғни пайыздағы сандық бағасын аламыз.Тәуекелдер ... ...  ...  ...  деп  ...  ...  кездейсоқтық  сипатын  ескеру  қажет.   ...   ...   ...  ...  ...  және  ...  әдіспен   анықталынуымүмкін.Объективті әдісті бұл окиғаның болып отыратын жиынын есептеу ... ... болу ... ... үшін ...  әдіс   ...   ...   негізделетін   субъективтікритерийлерді   қолдануға  негізделеді.  ...   ...   ... оның жеке ...  ...  ...  ...  бағалауын,аудитор-кеңесшінің қорытындыларын жаткызуға болады.Осылайша, қаржылық тәуекелдерді бағалау негізінде ... ... ... ... олардың пайда болу  ықтималдылығының  арасындағытәуелділікті  анықтау  жатыр.  Бұл  ...   ...   ...   ... пайда болу ықтималдылығының қисығында көрініс табады.Қисықты  тұрғызу   -   қаржылық   ...   ...   ... ...  білім  тәжірибесінің  болуын  талап  ететін  өтекүрделі   мәселе.   ...   ...   бір   ...   ...    болуықтималдылығының қисығын  (тәуекел  қисығы)  тұрғызу  үшін  ...  ... ... шығындар мақсаттылығын талдау, эксперттік  бағалауәдісі, аналитикалық әдіс. Осылардың ішінде  үшеуін  ерекше  ...  ... ... ... мәні - ... ... ... көріністе болғанзалалдар мен пайданың статистикасын зерттеу, шығындардың өтелуінің жиілігіанықталады, болашаққа мүмкіндігінше дәл, нақты болжам ... ... - бұл ... ... Ал ...  ... ... есептеу үшін қандай да бір әрекеттің барлық  мүмкін  ... ашу ...   ...   ...   ...   әдістің    негізгіинструменттері вариация, дисперсия және орташа квадраттық ауытқу.Вариация   -   бір   ...   ...   ...   көшуде   сандықкөрсеткіштердің өзгеруі.Дисперсия - нақты мәннің орташа мәннен ауытқу өлшемі.Осылайша, тәуекел мөлшері немесе тәуекел  ...  ...  ...  Ол барлық мүмкін  нәтижелердің  ...  ...  мәні  ... Ал әр ...  ...  ішкі  ...  сәйкес  мәннің  үлессалмағы ретінде қолданылады. ... ... ... ...   ...    ...    ...    қаржылық    ...  ...  ...   ...   ...   зоналарын   анықтауғабағытталған. Бұл жағдайда негізгі кәсіпрынның  және  оның  ... ... ... клиент-кәсіпорынның,  эмитент-кәсіпорынның,инвестордың, сатып алушының,  сатушының  және  тағы  басқалардың  ...   ...   ...   ...   ...   қолданумен-ақшектелуге болады.Экперттік бағалау әдісі әдетте тәжірибелі кәсіпкерлердің немесе  мамандардыңшешімдерін қарастыру  арқылы  ...  ...  Ол  ...  ... қисығын тұрғызу үшін ақпарат жинау тәсілімен ғана ерекшеленеді.Бұл әдіс залалдардың әртүрлі деңгейлерінің пайда болу  ...  ...  ...  ішкі   немесе   сыртқы   эксперттермен)берілген бағалауларды  жинақтау  және  ...  ...  Бұл  ...  ...   ...   ...   ...   статистикалықмәліметтердің ескертулеріне негізделеді.• Тәуекел қисығын тұрғызудың аналитикалық әдісі ең күрделі болыпесептеледі, өйткені оның негізінде жатқан ойын теориясының ... ... ... ғана ... Кейбір  жағдайда  аналитикалық  әдістің  біртүрі - моделдің ... ... ... ... сезімталдығын талдау келесі қадамдардан тұрады: қандай да бірмаңызды  көрсеткіші  таңдалады  және  осы  көрсеткішке  ...  ... ... таза табыс және тағы басқа) бағаланады;  факторлардытаңдау (инфляция деңгейі, экономика ...  ...  және  ... ... ... әртурлі кезеңдеріндегі (шикізат  сатып  алу,  өндіру,сату, жөнелту тағы сол сияқты) ішкі ... ... ... ... ...  ...  мен  қаржылық  ресурстардыңтүсу кезектілігі әр кезең үшін ақша ... ... ...  ... ... яғни тиімділік көрсеткіштерін анықтауға мүмкіндік  береді.Таңдалған  нәтижелік   көрсеткіштерінің   ...   ...   ...  көрсететін   диаграммалар   құрылады.   ...   ...   ...   ...   ...   айтарлықтай   әсер    ... ... ... ... ... де  бар:  ол  ...  факторлардықамтымайды   және   баламалы   ...    ...    ...    ... ... ... ... жаңа жобаның тәуекелін талдаудааса пайдалы, себебі бұл жағдайда  басқа  да  ...  ...  ...  ұксас  жобаларына   қаржылық   тәуекелдің   жағымсыз   факторларыныңәсерлерінің ... ... ... ...   залалдардың   белгілі   бір    ...    ...    ... ... ...  әдістері  нақты  емес,  бірақ  қаржылықтәуекелдердің ... ... ...  болса  да  бағалауға  мүмкіндік  береді[7]..  ...  ...  ...   үшін   қаржылық   тәуекел   ықтималдылығынсипаттауға мүмкіндік беретін коэффициенттерді (мультипликаторлар)  ...   ...    ...    ...    ...    ...  ...  есептеу  есеп  берудің  белгілі  баптарыарасындағы қатынасын анықтауда негізделеді.Шаруашылық жүргізуші субъектілернің қаржылық ...  ... ... болып табылады.  Қазіргі  кезде  тәуекелді  бағалаубойынша дайын  бағдарламалық  өнімдер  ...  ...  Әр  ...  ... ... ... мүмкіндіктері бар.Қаржылық  жағдайды  болжамдау   қаржылық   тәуекел   ... ... ...  даму ... ...  мүмкіндікбереді. Сонымен бірге болжамдау қаржылық талдау мен жоспарлауға ... ... ...  ...  ...  ... төлемдерді тоқтату, салықтарды төлеу мерзімдерінің  кешіктірілуі,өндірістік, коммерциялық дәстүрлі байланыстардың  бұзылуы.  Ішкі  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ... босатылуы, мерзімі өтіп кеткен кредиторлық қарыздың жоғары  үлесі,қаржы-шаруашылық  қызмет  нәтижелерінің  төмен  көрсеткіштері,  ... ... ... ... қолдану үлесінің жоғарылылығы.Шаруашылық  жүргізуші   субъектілернің   тәуекелін   бағалау   үшінрейтингілік  әдіс  ...  ...  Оның  ...   ...   көрсеткіштеркорреляциялық-регрессиялық   талдау    көмегімен    топтастырылады.    ... ... ... ... ... көрсеткіштердің орта  салмақтырейтинг мәні (орны)  ретінде  есептелетін  интегралды  рейтингі  анықталады.Келесі  кезеңде  ...  ...  ...  ...  ...  әр  кәсіпорынның  интегралды  рейтинг  мәні  есептеледі.  Рейтингтебірінші орынды ... ... ... және ... ...  ... алады.Шаруашылық   жүргізуші   субъектілернің   экономикалық   қызметініңтәуекелін сапалы бағалау төмендегілерді қарастырады:- тәуекел ... ... ... туындайтын жағдайларды талдау;- тәуекелдердің потенциалды облысын анықтау.Әр  кәсіпорында  жіберілетін  ...  ...  ...   ... ......  ...  бекітілген  тәуекелдің  шекті  мәніненаспайтын мүмкін болатын жоғалтулардың кейбір зонасы.Тәуекел ... ... ... ерекшеліктері, халық  шаруашылығыныңқұрылымдық  қайта  құру  ...  сала  ...  ...  ... ...  ...  ...  жылдамдығы,  өндірілетін  өнімдиверсификация мүмкіндігі, клиенттер  мен  жабдықтаушылыр  диверсификациясы,әлемдік нарыққа шығу ... әсер ...  ...  тәуекелдерін  ескеру  қажет.   Тәуекелдің   ...                        бар:- ... ... ... тәуекел саласы;- жоғары тәуекел саласы;- сыни тәуекел ... ... ... ... ...   ...   менеджменті   кәсіпкерлік   қызметінің    саласынсақтандыру нарығы болып табылады. ...  ......  ... ... пайда болу сферасы Сақтандыру  нарығы  ...  ...  және  ...  емес  зейнетақы  қорларыменазаматтарға және шаруашылық жүргізуші субъектілеріне  ұсынылатын  сақтандыруқызметтері  ...  ...  ...  ...   ...   ... түсіндіріледі.Тәуекел-менеджменті  тәуекелді  басқару  және  ...  ... осы ... ... ... ... ...  басқаружүйесі болып табылады.Тәуекел-менеджменті басқарудың стратегиясы мен тактикасынан тұрады.Басқару  стратегиясы  қойылған  мақсаттарға  жету  үшін   ... ... және  ...  түсіндіріледі.  Бұл  әдіске  шешімдіқабылдау үшін белгілі бір ережелер мен шектеулер жиынтығы сәйкес келеді.Тактика – ...  ...  ...  ...  жету  үшін  ... мен ... Басқару тактикасының міндеті ең оптималды шешім  жәнеберілген шаруашылық жағдайда  ...  ...  ...  мен  ... ... ... менеджменті басқару жүйесі ретінде  екі  ішікіжүйеден  тұрады:басқарылатын ішкіжүйе (басқару объектісі) және басқаратын ішкіжүйе (басқарусубъектісі).Тәуекел менеджментінде басқару объектісі  ...  ...  ... және тәуекелді өткізу процессінде шаруашылық  жүргізуші  субъектілеріарасындағы экономикалық қатынастар  табылады. Бұл экономикалық  қатынастарғасақтанушы  мен  ...  ...  ...  ...  мен  несие  беруші,кәсіпкерлер (серіктестер, бәсекелестер) арасындағы  қатынастар  жатады  жәнет.с.с.Тәуекел ... ... ... – түрлі  басқарушылық  істіңәдістері мен тәсілдері арқылы басқару объектінің мақсаттылық бағытты  ... ... ...  ...  адамдар  тобы  (қаржы  менеджері,  ... ... ... ... және т.б.).Субъектінің  басқару  объектісіне  әсер  еті  ...  яғни  ...  ...  және  ...  ішкіжүйе  арасында   белгілі   бірақпаратты айналдыру  жағдайында  жүзеге  асырылады.  ...  ...  ... ... тәуелсіз ақпараттарды алу,  беру  және  қолдануды  ұсынады.Тәуекел  менеджментінде  белгілі   жағдайларда   ...   және   ... алу ... орын ... себебі тәуекел  жағдайында  қызмет  етубойынша нақты ... ... ... ...  менеджментінің  қызмет  етуінде  ақпараттық  қамтамасыз   ...   ...   ...   ...    ...    ... ... және т.б.Бұл  ақпарат  белгілі  бір  ...   ...   ...   ... және  ...  ...  ...  және  сұраныс  мөлшері,өздерінің клиенттері, серіктестері,  бәсекелестерінің  қаржылық  тұрақтылығыжәне  төлемқабілеттілігі,бағалар,  ...  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...   және   пайыздар   туралымәліметтерден тұрады [2].Кез келген шешім ақпаратқа негізделеді. Ақпараттың ... өте ... ... ... болса, соншалықты   шешім  анықты  емес  болады.Ақпарат сапасы оны алған кезде  бағалануы  тиіс.  ...  ...  ... ол жедел қолданылуы қажет.Тәуекел менеджменті белгілі бір қызметтер атқарады.Тәуекел ... ... екі типі ... басқару объектісінің қызметтері;– басқару субъектісінің қызметтері.Тәуекел менеджментінде басқару объектісінің  қызметтеріне  келесілердіұйымдастыру жатады:–  тәуекелді шешу;– ... ... ... ... мөлшерін төмендету бойынша жұмыстарын;– тәуекелді сақтандыруды; шаруашылық  процесс  субъектілері  арасындаэкономикалық байланыстар мен қатынастарды.Тәуекел  менеджментінің  басқару  ...  ...  ... ... ... координациялау;– ынталандыру;– бақылау.Тәуекел менеджментіндегі болжамдау  объектінің  толықтай  немесе  оныңбөлшектерінің  қаржылық  жағдайын  ...  ...  ... ...... ... алдын ала көру.Болжамдау  жасалған  болжамдарды  тәжірибеде  бұлжытпай  жүзеге  ... ... ... ... ... беталыстар негізінде басқаруобъектісінің   қаржылық  жағдайын  ...  ...  ...  ...  ...  баламалылық  (альтернативтілік)  болып  табылады.Тәуекел  динамикасында  болжамдау  өзгеріс  беталысын  ...   ... ... ... ... негізінде де, өзгерісті тікелейелестете көру негізінде де жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл өзгерістер  күтпегенкезде болуы мүмкін. Бұл ...  ...  ала  ...  көру  негізіндебасқару менеджердің нарықтық механизм бойынша сезгіштік ...  және  ... ... талап етеді.Тәуекел  менеджментінде   ұйымдастыру   белгілі   бір   ережелер   ...  ...  ...   ...   ...   бағдарламасынөткізетін   адамдардың   ...   ...   Бұл   ...   ...  ...  органдарын  құру,  басқару  аппаратының  ... ...  ...  ...  арабайланысты  бекіту,нормалар, нормативтер, әдістемелерді жасау және т.с.с.Тәуекел менеджментінде реттеу арқылы  берілген  ...  ... ... объектісінің тұрақтылық жағдайына  жету  іске  асырылады.Реттеу  ең  алдымен  туындаған  ауытқуларды  жою  ...   ...   ... ...  менеджментінде  координациялау  тәуекелді  басқару  ... ... ... ... және ... барлығының  жұмысыныңкелусішілігімен түсіндіріледі.Координациялау басқару объектісінің,  басқару  субъектісінің,  басқаруаппаратының және ... ... ... қамтамасыз етеді.Тәуекел  менеджментінде   ынталандыру   ...   ...   ... өз ... нәтижесіне қызығушылықпен түсіндіріледі.Тәуекел менеджментіндегі бақылау тәуекел  деңгейін  төмендету  бойыншажұмысты ұйымдастыруды тексерумен  түсіндіріледі.  ...  ...  ... ... ...  ...  мен  тәуекелдің  арақатынасы  туралы,қызмет етудің бағытталған бағдарламасын іске асыру  деңгейі  туралы  ақпаратжиналады. Осы ... ... ... бағдарламаларға,  қаржылық  жұмыстыұйымдастыруда, тәуекел менеджментін ұйымдастыруда өзгерістер енгізіледі.2. ... ... ... негізінде “Альянс банк” АҚ   қаржылық-экономикалық жағдайын талдау2.1 “Альянс банк” АҚ ... ... ...  ...  АҚ  «Семей   қалалық   акционерлік   банк»   ААҚ   ... ААҚ – екі ... ... қосылуы арқылы 1999  жылдың  13шілдесінде  ...  ...   ААҚ   ...   қ-сы)   құқықтықмирасқоры болып табылады. Бірігу екі құрылымның 1993 ... бері  ... ... ... қосты, сондай-ақ Шығыс Қазақстан мен  Павлодароблыстарының  өнеркәсіп   кәсіпорындарымен   жұмыс   ...   ... ... ... жылы ... ААҚ  ...  ...  аймақтарындаірі, орта және шағын бизнес кәсіпорындарына  кешенді  қызмет  көрсетуде  молтәжірибесі  бар  ...  банк  ...  ...  Қазақстан  РеспубликасыныңҰлттық Банкі Басқармасының 2001 жылғы 25  ...  №  245  ...  ... ... деңгейдегі  банктердің  халықаралық  стандарттарға  өту  тәртібітуралы ереженің ... ... деп ... ... ...  ...  ...  акционерлері  ауысты.Жаңа иелері – «Алматы Құс» ААҚ, ... ... 2030» ЖШС,  ...  ...  және  ...  ...  ...  компаниялардың  консорциумы"Иртышбизнесбанк" ААҚ-ын  басқаруға  ірі  қазақстандық  банктерден  бірқатаржетекші мамандарды тартты.2002 ... 13 ... ...  ...  ...  ...  ... қайта тіркеу жасалды және "Иртышбизнесбанк" ААҚ  «Альянс  Банкі»ААҚ деген атауға ие болды.2004 ...  13  ...  ...  ...  ...  ...  ... «Альянс Банкі» ААҚ  «Альянс  Банкі»  АҚ  деген  атауға  ие  ...   ...   N   ...   Қазақстан    Республикасының    ӘділетМинистрлігі).2002 жылдың наурыз айының соңында  Альянс  ...  бас  ...  ... ... 2002 ... ... 820 млн. теңге  сомаға  Альянс  Банкакцияларының қосымша эмиссиясы  өткізілгеннен  кейін  акционерлердің  ... ... ... мен ... компаниялар тобы сияқты  Қазақстандабаршаға мәлім кәсіпорындар  кірді.  Банктің  төленген  жарғылық  ...  ... ... ұлғайып, оған сол сәтке  осы  көрсеткіш  бойынша  Қазақстанныңсегіз ірі ... ... ... жол ашып ... ... қараша айында Альянс Банк өз тарихында алғаш  рет  6  ... ... ... синдикатталған заем тартты. Заемды «Ренессанс  Капитал»инвестициялық топтың қатысуымен жетекші ресей банктері берді.2002 жылдың ... ... ... Банк  өз  ...  ...  рет  ... ... сомасына  субординацияланған  облигацияларды  шығарды  әрі  оларҚазақстан қор биржасында «А» ...  ...  қор  ...  ... жылғы 29 қыркүйекте Moody's  Investors  Service  жетекші  рейтингагенттігі «Альянс Банкі» ... ... ... ... ...  алғашқыкредиттік рейтингтерді берді.  Рейтинг  агенттігі  сарапшыларының  пікіріншемұндай жоғары  рейтингтердің  ...  ...  ...  ...  ...  үшін  өсіп  ...  ...  көрсетеді.  Сондай-ақ  сарапшыларбанкке Е+ деңгейінде қаржылық  ...  ...  ...  ...   әртараптандырылуымен,    капиталдандыру    мен    провизиялардыңжеткілікті    ...    ...    ...    жоғары    сапасыменнегізделгендігін атап көрсетті.2003 жылғы 19 ... ... ... синдикатынан 10 млн. АҚШдоллары сомасына «Альянс Банкі» ААҚ-ның дебюттік синдикатталған заемына  ... ... ... ұйымдастырушысы  ретінде  жетекші  еуропалық  банктердіңбірі Standard Bank London болды. Синдикатқа  қатысушылардың  ...  ... ... ... ... кірді, атап айтқанда Hypo  und  Vereinsbank  AG(HVB Group), Raiffeisen Zentralbank және Union Bank of California.Тәуекелді бағалау ... ... ... ...  ... ... болып табылады. Ол тәуекел  көлемін  (деңгейін)  сапалық  несаналық әдіспен анықтау процесін білдіреді.Тәуекелді ... ... ... ... алу  ...  ... ... бағалауды жүргізу ол үшін  сәйкес  келетін  алғашқы  ақпараттыалумен байланысты  көптеген  ...  ...  ...  ... ... дамымағандықтан,  көбіне  фактикалық  ақпараттарды  алу  қиын.Ақпараттардың,  уақыттың  жеткіліксіздігімен,  кейде  ...  ... бұл ... ... ...  ...  ...  талдаунегізінде тәуекелді  қатысты  бағалау  ерекше  ...  ...  ...  иесі  ...  ...  ...  оның  серіктестері  үшін   тәуекелдібағалаудың ең ... ... бірі ... ... ... ...   қаржылық   талдауды   жүргізудің  негізіндежатыр.  Қаржылық  ...  ...  ... ...   және  келешектіқаржылық  күйін   бағалау;   кәсіпорынның  өркендеуінің  мүмкінділікті  ...    ...    ...    қаржылық    қамтамасыз     етілужайғасымынан бағалау;  қаражаттың  қол  ...  ...   ...   ...   ...  ...   мен  ...  бағалау;   капиталдарнарығындағы  кәсіпорын жағдайын  болжау.Қаржылық  ...  ...  ... ... ...   ...  кірісі   мен  залалының,  активтері   мен   ...   ... ...  мен ... ... ...  ...  көрінісін   беретін,  өзекті   параметрлердің  біршама  мөлшерін   ...  ...  ...    ...    ...   ...    бір   ...  жиынтығын   шешу   нәтижесінді   жүзеге    асады.    Талдамалықміндеттер -   ...   ...  ...   ...   техникалықжәне  әдістемелік мүмкіндіктерін ескерумен,   талдау   мақсатын   нақтылаудыкөрсетеді.  Қаржылық  есеп ... ...  ... ... ...  –ол   ...  әдіс,  яғни    жалпыдан   ...   ...   ол   көп  ...   ...    ...  ...   ...    кезінде   шаруашылықтықфакторлар   мен  уақиғалардың   тарихи    және    ...    ...  ... пен  күштер   және  олардың  әрекеттер   ...  ...  ...  ... ...  ...   есеп  берудің  негізгі  оқылуережелерін   (талдау   ...   ...  оның  ...   ... ... ... ...  талдау   -   есеп  –  қисаптың   ...  ...   ...  ...  ...   ...   -   есеп  –  ...   әрбір   жайғасымының    жалпынәтижелерге   ықпалын  анықтаумен   қорытынды    ...    ...  ... ...  ...  -  есеп – қисаптың  әрбір жайғасымын   өткен  кезеңніңқатарында  ... және  ...  ...  яғни    жеке   кезеңдердіңөзіндік   ерекшеліктері    мен    ...    ...    ... ...   ...   ...   Тренд   көмегіменкелешектегі   көрсеткіштердің   мүмкіндікті   ...    ...  ...  болжалды  талдау  жүргізіледі;- Салыстырмалы көрсеткіштердің талдауы - есеп  ...  жеке   ...  есеп  - ...  әртүрлі  нысандарының  жайғасымдары  арасындағықатынастарды есептеу,  ...  ...  ...  ...  ...    ...    -    бұл    талдауға   фирмалардың,    еншілесфирмалардың,  ... жеке  ...  ... есеп –  ...  ...  ішкі ... ...  да  жатады   жәнедеберілген фирманың көрсеткішін  бәсекелестердің  ...  ...   және  ...   ...   ...  ...    ...  кіреді;-  Факторлық   талдау   -   нәтижелік    көрсеткішке   жеке    ... ...  ... ...  ...   ...   екі   ...   тұратын,шаруашылық әрекетінің толық  талдауының  бөлігі  ...   ...  ...  және  өндірістік  басқару  талдауы.Қаржылық  талдау сыртқы  және  ішкі  болып   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  кәсіпорынның   қызметі   ...   ...  ...  ...  көптілігі;- талдаудың  субъектілерінің  мақсаттары  мен  мүдделерінің  әртүрлілігі;- талдаудың,  ... және  есеп – ...   ...  ...  ...  болуы;- талдаудың  тек қана көпшілікке бағдарлануы, кәсіпорынның  сыртқы  есеп  -қисабы;- алдыңғы  ...  ...  ...  ...  ...  ... ...  қызметі  туралы  ақпаратты  қолданушылар   үшін   талдаудыңнәтижелерінің  ...  ашақ  ... қана  ...   есеп  –  қисаптың   деректеріне   негізделетінқаржылық  ...  ... тыс ... оның  ...   ...  немесе   мемлекеттік   органдармен   жүргізілген  сыртқыталдау  сипатын  ...  Бұл  ...   ...   ...   субъектініңбарлық  табысты  құпияларын  ашуға  мүмкіндік  бермейді.Көпшіліктік қаржылық  есеп – ...  ...  ... ...  ...  ...  ...  талдаудың  негізгі  мазмұнынқұрайтындар:- табыстардың  абсолюттік  көрсеткіштерін  ... ...  ...  ...  талдау;-  кәсіпорынның  қаржылық    күйін,   ...    ...   ... ...  ... ... қарыз капиталдың қолданылуының  тиімділігін  талдау;-  кәсіпорынның  ...    ...   ...   ...    ...  рейтингтік бағасы.Қаржылық  талдауды қаржылық   есеп  –  ...   ...   ...  классикалық   әдісі   деп  атайды.   Ішкі  ...  ...  ...  көзі   ...  ...   Ішкі  шаруашылықты  қаржылықталдаудың негізгі  мазмұны  басқаруды  оптималдау  ...  үшін  ...  ...   ...   ...    ...    ...   капиталдыавансылаудың тиімділігін талдау, шығынның, айналымның  және  пайданың  өзарабайланысын талдау сияқты.Басқарушылық  ...  ...  ...  ... өз жетекшілігіне  талдау нәтижелерін  бағыттау;- ... үшін ... ... ...  ... сырттан келетін талдауды  регламенттеудің  болмауы;- талдаудың  кешендігі,  кәсіпорын  қызметін  жан – жақты  зерттеу;- ...  ...  ... және шешім  қабылдауды интеграциялау;- коммерциялық  құпияны  сақтау   мақсатында   талдау  ...  ...  ...  келесідей   әдістердің   бірінің   ...   ...   ... ... ... ... алдын  –  ала  өзгермеген  баланс  ...  ... ...   ... ... ... ... біртекті құрамы   бойыншабіріктіру жолымен тығыздалған салыстырмалы талдамалы баланс құрылады;-  қажетті талдамалық  қималарда, ары  қарай  ...  ...  ... ...  ...   ...  ...  баланс бойынша талдау  -   жеткілікті   ...  ...  ... ... іс,  ... ...  көрсеткіштерінің  өте көп санының  болуы,ұйымның  қаржылық  күйіндегі  басты   тенденцияны  ...  ...  ... талдамалы  балансты  бастапқы баланстан  жеке  ... ... және ...  ...  ...  ...  жолыменалуға болады.Талдамалы   баланс  талдаушының  баланспен  танысу  ...  ... ... және бір ... ... ...  ...  сұлбасымен  ұйымның  қаржылық  күйінің  статикасымен  динамикасын  сипаттайтын көптеген маңызды көрсеткіштер ...   ...  іс  ...  деңгейлесте,  сатыласта  талдаулардың   көрсеткіштерікіреді.Оларға  жататындар:• баланс жиынынан зиянды алып тастағандағы ... тең, ұйым  ... ... ... ... 1  тарауының жиынына тең, шашыраған (демек негізгікапиталдың) ... мен ... ... құны;• баланс активтерінің 2  тарауының жиынына тең, жұмылдырылған (айналымдыкапитал) активтердің құны;• материалдық ағымды  активтер  ... ... ... ... 1 ...  ...  тең,  кәсіпорынныңменшікті қаражаттарының  шамасы;• баланстың  пассивтік  бөлімінің  2  және  3  ...  ... тең, ...  ...  ... ... ... мен  ұзақ мерзімді активтер арасындағы айырымға  тең,айналымдағы меншікті қаражаттар  шамасы;• ағымды  ...  мен ...  ... ...  ...  тең,жұмыс капиталы.Салыстырмалы балансты талдай отырып, мүлік құнындағы  меншікті  капиталшамасының меншікті салмағының ... ... және ... ...  ...  ...  ...  қатар  дебиторлық  және   несиелікберешектердің   өсу қарқындылықтарының қатынасына  көңіл аудару қажет.Тұрақты  ...  ...  ...  ...  кәсіпорынның  динамикадаменшікті айналымды капиталының үлесі жоғарылауы керек,  меншікті  ... ... ... ... өсу ...  ...  болуы  керек,дебиторлық және несиелік берешектердің   өсу қарқындылықтары   бір  –  ... ...  ...  ...  ...  ...   сатылас   талдау    ... ... ... қаржылық есеп берудің басқаша  көрінісі.Мұндай көрініс  баланстың әрбір статьясының меншікті  салмағын  оның  жалпыжиынында көруге мүмкіндік ...   ...  ...  ...  ... және ...  жабатын  көздердің  құрылымдық  өзгерісін  бақылайтынжәне болжалдайтын осы шамалардың динамикалық қатары болып ...   ...   ...   екі   ...   ...    ... салыстырмалы көрсеткіштерге өту салалық өзіндік ерекшелікті және басқалайсипаттамаларды  ескеріп  кәсіпорынның  салыстырмалы  ...   ...  ...  ...  ...  қаржылық   есеп   –   ...   ...  ...   ...   және   ...   ...   олардыңдинамикадағы   салыстырылуын   қиындататын,   инфляциялық    ... ... ...  және   ...   ...   бірін  бірі   өзара  толықтырыпотырады,  сондықтан  практикада  есеп беруші ... ...  ... оның жеке  ...  динамикасы  ретіндеде  сипатталатын,талдау кестелерін  құруға ... ...  -  ... ...  ...  ... ...   басқаруда   қажетті.    Ұйымның   ...    ...     ... ... ... ...  қарқыны   анықталады  және  көрсеткіштіңболжамды мәні ... ...  ...   ең  ...   ...   Қазіргі  кезде  жекекәсіпорын  деңгейінде   есептелетін  кезең  ...  бір  ай   ...   ... ... ... кәсіпорынның активтерінің  құрылымымен қаржыландыру көздерін талдау, ағымды қаржылық  –  шаруашылықты  қызметтіжүзеге асыру ... ... ... ... қабылдау  үшінде  қажеттібірқатар маңызды қорытындылар жасауға мүмкіндік береді.Мысалы,  есеп беру кезеңінде баланс валютасының  ...  ...  ...   ...   ...    қысқартуылатыны   туралыкуәлендіреді, бұл  ...  ...  ...  Шаруашылықты  қызметтітұқырту фактісінің орнықтырылуы оның себептеріне  ......  ... талап  етеді:- берілген кәсіпорынның тауарларына, жұмысына, көрсететін  қызметіне  төлеуқабілеттілігі бар тапсырыстың қысқаруы;- рынокқа қажетті шикізаттың, материалдардың, жартылай ...  ... ... ... ... бәсекелестердің,  филиалдардың  (еншілескәсіпорындардың) белсенді шаруашылықты ... ... ... беру кезеңінде баланс валютасының жоғарылауын талдағанда,  негізгіқорлардың құнының жоғарылауы өндірістік  қызметтің  өркендеуімен  байланыстыболмаған кездегі, оны ... ... ... ... ... ... инфляциялық  процестер  ықпалын  есепке  алу,   ... ... ... ...   тек  қана  дайын  өнімнің  қымбаттауы,шикізат пен материалдар инфляциясы ықпалынан көрсетілген  қызмет  салдарынанболдыма ... ол ......  ...  кеңеюін  көрсетеме,қандайда бір қорытынды жасау қиын.Балансты  қаржыландыру  ...   ...   ...   ...   тұрақсыздығының   (тұрақтылығының)   мүмкіндікті   бір    себебінорнықтыруға  ...  ...   Кез  –  ...  ...  есебінен  меншіктіқаражатты жоғарылату  ұйымның қаржылық тұрақтылығын  күшейтуге әсер   ... бұл ... ... ...  ...  ...  ...  толықтырушыкөз ретінде және  қысқа  мерзімді  несиелік  берешекті  төмендетуші  ретіндеқарастырылуы мүмкін.Активтер құрылымындағы осы ...  ...  ...   ...   қорытындылар   жасау  үшін,  баланс  ...  ...   мен   ...  өте   ...   ...   ...   ...   жекелеп   айтсақ,кәсіпорынның  өндірістік  потенциалының  күйін,   негізгі   қаражаттар   ...  емес  ...   ...  ...   ...   ...  жылдамдығын бағалау.Баланс активінің бірінші тарауын  талдау  ... ...  ... элементтің өзгеру  беталысына көңіл   аудару   қажет,   өйткені  ...   ...   ...   ...    болғандықтан,    ... оның ...  ...  ......  ... ... әсер етуі мүмкінҰзақ мерзімдік  қаржылық   салымның   ...  ...  ...  ... ...  ...  меншікті  салмағы  сыртқы  факторлар  ықпалынанөзгере алатынын ескере отырып,  ...  ...   ...   ... баға  жеткілікті  жоғары  қарқынмен  өсе  алуы  ...  ... ...  ...  ...  түзетудің  есептелу   тәртібі,есепберу кезеңіндегі абсолюттік көрсеткіштердің өзгерісіне көңіл аудару ...  ...  өсуі ...  және   ...  өндірістіңкеңеюі  немесе  инфляция  факторының  әрекеті  туралы  ғана  ... ...  ...  ...  ...  да.   Бұл  олардың  массасыныңұлғаюына қажеттілікті  ...  ...   ...   ...   ...  ...  басқадаұқсас бағалылықтар, аяқталмаған  өндіріске  шығатын  шығындар,  дайын  өнім,қайта сатуға арналған тауарлар, тиелген тауарлар сияқты ...   ... ...  ...  ... негізгі көңілді аудару   тиімдіболады.Өндірістің  қорлардың меншікті  салмағының  ...  ... ...  ... ... ... ... қорларға  салу арқылы кәсіпорынның ақшалай активтерін инфляцияықпалынан құнсызданудан  сақтауға  ұмтылуы;- таңдалған  ...   ...   ...  ...  ағымдыактивтердің үлкен бөлігінің  қорға жұмылдырылуы.Сонымен,  қорлардың өсуіне  бетбұрыс  уақыттың  бір  ...  ...   ...   мәнінің   ұлғаюына   әкелгенімен,  бұл   ...  ... ...  активтердің  есебінен  жүріп   ... ... ... бұл ... несиелік берешектің өсуіне  және   қаржылықкүйдің  нашарлауына  әкеледі.Баланстың  позитивті өзгерісінің белгілері болып табылатындар:-  баланс   ...   есеп    беру    ...    ...    ... ... ...  ...  өсімінің  қарқыны  негізгі   ...   ... ... ...  меншікті  капиталы қарыз капиталынан басым  және  оның  ... ... ... өсу қарқынынан жоғары;- дебиторлық  және  несиелік  берешектердің өсімдік қарқыны  шамамен ...  ... және оның есеп  беру  ...  ...  жалпысипаттамасынан соң, қаржы күйін талдаудың келесі   маңызды   ...   ...  ...  ... ...  ...  ...  табылады.Талдаудың  берілген   блогі   үшін   ...   ...   ...   ...  ...  тұрақтылығының  мәнін  қандай  көрсеткіштердің   кескіндейалатыны.    ...  ...  ...   бәрінен   бұрын   баланстық  үлгіменбайланысты, осыдан  келіп  талдау  шығады.Қаржылық  ...  ...  ... балансты  зерттеу   жатыр,бұл  зерттеу  оның  ...  ...   ...   Жәнеде   баланстыэкономикалық   оқу,   яғни   келесідей    негізгі    ...    ...  ...  сөз:- ...  ...  меншікті  капиталдың  сомасы  ұзақ   мерзімді   активтерқұнынан  жоғары  болуы  ... (Ис > F).  Бұл,  ...  ...   ... ұзақ  ...  активтерге  салныбайды,  сонымен  қатар  бір  бөлігіағымды  активтерді   қалыптастыруға   бағытталады.     ...    ...  ... ...  ...  ...  жүзеге   асыруға  қатысадыжәне осындай  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... тәуелсіздік, қаржылық   коэффициенттері,  меншіктіжәне ... ...  ...  ...  ...  ... коэффициенті сияқты  көрсеткіштермен  сипатталады.Капитал  құрылымының   оптималдығын  (үйлесімділігін)   анықтау   үшін,меншікті   ...    ...    ...    ...    ...  ...   ...   ұсынылады.   Қай  уақытта  меншіктікапитал   ...   ...   ...      ...    ...    бөлігінжапқанда, осы нұсқа  активтердің  қалыптасуының  мүлтіксіз  (идеал)  ...  ...  ...  меншікті,   қарыз,   жәнеде   ...   ...  ...  ...   алынған   жағдай,     ... ... ... және есеп  беру  ...   ...  ...  ...  талап  етеді.Меншікті  капиталды  зерттеу  ...   ...  ...  ...   өткен   өзгерістерге   көңіл   ...   ...   яғни    ...    ...    бөлігі     иммобилді     ...     ...  және осы  ...   еркінше   оңтайландыруға   мүмкіндікберетін  нысанда  ...  ...  ...  айналымды  қаражаттар  шамасын  анықтау   үшін,    меншіктікапиталдан  ...  1   ...   ...   алып   ...   ...   ...  мерзімді  активтерді.2.2 “Альянс банк” АҚ қаржылық-экономикалық жағдайын талдауБанктің қаржылық жағдайын ... банк ...  ...  құрылымынталдаудан басталады. Осының арқасында біз банктің  мүліктік  жағдайы  туралыжалпы ...  ала  ...  Ол  үшін   ...  ...  құру  қажет.Кесте 1Банктің баланс активтерінің  құрамы мен ... ... ...  ... жыл     |2007 жыл    |2008 жыл ...   ||   |            |             |            |         |ж. ...         ||   |            |             |            |         |(+,-)     ...     ||   |            |             |            |         |          |(+,-)       ||                            |          |мың тг.          ...     ... ...    |0,4       |0,35             |0,05        ...                |          |                 |            ... ...     |0,6       |0,65             |0,78        ... ...   |0,66      |0,54             |0,28        ... және ...         |1,5       |1,86             |3,55        ... қатынасының      |          |                 |            ...                |          |                 |            ... ...         |0,63      |0,62             |0, 53       ...                |          |                 |            ... коэффициенті  |0,63      |0,63             |0,33        ... ... ... ... АҚ бухгалтерлік балансының мәліметі бойыншаҚаржылық күйді талдаудың маңызды кезеңі  болып  баланстың  өтімділігінталдау    табылады.    ...    ...    ...     несиегерлікқабілеттілігінің  деңгейін  анықтауға  мүмкіндік  береді,  яғни    оның   ...  ...  дер  ...  және  ...   ...   есептесе   алуқабілеттілігін.  Баланстың   өтімділігі   кәсіпорынның   оның   ... ... ... ... ...  анықталады,  оның  ақшағатүрлену мерзімі міндеттемелерді  өтеу  мерзіміне  сәйкес  келеді.  Баланстыңөтімділігінен ... ... ... білу керек.   Активтер  өтімділігі,олардың ақшалай қаражатқа айналуы үшін қажетті  кері  ...  ...  ...  ... осы  түрінің  ақшаға  айналуына  қаншалықты  аз  уақытқажет етілсе, олардың өтімділігі де солғұрлым жоғары болады.Баланстың   ...    ...    ...    ...    ... ...  бойынша  қаражаттарды  салыстырумен,  өтеу  мерзімініңдәрежесі бойынша сыныпталатын міндеттемелермен қорытындыланады.Өтімділігі дәрежесіне тәуелді, кәсіпорын активтері  ...  ... ... активтер  (ЕӨА)-  оларға жататындар  кәсіпорындардың  ақшалайқаражатының барлық статьялары және қысқа мерзімді қаржылық салымдар  (бағалықағаздар). ... ... мен  ... ...  айналымды қаражаттың  еңұтқырлы бөлігі болып табылады.  Ақша төлемге жылдам дайын болады, ал  ... тез ... ... – қол ... ... ... ... активтер (ТӨА) -  төлемі есеп  беру  күнінен  кейін  12айдың  ішінде  күтілетін,   ...     ...    ...   ...   ...  бойынша  сома  есептеу  шотына  анықталған  уақыттатүседі және өзінің міндеттемелерін өтеуге ... ... ... ...  өтеу  ...  ...  бойыншатөрт топқа  топталады:Жүйенің   бір   немесе   бірнеше   теңсіздіктері   ...   ... ... ... болған  жағдайда,  баланстың  өтімділігі  үлкеннемесе кіші дәрежеде абсолюттіден айрықшаланады.  Бұл  жағдайда  активтердіңбір тобындағы ... ... ...  ...  ...  топтағы  оныңартықшылығымен өтемделеді, нақты жағдайларда  төменгі  өтімділікті  активтержоғары өтімділікті ... ... баса ... ағымды берешектің қандай бөлігі балансты құру күніне немесе  жақынуақытта  өтеле  ...  ...  Бұл,  ...  ...  ... тез арада өтеле алатынын көрсететін, төлем қабілеттілігінің ең  ...   ...   ...   оның   мәні   0.2-0.3   ...  ...  кәсіпорын  бойынша  жасалған  есептеулерден  ... осы  ... ... ... ... көруге болады.Дамыған нарықтық экономикасы бар  елдерде  бұл  ...  ...  ...  ...  ...  бағалау  кезінде   ерекше   ...  Оның ... ... ... ... болып  табылатындар:біріншіден,  ол   ағымды  активтермен   ағымды   ...   ... ...  бұл  шама  ...  жоғары  болса,  қысқа  мерзімдіміндеттемелердің төленуіне сенімділік соншалықды үлкен болады;    екіншіден,ағымды активтердің ... ...  ...  ...  активтерді(ақшалай  қаражаттан  өзгесі)  сату  немесе  өткізу  кезінде  зиянның  ...  ...  ...   осы  қарсы  әрекет  қаншалықты  ...  ... ... ... ...  Бұл ... ... капиталы  депатайды.Айта кету керек,  көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін ағымдыөтімділіктің   жоғары    коэффициентімен    ...    ...    ...  ...  ...  ...   Бұл   шаруашылық   ... ... ... ... дайын  өнімніңартық қорларының  болуымен  жәнеде  жиі  кездесетін  аяқталмаған  ... ...   ...   негізсіздігі,   соңында,   ақшалай    қаражаттыңжетпеушілігі мен ... ... ... ...  ...  ... ... коэффициенті  жоғары болған кездеде, оны  құрайтындардыңкүйі мен ...  ...  ...  әсіресе  баланс  активтерінің  үшіншітобына  кіретін  статьялар  бойынша.   Осы   ...   ...   ... ... ... ... айналымдылығын  есептеу  қажет.Өтімді қаражаттардың айналымдылық  көрсеткіштерінің  нашарлауы  кезіндетөлем қабілеттілігін  объективті  бағалау  үшін,  ...  ...  ... анықтау қажет. Бұл кезде  тұтынушылармен  өнімнің  және  ...  ...  ...  ...   дайын   өнімнің,   шикізаттың,материалдардың және  т.б.   артық  ...  ...  ...  ...... ...  білу  керек.   Бұл  себептер  талданатын  ...  ...  емес  ...  ...  ...  ...  ал  кейде  ішкісебептер болуы да ...  ... ... АҚ ... ... қаржылық тәуекелдібасқарудың жайы және деңгейіИнвестициялық портфельді басқару  процесінде  ...  кез  –  ...  ...  ...  жүретін   тәуекелдерді   қабылдайды.   ...  ...  болу  ...   ...   оларды   басқара   жәнеминимизацияалатын ... ғана ... ... портфелін  сақтай  жәнеұлғайта алады [10].Әлемдік тәжірибе  көрсеткендей,  тәуекел  ұғымы  қор  ...  ... ... Кез ... ... ... өз ...  сала  отырып,компания  өзін  шығындану  мүмкіндігіне  әкеледі.  Бұл  шығындар  ... ... ... қаржылық  жағдайы  олардың  әсері  қаншалықтыболатынын  компанияның  тәуекелді  басқару   ішкі   ...   ... ... ... ...  компаниялары  үшін  өз  тұжырымдамасынқұру мен тәуекелді басқару саясаты  көптеген  себептерге  байланысты  ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады:-өз күшімен  тәуекелдерді  басқару  тұжырымдамасын  құру  және  енгізукөптеген ... ... және ... ... ...   ...   консалтингтік   нарықтың   жоқтығы,   соғанбайланысты көптеген инвесторлардың ... ...  ...  ... бар.Компания қызметімен байланысты тәуекелдерді басқарудағы мәселенің мәніактивтер мен міндеттердің оңтайлы  тепе-теңдігінен  тұрады.  Бұл  басқарудыңнегізі  активтер  мен  ...  сай  ...   ...   ...   ...   ...   резервтерінің   пайдалылығы   ментабыстылығын ұмытпау керек. Тәуекел мен табыстылық  арасындағы  ... ... ... оңтайлы арақатынасқа көңіл бөлуді міндеттейді.  Бұлжағдайдың  анықтылығы   тәжірибеде   ...   ...   ... ... ... ... сұрақтар пайда болады:1.Тәуекел мен табыстылықты қалай анықтауға болады?2.Корпорацияның   ...   ...   ...   ...   және   ...  ...  мен  эталондарын  ескере   отырып,   тәуекел   ... ... ... болады ?Пайда табу және тәуекел - тығыз байланысты және  ...  ... ... жұмыс істегенде  тәуекел  әрқашан  болған  және  бола  ... кез ... ...  ...  ...  жүретін  тәуекелді  автоматтытүрде  қабылдайды.  Қор  нарығындағы   тәуекелге   ...   ...   ... бар. ... ... ...  ...  әртүрлітәуекел түрлерімен кездеседі [11]. Оны  төмендегі  кесте  түрінде  ... ... ... ... ...              |Мысал                                                 ... ... ... ... ... оны сатуға мәжбүр болғанда   ||                     ...                                           ...                ... ... уақытында пайызды немесе        ||қабілеттілігінің     |қарыздың негізгі сомасын төлей ...                 ... ...     |                                                      ... ...  ... өсуі ... ... ...   ... бағамы       |Айырбас бағамының өзгерісі нәтижесінде ... ... ...             |мен ... активтердің құнының төмендеуі пайда||                     ...                                                ... ...  ... ... ... құны ... активтерге  ||тәуекелі             |салынады                                              ... ерте      ... ... мерзімінен ерте міндеттерін орындау    ... алу ... ...                                   ... тәуекелі   |Активтерді “әділетті” бағаға сата алмау               ... ... ... Ф. ...  инвестициями.  Ағылшыннан  аударылған  –М.: ИНФРА-М,2000Біздің ...  ...  ...  банк  ...  ...  тәуекелдердіңішінде ең жоғары үлесті несиелік тәуекелдер алады.Банктің   тәуекелдерді   басқару   саясаты   -    ...    ... ... ... ... ...  ...  жәнеоны бақылаудағы міндеттері мен функциялары талдауға мүмкіндік  береді.  Банксаясатының  негізгі  кемшілігі  –  ...  ...  ...  ... ал бұл өз  ...  ...  процесті  басқарудың  тиімсізжұмыс істеуіне әкеледі.Кемшіліктің келесі бір түрі – несие комитетеінің  несиелік  ... ... ... ... ол бұл  жұмысты  басқа  органдарғажүктеп  қойған.  Бұл   ...   ...   ...   ... және ... жүйесінің нашарлығын білдіреді [12].Әрі қарай тәуекелдерді басқару саясатын қарастыра ... біз  ... ... ... ... ... тексерулердің  жоқтығы,өз қызметін бақылауының және бағалауының болмауы.Сонымен бірге ғылыми зерттеу ... ...  ...  портфелісапасының  өзгеру  динамикасына  ...  ...  ...  ...  тиімділігі  мен  бақылау   нәтижелеріне   баға   берумен   жәнекомпанияның  ...  ...  ...   ...   ...   ... несиелік тәуекелдерді дұрыс бағалауға  және  басқа  бөлімшелердіңсапалы жұмыс ... өз ... ...  ...  ...  ...  береді.  Ғылыми  зерттеу  бөлімшелерінің  болуы  банк  қызметініңтиімді жүзеге асуына септігін тигізуде.Тағы бір ... бірі – ... ... ...  ... ... ... қатыспайды. Сонымен  қатар  бақылау  процесінеқауіпсіздік бөлімінің жұмысшылары да қатыспайды, бұл олардың негізгі  жұмысыболып табылғанымен. ... ...  ...  да  бақылау  жұмысынбағалаумен айналыспайды, ал негізінен тәуекелдердің көптеген түрі осы  жердеқалыптасады.Банктің ішкі ... және ішкі ...  бір ... ... ...  ішкі  ...  пен  ішкі  ...  қызметкерлерінің  құзіретін  бөліпқарастырған  жөн.  Тәжірибеде  бөлімшелерде   ішкі   ...   ... ... Мен ... ... ішкі ... құру  тиімсіздеп санаймын. Бірақ сонымен қатар бас офисте орталық ішкі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қиындықтуғызады. Бұл  жерде  де  айтарлықтай  проблема  туындап  отыр,  алайда  бұлпроблема бас офис пен ... ...  ...  ... ... ... шешіледі [13].Жалпы  банктің  тәуекелдерді  басқару  саясатын  жақсы  деп  ... ... оған ... ... ... ... ... басқару саясатындағы  қарызгерлердің  қаржылық  жай-күйін талдау  процесін қарастырайық. Бұл кезде клиенттердің әрбір  ... ...  ...  тізімі  әзірленеді.  Мысалы,  бұрыннан  банкпенқызмет  жасап  келе  жатқан  сенімді  ...   ...   ...   ...   ...   тиіс    ...    құжаттар    тізімітөмендегідей:-кәсіпорынның балансы-  несиелік шартты дәлелдейтін келісім шарттардың ...  ... ... ...  ... ... ... туралы мәліметтерНесие беру туралы шешімді банктің несилік комитеті қабылдайды.Банкте несиелік қабілеттілікті бағалауда бірнеше әдістер пайдаланады:-  клиенттерді өз күшімен ... ... ... ...  ... фирмалардан ақпараттар алу.Соңғы келтірілген әдіс несиелік талдаудың сапасын арттырады, алайда олкомпания үшін  өте ... ... ... ... ... ... несиенің  түріне,  мерзіміне  көпкөңіл бөледі.Несиені өтеу несиені беру  ...  ...  тең  ...  төлеуқарастырылады.  Бұл  жағдайда  компания  қарызды  ...   ...   ... ...  ...  сәйкес  дайындайды.  Компания  клиенттіңұсынған шарттарының оның ... ...  ...  ... ... ... сәйкес тәуекел деңгейі де жоғары болады.Несиелік келісім-шартының негізгі элементі қарызгердің  кепілдікке  ... ...  ...  ...  ...  егер  ...  келісім-шарт  үлкентәуекелмен байланысты болса, онда жақсы  кепілдікпен  қамтамасыз  ... ... ... ... төленуін бақылау үшін арнайы несиелік құжаттар тізіміқалыптастырылады. Құжаттар келесі түрде топтастырылады:-  несие бойынша құжаттар (несиелік келісім-шарттың, сенімхаттыңкөшірмелері).-  ... ... ... ... ... салық декларациялары).-  клиенттің несие қабілеттігі жөнінде материалдар (несиелікагенттердің аналитикалық есептері, басқа банктердегі несиелер туралыақпараттар).-  ... ... ... ақпараттар ( кепілдік туралы куәлік).Банк  үнемі  несие  ...  ...  ...  яғни  несиелікмониторинг жасап отырады. Оның негізгі  мақсаты  –  ...  ...  ... және уақытылы төленуін қамтамасыз ету.3.  Банктегі қаржылық тәуекелді басқару жүйесін жетілдіру жолдары3.1 Қаржылық ... ... ... ...  ...  ...  әдістерінің  ішінденегізігі  рөл  оларды  бейтараптандырудың   ішкі   ...   ... ... ...  ... –  бұл  тәуекелдердіңтеріс салдарларын минимизациялаудың кәсіпорынның  өзінің  ішінде  таңдалатынжәне   ...   ...   ...   жүйесі.   Қаржылық   ... ішкі ... ... ...  ...  ...  ...   субъектілерге   тәуелсіз   баскарушылық   шешімдердіқабылдаудың   ...   ...   ...   ...    ...   бейтараптандырудың  ішкі  механизмдерінің  жүйесі   келесідейнегізгі ... ... ... қашу. Қаржылық тәуекелдерді бейтараптандырудың бұл  әдісіең кең тараған болып  ...  Ол  ...  ...  нақты  бір  түрінмүлдем  болдырмауға  ...  ...  ...  ...   білдіреді.Мұндай  шараларға төмендегілер жатады:тәуекел деңгейі  тым  жоғары  қаржылық  ...  ...  ...  ... ... жоғары көлемде қолданудан бас тарту;өтімділігі төмен формадағы айналым активтерін көп көлемде  пайдаланудан  бастарту;қысқа  ...  ...  ...  ...   бос   ақша   ... бас тарту;2.Тәуекелдің  шоғырлануын  шектеу  (лимиттеу).  Қаржылық  тәуекелдердішоғырландыруды шектеу ... ... ... ...  сыни  ...  жүзегеасырылатын  қаржылық  операциялар   бойынша   қолданылады.   Мұндай   ... ... ... ... аспектілерін  жүзеге  асыру  саясатындайындау  процесінде  сәйкес  ішкі  қаржылық  ...  ...  ... асырылады.Тәуекелдерді шоғырландыруды лимиттеуді қамтамасыз  ететін  нормативтержүйесі келесілерді қамтуы мүмкін:шаруашылық қызметте қолданылатын қарыз қаражаттарының  ...  ...  ... ... ... ... минималды мөлшері (үлес салмағы);бір  сатып  алушыға  берілетін   ...   ...   ...   ... ... ... ... орналастырылған депозиттің максималды мөлшері;бір эмитенттің бағалы қағазына салынған қаражаттардың максималды мөлшері;дебиторлық қарызға қаражаттарды шегерудің максималды кезеңі.Тәуекелділік жағдайында ... ... ...  ...  ... мен ... кәсіпорынның қызметі түріне,  қойылған  мақсаттар  жетустратегиясына тәуелді болады. Сонымен бірге ... ...  ...  менпрактикасымен тәуекелді талдау барысында  басшылыққа  алынатын  негізқалаушыпринциптер   орнатылған.   Біріншіден,    ...    ...    ... ... ...  ...  ...  азшылық  үшін  көпшілікпентәуекелге баруға болмайды.Тәуекелдерді талдаудан кейін осы тәуекелдерді басқару әдістерін талдауқажет. Әрине  бұл  ...  ...  ...  ...  ...  табылады.Сақтандырудан  басқа  тәуекелден  қашу  немесе  оны   ...   алу,   ... ... ... ... қаражаттарды  резервтеу,  тәуекелдербойынша мүмкін  болатын  қаржылық  жоғалтуларды  айыппұл  санкциялар  жүйесіесебінен өтеу, кепілдік  және  т.б.  ...  ...  ...  ... ......  жағдайдың  болу  ықтималдылығынжәне мүмкін жоғалтулар  көлемін  азайту.  ...  ...  ...  ... ... түрі ... ... мүмкін болатын шығысты есептеу,  онытәуекелге ұшырауы мүмкін капитал  ...  ...  ...  ... ... ... ресурстар көлемімен салыстыру қажет.Тәуекелді  басқару  жүйесінің  ...  ...  ...  ... ... ... ... – тәуекелді басқару  бөлімшесін  құрудықарастырады. Бұл бөлімше міндетті түрде тәуекелді басқару  бойынша  мақсаттышаралардың арнайы бағдарламасын жасауы ... ... ... ...  мұндай  бағдарлама  жасаукәсіпорынның қызметі мен  құрылымының  негізгі  элементі  ішкі  және  сыртқытәуекелдерден  ...  және   ...   ...   ...   ...   ...   ету   тиіс.   Тәуекелдер   кәсіпорынқызметтерінің түрлі жақтарына әсер етеді және  ол  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жұмыстар  тәуекелдерді  басқаруданбастау қажет, яғни тәуекелмен байланысты қаржылық  ...  ... ...  үшін  ...  ...  ұсныныстар  мен  шараларенгізіліп, жасалуы тиіс.Шаруашылық  жүргізуші  субъектілернің  тәуекелді  басқару   бөлімшесібірнеше ... ... ... ... ... ... әр  топқа  ішіндебілім облысы әртүрлі мамандар болу керек:  ең  алдымен   -  ...  ...  ...  ...  ...  маманы,  персоналды   басқарубойынша, жоспарлы-экономикалық жұмыс бойынша, өндіріс бойынша маман.Шаруашылық  жүргізуші  субъектілернің  ...  ...  ... ... ... орын ... ... ол тәуекелді төмендету  бойыншашаралар  бағдарламасын  бекітеді,  критикалық  ...   ...   ...  ...  антитәуекелділік  бағдарламамен   бірге   ... ... ...  ...  ...  шараларды  тікелей  өткізу  кәсіпорынныңнегізгі  өндірісітік   және  басқарушылық  бөлімшелерінің  ...   ... ... есеп беру ... жағымсыз әсерін  тигізеді,  себебібұл шаралар жедел табыс әкелмейтін шығыстарды талап етеді.Сондықтан  тәуекелді  басқару  бойнша  ...  ...  ...  ...  ең  ...  ...  қабылдағаны  үлкен  маңыздылықтыиеленеді.Қаржылық  тәуекелмен  байланысты  мүмкін   ...   ... ... кез ... ... өзі үшін ... мәселелерді  шешуқажет:- қаржылық тәуекелмен байланысты мүмкін жоғалтуларды бағалау;- фирма белгілі бір тәуекелдерді өзінде қалтыра ма, яғни  олар  ...  ... бола ма, не олар ...  ...  ...  ...  ... шешім қабылдауы тиіс;-  негізгі   мақсаты   ...   ...   ...   ...   ... ... ... жасау қажет.Бұл міндеттерді тәуекелді басқару бойынша мақсатты  ...  ... ... ... ...  ...  менеджерде  тәуекелдібасқару бойынша дұрыс шешім қабылдау үшін ...  ...  ...  ... ... ... мен ...  басқару  бойынша  мақсатты  шаралардың  кез  ...  ...  ...  ...  ...  ...   жағдайларындасәтті қызмет етуді қамтамасыз ету болып табылады.Қаржылық  тәуекелмен  ...   ...   ...   ... шешу ... ...  ...  мүмкін:   бар  тәуекелді  жою,мүмкін тәуекелдің алдын алу,  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... зиянның жанама алдын алу.Мұндай  бағдарламаны  талдауда  тәуекелді  басқару  ...   ... ... ... ... мен ... анықталады.Қаржылық   тәуекелді   басқару   ...   ...   ...  мен  ...  жүзеге  асыру  менеджерге  фирма  тәуекелдерінбасқару принциптерін нақтылауды талап етеді.Менеджер  тәуекелді  басқару  ...   ...   ...   ...    ...    ...    алатын     принциптер    ...  ...  Егер  ...  ...  ...  ... етуге негізделсе, онда бағдарлама жасаушы жұмыс  негізіне  алатынсәйкесінше принциптері қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ететін     ... ... ... ... Мұндай  нақты  принцип  мысалы  компанияныңбарлық  тәуекелдерді  ...  ...  ...  ...   ...   ... тиімді дамуы  үшін  тәуекелдерді  басқарудың  міндетті  түрдекелесі принципін сақтауы тиіс:  фирма  ...  ...   орта  ...  оның  ...  ...  кәсіпорын  үшін  сыртқы  тәуекел   –менджментінің талаптарына ... ...    ...    функцияларының    мәні      пәндік     ...    ол    ...     ...     ... сақтауға бағытталғандықтан,  бұл  функцияларды  орындау  фирмабөлімшелерінің және тәуекелді басқару қызметкерлерінің  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   үшін   біріншіден,мамандарды  дайындау   қажет,   екіншіден,   әрдайым   біріккен   ... ... ...  -  бұл  тәуекелді  ...  ...  Олар  ...  шешу   ...   және   ...   төмендетуәдістерінен тұрады. Тәуекелді  шешу  құралдарына:  бас  тарту,  ұстап  тұру,беру.Тәуекелден бас тарту – ... ... ... бас ...  ... бас ... мүмкін болатын табысты жоғалтуға болады.Тәуекелді ұстап тұру - бар ...  ...  ...  Яғникапитал  салымын  жүргізген  ...  ...   ...   ...   меншіктіқаражаттармен жаба алу.Тәуекелді беру - инвестор  өз  ...  ...  ...  ... ...  ...  Бұл  ...  сақтандыру  арқылы  жүзегеасырылады.Тәуекел деңгейін төмендету - шығындар көлемі мен ықтималдылығын азайту.  Оныжүзеге  асыратын  ...  ...  және  ...   ... ... алу, ...  өзің-өзі  сақтандыру,  сақтандыру,қаржылық  жобалар  бойынша  тәуекелді  есепке  алу,   ...   ... ... ... ...  алу,  жалпы  қордағы  компанияның  арнайықорларын қолдану көлемін бағалау, есеп жүргізу, және тағы басқа ...... ... ...  объектілергекапитал  салымын  бөлу  ...  ...  егер  ...  бір   ... орнына әртүрлі бес  акционерлік  қоғамның  акцияларын  сатып  алса,онда ол ... ... ... және  орташа  табысты  алу  мүмкіндігінұлғайтады. Диверсификация - бұл ...  ...  ...  ... ... оған  ...  факторлар  әсер  етеді,  оларға:  экономикалықжағдайлар, әскери  ...  ...  ...  ...  дефляция,Ұлттық Банктің есептік ставканың өзгеруі, депозиттер  мен  ...  ...   ...   ...   бұл    ...    бойынша    тәуекелдідиверсификация  арқылы  төмендетуге  болмайды.  Соған  сәйкес,   ...   ...   ...   ...   және    диверсификацияланбайтынтәуекел.Диверсификацияланатын тәуекел -  ол  диверсификация  арқылы  тәуекелдіөзгерту ...  ...  оны   тағы   ...   деп   ...   олдиверсификация арқылы төмендетіле алмайтын тәуекел.Шектеу - бұл шектеуді орнату, яғни ... ...  және  ... бойынша шығындар сомасының шекті нормасын  белгілеу.  Көбінесе  бұлбанктермен қарыз беру жағдайында және овердрафт  бойынша  ...  ...  ...  ...  ...  байланысты  қолданылады.  Шаруашылықсубъектілер тауарды ... ... ... ... бергенде  және  капиталсалымның сомасын анықтаған кезде қолданады.Өзің-өзі ... - ... ...  ...  ... ... ... шығындарын үнемдеу арқылы  өзін-өзі  сақтандыруболып  табылады.  Бұл  ...   ...   ...   ... ... құру формасы болып келеді. Бұл қорлар натуралды  немесеақшалай ... ... ...  ...  акцияны  сатқан  кезде  оның  номиналдыққұнынан асып кеткен түсім сомасын осы ... ...  ...  ...  ... ... шығындарды жабу үшін қолданылады, сонымен қатар  егер  пайдажеткіліксіз болып және артықшылықты бар  акциялар  ...  ...  ... ... пайыздарды төлеуге жетпеген кезде қолданылады.-Тәуекелді сақтандыру  кезінде  инвестор  өзінің  табысының  бірбөлігінен  бас  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... сақтандыру - бұл кезде сақтандыру  сомасы  кәсіпкерліктәуекелдің бағалану сомасынан асып кетпеуі тиіс.- Кәсіпкерлік тәуекелдің сацтандыру багасы -  бұл  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  мүмкін  болатыншығынға ұшырау сомасы.Хеджирлеу — (ағыл. heaging  -  қорғау)  банктік,  биржалық  жәнекоммерциялық  ...  ...  ...   ...   ... ... ...  -  бұл  болашақтағы  валюталық  бағамның  ... ... ... ... тап  ...  үшін  тез  ...  келісімгеотыру жүйесі. Яғни әртүрлі тауарлы материалдық  құндылықтардың  коммерциялықоперациялармен келісім  бойынша  ...  ...  ...  болашақкезендегі  тауарларды  (сату)   жеткізуді   қарастыру   ...   ... 2 ... бар: өсу ...  хеджирлеу  және  төмендетубойынша хеджирлеу.Өсу бойынша хеджирлеу -  немесе  сатып  алу  бойынша  ... ... мен  ...  ...  алудағы  биржалық  операция  болыпкеледі. Келешектегі бағамның көтерілуін сақтандыру  үшін  хедж  қолданылады.Нақты   ...   ...   ...   дейінгі   сатып   алу   бағасын  анықтауғамүмкіндік  береді.  Мысалы,  3  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... өсуі мүмкін. Соған сәйкес бүгінгі  бағамен  осы  тауарғақатысты шуғыл келісімді сатып ... ал 3 ...  ...  тауар  алынған  кездеоны сатып жіберуге болады. Тауар бағасы мен шұғыл келісімнің  ...  ... ... ... егер  бұрын  сатып  алынған  келісім  қазіргікездегі сатып ... ... ... бірдей қымбат болуы мүмкін.Төмендету бойынша хеджирлеу немесе сату бойынша хеджирлеу -  бұлшұғыл келісімді сату ... ... ...  Бұл  ...  ... ... кезде  бағаның  төмендеп  қалуына  байланысты  ...  ... ... опционды нақты уақытта сату болып табылады.3.Хеджирлеу. Хеджирлеу (сақтандыру)  -  нарық  қатынасыныңдамуымен байланысты қаржы ... ... ... ...  өтеудің  жаңаәдісі. Жалпы түрде хеджирлеуді тауардың бағасын  тәуекелден  сақтандыру  дептүсінуге  ...  ...   ...  кәсіпорындармен   хеджирлеуболжамданған табыс деңгейін  сақтандыру  мақсатымен  тәуекелді  басқа  жаққаберу үшін қолданылады. Пайдаланылатын ... ...  ...  ...  қарайқаржы тәуекелін хеджирлеудің бірнеше түрлері болады [14].1.  Опционды  ...  ...  ...   -   ...   ...  ...  активтермен  операциялар  жасаудағы   қаржы   тәуекелінбейтараптандыруға мүмкіндік тудырады.Опционды пайдалана отырып хеджирлеудің екі ... ... ... ... ... сатып алуды хеджирлеу;Опцион негізінде келісілген бағамен сатуды хеджирлеу.2. Фьючерстік шартты қолдану арқылы хеджирлеу. Фьючерстік шарт  —  ...  ...  ...  ...  ...  шикізат  тауарларын,  алтын,валюта, бағалы қағаздарды сатып алу-сату мәмілесін шұғыл жасау.Фьючерстік шартты қолданумен хеджирлеудің механизмі  –  ...  ...  ...  ...  ...  ...  өзгеруінебайланысты қаржы шығындарына ұшырауына негізделген.3. "Своп" (айырбас) операциясын қолдану арқылы хеджирлеу. "Своп" — бұлсауда-қаржылық айырбас операциясы. Бұл жағдайда ... ... ...  ... туралы мәміле қарсы мәміле жасауменен жалғастырылады. Яғни сол  қаржықұралын  белгілі  бір  ...  ...  ...  ...  сату   туралы   мәмілежасалынады.Своп операцияларының бірнеше түрлері бар:бағалы  қағаздардың  мерзімін  ұзарту  ...  своп   ...   -   ... сату және ... бірге ұзақ  мерзімді  бағалы  қағаздарды  сатыпалу;валюталық своп-операция - шетел валютасын қолма-қол ұлттық  валютамен  ... ... оны ... сату ... қарастырады;пайыздық своп-операция -  несиегер  қарыз  алушының  есебінен  екінші  жаққапайыз  төлеу  жөнінде  ...   ол   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ретінде  хеджирлеу   отандықпрактикада қаржы тәуекелін басқару процесінде барынша кең қолданыс табуда.4. Әртараптандыру (диверсификация). Әртараптандыру - қаржы ... ... ... бірі. Әртараптандыру  жекелеген  несиелік,депозиттік,  ...  ...   ...   ...   ... ... ... түрлері қосымша - 6 көрсетілген.Кәсіпорындардың қаржылық қызметін әртараптандыру  бір-бірімен  тікелейбайланыссыз   ...   ...    ...    ...    ...    баламамүмкіншіліктерді  қолдануды  қарастырады.  Егер  ойластырылмаған   жағдайда,қаржы операцияларының бірі зиянды ... ... ... пайда әкеледі.Бағалы қағаздар портфелін әртараптандыру арқылы инвестициялық портфельтабысының  деңгейін   төмендетпей,   ...   ...   ...   тудырады.   Кәсіпорында    нақты    инвестициялық    ... ... ... жобалардың ішінде капитал  сыйымдылығы  үлкенемес жобаға ... ... ... ... ... ...  әртараптандыру  коммерциялықнесиелеу кезінде несиелік тәуекелді төмендетуге бағытталады.Кәсіпорынның  депозитке  салымдарын   әртараптандыру   —   ...   ... ...  бос  ірі  ...  ақша  қаражаттарын  бірнеше  банктергеорналастыруды қарастырады.Кәсіпорынның валюта  қоржынын  әртараптандыру  –  ...  ... ... орындау процесінде бірнеше валюта  түрлерін  таңдапалуды қарастырады, сол арқылы валюталық  ...  ...  ... Қаржы тәуекелін бейтараптандырудың келесі бір әдісі - бұл тәуекелдіберу. Бұл ... ... ... қаржы  тәуекелінің  бір  бөлігінберуі, олардың тәуекелдік зардабын бейтараптандыруға мүмкіншіліктерінің  молекендігінде.Тәуекелдікті факторингтік шарт жасау ... ... Бұл ... ...  ...   ...   айналысатын   кәсіпорынның   несиелік   тәуекелімамандандырылған ...  ...  ...  ...  кәсіпорындардыңнесиелік тәуекелінің зардабын бейтараптандырады.Кепілгерлік  шарт  ...  ...  ...  ...  ...   керсетілгендей,кепілгер несие  берушіге  келісімде  аталған  міндеттемелерді  ...  ...  ...  міндеттеледі.  Кәсіпкерлікпен   айналысатын   кәсіпорынкепілгерлікті   қарыз  капиталын  тарту  үшін   ...   және   ... ... ... ... ... міндетті және жауапты.Тәуекелді шикізат және материалдарды жеткізушілерге беру. Бұл  әдістің  мән-мағынасы тасымалдау және тарту кезінде мүліктік  бұзылуы  ...  ...  ...  ...  ...  Бірақ,   өнімдерге   нарықтық   бағаныңқұлауымен  байланысты  ...  ...  ...   кәсіпорын   өзмойнына алады.Тәуекелді ... ... ... ... ... ... бұл әдіс ...  берухеджирлеу  арқылы  жасалынады,  одан  әрі  қарай  дербес   қаржы   ...  ...  ...  ...  ...   беру,   екі   жақпенжасалынған  келісім-шартта  беру  туралы  айрықша  жағдай  ...   ... ... ... ... ... ... сақтандыру — бұлсақтандыру, сақтандырушының төлем есебінен табыстан шығысының  өсімін  толықнемесе бөлшектей төлеу міндетін қарайды. Сақтандыру ... ... ... ... ... ... қалуы  немесе  өндіріскөлемінің қысқаруы; кәсіпорынның банкрот болуы; қаралмаған шығындар жәнетағы басқалар  [15].Қаржы тәуекелін сақтандыру мүлікін  сақтандырумен  ...  ...  ...  ...   ...   мүлікі   сақтандыру   шартынакіріктіреді, мұндай жағдайда сақтандыру компаниясы сақтанушыға  ... ... ... ...  ...  ...  ...  өндірісінің  тоқтапқалу себебінен алынбаған пайданы да өтейді.Ұлттық   сақтандыру   практикасында   ...    ... ... ... ... ... ...  ең  көптараған. Бұл бір немесе ... ... ...  болған  қаржы  тәуекеліболуы мүмкін. Мысалы,  жеткізуін  тауарларын  сатып  алушыға  тиеп  жіберіп,қаржы  ...  ...   шарт   ...   ...   ...   ... жеткізушінің алынбай қалған табысын өтеуі керек.7.  Тәуекелді  біріктіру.  Тәуекелді  біріктіру  -   ...   ... ... ...  ...  ...  Кәсіпорындардың  жалпыпроблеманы  шешуге  серіктес  ...  ...  ...  тарту  арқылы  өзтәуекел деңгейін төмендету мүмкіндігі бар.  Ол  үшін  акционерлік  қоғамдар,каржы-өнеркәсіптік ... ... ... [16].Соныменен, қаржы  тәуекелін  біріктіру  деп  ...  ...  ... бұл  ...  ...  бірнеше  экономикалық  субъектілер  арасындабөлінеді. ... шешу үшін ... ... ...  ...  кәсіпкерліккәсіпорындар  мүмкінді  пайданы  немесе  шығынды  өзара  бөлінеді.  Әлбетте,серіктестерді  ...   ...   ...   бар   ...   ...  осы  бөлімде  қаржы  тәуекелін   бейтараптандырудың   негізгіәдістері қаралды. ... ... ...  ...  ... ... ... 3 айдан кейінгі сатылатын тауардың  бағасы  төмендейді,  соғансәйкес хеджер жоғарғы бағамен  шұғыл  келісімді  сатып,  ал  3  ...  ... ... ... және ... ...  ...  кезде,  төмен  бағаменсондай шұғыл келісімді сатып алуы мүмкін. Тауарды сатуды  кейінге  қалдырғанкезде қолданады.Валюталық тәуекелді  ...  ...  ...  бас  тарту  -активтердің бағасы валюта бағамына тікелей тәуелді.Форвардтық операция  көмегімен  хеджирлеу  -  белгіленген  ...  ...  ...  валюталық  конверсияны  жүргізу  үшін  екі   жақтыңбірлескен  міндеттемелері.  Яғни  ...  сату   ...   ал   ...   ... бағам бойынша белгілі валюта көлемін сатып алуы тиіс.Опциондар көмегімен хеджирлеу - сатып алушы сатып  алу  ... ал ... ... ... ... басқа белгіленген  бағам  бойыншавалютаға айырбастауға немесе сатуға міндетті.Шұғыл келісімдерді сату-сатып алу арқылы хеджер ... ... ... тәуекелді төмендетуге тырысады. Сол арқылыбағаны белгілеп, шығындар мен табыстарды тұрақтандыруға болады.2. “ Альянс банк ” АҚ ... ... ...   ...   ...   ...   тәуекелдердің   әртүрлеріменкездеседі, олар бір-бірмен пайда болу орны  және  мезгілі  ...  ... ... ... әдістері мен талдауына әсер ететін сыртқы жәнеішкі факторлар бойынша ажыратылады. ... ... ... ... ... ... тәуекелдер проблемасына назардыкүшейтуді негіздейді. Тәуекелді өзгерту мен индексациялау, бүгінгі таңда,банктік ... ... ... ... және оларды бақылаудағыалғашқы қадамдар болып табылады. Банкирлер тәуекелді басқарудыпроблеманы қойылуынан, оның шешілуіне дейінгі әрекетті логикалықдәйектілік түрінде қарастыруы тиіс. Мен үш ірі ... ... ... ... процентік және инвестициялық [17].Банк өз табысының  негізгі  болатын  өзінің  ссудалық  операцияларынаналатындығынан, ... ... ... маңыздылғы  көрініп-ақ  тұр.Нақ, қарыз алушылардың ... ... ...  ірі  ...  ұшыратадыжәне  несиелік  мекемелердің  банкроттылығының  бірден-бір  себебі   ...  ...  ...  ...  заим  алушының  несие  қабілеттігітәуекелі орын алады. ... ... ... ...  ...  туралыайтқанда,  несиелік  қабілеттігін  бағалау  әдістері  деп  түсінүге  болады.Негізі мен үш әдіске ... ... ... қарыз алушыны бағалау  жүйесі  5С  мұнда  ажыратылған  күйде  қарызалушының   ...   ...   ...   ...    ...  ...  Бұл  жүйелер  банкпен  ескерілуі   қажет,   ... ... ... ... бағыт береді;2)  несиелерді  бағалаудың   рейтингтік   жүйелері,   бұлар   ... ... мен ... ... ... ... ... сапа бойынша жеке өздерінің жүйелерін құруғаболады.  Біреулер   қарапайым  схемаларды  ...   ...   ... ... қолданады, және  бұл  тәуекелдерді  классификациялаукөмегімен жүзеге ... ... ... ... ... кең қолданылатын, несиелік тәуекел сапасын бағалаужүйелерінің ешқайсысы қолданылмайды;3) қаржылық коэффициенттер көрсеткіштері, бұлардың көмегіменкәсіпорындардың берешегінің ... және ... өтеу ... ... ... ... ...  берешегін  тәуекелдібасқару  саясатын  жасау  кезінде   ескертуі   ...   ...   ...  ...   ...   ...   ...   түрі   -   бұлинвестщиялық  тәуекел.  Нарықты  экономикада  инвестициялық  ...   ...  ...  ...  болды.    Активтерге    салымдардың   мұндайтүрі   қарыз   алушыларға   ақша  ...  ...  ...  ... ... тек ... ... үшін алынатын  процент  ретінде  табыстабатын болса, ал бағалы қағаздарға салу арқылы  тек  қана  ...  ... ... ...  ...  қажетті,  және  өзінің  міндеттемелерінуақытылы орындау үшін қажетті ...  ...  ...  реттеуге  болады.Қазақстанда  бағалы  қағаздар   жаңа   қаржылық   ...   ...  ...  ...  сипатта  болып   отыр.   Мұндай   тәуекелдіңерекшеліктеріне мыналар жатады: Бағалы ... ...  ...  сипаты,қор операцияларын  реттеудің  жеткіліксіз  деңгейі,  нашар  заң  шығарушылықбаза, инфраструктураның дамымағандығы, нашар  ақпараттық  ...  ...  ...  ...  ...  тиімді  басқарудың   негізгіәдістері берілген, бұлар Қазақстандық банкирлерге бағалы қағаздар  портфелінқалыптастыруда оптималды шешім таңдауға көмектесуі мүмкін.Процеенттік ... де ... ... ... тиіс, себебі проценттікставкалар  денгейінің  өзгеруі   банк   активтеріне,   міндеттемесіне   жәнекапиталына  және  ...  ...  әсер  етуі   ...   Нарьқтағыпроценттік ставкалар денгейінің  өзгеруі  қаржыландыру  шығындарының  ...   ...   ...   түсімдердің   азаюы    арқылы,    акционерлеринвестициясының құнын азайту ...  ...  ...  ...  ... ... ...  ресурстарды  шоғырландыру  және  орналастырудыңжалпылама  көрінісі  себебімен  проценттік  ...   ...   ...  әсер  ...  ...  фактор  болып   табылады.   Жалпылама   дамустратегиясы мен тұрақтану бағдарламасы,  саясаттың  ...  ... ... ... ... және ...  ...  тәсілдерінысырып  тастамауы  керек.  Көптеген  әдебиеттерде,  ...   ... ... ... ... құн  плюс  моделі,  базалық  ставкалармоделі жай проценттер ... ...  ...  ...  ...  ...  ... Соның негізінде, проценттік тәуекелді басқарудың бірнеше әдісі  беріліпотыр [19].Проценттік  ставкалардың  құрылымы  мен  ...  ...   ... ... ... шоғырландыру  мен  орналастыруына  үлкен  ... Егер ...  ...  ...  ...  болса,  онда  ол  ... ... ... ынталандырмайды, ал бұл өз кезегінде  жиынтықсұранысты басқаруды  қиындатады  және  ...  ...  ...  Тым  ...  нақты  проценттік   ставкалар,   басқа   жағынан,макроэкономикалық  анықталмағандық  пен   ...   ...   ... ... ал ... көбеюі.Спекулятивті мақсатпен алынып  отырғны  белгілі  проценттік  ...  ...  ...  ...  пен  ...  шығындарының  дұрыс  емесайырмасын көрсететін болса, жиынтық қаржылық ... ... көре  ... ... емес ... ... ... мүмкін.Банк жүйесіндегі болған  дағдарыс  банктердегі  қаржылық  ... ... ... бар ...  ...  ...  ... қажеттілігі туындайды.Банкте  тәуекелдерді  басқару  бойынша  процедуралар  жасалынуы   жәнеенгізілуі, сонымен қатар ... ... ... пайдалануы қажет.Бұл жерде риск-менеджерлердің құзіретін арттыру қажеттілігі туындайды,яғни оларға маңызды  шешімдер  қабылдауға  мүмкіндік  беру  ...  ... ... ... тұлға банктік бизнесті,  сонымен  қатар  оныңнарықтағы орны туралы ақпараттарды жақсы білетін білімді маман болуы  қажет.Сонымен ... ... ... құрылымдық бөлімшелердің  жұмысшыларынаүнемі көмектесіп отыруы  қажет.  Олардың  арасындағы  қарым-қатынастар  ішкібанктік ... ... ... ... ...  мен  ...  басқарудың  тиімді  және  кешендіжүйесін  құру  оның  дамуының  негізгі  ...  ...   бірі   ... Банк ... ... пайдалану  және  қаржы  нарығының  ... ... ... ... ... тиіс ...  ...  тәуекелдерді  басқарудағы  ішкі  бақылау  органдарыныңқызметіне ... ... Ең ... оның  міндетіне  тәуекелдерді  басқаруаясындағы банктің қойған  мақсаттарының  тиімді  бағалануын  ...  ...  ...  Яғни  ішкі  ...  органы  банк  өзінің  мақсатын  дұрысанықтады ма, әлде жоқ па? Оның іске асуы ... бе, әлде жоқ па? Ол  ... ... ... келеді ме, әлде жоқ  па?  деген  сұрақтарға  жауапбере алады.Одан кейін ішкі бақылау органы ... ... ...  ... секторлары бойынша, клиенттері  бойынша,  лимиттері  бойынша  жәнет.б. бойынша сыныпталуын толық ... ... ... ... Одан  әріол тәуекелдерді жабу үшін қажетті резервтердің жеткіліктілігін және  банктіңәрбір  операциялары  бойынша  тәуекел  рейтингтерінің   ...   ...  ...  талдау  жасау  кезінде  мыналарды  анықтау  қажет,яғниоперациялардың   қаншалықты   ресурстармен   ...   ақша    ... ... ... ... қызметіне сонымен қатар;- құқықтық және бухгалтерлік құжаттамалары мен басқару есебіталаптарының орындалуын  қамтамасыз етуі қажет-  тәуекелдерді ... ... ... ... етуі ...  ...   ...   отырып   біз   ішкі   ... ... ... ... ... маңызының  зор  екенінкөруге болады. Бірақ көптеген банктерде бұл органның қызмет  түрлерінен  бастартқан.Тәуеклелді кешенді  басқару  және  ішкі  ...  ...  ... ... ... ... Байланыстылық. Негізгі  тәуелділіктер  мен  статистикалық  таңдауларнегізінде банктің  ішкі  бақылау  қызметкерлерінің  ...  ...  ...  Ай  ...  сайынғы,   жыл   сайынғы   ... ...  ... ... әдістері мен  тәсілдерін  және  нақты  нәтижелердітіркеп отыру.Жоғарыда  аталған  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... жағдайлардың  алдын  алуға  және  пайда  табуға  мүмкіндікбереді.ҚорытындыСоңғы ... ... ... үшін  ...  ... мен мазмұны артуда. Қазақстан  өз  тәуелсіздігін  алған  күннен  ...  ...  ...  көптеген  кәсіпорындар  тәуекелді   дұрыс   ... ...  ...  Осыған  орай,  қазіргі  кезде  тәуекелдібасқару мен бағалаудың жеткілікті әдістері мен ... ...  ...  ...  қызмет  ету  саласына  байланысты   ...   ...  ...  ...   ...   ...   әдістерінің   жиынынанықтайды.  Кәсіпорын  үшін  ...  ...  ...  және   олардыбағалау қиынға соғады. Осы мәселені шешу үшін кәсіпорын алдын ала  ... ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  төтеп  берумүмкінділігін анықтап алады. Егер де тәуекел жеткіліксіз дәрежеде  анықталыпталданса, ... ...  ...  ...  ...  ... нарықтық экономика  жағдайында  тәуекелді  басқарудың,  талдаудың,бағалаудың маңызы өте ... мен өз ... ... ... міндеттерін орындадым  депесептеймін.  Осы  жоғарыда   қарастырылған   бөлімдерден   мынадай   ... ... ... ...  деп ... да  бір  ...  ...  немесе  адамныңкандай  да   бір   ...   ...   ...   ...   ... ... банк ... қызмет ету саласына  байланысты  өзіне  тән  тәуекелдіңтүрлерін, оларды бағалаудың оптималды  әдістерінің  ...  ...  ... ... ... ... және оларды бағалау қиынға  соғады.  Осымәселені шешу үшін банк  алдын  ала  болашақта  ...  ...  ...  барлықтәуекелдердің түрін және оларға төтеп беру мүмкіндігін анықтап  ...  ... ... ...  ...  анықталып  талданса,  нәтижесінде  банктіңбанкроттыққа  ұшырау   мүмкіндігі  артады.  ...   ...   ... ... басқарудың, талдаудың, бағалаудың маңызы өте зор.Банк үшін тәуекелді баскару  ең  маңызды  мәселелердің  бірі  -  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бастап  бүкілқызмет ету уақытысында  банктің  іс-әрекеті  көптеген  тәуекелдерге  тікелейбайланысты болып келеді. ... ...  ...  ...  ... ұщырамауы банктің тәуекелі басқаруымен байланысты.Банктік тәуекелдердің түрлерін  жіктеу  мақсатында  ...  ... ... ... банктің түрі мен мамандану саласы;-банктік тәуекелдің пайда болу немесе ықпал ету ... ... ... ... ... тәуекелдің деңгейі;-тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;-тәуекелді есепке алу сипаты;-банктік тәуекелді ... ... ... тәуекел деп банктің табысы мен капиталына кері әсер ...  болу  ...  ...  ...  ...  ...  болуықтималдығымен  сипатталады.  Бұл  оқиғаларға   мыналар   жатады:   табыстыңтөмендеуі, берілген ... ... ... ...  ...  базалық  ресурстардың  азаюы,  баланстан  тыс  ...   ... ... және тағы басқалары. Бірақ тәуекел деңгейі  қаншалықтытөмен болса, жоғары  табыс  алу  ықтималдығы  да  соншалықты  ...  ... ... банк өзінің қаражаттарын  табысы  жоғары  және  тәуекелдеңгейі төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.Банктік тәуекелдерді ... ... ... ... ... және арнайы әдістер қолданылады. Олардың ішінде жиікездесетіндер:-диверсификация;- нәтижелер туралы қосымша ақпараттарды алу;- лимиттеу;- өзін-өзі ... ... ... ... әдістердің  банк  тарапынан  дұрыс  қолданылуы  банктік  болашақтабанкроттыққа ұшырамауының негізі ... ... ...  ...  ...  ...  ...  жоғарыдакөрсетілген негізгі әдістерімен   бірге шетел тәжірибесіндегі  әдістерін  дежиі қолданылуда. Қазақстандық банктерде тәуекелдерді ... ...  ...  Әр банк ... ... ... өзінің жеке тәуекелді  бағалаудыңәдістерін қалыптастырған. Бірақ, Қазақстан Республикасының  Ұлттық  Банкініңбекіткен  пруденциалдық   ...  ...   ...   ...  ...  деңгейін  төмендету  мақсатында  пруденциалдық  талаптардыорындайды.Менің бұл дипломдық жұмысымда талдау  ...  ...  ...  ... алынды.“Альянс банк”-те қаржылық  тәуекелдерді  басқарудың  өзіндік  әдістеріжасалынған.  ...  ...  ...  ...  ...  ... және ...  да бөлімшелер қатысады. Банкте ғылыми зерттеу  бөлімшесіқұрылған ғылыми ... ... ...  ...  ...  ... динамикасына талдау  жасаумен,  қарыздарды  ...  ... мен ... ... баға берумен және  компанияның  несиеліксаясатына  өзгерістер  ...   ...   Бұл   ...   несиеліктәуекелдерді  дұрыс  бағалауға  және  ...   ...   ...   жұмысістеуіне, өз  уақытында  несиелік  саясатқа  ...  ...  ... ... ... ... болуы банк  қызметінің  тиімді  жүзегеасуына септігін ...   ...  ...  ......  бойынша  жұмыстардыбағалау қарастырмайды, ал бұл  өз  ...  ...  ...  басқарудыңтиімсіз жұмыс істеуіне әкеледі.Жүргізілген талдау негізінде тәуекелдерді басқару  саясатын  жетілдірубойынша Мен мынадай ұсыныстар жасадым:-Риск-менеджерлерінің ...  ...  ...  ...  ... ... ... банктің басқа бөлімшелерімен байланысын арттыру;-Банк активтері мен пассивтерін басқарудың тиімді және кешенді жүйесінқалыптастыру;-Тәуекелдерді талдауды ішкі бақылау органдарының көмегімен жүргізу.Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... Оку ...  Алматы,2002ж;2.Бланк И.А. Основы финансового менеджмента: Учебный курс в 2-х ... ... Ю., ... Л. Финансовый менеджмент: в 2-х томах,  переводс английского под редакцией В.В.Ковалева, Санкт-Петербург, 2005;4.Балабанов И.Т. Риск-менеджмент: Москва, 2000;5.Дж. Ван ... ... ... ... Москва, 2000;6.Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент: Москва, 2000;7.Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент: учебник, Москва, 2005;8.Риски в современном бизнесе: Москва, 2003;9 ... А.Д., ... Р.С.  ...  ...  анализа.  -  М.:ИНФРАМ, 1995.10.Қаржы – қаражат №4 2007ж. А.Базарбаев   Сақтаныру  ... ... ... басқару11. Фабоцци Ф. Управление инвестициями. Ағылшыннан  аударылған  –  М.:ИНФРА-М,200012. Альгин А.П. ... ... ... – М.: ... 200113. Галиц  Л.Финансовая  инженерия:инструменты  и  способы  управленияфинансовым риском.–М.: 200214. Гранатуров В.М. Экономический риск:  ...  ...  ... ... - М.: Дело и ... 200115. ... О.А. ... финансовыми рисками: поиск  оптимальнойстратегии. – М.: 2000.16. Соколинская Н.Э. Экономический риск в деятельности банков,  -  ... 2002.17. ... К., Хьюс С. ... ... рисками. Пер. с англ.  –М.: ИНФРА-М, 200618. Севрук В. Банковские риски. – М., 2004.19. Брейли Р., Майерс С. ... ... ... Пер. с англ.– М.: ЗАО «Олимп-Бизнес», 2005.20. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения  предприятия.  ...... ... 2000.21. Джеймс К., Хорн,  Джон М,  Вахович, Основы финансового менеджмента.Киев, Перевод с английского, 2004 г.22. ...  К.Ш.,  ... А.К.,  ...   З.К.  ...  анализ  финансовой  отчетности.  Алматы, Экономика, 1998 г.23. Абрютина М.С.  Финансовый  анализ  коммерческой  ... ... 2004 г. ... ... ... ... тәуекелдердің сыныпталуы|Түрлері       |•    Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ...       ...                                   ...  ...  |• Жеке ... ... ...                        ...     |• ... қаржылық қызмет түрлері тәуекелі               ||бойынша       |• ... ... ... ... ...           ...   |• Жеке қаржылық тәуекел                                  ... |• ... ... ...                             ...      |                                                         ...       |                                                         ...       |• Қарапайым ... ...                             ...   |• ... ... тәуекел                               ...       |                                                         ... болу    |• ... немесе жүйелік тәуекел                          ...       |• Ішкі ... ... емес тәуекел                       ...       |                                                         ...      |• Тек ... ... ... тәуекел           ||салдарлары    |• Пайданы жіберіп алу ...                           ...       |• ... ... да, ... ... да ... ||              |тәуекел                                                  ||              ...                                                  ... ету      |• ... ... тәуекел                               ...        |• ... ... тәуекел                               ...       |                                                         ...      |• ... ... тәуекел                                ...      |• Сыни ... ...                                  ...       |• ... ... тәуекел                                ...       |                                                         ... алу    |• ... қаржылық тәуекел                            ...  |• ... ... ...                          ...       |                                                         ...    |• ... ... ...                       ...  |• ... қаржылық тәуекел                     ...       |                                                         ... ... ... ... ...                     ... қаржылық     |                       ||                     ... ...      |                       ||                |       |                       |         |                ||                |       |                       |         |                ||                   |      |                |      |                        ... ... ... ... сыныпталуы|Тәуекел                   ...                                            ... ... тәуекелі     |Активтер бағасы компания оны сатуға мәжбүр       ||                          ... ...                             ... ...    ... эмитентінің уақытында пайызды немесе   ||болмауы тәуекелі          ... ... ... ... ...            ||Инфляциялық тәуекел       ... өсуі ... ...       ||                          ...                                         ... ... ...   ... ... ... нәтижесінде шетел     ||                          ... мен ... ... ...  ||                          ... ... ...                           ... ...       |Алынған инвестициялық табыс құны төмендеу        ...                  ... ...                              ... ерте           |Эмитент өзінің мерзімінен ерте міндеттерін       ... алу ...     ... ... ...                      ... ...        |Активтерді “әділетті” бағаға сата алмау          |  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржы тәуекелін басқарудың теориялық аспектілері71 бет
Қаржы тәуекелін басқарудың теориялықаспектілері49 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Қаржы тәуекелін басқару."24 бет
"Ұлан" шаруа қожалығы17 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
Delphi ортасында10 бет
Intranet –қосымшалары60 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь