«МаңғыстауМұнайГаз» АҚ-ның қаржылық ресурстарынның тұрақтылығын зерттеу

КІРІСПЕ

1 ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ОЛАРДЫ БАСҚАРУ
1.1 Қаржы ресурстарының мәні және оларды қалыптастыру көздері
1.2 Компанияның қаржы ресурстарын басқарудың ерекшеліктері
1.3 Қаржылық ресурстарды қалыптастырудың шетелдік тәжірибесі


2 «МаңғыстауМұнайГаз» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫН ТАЛДАУ
2.1 «МаңғыстауМұнайГаз» Акционерлік Қоғамының баланс активтерінің орналасуын және құрылымын талдау
2.2 «МаңғыстауМұнайГаз» Акционерлік Қоғамының қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштерді анықтау
2.3 «ММГ» АҚ төлем қабілеттілігі мен өтімділігін талдау

3 ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ МЕН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 «МаңғыстауМұнайГаз» АҚ қаржылық жағдайын жақсартудың негізгі жолдары
3.2 «МаңғыстауМұнайГаз» АҚ даму стратегиясы

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Тақырыптың өзектілігі.Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2009 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» халыққа Жолдауында: «Экономиканың тұрлаулы дамуын жай қамтамасыз етіп, ұстап тұру емес, оның өсуін басқару» керектігін баса көрсетті . Бұл осыған дейінгі ауыр да, қиын кезеңдерден Қазақстанның үлкен жеңіспен шыққандығын және осы қалыптан таймай, оны ары қарай қарқынды дамыту керектігін білдіретін сөздер. Өйткені, Қазақстанның қазіргі жағдайы Орталық Азия мен ТМД елдерінің арасында саяси тұрақты, экономикалық дамудағы көрсеткіштерді білдіріп тұр. Әлбетте, жетістікке жету салыстырмалы түрде алғанда оңай болғанымен, оны ұстап тұру және ары қарай дамыту өте қиын іс екені белгілі. Осы реттен қарағанда Елбасының саяси-экономикалық көзқарастары да осы жылғы жолдауда негізінен әлеуметтік секторға назар аударудан басталды.
Қазіргі қоғамның әкімшілік-әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынастарға ену кезеңінде оның мәнділігі одан арта түсті. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2009 жылдың 18 ақпандағы «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты Жолдауында: «Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік, тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткіздік» - деп көрсеткен. Ғаламдық дамумен қатарласа жүру Қазақстанның міндеті екендігін айқын мақсат етіп ұстаған Н.Назарбаевтың бұл сөздерінен еліміздің тәуелсіздік алғаннан бері жаңарудың қарқынды жолын таңдағандығын көре аламыз. Көптеген дамыған шетелдер тәжірибесі көрсетіп және ол елдердің өкілдері мойындап отырғандай Қазақстанның индустриалды-инновациялық технологияны пайдалану бағытындағы даму қарқыны ерекше. Осы бағытты ұстана негізінен аймақтағы «көш басшыға» айналғандығымыз да белгілі.
Атап айтсақ, ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың: «2008 жылға қарағанда ІЖӨ-ні еселеу жөніндегі біздің міндетімізге келесі жылы-ақ қол жеткізуге әбден болады. Бұл – тар өрісті мақсат емес, экономикалық өсудің жай нанымды көрсеткіші де емес, бұл – қазақстандықтардың өмірін жақсарта берудің біздегі нақты мүмкіндіктері»,- деген сөздері астарлы саясаттың діңгегі екені көрініп-ақ тұр.Себебі, әлеуметтік жағдайы түзелмеген халықтың Елбасына да, оның саясатына да сенімі болмайтыны белгілі.Ал, Қазақстанның қазіргі жағдайы атап кеткеніміздей, бұл аталған істердің тар өрісті мақсаты еместігін айғақтайды. Сондықтан, әлеуметтік-экономикалық іргесі нық қаланған қазіргі Қазақстан болашақтағы зайырлы, өркениетті, халқымыздың рухани, материалдық құндылықтарын толық сақтайтын қоғам құруға негіз бола алатындығын Елбасы сөздерінен байқаймыз.
Қазақстан өзінің даму стратегиясын өтпелі кезеңдегі ауыр өзгерістерден аман алып шығып, болашаққа жаңа қарқынмен аяқ басу жолында. Бірақ, оның барлығы оңайлықпен келетін шаруа емес. Қазақстандық автор Дүйсенбаев К.Ш. бойынша қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі – бұл қаржы ресурстарының құрамы мен құрылымы, оларды басқару стратегиясы мен тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсын, соның ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ол өзін жайлы сезіне алады. Себебі, кәсіпорын өзінің қаржылық ресурстарын тиімді пайдалану және орналастыру арқылы ғана жетістіктерге жете алады. Сонымен қатар қаржылық ресурстарды дұрыс және тиімді басқарудың да маңызы зор.
1 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030» Біздің Қазақстандықтардың өсіп- өркендеуі қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Халыққа жолдау// Егемен Қазақстан – 1997 – 11 ақпан
2 Назарбаев Н.Ә. Президентіміздің Қазақстан халықына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан», Астана 2007ж. 28 ақпан, Егемен Қазақстан 2007ж. 1 наурыз
3 Ілиясов Қ. Қ, Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. Алматы, 2009 – 551б.
4 Компанияның қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы/Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. – Алматы: Экономика, 2001 – 328б./
5 Нарықтық экономикадағы қаржы менеджментінің маңызы және қажеттілігі//Экономика негіздері. Основы экономики. – 2006 - №3 – 15-18б.
6 Есенова Г.Ж. Управление финансовыми ресурсами.//Қаржы-қаражат 2007 - №2 – 31-36с.
7 С.В. Большаков. Финансы предприятий. Теория и практика. Учебник: Москва, 2009 – 108-132с.
8 Финансы предприятий: Учебник для вузов/ под ред. Н.В. Колчиной. М: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.
9 Кожахметова М. Финансовый контроль как метод управления финансами// Қаржы-Қаражат. – 2006 - №6 – 28-33с.
10 Жұмағазиева А. Компаниядағы экономикалық билік жүйесі және құрылым // Қаржы-Қаражат. – 2009 - №5 – 18-23б.
11 Масалимов С.Ж., Зиядин С.Т., Қаржылық менеджмент: Оқу құралы. – Семей: Printmaster, 2006ж. – 120б.
12 Леонтьев В.Е., Бочаров В. В., Радковская Н. П. Финансовый менеджмент. Учебник- М. «ООО Издательство Элит» - 2009 – 560с.
13 Финансовый менеджмент. Теория и практика: Учебник/под ред. Е.С. Стояновой. – 5-е изд; перераб и доп. – М: Перспектива, 2009. – 656с.
14 Управление финансами (Финансы предприятий). Учебник/ под ред. Володин А.А. – М: Инфра-М, 2006г.
15 Селезнева Н., Ионова А. Финансовый анализ. Управление финансами: Учебное пособие для вузов. 2-е изд., перераб. и доп – М:Юнити, 2006г.
16 Рогова Е.М. Основы управления финансами и финансовое планирование: Учеб. Пос - Вернера Регена Издательство, 2006г.
17 «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы – Алматы: Юрист, 2008 - 54б.
18 Крейнина М.Н. Бухгалтерский баланс как база для принятия решений по управлению активами и пассивами предприятия. // Финансовый менеджмент. – 2000. №2. С. 110-113.
19 Балабанов И.Т. Анализ и планирование хозяйствующего субъекта. – М.: Финансы и статистика. 1998. 112 с.
20 Алиев М. На пути к международным стандартам финансовой отчетности// Қаржы-Қаражат – 2006 - №3-4 – 63-68б.
21 Кеулімжанов К.К., Құдайбергенова Н.А. Бухгалтерлік есеп: Оқулық. – Алматы. Экономика 2006 – 384б.
22 Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятия. – М: Финансы и статистика. 1998
23 Мырзалиев Б.С., Әбдішүкіров Р.С. Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік есепті ұйымдастыру: Оқулық. – Алматы. Экононмика 2006 – 164б.
24 Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп/ жалпы ред. Басқ. К.Ш. Дүйсенбаев. – 2-ші бас. – Алматы: ИздатМаркет, 2009 – 312б.
25 Управление финансами. Финансовый анализ предприятия: Учебник. – М: Инфра-М, 2009 – 232с. Жилкина А.М.
26 Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. –Мн.: ИП «Экоперспектива». 1997. 498 с.
27 Бланк И.А. Финансовый менеджмент: Учебный курс. – К.: Ника-Центр, 1999. 528 с.
28 Уоттс М. Нарықтық экономика әліппесі / ауд Н.Оразбеков. Алматы, 1995 – 96б.
        
        ЖОСПАРКІРІСПЕ1 ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ОЛАРДЫ БАСҚАРУ+  Қаржы ресурстарының мәні және оларды қалыптастыру көздері1.2 Компанияның қаржы ... ... ... ... ресурстарды қалыптастырудың шетелдік тәжірибесі*  АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫН ТАЛДАУ2.1  Акционерлік ... ... ... ... және ... ...   Акционерлік Қоғамының қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштерді анықтау2.3   АҚ төлем ... мен ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ МЕН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 3.1   АҚ қаржылық жағдайын жақсартудың негізгі жолдары3.2  АҚ даму ... ... ... өзектілігі.Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2009 жылғы  халыққа Жолдауында:  керектігін баса көрсетті . Бұл осыған дейінгі ауыр да, қиын ... ... ... жеңіспен шыққандығын және осы қалыптан таймай, оны ары қарай қарқынды дамыту керектігін білдіретін сөздер. Өйткені, ... ... ... Орталық Азия мен ТМД елдерінің арасында саяси тұрақты, экономикалық дамудағы көрсеткіштерді білдіріп тұр. Әлбетте, жетістікке жету салыстырмалы түрде алғанда оңай ... оны ... тұру және ары ... ... өте қиын іс ... ... Осы ... қарағанда Елбасының саяси-экономикалық көзқарастары да осы жылғы жолдауда негізінен әлеуметтік секторға назар аударудан басталды.Қазіргі қоғамның әкімшілік-әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынастарға ену ... оның ... одан арта ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2009 жылдың 18 ақпандағы  атты Жолдауында:  - деп көрсеткен.    Ғаламдық дамумен қатарласа жүру ... ... ... ... ... етіп ... Н.Назарбаевтың бұл сөздерінен еліміздің тәуелсіздік алғаннан бері жаңарудың қарқынды жолын таңдағандығын көре аламыз. Көптеген дамыған шетелдер тәжірибесі ... және ол ... ... ... отырғандай Қазақстанның индустриалды-инновациялық технологияны пайдалану бағытындағы даму қарқыны ... Осы ... ... негізінен аймақтағы  айналғандығымыз да белгілі. Атап айтсақ, ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың: ,- деген сөздері астарлы саясаттың діңгегі ... ... ... ... ... ... ... Елбасына да, оның саясатына да сенімі болмайтыны белгілі.Ал, ... ... ... атап ... бұл ... ... тар ... мақсаты еместігін айғақтайды. Сондықтан, әлеуметтік-экономикалық іргесі нық қаланған қазіргі Қазақстан болашақтағы зайырлы, өркениетті, халқымыздың рухани, материалдық құндылықтарын ... ... ... ... ... бола ... Елбасы сөздерінен байқаймыз. Қазақстан өзінің даму стратегиясын өтпелі кезеңдегі ауыр ... аман алып ... ... жаңа ... аяқ басу ... Бірақ, оның барлығы оңайлықпен келетін шаруа емес. Қазақстандық автор ... К.Ш. ... ... ... ... ... ... бірі  -  бұл қаржы ресурстарының құрамы мен ... ... ... ... мен ... ... таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсын, соның ... таза ... ... көп ... соншалықты ол өзін жайлы сезіне алады. Себебі, кәсіпорын өзінің қаржылық ресурстарын тиімді пайдалану және орналастыру арқылы ғана жетістіктерге жете алады. ... ... ... ... ... және ... ... да маңызы зор.Қазақстандық автор Мейірбеков А.Қ. бойынша кәсіпорынның қаржылық жағдайы төлем қабілеттілігі, пайдалылығы, активтерді пайдалану тиімділігі  және ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйін орнықтылығының негізі оның өзінің қаржылық ресурстарын тиімді қалыптастыра білуінде. Яғни, ақша қаражатын еркін орын ... ... ... ... пайдалану жолымен өнімді өндіру мен өткізудің үздіксіз процессін қамтамасыз ете алатындай етіп өзінің қаржы ресурстарын үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру ерекшеліктерін талдау мәселесі аз зерттелген, осы тұрғыдан келгенде зерттеу тақырыбының өзектілігі объективті. ... ... ... ... ... ... ... тиімді қалыптастырудың ғылыми теориясы мен практикасы, нақты кәсіпорын мысалында ( ... ... ... мен ... экономикаға көшу жағдайында кәсіпорында қаржылық ресурстарды қалыптастыру ерекшеліктерін зерттеп ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың жұмыстарын ұйымдастырудың әдістемелік базасы мен негізгі ... ... ... ... ... және де осы тақырыпқа сәйкес бірнеше міндеттер алға қойылып отыр:* кәсіпорынды ... ... ... ... ... зерттеу және қаржылық ресурстарды  басқару жағдайындағы кәсіпорындағы қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарын қалыптастырудың шетелдік тәжірибесін қарастыру;* нақты субъекті мысалында қаржылық ресурстарын қалыптастырудың талдау және кәсіпорындарды қаржылық ресурстарын ... ... ... ... мен ... ... ... жұмыстың  зерттеу  пәні:  АҚ-ның қаржылық ресурстарынның  тұрақтылығын  зерттеу.Зерттеу жұмысының объектісі ... ... ... ... ... секілді нарықтық экономикада консалтингтік қызмет көрсету саласындағы компаниялардың бірі ... ...  ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді қалыптастыру мәселелері біздің тәжірибемізде нарықтық экономикаға көшумен байланысты болғанымен, ол экономикалық ғылымға бұрыннан танымал мәселе.Дипломдық ... ... ... ... жұмысының даярлау барысында экономикалық ғылымға танымал ғылыми әдістермен қатар шетелдік және отандық ғалымдар ... ... ... пен ... ... ... ... мәліметтер, бұқаралық-ақпарат құралдары мен интернет желісінің материалдары пайдаланылды.Дипломдық жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы үш тараудан, сегіз бөлімнен тұрады. Әрбір ... ... ... жазу ... ... ...  ... зерттеу проблемасының негізінен ғылыми-теориялық астары талқыланды. Қаржылық ресурстарды қалыптастыру мәселесінің экономикалық жүйелер арасындағы ... тек ... ... көшумен ғана байланысты еместігі дәлелденді. Сонымен қатар, қаржылық ресурстарды қалыптастыру  мәселесінің шетелдік тәжірибесі зерттеліп, оның артықшылықтары мен ... ... ... ... ... шетелдік модельдер біздің экономикамызға тікелей көшіріле алмайды, олай болуы мүмкін де емес. Өйткені шетелдерде, ондаған-жүздеген жылдар бойы ... ... келе ... ... ... ... ... тиімді қалыптастыруындағы айырмашылық өте үлкен. Сондықтан, бұл жерде экономикалық реформалары мен қалыптасу кезеңдері ... ... ... ... ... ...  АҚ  ...  және  қаржылық  жағдайларын  талдау.Бұл тарауда, жұмыс зерттеу объектісімен тікелей байланыстырыла жасалды. ... ... ... оның ... ... ... ... жүргізілді. Жоғарыда атап көрсеткеніміздей, зерттеу объектісі  -   АҚ, барлық дерлік ... ... ... ... ... өткерді. Сондықтан, негізгі зерттеу кезең ретінде 2007-2010 жж. алынды. Дәл осы жылдар кәсіпорын үшін ең өтпелі жылдар ... ... ... ... нық ... ... ... қосылғанға дейінгі кезеңдер қаржылық ресурстарды тиімді қалыптасытру қажетсіну кезеңдері болды деп ... ... ... осы аралыққа арнадық. Қаржылық ресурстарды тиімді қалыптастыру жағдайындағы инвестициялық тартымдылық ... ... ... ... ... ... баланстық талдау жасаумен жүргізілді.Үшінші тарау,  деп ... ... ... ... ... ... басым бағыттарды жетілдіру жұмыстарын әрбір кәсіпорын өз стратегиясына жасақтауы тиіс. Сондықтан, біз де зерттеу объектісінің болашақтағы мүмкін даму жолдарын осы ... ... ... ... үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. 1 ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ... ... ... ... мәні және ... қалыптастыру көздері	Компанияның қаржы ресурстары  -  бұл қаржылық міндеттемелерді орындауға және кеңейтілген өндірісті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... және ... түсімдер нысанындағы ақшалай қаражаттардың бір бөлігі.Қаржы ресурстары мен капитал ... ... ... ... объектілері болып табылады. Реттелетін нарық жағдайында қаржыгер үшін нақты объект болып табылатын және жаңа ... алу ... оған ... әсер ете алатын  түсінігі көбінесе қолданылады. Капитал  -  бұл ... ... ... және бұл айналымнан кірістер әкелетін қаржылық ресурстардың бір бөлігі.Мұндай ... ... ... ... мен ... ... қағидалы айырмашылық кез келген уақытта қаржы ресурстары Компанияның капиталынан не үлкен, не тең болатынына негізделеді. Мұнда теңдік жағдайында Компанияның ... ... жоқ және ... бар ... ... ... ... жіберілген деп есептеледі. Алайда бұл капитал мөлшері қаржы ресурстары мөлшеріне қаншалықты жақындаса, Компания соншалықты тиімді жұмыс істейтінін білдірмейді.Нақты ... ... етіп ... ... ... ... мен капиталдың теңдігі болмайды. Қаржылық есептеме қаржы ресурстары мен капиталдың арасындағы айырмашылық көрінбейтіндей етіп құрылады. ... ... ... ... ... ... және ... түрінде көрінеді.Нақты өмірде адамдар мәнді категориялармен емес, олардың айналдырылған нысандарымен ... ... ... ... ... олар көрсетіледі.Қаржы ресурстары пайда болуына байланысты ішкі (меншікті) және сыртқы (тартылған) болып бөлінеді. Өз кезегіне ішкі қаржылық ... ... ... ... ... таза ... және ... түрінде, ал айналдырылған нысанда Компания қызметкерлерінің алдындағы міндеттемелер ретінде ұсынылған, таза табыс кірістердің ... ... ... төлемдерді (салықтар, жинақтар, айыппұлдар, пайыздар және басқа да төлемдер) алып ... ... ... ... болып табылады. Таза табыс Компанияның қолында болады және оның басқарушы органдарының шешімі бойынша бөлінеді /5, 44-47б./.Сыртқы немесе тартылған қаржылық ресурстар ... және ... ... ... ... етіп бөлу ... ... дамуына сыртқы қатысушылар ресурстарды салатын капитал нысанына байланысты: не ... ... не ... капитал ретінде. Сәйкесінше кәсіпкерлік капитал салымдарының нәтижесі тартылған меншікті қаржылық ресурстардың құрылуы болса, ссудалық капитал нәтижесі қарыздық қаражаттардың құрылуы ... ...  ... ... ... ... ... алу және Компанияды басқару құқықтарын алу мақсатында түрлі Компаниядарға салынған (инвестицияланған) капиталды ұсынады.   Ссудалық капитал  -  бұл ... және ... ... қарызға берілген ақшалай капитал. Ссудалық капитал кәсіпкерлік капиталға қарағанда Компанияға ... ол ... алу ... оған ... ... ... бизнес түрімен мамандандырылған несиелік-қаржылық институттар айналысады (банктер, несиелік мекемелер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, инвестициялық қорлар және т.б).Нақты өмірде кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... нарықтық шаруашылық бірталай сарапталынған. Сараптау бүгін нарықтық ... және оның ... ... ... ... ... ... факторларының бірі болып табылады. Бірақ сараптауды тереңдету қаржылық ағымдар мен капиталдың қиындатылуына, қаржылық тәжірибеде арнайы құралдарды пайдалануды кеңейтілуіне әкеледі, ал бұл ... ... ... ... барлық қаржылық ресурстары Компанияның қолында бар болу мерзіміне байланысты ... ... (бір ... ... және ұзақ ... (бір ... ... болып бөлінеді. Бұл бөліну шартты болып келеді, ал уақыт кезеңдерінің масштабтары нақты ... ... ... ... есептілікті жүргізу ережелеріне тәуелді болады /7, 31-36б./.Нақты өмірде Компанияның капиталы ақшалай нысанда белгілі бір ұзақ уақыт бойы қала ... ... ол жаңа ... ... ... Компанияның кассасында немесе банктік есептесу шотында ақшалай қаражаттардың қалдығы ретінде капиталдың болуы Компанияға кіріс әкелмейді. Капиталдың ақшалай нысанынан өндірістік ... ... ... деп аталады.Қаржыландырудың екі түрін ажырату қажет: ішкі және сыртқы. Мұндай бөлу Компанияның ... ... мен ... ... ... қатаң байланыспен шартталған. Қаржыландыру түрлерінің сипаттамасы 1 кестеде берілген.Меншікті тартылған қаржылық ресурстар  -  бұл ... ... ... негізгі бөлімі, ол фирманың құрылу кезінде негізделеді және оның барлық өмірлік кезеңінде қолында болады. Қаржылық ресурстардың бұл бөлімін жарғылық қор ... ... ... деп ... ... ... нысанына байланысты оның жарғылық капиталы акцияларды шығару және оларды кейін сату, жарғылық капиталға салымдар есебінен қалыптасады. Компания өмір ... ... ... ... ... да, төмендеуі де мүмкін, соның ішінде  Компанияның ішкі қаржылық ... ... ... де ... мүмкін.Кесте 1.Компанияның қаржыландыру көздерінің құрылымыҚаржыландыру көздеріСыртқы қаржыландыруІшкі қаржыландыруМеншікті капитал негізінде қаржыландыру1. Салымдар және үлестік қатысу негізінде қаржыландыру2. ... ... ... ... ... қаржыландыру Қарыздық капитал негізінде қаржыландыру 3. Несиелік қаржыландыру (мысалы, қарыздар, ссудалар, банктік несиелер, жабдықтаушылардың несиелері негізінде)4. Сатулардан, резервтік қорларға ... ... ... қарыздық капитал Меншікті және қарыздық капитал негізінде аралас ... 5. ... ... ... ... ... ... қарыздар, табыс алуға қатысу құқықты ұсыну негізіндегі қарыздар, артықшылығы бар акцияларды шығару6. Резервтердің бөлігін қамтитын ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстардың көздері болып келесілер табылады:* жарғылық капитал (акцияларды сатудан түскен қаражаттар және ... ... ... Компания жинақтаған резервтер;* заңды және жеке тұлғалардың басқа жарналары (мақсатты қаржыландыру, қайырымдылық жарналар және т.б.)/8, ... ... ... ... 1 ... ... құру кезінде негізгі құралдар, материалды емес активтер, айналым қаражаттарын сатып алу көзі жарғылық капитал болып табылады. Оның есебінен кәсіпкерлік ... ... үшін ... ... ... ... капитал  -  бұл Компанияның жарғылық қызметін қамтамсыз ету үшін ... ... ... ... сомасы.Жарғылық капитал категориясының мазмұны Компанияның ұйымдастырушылық-құқықтық нысанына тәуелді:* мемлекеттік Компания үшін   -  ... ... ... ... ... мемлекет бекіткен мүлікін құндылық бағалау;* жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін  -  меншік ... ... ... ... қоғам үшін  -  барлық түрлі акциялардың жиынтық номиналды құны;* өндірістік кооператив үшін  -  қызметті ... үшін ... ... ... ... ... ... берілген Компания үшін  -  Компания қызметкерлерінің жарналар сомасы;* басқа нысандағы Компания үшін  -  ... ... ... ... ... Компанияның мүлігін құндылық бағалау.0114300Компанияныңменшікті капталыМеншік иесі-нің ұсынған капиталыЗаңды және ... ... ... ... ... капиталАкционерлік қоғамның акцияларына сыйақыҚосымшакапиталЖинақталған табысРезервтік капиталЖинақ қорларыБөлінбегентабысЖарналарМақсатты қаржы-ландыру00                            ... ... ... ... капиталыЗаңды және же-ке тұлғалардың басқажарналарыКәсіпорын жинақтаған резервтерЖарғылық капиталАкционерлік ... ... ... табысРезервтік капиталЖинақ қорларыБөлінбегентабысЖарналарМақсатты қаржы-ландыру-470535170815Сурет 1. Компанияның меншікті капиталының құрылымық00Сурет 1. Компанияның меншікті капиталының құрылымықКомпанияды құру кезінде оның ... ... ... ... ... материалды және материалды емес активтер болуы мүмкін. ... ... ... ... ... беру ... оларға меншік құқығы шаруашылық жүргізуші субъектіге көшеді, яғни инвесторлар осы объектілерге меншік құқығын жоғалтады. Сонымен, ... ... ... ... не ... ... ... шығуы жағдайында инвестордың тек мүлік қалдығы шегінде өз үлесін өтеуге ғана құқығы бар. Сәйкесінше, жарғылық ... ... ... ... ... ... көрсетеді.Жарғылық капитал қаражаттарды алғашқы инвестициялау кезінде қалыптасады. Оның мөлшері Компанияды тіркеу кезінде жарияланады, ал жарғылық капиталдың мөлшерінде кез ... ... ... ... ... акциялар номиналды құнын төмендету,  қосымша жарналар салу, жаңа ... ... және т.б.) ... етіп ... ... ... ... құжаттарында қарастырылған жағдайлар мен тәртіпте ғана жіберіледі.Жарғылық капитал ...  ... ... ... табыс) пайда болуымен жүргізілуі мүмкін. Бұл қаражат көзі акцияның алғашқы эмиссиясын номиналдан жоғары бағамен сату кезінде пайда болады. Бұл ... алу ... олар ... ... ... ... өндірісі, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету процесінде өткізуден түскен түсім сомасымен анықталатын жаңа құн пайда болады.  Өткізуден ... ... өнім ... шығындалған қаражаттарды өтеу, ақшалай қаражаттар қорының қалыптасудың ... көзі ... ... оның өз ... ... ... айналымдылығының үздіксіздігін, Компания қызметі процесінің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Өткізуден түскен түсімнің уақытында түспеуі табыстың төмендеуіне, келісімшарттық міндеттемелердің орындалмауына, айыппұлдық ... ... ... бөлу ... ... ... көрсетеді. Өткізуден түскен түсім Компанияның шикізатқа, материалдарға, отын, энергия, басқа да ... ... ... ... ... ... ... материалды шығыстарды өтейді. Өткізуден түскен түсім кейінгі бөлу негізгі құралдар мен ... емес ... ... ... көзі ... ... аударымдар қалыптасуымен байланысты. Өткізуден түскен түсімнің қалған бөлімі  -  жалпы табыс немесе еңбекақыны төлеуге және ... ... ... сонымен қатар бюджеттен тыс қорларға аударымдар, салықтар және басқа да міндетті ...  ... ... ... ... түскен түсім қаражаттардың айналымдылығының аяқталуын білдіреді. Өткізуден түскен түсім түспестен бұрын өндіріс ... және ... ... ... көздері есебінен қаржыландырады. Қызметке алынған қаражаттар айналымының нәтижесі  -  шығыстарды өтеу және қаржыландырудың ... ... ... ... ... және ... және амортизациялық аударымдар өндіріске салынған қаражаттар айналымының нәтижесі ... ... және ... меншікті қаржылық ресурстарына жатады. Амортизациялық аударымдардың тағайындалуы  -  негізгі өндірістік қорлар мен материалды емес активтерді ұдайы ... ... ету.  ... мәні ... амортизация  -  бұл негізгі құралдар және ... емес ... ... ... құны аз және тез ... заттың) құнының олардың өндірілетін өнімдерге және тозу мөлшеріне байланысты біртіндеп көшіру процесі. Бұл инвестициялық процесті ... ... ... ... ретінде табыс  -  бұл қосымша еңбекпен қалыптастырылған таза табыс. Табыс кәсіпкерлік қызметтің қаржылық нәтижелерін сипаттайтын ... ... ... ... ... басқа, табыс арқылы оны бөлу және пайдалану процесінде материалды қызығушылық қағидасы, сонымен қатар материалды ... ... ... Компания қолында қалатын табыс  -  бұл оның қажеттіліктерін қаржыландырудың көп ... ... ... оны ... ... ... ... және тұтыну ретінде анықтауға болады. Жинақтау және тұтыну табысты бөлу пропорциясы Компанияның даму перспективасын анықтайды.Табыс экономикалық мазмұны бойынша түрлі ... ... көзі ... ... Оны ... мемлекет түрінде жалпы қоғам мүдделері, Компанияның кәсіпкерлік мүдделері және оның жеке қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... Компания қолында толығымен қалмайды, салық түріндегі оның маңызды бөлігі бюджетке түседі, ал ол ... мен ... ... таза ... бөлу бойынша қаржылық қатынастар сферасын анықтайды.Бұл табыстың бөлігінен кейін қалдық бөлу  -  ... ... ... ... ... мен ... ... Компанияның ақшалай ресурстарын құрайды. Олар Компанияның өндірістік және ғылыми-техникалық дамуына, қаржылық активтердің  -  ... ... ... алу, ... ... ... ... салымдар ретінде қолданылады. Жинаққа пайдаланылатын табыстың басқа бөлігі Компанияның әлеуметтік дамуына бағытталады. Табыстың бір бөлігі тұтынуға пайдаланылады, оның нәтижесінде Компания мен ... ... ... ... туындайды.Табысты бөлу арнайы қорлар (жинақ қоры, тұтыну қоры, резервтік қорлар) құру жолымен немесе жеке мақсаттарға таза табыстарды тікелей шығыстау жолымен ... ... ... ... ... ... ... қосымша ретінде тұтыну және жинақ қорын шығыстаудың қосымша смета жасалады. Екінші жағдайда табысты бөлу қаржылық жоспарда көрсетіледі.Жинақ қоры ... ... ... және технологиялық жұмыстарға, өнімнің жаңа түрлерін, технологиялық ... ... және ... ... ... ұзақ ... ... және ол бойынша пайыздарды өтеумен, қысқа мерзімді қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... өткізу бойынша шығыстарға,  басқа Компаниядардың жарғылық капиталын құруда қатысушылардың салымдары ... ... егер ... ... ассциациялар, концерндер құрамына кірсе, оларға жарналарға және т.б. жұмсалады.Тұтыну қоры әлеуметтік даму мен әлеуметтік қажеттіліктерге жұмсалады. Оның есебінен ... ... ... әлеуметтік-тұрмыстық бағытындағы объектілерді пайдалану бойынша шығыстар, өндірістік емес бағыттағы объектілердің құрылысы, денді сауықтандыратын және мәдени-массалық шараларды жүргізу, материалды көмек ... ... ... ... ... қаржыландырылады.Табыс  -  резервтік қорды құрудың негізгі көзі. Бұл ... ... ... мүмкін болатын шығындар мен зияндарды өтеу үшін арналған. Резервтік капиталды құру тәртібі ... ... ... ... құжаттармен, сонымен қатар оның құрылтайшы құжаттармен анықталады.Қазіргі шаруашылық жүргізу жағдайында Компаниядарда амортизациялық ... мен ... бөлу және оны ... арнайы ақшалай қорларды құрумен байланысты болмайды. Амортизациялық қор құрылмайды, табысты арнайы бағытталған қорларға бөлу Компания қолында болады, бірақ ... ... ... ... ... бөлу процестерін мәнін ауыстырмайды.Компания қаражаттарының көзі ретінде қосымша капитал негізгі құралдар мен басқа материалды құндылықтарды жоғары бағалау нәтижесінде ... ... ... оны ... ... ... тиым ... арнайы көздері әлеуметтік бағыттағы және мақсатты қаржыландыру қорлары болып табылады: қайтарымсыз алынған құндылықтар, сонымен қатар әлеуметтік-мәдени және ... ... ... ... ... өндірістік емес қызметті қаржыландыруға, толық бюджеттік қаржыландыруда тұрған шығыстарды қаржыландыруға қайтарымсыз және қайтарымды ... ... ... ... ... қаржылары шаруашылық қызмет процестерінде қалыптасқан экономикалық қатынастар бөлігі  ... ... ... ... қағидалар Компанияның шаруашылық қызмет негіздерімен анықталады. Осыған байланысты қаржыларды ұйымдастыру қағидаларын келесідей қалыптастыруға ... ... есеп ( ... ... ... ... ... өтеу, өзін-өзі қаржыландыру, қаржы-шарушылық қызметінің қорытындысына ынталылық, оның нәтижелері үшін жауаптылық, Компанияның қызметіне бақылау жасау);- жоспарлылық;- меншіктің барлық нысандарының ... ... ... ... /3, 154-158б./.1. Коммерциялық (шаруашылық) есеп  -  Компаниядар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... ... мен басты әдісі. Коммерциялық есеп қағидаты Компанияға оның қызметі үшін, оның жарғылық капиталын ... ... ... және ... ... ... ... пайдалануға бөліп берілетінін білдіреді. Шаруашылық жүргізудің әдісі ретіндегі коммерциялық есеп қағидаты ... ... ... ... табыспен өлшеуді және табыс алуды талап етеді.Коммерциялық есептің айқындаушы қағидаттары өзін-өзі өтеушілік пен өзін-өзі қаржыландыру болып табылады.Өзін-өзі өтеушілік  -  ... ... ... ... ... ол ... өз ... (орындалған жұмыстарды, көрсетілген қызметтерді) өткізуден түсетін түсім-ақша есебінен оны өндіру және жеткізілім жөніндегі бүкіл шығындарды өтеуді білдіреді. Өзін-өзі өтеушіліктің ... шегі  -  ... яғни ... мен шығыстардың сандық теңдігі. Шығындарды өзін-өзі өтеушілікке жету  -  Компания өнім өндіруді игеру, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... Компания қызметінің бастапқы кезеңінің мақсаты. Нарықтық қатынастар жағдайында жақсы даму перспективасы бар немесе басым маңызы бар шаруашылықтар сыртқы ... ... ... Компания рентабельді жұмыс істеуі тиіс; бірінші жағдайда олардың кредит ресурстарын пайдалану, екіншісінде бюджеттік қаржыландыруды пайдалану мүмкіндігі бар.Өзін-өзі қаржыландыру  -  ... ... ... ... ... ... ... болуының міндетті шарты. Бұл қағидат өнім өндіру мен ... ... ... ... ... ... ... өтелуіне негізделеді, ол әрбір Компания өзінің ағымдағы және күрделі шығындарын меншікті көздері есебінен жауып отыратындығын білдіреді.Өзін-өзі ... ... ... қаржы дербестілігімен және жауапкершілігімен тығыз байланысты. Оларға өздерінің меншікті ресурстарын өз бетінше ... ... ... және ... ... ... ... салуға құқық берілген. Мемлекет Компаниядардың қаржы ресурстарын қайта бөле алмайды. Қаржы қатынастарын мемлекет тарапынан реттеу бюджетке салық алудың, амортизациялық қорды ... ... ... ... ... ... өткізудің, шығындары өзіндік құнға жатқызудың және т.б. ... мен ... ... арқылы жүзеге асырылады.Қаржылық жауапкершілік пен мүдделік  -  бір ...  -  ... ... тиімділігін арттырудың ынталандырмаларын жасау мен іске асыру процесінің екі жағы.2. Жоспарлылық қағидаты Компанияның қаржылық ... ... ... ... ... жетудің белгіленген әдістеріне жетудің дәйектілігі мен мезгіліне қарай оның параметрлерін есептеу арқылы алдын ала қарастырылатынын білдіреді. 3. Компаниядар мен ... ... ... ... теңдігі қағидаты қатынастардың тұрақтылығы мен меншіктің түрлі нысандары  -  мемлекеттік, жеке меншік, шетел мемлекеттерінің және олардың заңи ұйымдары мен ... ... ... ... ... ... кепілдігінде жүзеге асырылады. Меншіктенуші өз білгенінше өзінің мүлкіне иелік жасайды, пайдаланады және басқарып ұйымдастырады, оған ... ... ... ... кез ... ... ... мүлікті кез келген шаруашылық және заңмен тиым салынбаған өзге де ... үшін ... ... ... ... қажетті қағидаты  -  басқарудың барлық деңгейлеріндегі қаржы резервтерінің (резервтік капитал, тәуекел қоры) болуы. Қаржы ... әр ... ... ... және ... ... мөлшеріне пайызбен, пайда немесе табыстан тұрақты нормативтер бойынша аударымдар ... ... ... Қаржы резерві уақытша болатын қаржы қиыншылықтарын жоюға және шаруашылықтардың қызметіне қажет қалыпты ... ... ... ... ... ... ... қаралмайтын өндірістік және әлеуметтік дамумен байланысты шығындарды қаржыландыруға арналған.1.2 Компанияның қаржы ресурстарын басқарудың ерекшеліктеріКомпаниянның сәтті қызметі қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... басқаруды қажет ететін мақсаттар төмендегідей:* Компанияның бәсекелестік жағдайда өмір сүруі;* банкроттықтан және ірі қаржылық сәтсіздіктен қашу;* бәсекелестермен күресте ... ... ... құнын жоғарылату;* Компанияның экономикалық потенциал өсімінің қолайлы қарқыны;* өндіріс пен ... ... ... ... ... ... төмендету;* рентабельді қызметті қамтамасыз ету және т.б.Компания таңдаған мақсатқа жету ... ... ... ... ... жетілгендігіне тәуелді болады. Қаржы ресурстарын басқарудың қызмет ету қисыны 2 суретте ... ... ... ... ресурстарын басқару жүйесінің ұйымдастырушылық құрылымы, сонымен қатар оның оның ... ... ... ... оның ... түрлеріне байланысты әр түрлі әдістер арқылы құрылуы мүмкін. Ірі компания үшін қаржылар бойынша вице-президентпен басқарылатын және құрамында бухгалтерия мен қаржылық ... бар ... ... бөлген жөн. Шағын Компаниядарда қаржылық менеджердің рөлін көбіне бас бухгалтер атқарады /9, 11б./.Компанияның қаржы ресурстарын басқаруды тәжірибеде ... ... ... ... ... ... мен ... басқарудың қаржылық механизмі  -  бұл оның ... және ... даму ... шешу ... қаржыларды пайдаланудың нысандары, әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы. Мемлекеттің басқарушы ... әсер етуі ... ... ... ... шешімдерді қабылдау процесі өте тығыз байланысты. Мысалы, салықтық жоспарлау көмегімен салықтық ауыртпалықтың төмендеуі, негізгі құралдардың амортизациясын жеделдету жүйесін қолдану және ... мен ... ... ... ... ... негізгі қағидалар болып келесілер табылады: кешенділік, функционалдылық, біркелкілілік және бейімденушілік /12, 53б/.Кешенділік  -  бұл ... ... ... ... ... ... тетіктерді қолдану. Мысалы, өнімді, қызметті өткізуден түскен түсімді қалыптастыру мен пайдалану ... жүйе мен ... ... емес қорлар, инвестициялар мен инновацияларды қаржыландыру төлемдерімен тығыз байланысты. Функционалдылық  -  ... ... ... ... механизмнің қызмет етуін қамтамасыз ету. 0168910Кәсіпорында қаржыларды басқару жүйесін құқықтық және нормативтік ... ... ІШКІ ... ... ... ... ... кадрлеріҚаржы-лық құралдарҚаржы-лық әдістерҚаржылық сипаттағы ақпаратҚаржыларды басқарудың техникалық құралдарыБАСҚАРУ ОБЪЕКТІСІ  Қаржылық ресурстардың көздеріҚаржылық ресурстарҚаржылық қатынастарБасқару процесі ӨндірісНарықАқша ... ... ... ... ... иелері, контрагенттерАқша ағымыАқпарат ағымы00Кәсіпорында қаржыларды басқару жүйесін құқықтық және нормативтік қамтамасыз етуБАСҚАУРШЫ ІШКІ ... ... ... ... ... кадрлеріҚаржы-лық құралдарҚаржы-лық әдістерҚаржылық сипаттағы ақпаратҚаржыларды басқарудың техникалық құралдарыБАСҚАРУ ОБЪЕКТІСІ  Қаржылық ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... ағымыАқпарат ағымыБюджет, меншік иелері, контрагенттерАқша ағымыАқпарат ағымы-36195141605Сурет 2. Кәсіпорында қаржыларды басқару жүйесінің қызмет ету құрылымы мен процесі00Сурет 2. Кәсіпорында қаржыларды ... ... ... ету ... мен ...  -  ... экономикалық ортаның өзгерісін есепке алу және серіктестермен шаруашылық қатынастарды реттеу процесіне түзетулер енгізу мүмкіндігі.Біркелкілілік  -  реттеуші ... ... ... ... бір ... ... ... субъектілері бірлік азаматтық заңнама шегінде және міндетті түрде әр Компания немесе корпорацияның қызметінің ерекшеліктерін ... ала ... ... ... ... ...  мақсаттары мен міндеттері басқарудың функцияларының бейнесі болып табылады.Қаржыларды басқару келесі функцияларды атқарады:* Өндірістік немесе ... ... ... ... ... ... ақшалай ағымдарын қалыптасуымен қамтамасыз ету. Шаруашылық және қаржылық қызмет процесінде Компания толық көлемде және ... ... ... және ... ... қамтамасыз етілуі қажет. Қаржыларды басқару процесінде ақшалай ағымдар қалыптасады және ... даму және ... ... ... ... ... ... негізгі және айналым капитал құрамында, қаржылық нарықта ақшалай қаражаттарды орналастырудың оптимизациялау және рационализациялау сұрақтары ... Бөлу ... ... ... ... ... және бөлу, ақшалай ағымдарының қалыптасу функциясы. Бұл функцияның орындалу ... ... ... немесе мүлкінің құнын, меншік иесінің табысын арттыру немесе оны сақтау үшін ... ... ... мен ... ... мен инвестициялау нұсқауларын таңдауда, шаруашылық жүргізуші басқа ... ... ... ... бар қаржылық ресурстарды пайдаланудың рационализациясы сұрақтары шешіледі. * Бақылау функциясы. Берілген функцияның мазмұны Компания ресурстарының айналымын түрлі әдістер мен ... ... ... ... мүмкіндігіне негізделеді. Қаржылық көрсеткіштер мәндерінің өзгерістерін сандық бақылау қаржылық жағдайды, капитал мөлшерін, оның өтімділігі мен төлемқабілеттілігін, сонымен қатар меншік ... ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді. Инвестициялау және қаржыландыру процестерін бақылау ... ... ... ... ... ... мен оларды сақтау  және түрлі факторларды есепке ала отырып, капитал құны мен оның құрылымын бағалау жүзеге асырылады. Қойылған мақсаттарға жету үшін ... ... ... міндеттерін келесідей көрсетуге болады:* өткен шаруашылық тәжірибені бағалау, талдау және ... алу, және даму ... ... ... ... оның ... Шаруашылық жүргізудің сыртқы ортасындағы мүмкін өзгерістердің және даму беталыстарын, пайдаланылатын қаржы ... ... ... ... ... ... ... және есепке алу.* Капитал мен табыстарды сақтаудың перспективалары мен стратегиялық мақсаттарын бағалау, талдау және есепке алу.* Қабылданатын шешімдер немесе жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... нақты орындау және өндірістік емес жоғалтуларды төмендету үшін нормалар мен  нормативтерді сақтау.* ... ... ... және ... ... маневрлеу мүмкіндігін бақылау.Қаржыларды басқару процесі өзімен бірге Компания экономикасын жалпы басқаруының негізігі бөлігін құрайды және ол келесі ... ... ... ... ... ... ... бақылау.Компанияның қаржылық менханизмі келесі элементтерді қамтиды:* қаржылық әдістер;* қаржы құралдары (тетіктер);* нормативтік ... ету;* ... ... ету;* ақпараттық қамтамасыз ету /13, 77-80б./.Қаржылық механизм құрамында құралдар мен ... ... ... ... кездегі тәжірибеде тауарлық және қор нарығының дамуына байланысты белгілі өзгерістер туындады. Сонымен, қор нарығында ... ... екі ... ... кез ... ... ... оның нәтижесінде бір серіктесте қаржылық актив пайда болса, екіншісінде үлестік және қарыздық сипаттағы қаржылық міндеттеме пайда ... ... ... ... ... және ... ... болып сипатталады. Олардың біріншісіне несиелер мен қарыздар, акциялар мен корпоративтік облигациялар, дебиторлық және кредиторлық қарыздар және т.б. жатады. ... ... ... ... ... жатады: қаржылық опциондар, фьючерстер, форвардтық контрактілер, пайыздық және валюталық своптар және т.б. Екінші деңгейлі қаржылық құрал (дериватив) екі негізгі  ... ие:* оның ... ... бір базисті актив енгізілген (тауар, акция, облигация, вексель, валюта, қор индексі және т.б.);* оның бағасы ... ... құны ... анықталады.Көптеген қаржылық құралдар мен операциялардың негізіне бағалы қағаздар (мемлекеттік және ... ... мен ... жатқызылған. Бұдан басқа, бағалы қағаздар үлестік (акциялар) және қарыздық ... ... ... Олар ҚР Қаржы министрлігінің мемлекеттік реттеу мен бақылау объектісі болып табылады.Тәжірибеде Компанияның ... ... ... ... жеке элементтерінің жойылуын болдырмау маңызды. Бұл шартты ескермеу шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық ... ... ... Қаржылық ресурстарды қалыптастырудың шетелдік тәжірибесіӘлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай ірі кәсіпорындар, ірі кәсіпорындармен бірге экономиканың нақты секторында негізгі сегмент болып ... ... және орта ... ... ... ... Экономикалық белсенділіктің басты факторы ретінде шағын және орта бизнестің рөлі көптеген дамыған ... ... ... ... ... ... ЖІӨ- гі шағын және орта кәсіпорындар көлемі 50-60% құрайды. Шағын кәсіпкерліктің артықшылығы болып күрделі салымдардың тез өтімділігі табылады. Өйткені ... ... ірі ... ... ... құрал - жабдықтар қажет етілмейді, жасалу мерзімі де минималды болып келеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... бағытталып, нарық конъюнктурасының өзгеруіне тез бейімделеді және тұрғындардың ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың жетіспеушілігі тек өтпелі кезеңдегі мемлекеттер үшін емес, сонымен қатар, дамыған елдер үшін де қиыншылық туғызатынын көрсетеді. Соған ... ... - ... ... ... қол ... ... сыналған әлемдік тәжірибелерге  сүйенген жөн. Германия. Германиядағы шағын бизнеске мемлекеттік ... ... кең ... ие болған төменгі пайыздық мөлшерлемемен берілетін банктік несиелер. Ол үшін Германияда шағын және орта фирмаларды қаржыландыру бағдарламасы ... Бұл ... ... ... және орта субъектілері 10 жылға, пайыздық мөлшерлемесі 5,75% құрайтын несие алады. Кез ... өз ... ... ... азамат, талап етілетін  13% инвестиция көлемін иеленсе, алғашқы капиталын ... ... ... жеңілдетілген қарызды ала алады. Алғашқы 3 жылда пайыздық мөлшерлеме 2,4-6% құрайды және қарыз 10 жылға беріледі. ... ... ... Германияның барлық ірі несиелік мекемелері шағын және орта ... ... ... ... ие. Батыс Германияда банктермен және сақтандыру компанияларымен, шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... ... Бұл ... Қазақстанда қолдануға әбден болады. Сонымен қатар, мемлекеттік басқару органдарының жұмысын жеңілдету үшін шағын және орта ... ... ... ... кейбір қаржылық институттарға, мамандандырылған  сияқты банктерге, сонымен ... жеке ... өзін - өзі ... ... ... б.23/ ... ... және орта бизнесті қаржыландыру 1999 жылы құрылған  айналысады. Басты ... ... ... ... ... ... табылады. Шағын кәсіпкерлер туралы заңға сәйкес, банк тек шағын және орта ... ... Осы ... банк ... ... және жаңа құрылған фирмалар мен компанияларға ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелер ұсынады. Банктің несиелік желілері сатып алынған жерлер мен ... ... ... мен ... ... лицензия немесе патент түріндегі материалдық емес активтертөлемдерін төлеуге арналған. Банк несиелері инвестициялық жобалар құнының 75 % қамтамасыз ... ал ... ... ... ... ... ... төленуі тиіс. Несиелер 1-7 жыл аралығында беріледі және бір ерекшелігі, алғашқы төлем 2 жыл кейінге қалдырылады. Несиенің максималды ... 500 мың ... ... ... ... және орта бизнесті қаржыландыру мәселесімен 1999 жылы ...  ... ... ... ... ... министрлігімен ұсынылған мемлекет табылады. Шағын және орта кәсіпкерлер туралы заңға сәйкес, банк тек шағын және орта ... ... Осы ... банк ... ... және жаңа ... ... мен компанияларға ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелер ұсынады. Банктің несиелік желілері сатып алынған жерлер мен ғимараттар, құрал- жабдықтар мен ... ... ... және патент түріндегі материалдық емес активтер төлемдерін төлеуге арналған. Банк несиелері инвестициялық жобалар құнының 75% қамтамасыз етеді, ал қалған ... ... ... ... ... төленуі тиіс. Несиелер 1-7 жыл аралығында беріледі және бір ... ... ... 2 жыл кейінге қалдырылады. Несиенің максималды көлемі- 500 мың евроны құрайды. Жапонияда шағын және орта бизнесті мақсатты бюджеттік ... ... ... мен ... ... шағын және орта бизнес кәсіпорындары үшін жыл сайын бөлінетін қаражаттарды қарастыратын арнайы бөлімдер бар. Бұл ... ... ... Ұлттық қаржы корпорациясына, Шағын бизнес несиелерін сақтандыру корпорациясына және тағы басқа ұйымдарға салынады. Осы мекемелерден қаражаттар мамандандырылған ... ... ... - ... ... сақтандыру және тағы да басқа компанияларға түседі. Шағын кәсіпорындар тек осы ұйымдардан қаражат ала алады. Мемлекет мұндай жүйеге қатыса отырып, аз ... және ... ... қадағалау қызметін атқарады. Шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... мемлекеттік инвестициялар мен қарыздар бағдарламасы құрамындағы арнайы бюджеттік шоттарға түсіп отырады. Бағдарламаның табысы пошталық- сақтау ... ... ... ... пошталық қоры, зейнетақы қоры, үкіметпен кепілдендірілген қарыздарды шығару қаражаттары есебінен құрылады. Аз мөлшерлемедегі салымдар, шағын және орта кәсіпорындардың операцияларына мамандандырылған ... ... ... ... әр кез ... ... және ... әкелетін бюджет қаражаттарын тиімді қолдануды қамтамасыз етеді. Жапония тәжірибесін зерттей отырып, шағын және орта ... ... ... ... белгілі қиыншылықтарға кезігетіндігін көреміз. Несие алу үшін Жапонияның шағын кәсіпорындары төлем қабілеттігін кепілдендіретін кепілдік ұсынуы тиіс, тіпті несие алған ... ... де, ірі ... ... несие қымбатқа түседі. Шағын және орта кәсіпорындарға несие, шамамен 1 пайызға қымбатқа түседі. Оларға ... ... үшін ... саласында несиелік кепілдендіру жүйесі дамытылуда. Кепілдік ретінде, коммерциялық негізде қоғамдық ұйым қызметін атқаратын несиелік кепілдік ... ... ... ... үшін ...  ... сомасының 1% алады. Осы қаражаттардан және кіру жарнамаларынан, ол ... ... ... Бірмезгілде кепілдік сомасының 70-80% шағын бизнес несиелерін сақтандыру корпорациясында сақтандырылады. Кәсіпорын төлем қабілеттілігін жоғалтқан жағдайда, несие толығымен кепілмен жабылады. ... ... ... ... ... ... ... қадағалайтын жергілікті билік органдары да салады. Нақты ... ... ... ... ... ... үшін несиеге қол жеткізудің бірден - бір жолы болып табылады. Жоғары ... ... ... үшін ... ... ... ынталандырады және осы топтағы кәсіпорындарға салық салу режимін жеңілдетеді. Комбанктердің несиелік ресурстарына шағын бизнес ... қол ... ... үшін ... ... ... ... механизмдерін ұйымдастыруда. Мәнісінде  жүйесі құрылды, яғни, шағын және орта бизнеспен келісім- шарт жасасудағы ... ... ... төмендетілді. Шағын кәсіпорындарға мемлекеттік тапсырмалар алуға көмек беріледі. Жапонияда мемлекеттік тапсырмалардағы олардың үлесі 45%, ... ... ...  32% ... ... және орта ... ... қаржылық- несиелік қолдау көрсету формаларының бірі болып келеді.Америка Құрама Штаттары. АҚШ-та шағын кәсіпкерлікті ынталандырудың қаржылық механизмі құрамына тікелей және ... ... ... салықтық есептемелер, жылдамдатылған амортизация кіреді. Тікелей және кепілдендірілген қарыздар федералды үкіметпен шағын бизнесті қаржылық қолдауға бағыттайтын несиелік бағдарламаларды ұсынады. Бұл ... ... ... қызметі бойынша әкімшілік қолдауымен жүзеге асырылады. Тікелей қарыздар жеке ... ... ... ... ... ... қарыз беру кезеңінде шағын бизнес ісі бойынша әкімшілік, несие берушілерге қарыз капиталының 90% көлемінде мемлекеттік ... ... ... ... ... арқылы ұсақ фирмаларға қаржылық көмек көрсетуге әртүрлі ұйымдарды - жеке банктер, сауда және өндіріс корпорацияларды, сақтандыру компанияларын, ... ... ... ... ... 30-40 адамнан құралған аймақтық бөлімшелер бар. Шағын бизнес ... ... үш ... бола отырып, өзіне орталық аппаратты және 68 жергілікті бөлімшелерді енгізеді. Оңтүстік Корея. ... ... және орта ... секторына үнемі қолдау көрсетіп отырады. Оңтүстік Корея. Елде басым бөлігі үкіметтік, шағын бизнеске жан - жақты қолдау көрсететін 15 ұйым бар. ... және ... ... ... ... ... ынталандыратын, банк алдында несие алуға кепіл болатын, сонымен қатар қайтарымсыз субсидиялар беріп, кеңестер мен әкімшілік ... ... ... ... ... бар. Қаржыландыру саласында, шағын бизнесті қаржыландыруға бағытталған 4 жалпыұлттық ұйымдар бар: Кореяның Индустриалды банкі, ... ... ... ... ... кепілдендіру қоры және Кореялық технологиялық несиелік қор. Бұл қор шағын бизнестегі жаңа технологияларды қолдаумен айналысады. Сонымен қатар, шағын бизнес ... ... ірі ... сауда ұйымдары да бар. Олар салықтың азаюына, кеден баждарының төмендеуіне және жеңілдікпен берілетін несиелерге қол жеткізуге ұмтылуда. Олар Оңтүстік Кореяға ... да ... ... ... жеңілдетіп, нарықты зерттеумен айналысады, кәсіпкерлерді ақпаратпен қамтамасыз ... ... ... сыртқы сауда нарықтарына шығуға көмектеседі. Бұлар Корей ... ... ... ... ... ... сауда корпорациясы және Корей шағын бизнесінің халықаралық сауда корпорациясы. Шағын және орта бизнес кәсіпорындарын қаржыландырудың шетелдік тәжірибелерін зерттеу кезеңінде микронесиелеу ... ... ... ... көңіл аударылады. Осы модель Филлипинде, Малайзияда, Қытайда және басқа да Азия елдерінде қабылданған. ... ... ... әлемге әйгілі бангладештық профессор Мухаммад Юнус болып табылады. Ол тек микронесиелендірумен айналысатын Грамин банкінің негізін ... және ... ... Юнус ... ... ... ... кепілдіксіз несие беру концепциясын құрды. Грамин банк ауыл тұрғындарына, әсіресе, әйел ... ... ... берумен айналысады. Грамин банкінің тәжірибесі микронесиелендірудің қайтарымдылығы мен жоғары тиімділікке иелігін көрсетуде. Қазіргі кезеңде банк 2 млн адамға ... ... 2 млрд ... ... несие берген және сол несиенің пайызы түгелдей қайтарылған. Грамин банкінің несие көлемі 20 АҚШ долларынан жоғары басталады. Нақты аймаққа, тұтынушылар ... және ... ... ... микронесиелеу ұйымдары формаларының көптүрлілігіне қарамастан, бірнеше ұқсас белгілерді ерекшелеуге болады:* микронесиелендіруге бөлінетін қаражаттар, көбіне өз ісін ашқысы келетіндерге алғашқы капитал ... ... ... ... материалдық қамтамасыз етусіз ұсынылады;Қосымша несиелер, соның ішінде үлкен соммаға, ... ... ... сәйкес, қатаң түрде алғашқы несие қайтарылғаннан кейін беріледі. Несиенің келесі белгісі- кезеңнің қысқа ... ... ... ережеге сай бірнеше аптадан бір жылға дейін ... ... ... ... ... ... ықтималдылығы- 98% жоғары. Осылайша, әлемдік тәжірибеде шағын және орта ... ... ... жиі ... ... болып, жеңілдікті несиелендіру, несиелер бойынша кепілдіктер, шағын және орта кәсіпорын капиталына үлестік қатысу табылады. ... ... ... ұзақ ... берілуі мен қосымша төлемдерсіз несиенің кез келген уақытта қайтарылуы.Шағын және орта бизнесті несиелендірудегі шетелдік тәжірибелерді ... ... әр ... несиелік қызметінің өз ерекшелікткрі бар екендігіне көз жеткіземіз. Сондықтан ... ... және орта ... ... ... ... үшін тек ... бір елдің тәжірибесін қолданбай, сонымен қатар әр елдің ... ... ... сай ... ғана алу ... ... ... банктермен және сақтандыру компанияларымен шағын кәсіпорындардың капиталына қатысушы арнайы фирмалар қарастырылған. Болгарияда бір ерекшелігі, алғашқы төлем 2 жыл кейінге ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі өнімді өткізуден табыс табылады. Мемлекеттің көптеген қабылдаған ... ... ... негізгі көзі болып меншікті ресурс қалады. Шағын кәсіпорынның  дамуының негізгі проблемалар табылады: * олардың шарттарына қатысты шағын ... үшін ... және ... ... ... ... саясаты көбінесе сауда қызметін қаржыландыруға негізделген. Екінші деңгейлі банктер несиелерді жоғарғы пайыздық мөлшерлемені ұсынады ( қысқа мерзімді 25-30 пайыз, орта ... 16-17 ... Одан ... ... кепілдік қамтамасыз етілуді талап етеді, ал кепілдік мүліктің құны алынған несиеден 2 есе  ... қор ... ... оның ... арқылы зейнетақы сақтандыру қорларында ынталандырылған қаржылық активтерді пайдалануы мүмкін.* банктердін жоғары өндірістік тәуекелдерінің  жұмыс істеу ... ... және орта ... ... ... ... ... салалық құрылымында, бұрынғыдай, сауда және өндірістік немесе ірі тауар өндірушілер алдыңғы қатарда келе жатыр. Шағын өндірістік бизнес қаржылық және ... ... ... ... тыс ...  ... ... кепілдік базаның болмауымен, жағымсыз факторларға тұрақтылықтың аздығы және өндірістің әртараптандырылуының төмен деңгейіне ... 2  ... ... ШАРУАШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫН ТАЛДАУ2.1  Акционерлік Қоғамының баланс активтерінің орналасуын және ... ... ... ... мен ... динамикасын талдау  -  Компанияның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті және салыстырмалы арту немесе кему ... ... ... береді.Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау барысында, осы активтердің ... ... бары ... ... жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың рационалды таратылуын ... ... ... /19, 141б./.Активтердің өсуі (артуы) Компанияның болашақтағы дамуын көрсететін болғандықтан, ол осы Компания жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.Алайда, Компания ... ... өсу ... талдағанда, жоғары деңгейі баланстық есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын ... ... ... ... ... ... ... есепке алу тек негізгі құралдардың баланстың құнын құру барысында жүргізіледі.Отандық есептік-аналитикалық ... ... ... дайын өнім және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың құнының өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.Баланс мәліметтері бойынша активтердің ... мен ... ... ... ... үшін ... 11 ... кестесі құрылады.Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс валютасының есепті 2009 жылы өткен 2008 жылмен салыстырғанда 298553681 мың ... ... ... ... көруге болады. Бұл Компанияның әрі қарай дамуын көрсететіндіктен, оның жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда активтерді ... ... ... қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлгенін, сондай-ақ Компанияның өндірістік потенциалы мен оның ... ... ... және ... мүлкінің мобильділігін (іске тартылу деңгейін) анықтау қажет. Ол үшін, ең алдымен Компанияның өндірістік ... ... ... ... ол ... ... оқулықтарда түрлі көзқарастар кездеседі. Бірінші әдістеме бойынша оның құнына негізгі құралдардың, өндірістік қорлардың, аяқталмаған өндірістің, өсімдегі және бордаңылаудағы малдар ... ... 11. ... ... ... мен ... жыл2008 жыл2009 жылмың теңге% үлесімың теңге% үлесімың теңге% үлесі1234567Активтер380753624100436383708  1007349373891001. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... активтер81983662,155396313812,310284140114,01.3 Материалды емес активтер--13406570,3179212521,081.4 Ассоцияциялан-ған компанияларға инвестициялар--45166961,0328842070,391.5. Басқа активтер237628046,2428080280,6438433120,522. Ағымдағы активтер9083425423,8613062335529.9335811384548,73 2.1. Тауарлы-материалды запастар208481515,48154096583,53151316192,062.2. Салықтар бойынша ... ... және ... ... ... ... және алдыңғы кезеңдердегі шығыстар50271351,3269935251,649528280,672.4. Саудалық және басқа дебиторлық қарыз198267465,214591822610,52373566015,082.5. Басқа қаржылық активтер265200006,96199932574,5822652302430,822.6. Ақша және оның эквиваленттері141275793,71201875884,63624594158,51Дерек көзі 2007-2009 ... ...  АҚ ... есептемесінен алынды.Екінші әдістемеде Компанияның өндірістік потенциалын анықтайтын активтер құрамына жоғарыда ... ... ... ... қаржылар және қондырылатын жабдықтар құны қосылады. Бұл әдістемеде Компаниядарды болып ... даму ... ... дәл ... ... ... мәліметтері негізінде, өндірістік мақсаттағы мүлік коэффициентінің келесі шегі, яғни К>=0,5 қалыпты болып есептеледі. Көрсеткіштердің мәні ең ... ... ... аз ... жағдайда, Компанияның есепті кезеңдегі қызметінің қаржылық нәтижелері активтерді меншікті қаражат ... ... ... ... ... ... мақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарын тартқан жөн.11 кесте деректері бойынша Компанияның жалпы қаржылар көлемі есепті 2009 жылы ... 2008 ... ... ... мың ... ал 2007 жылмен салыстырғанда  354183765 мың ... ... Оның ... ұзақ ... активтер көлемі 289919370 мың теңгеден 2007 жылы 376823544 мың теңгеге дейін 2009 жылы өскен. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... 8198366 мың ...  2007 жылы 102841401 мың теңгеге дейін өсуіне ықпал еткен. Ағымдық активтер көлемі талданып ... 3 ... ... мың теңгеге өскен. Сонымен Компанияның актив балансында талданушы мерзім аяғына ... ұзақ ... ... үлесі төмендеп, ағымдық активтер үлесі өскенін көреміз.Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер ... ... ... ... ... ... Компанияның барлық мүлкінің құнына қатынасымен анықталатын Компания активтерінің іске тартылу (мобильді) коэффициентінің өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат ... ... ... мағынасы артқан сайын Компанияның үздіксіз жұмысты қамту және кредиторлармен есеп ... ... де арта ... ... ... ... оның өсуі ... құрылымындағы жағымды өзгеріс болып табылады  -  яғни мүлік әлдеқайда мобильді (іске тартылған) болады, оны пайдалану тиімділігінің өскендігін көрсетеді.Талдау ... ... ... бұл ... ... 2007 жылы 0,24 ... мың теңге:380753624мың теңге), 2008 жылы 0,3 (130623355 мың теңге:436383708 мың теңге), 2009 жылы 0,5 ... мың ... ... құрады. Бұл көрсеткіш 2009 жылы жоғары мәнге ие болған, яғни есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда ағымдық активтердің ... ... ... ... ... ... ... активтерін таратудың тиімділігін сипаттайтын келесі көрсеткіш  -  мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті. Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ ... ... ... бөлу ... ... Бұл ... ... және қауіпті көлемі, Компанияның салалық ерекшеліктеріне байланысты. Өнеркәсіптік Компаниядарда берілген көрсеткіштің деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс. Талданушы Компанияда бұл ... ... 2007 жылы 0,31 ... мың ... мың теңге), 2008 жылы 0,43 (130623355 мың теңге:305760353 мың ... 2009 жылы 0,95 ... мың ... мың ... ... Бұл көрсеткіш есепті жылы өткенге қарағанда жоғары, ... ... ... өсу ... мобильді қаражаттардың өсу қарқындары басым болуы ықпал еткен.Әрі қарай Компанияның мүліктік жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер болғанын зерттеу қажет. Бұл Компанияның ... ... ... және негізгі қорлары болып саналатын, оның өндірістік потенциалының маңызды элементінің жағдайын зерттеу қажет. Компания мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі құралдардың нақты ... ... үлес ...  ... ... ... аударады. Өйткені бұл көрсеткіш Компанияның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты бағыт болып табылады. Компания мүліктерінің жалпы жиынындағы ... ... ... ... ... ... ... активтерінің барлық сомасының 50 пайызынан кем болмауы ... ... ... негізгі құралдардың қалдық құнының үлесі 67,75%  -  2007 жылы; 55,72%  -  2008 ... 35,28%  -  2009 жылы ... Яғни ... жылы бұл ... теориялық мәніне сәйкес келмейді. Негізгі құралдардың жалпы құнындағы оның активті бөлігінің ... ... өте ... және де бұл ... ... базасының дамуындағы жағымды кезең болып табылады. Оның үлес салмағының өсуі қор қайтарымдылығы өсуіне әкеледі. ... ... ... ... активтердің құны 90834254 мың теңгеден 2007 жылы 358113845 мың ... ... 2009 жылы ... өсті. Оның ішінде тауарлы-материалдық қорлар құны 3 жылда 5716532 мың теңгеге төмендеген, ал өткен жылмен ... 278039 мың ... ... Аяқталмаған өндіріс соңғы үш жыл бойы орын алмаған. Ақшалай қаражат көлемі 14127579 мың теңгеден 2007 жылы 62459415 мың теңгеге ... ... ... 2008 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 42271827 мың теңгеге өсті. Дебиторлық қарыз көлемі есепті жылы қалған ... ... ... өскен. Сонымен қорыта келе ең мобильді активтер яғни ақша қаражаттары есепті жылы өткен ... ... ... ... ... ... активтердің ең мобильді бөлігін, олардың құнына қатынасы арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік коэффициентін келесідей анықтаймыз: ,                                                      ... Кмоб  -  ... ...  -  Ақша ... мен ... эквиваленттері;АА  -  ағымдағы активтер.Бұл коэффициент, ағымдағы міндеттемелерді өтеуге бағытталатын қаражаттардың жалпы саласындағы төлеуге дайын қаражаттардың үлесін көрсетеді. 2007 ... = ... ... ... ...  = 0,17бірлік.Ең мобильді қаражаттар саласының артуы және мобильдік коэффициенттің ... екі ... ... 0,2 ... өсуі Компанияның төлемқабілеттілігінің жоғарылауын көрсетеді.Есепті жылы дебиторлық борыш қатты ... 2009 жылы оның ... 2007 ... ... есепті жылы 1,9 есе өссе, ағымдық активтер ... ... 5,08% ... жылы ... Компания капиталының құрылымын зерттеу оларға Компания қызметінің ... ... ... ... ... ... береді. Қысқа мерзімдік несиелердің төмендеуі тәуекелдік және меншікті капиталдың өсуі Компания ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болмайды, себебі бұл қаражаттардың үлесі басқа факторлардың несие үшін және дивидендке пайыздық мөлшерлемелермен әсерінен болуы ...  Егер ... үшін ... ... дивидеттердің мөлшерлемелерінен төмен болса, онда тартылған қаражатты өсірген дұрыс, ал егер ... ... онда ... капиталды пайдаланған дұрыс. Әрине, авансталған капиталдың құрылымы жоғарыда қарастырылған жағдайларға тәуелді болады.Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу ... ... ... үшін 12 ... құрылады.12 кесте деректері бойынша Компанияның жалпы капиталы талданулы мерзім ішінде 168733696 мың ... 2007 жылы ... мың ... ... 2009 жылы өскен, яғни 357024119 мың теңгеге өскен, ал өткен ... ... ... теңгеге өскен. Жалпы капитал құрамында жарғылық капитал шамасы 11761130 мың теңгеден 2007 жылы 259276481 мың теңгеге дейін 2009 жылы ... Ұзақ ... ... ... 2007 жылы 50758435 мың ... ... 2009 жылы 37972387 мың ... құрады және бұл көрсеткіш ұзақ мерзімді міндеттемелер құрамындағы үлесі 13,33%-дан 5,16%-ға төмендеген. Ұзақ мерзімді ... 3350083 ... сәл ... бірақ ұзақ мерзімді құрамындағы үлесі 12,82%-дан 7,09%-ға ... ... ... табыс жыл сайын өсіп отырған. Міндеттемелер құрамында ұзақ мерзімді міндеттемелер 2007 жылмен салыстырғанда 2009 жылы 17206078 мың ... ... ... ... ... міндеттемелер 2 жылда 14365724 мың теңгеге артып, 108335612 мың теңгені ... ... ... ... ... ... есепті жылы өскенін көреміз.        Енді оның ... көз ... ... ... мен ... ... ... 2007 жылы капитал үлесі 44,32% болса, 2009 жылы 71,53%-ға дейін жеткен, ал міндеттемелер үлесі 2007 жылмен салыстырғанда 27,22%-ға төмендеген, яғни 2007 жылы  -  55,68%, ал 2009 жылы  -  28,46% ... ... ... көрсеткіштері деп тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілу деңгейін ... ... ... /22, ... 12.   ... ... ... құрамы мен құрылымыКөрсеткіштер2007 ж.2008 ж.2009 ж.мың теңге% үлесмың теңге% үлесмың теңге% үлес1. Капитал16873369644,3217373256339,8152575781571,5381.1. Жарғылық капитал117611303,089117922082,70225927648135,2791.2. Басқа капитал13158250,346922490,01261.3. Бөлінбеген ... ... ... ... Азшылық үлесі14943030,392795360,01857000,00082. Міндеттемелер21201992855,6826265114560,1920917957428,4622.1.Ұзақ мерзімді міндеттемелер1180500403111792806827,0210084396213,7212.1.1 Қарыздар5075843513,335402874012,38379723875,16682.1.2 Кейінге қалтырылған табыс ... ... ... ... ... ... салығы бойынша міндеттемелер203904005,3554699409010,77255517513,47672.2.3 Саудалық және басқа кредиторлық қарыз346461109,0995116759511,73404577295,50492.2.4 Резервтер208329605,472254402175,83206308252,8072Міндеттемелер мен ... ... ... ... аралығында  АҚ қаржылық есептемесінен алынды.Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерін сипаттау үшін үш негізгі көрстекішті анықтайды:1. Меншікті айналым капиталы. Ол меншікті ... ... ... ... кезеңмен салыстырғандағы оның ұлғаюы Компания қызметінің онан арғы дамуын дәлелдейді. Бұл көрсеткіш келесі формуламен анықталады:=   -   = ,                                             ...  Со.к.  -  ... ... ...  -  ұзақ мерзімді активтер;Ір.П  -  баланс ... ... ...  -  баланс активінің бірінші бөлімі.2007 жылы Компанияның ұзақ мерзімді активтер сомасы меншікті капитал сомасынан артық болғандықтан, берілген жылда ... ... ... ... мың ... ... бұл ... меншікті айналым капиталына -142033825 мың теңге қажеттілігін көрсетеді, яғни ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген. 2007 жылға қарағанда 2008 жылы ұйым ұзақ мерзімді активтері 15840983 мың ... ... ... ... ... ... одан әрі 10842116 мың теңгеге төмендеп, 2008 жылы 132027790 мың теңге теріс соманы құрады, ал тауарлы материалдық қорлар 5438493 мың ... ... 15409658 мың ... құраса да, осы жылы меншікті айналым капиталына қажеттілік қысқарған жоқ, керісінше, -5403623 мың ... ... ... ... ... ... айналым капиталымен -147437448 мың теңге сомасына қамтамасыз етілмеген. Бұл тенденция 2009 жылы өзгерді, яғни Компания ұзақ ... ... 2008 ... ... 2009 жылы меншікті айналым капиталы 280962061 мың теңге сомасына ұлғайып, осы жылы ... ... мың ... ... ал ... ... ... алдағы жылмен салыстырғанда 278039 мың теңгеге төмендеді, сондықтан ... ... ... ... айналым капиталымен 133802652 мың теңге сомасына қамтамасыз етілген.2. ТМҚ-ның меншікті және ұзақ ... ... ... көздері немесе перманентті айналым капиталы. Ол алдыңғы көрсеткіштің ұзақ мерзімді міндеттемелер соммасына ұлғаюымен анықталады, оның формуласы:,                                                    ... ДО  -  ... ... ... ... меншікті айналым қаражаттарына деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін Компания ұзақ мерзімді несиелерді алды, яғни 2007 жылы ол ... мың ... ал ... ... ...      -3135634 мың ... яғни оған ... ұйымның қажеттілігі 2007 жылы                 ... мың ... ... ... 2008 жылы ... ... қарағанда Компанияның ұзақ мерзімді міндеттемелері 121972 мың теңгеге төмендеді, сәйкесінше ... ... да 10964088 мың ... ... және оның ... 29509380 мың теңге теріс сомасына жетті, бұл Компания позициясын осы тұрғыда шамалы төмендетті. Бірақ 2009 жылы ... ... ... ... ... мың ... жеткендіктен, перманентті капитал 263877955 мың теңгеге ұлғайып, 249778233 мың ... ... ... ... капитал артығы 234646614 мың теңге соманы құрады, бұл сан 2007 жылға қарағанда қатты өсті.3. ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің ... ... ... ... ...                                                 ...  КК  -  ... мерзімді несиелер мен қарыздар.2007 жылы бұл көрсеткіш 90834254 мың теңге ... 69986103 мың ... ... ... орын алды, 2008 жылы қысқа мерзімді несиелер сомасы 50753189 мың теңгеге ұлғайғандықтан, ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері 39789101 мың ... ... ... мың ... соманы құрады, ал осы жылы оның артықшылығы 45227594 мың теңгеге өсті. 2009 жылы бұл артықшылық 227768529 мың теңгеге ұлғайып, жалпы ... ... мың ... ... оның ... ... жылда Компания ТМҚ көлемі күрт төмендеді.2.2   Акционерлік Қоғамының қаржылық тұрақтылығын ... ... ... қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте зор. Бұл ... ... ие ... ... ... ... иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестіктестер, басқа контрагент ашуында өзінің өндірістік, кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.Кәсіпорынның   ...   ...  -  ...   ...   ...   ...   түскен   ақшалай   қаржылар;   банк   ...   мен   ...   ...   ...   ...   ...   және   ...   несиелерге   қарыздарын,   арнайы   ...   ...   бос   ...   қаржыларын    құралуын,   орналасуы   мен   ...   ...   ...   ...   ...    ...   өтуімен   байланысты   оның   қаржылық   жағдайының   ...   ...   ...   ...   ...   ...   жағдайы   оның   ...   ...   ...   және   ...   ...   ...   жүзеге   асыру   үшін   қажетті   қаржылық   ресурстармен   ...   ...   мен   ...   ...   ...   мен   пайдаланумен,   басқа   ...   ...   ...   ...   қатынастарымен,   төлемдік    қабілеті   мен   және   ...   ...   ...   ...   өз   уақытында   төлемдерін   жүргізіп   отыру   ...   оның   ...   ...   ...   ...   ...   болады. Кәсіпорынның практикалық жұмысында жақсы жұмыс істейтін   ... да ... ... тиімді орналастыру мен   пайдалану   жеткіліксіздігімен    байланысты қаржылық   қиындықтар   болуы ... ... ... ...  ...    ...   ...   пайдалануы    мен   жүйелі   түсімін    ...   ...   ...   және   ...   тәртіп    сақтауға,   өзіндік   және   ...   ...    ...   ...   әкетуге,   кәсіпорынның  -   тиімді   ...   ...   ...   қаржылық   тұрақтылыққа   бағытталуы   тиіс.   Сондықтан кәсіпорынның қаржылық ... тек ... - ... ...  ... ғана ... сондай - ақ оның қаржылық    ... ... ... ... ... ... ...    болып  табылады.Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалану кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына, оның ... ... ... ... ... және ... әсер етеді. Кәсіпорынның  қаржылық жағдайының және қаржылық ресурстардың ең басты сипаттамасы  -  ұзақ ... ... ... тұрақтылығы болып саналады. Бұл инвестор мен қарызгерге тәуелділік дәрежесіндегі баланс құрылымымен байланысты. Кәсіпорынның    ...     ...    ...   ...   төлемдік    қабілетімен    тығыз    байланысты.	 Қаржылық    ...    ...    ...     ...   субъектілеріне    кәсіпорынның    ...     ...    ұзақ    ...    (1   ...    жоғары)    анықтауға     мүмкіндік    береді.     ...    ...    ...     ...      ...    ...     ...    асыру,    оны   ұлғайту,    ...      ...    және    ...    ...    ...    өзін  -  өзі   қаржыландыру    есебінен,    яғни    ...    ...     ...    ...   ал  ...    жеткіліксіздігі     жағдайында     ...    ...    ...    жүргізілетін    болғандықтан,    сыртқы    қарыздық      ...    ...    ...      ...     ...    ...     бар,     ...    ...     ...    ...     ...    жүргізу     көбіне    мүмкін    емес.     ... ... ... ... ... ... ... сипаттама берілген, бұл қорларды өтеу дәрежесін,  кәсіпорынның қаражат көздерінің шығындарын анықтауға және ... ... ... ... ... береді.Кесте 7.Қаржылық тұрақтылықтың сипаттамасыКөрсеткіштер01.01.200801.01.2009Абсолютті ауытқуӨсу қарқыны %1. Меншікті айналым қаражаттары-10,555,866,3-5322. Меншікті айналым ... және ұзақ ... ... ... мен шығындар0,10,50,46894. Қорлар мен шығындардың қалыпты қалыптасу көздері0,1315,5315,44327885. Меншікті айналым қаражаттарының артығы ... ... ... ... және ұзақ ... ... ... (кемі)-10,6314,6325,1-7. Қорлар мен шығындардың қалыпты қалыптасу көздері жалпы артығы ... АҚ ЖШС ... ... ... ... кәсіпорынның меншікті айналым қаражаттары -10,5 мың теңгеден 2005 жылы 55,8 мың. теңгеге өскен. ... ... ... өсу ... 532 пайыз. Қорлар мен шығындар есепті кезеңде 0,4 мың. теңгеге өсіп, өсу қарқыны 689 пайызды ... ... мен ... қалыпты қалыптасу көздері 315,4 мың. теңгеге жоғарлаған, бұл ҚазМұнайГаз" ҰК" АҚ шоғырына кіретін ұйымдар арасындағы топ ішілік операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... анықтау көрсетілген.Қаржылық тұрақтылық типіҚалыпты ара қатынасы01.01.2008 ж.01.01.2009 ж.АбсолюттіМАҚ>ҚШ-10,5= 0,2-0,50,763,45( АҚ ЖШС бухгалтерлік балансы бойынша талдау)Ағымдық өтімділік коэффициенті кәсіпорынның күтілетін ... ... ... ... ... ... тең кезеңді сипаттайды. Тұрақты жұмыс істейтін кәсіпорында бұл ... 2  -  ден ... ... тең ... ...  АҚ бұл ... 2008 жылы төмен болған, ал 2009 жылы 4,39 ... ... ... ... қарыздың бір айналымының орташа ұзақтығына тең кезең ішіндегі кәсіпорынның күтіліп отырған ... ... ... Ол ... ... қандай бөлігінің тек ақша қаражаттары есебінен ғана емес, сонымен қатар жасалған жұмыс, көрсетілген қызмет, тиелген өнім үшін келіп түсетін ... ... ... ... 2008 жылы ... 0,93  -  ке тең ... қалыпты мәннен төмен болса, 2009 жылы 4,39  -  ды құраған. Абсолютті өтімділік коэффициенті баланс құрған уақытта кәсіпорынның ... ... ... 2008 жылы 0,76 ... 2009 жылы 3,45  -  ке ... ... ...  төмен    деңгейі   -   бұл   әкімшіліктің    ...    іс  -  ...     ...    ...    ...    ...   басқа    күрделі     зардаптарына    кәсіпорынның    ...     ...      ...     мен    міндеттемелерін     ...    ...      ...     ...   бұл   өз   ...    ...      ұзақ    ...    қаржылық    ...    мен    ...    ...     ...    ...   ал    ...    нашар    жағдайларында   -   төлемсіздіктер    мен    ...     ...    ... Тұрақсыз    қаржылық    жағдай     тұтынушыларға     да,   ...   да    әсер    етуі    ...     	Бұл әсер  ...     ...     ...    ...    жоғалтумен        ... 2008 жылы ... ... ... мәнінен төмен болған, бұл дегеніміз кәсіпорын төлем қабілетсіз және қаржылық тұрақсыз болған, ал 2009 жылы ... ... ... ... ... белсенділік коэффициенттері кәсіпорын өзінің қаражаттарын қаншалықты тиімді ... ... ... ... Бұл ... айналымдылықтың әр түрлі көрсеткіштері кіреді. Іскерлік белсенділік коэффициентінің кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау үшін үлкен маңызы бар, өйткені қаражаттың айналым ... ... ... ... ... әсер етеді. Кесте 13.Іскерлік белсенділік коэффициенттеріКөрсеткіштер01.01.200801.01.2009Капиталдың жалпы айналымдылық коэффиценті2,41,2Меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті-44,87Ағымдық активтердің айналымдылық коэффициенті2,41,2Айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті4,26,9Кәсіпорында капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті 2008 жылы 2,4 ... 2009 жылы  1,2 ... Бұл ... ... ... ... яғни өндірістік процесстің ерекшеліктерін көрсетеді. Бұл коэффициенттің ... кері ... ... яғни ... ... ... ... ол өз кезегінде пайданың азайғандығын білдіреді. Меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті -44,8 көрсеткішінен, 1,2  -  ге ... Бұл ... ... ... қажаттырдың қозғалыста екендігін көрсетеді. Сонымен қатар дебиторлық қарыздың айналымдылық коэффициентінің 25,3  -  тен 8,8 ... ... ал ... кредиторлық қарыз айналымының 2008 жылы 4,2 2009 жылы 6,9 өскендігін көреміз. ... ... ... ... ... бұл ... ... коэффициенттердің төмендеуі кәсіпорынға кері әсерін тигізеді, яғни айналымдылық төмендейді, ал ол пайданың азаюына алып ... ... ... қаражаттарды жұмсаудың келесі негізгі бағыттары бойынша қарастырылады:* қалыпты қызметті қамтамасыз ету;* ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздар ... ... есеп ... ... ... ... ... жобаларды қаржыландыру мүмкіндігі;Қаражатты жұмсаудың осы бағыттарын қаржы ресурстарымен қамтамсыз ету мүмкіндігін негізге ала отырып, осы көзқарастың авторлар қаржылық жағдайын бағалау және оны ... ... ... өз ... ... ... егер ... қарамағандағы қаржы ресурстары осы үш қызметті де орындауға мүмкіндік берсе, онда оның жағдайын жақсы деп бағалау ... Егер ... екі ... ... ал ... ... ... жетпесе, онда оның жағдайы орташа болады. Ал егер қаражат алдыңғы екі қызметті де орындауға жетпесе онда кәсіпорынның қаржылық жағдайы банкрот ... ...  ...  ... ... ... қарызгерлер қызығушылық танытуда. Шағын кәсіпкерлікті несиелендіру арнайы банкінің құрылуы  көптеген кәсіпорындардың қаржылық қамтамасыз етудегі проблемаларды шешуге мүмкіндік береді,  оның ... ... ... ... жеке ... компанияларға үлестік қатысуын қаржыландыру. Бизнесті ашқанда, кәсіпкерлер меншікті капиталдың ... тап ... ... ... ... мүмкіншіліктері жоқ екені белгілі. Әрине, олар қаржылық қолдауды қажет етеді. /13, б.15/ Арнайы банк оларды арнайы жеңілдіктер есебінен жеткіліксіз капиталдың ... ... ... ... Бұл ... 10-15 жыл ... жылдық 5 пайыз берілуі мүмкін ( 1 млн. теңге сомасында).Зерттемелер көрсеткендей кәсіпорын нарығының ... және ... ... перспективасы, ең алдымен технологияның дамуы және қызметтің әртараптандырылуымен байланысты. Ірі кәсіпорындар шағын бизнес кәсіпорындарының өзара қатынас ... және ... жаңа ... ... жоспарына сәйкестендірілген өндіруге  немесе ауыспалы технология және ноу - хау   сатып ... ... ... ... ... Мұндай механизмдердің бірі венчурлық механизм болып табылады. Компания капиталын қалыптастыруда негізгі көзі ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуінің қаржылық негізі болып табылады. Жарғылық капиталдың акцияның орналастыруы жолымен құрылуының экономикалық және тәжірибелік рөлі қаржылық қаражаттарды тарту мүмкіндіктерінен ... ... біз ... ... жағдайында кәсіпорын қызметінің тиімділігін сипаттайтын негізгі көрсеткіштерді жан-жақты талдадық. ... ... ... ... әр ... себептердің олардың деңгейінің өзгеруіне әсерін анықтап, талдау өндіріс тиімділігін арттыру  резервтерін кеңірек ашуға, табылған ... жою ... ... ... оның қаржылық жағдайының жақсарып, бекуіне мүмкіндік береді. 3 ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ МЕН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ... 3.1   АҚ ... ... ... негізгі жолдарыҚаржылық ресурстарды тиімді қолдану активтердің айналымдылығымен және рентабельділік көрсеткіштерімен сипатталады. Сәйкесінше, басқару ... ... ... ... арқылы және түсімдерді көбейту, шығындарды азайту есебінен рентабельділікті жоғарлату арқылы жоғарлатуға болады. Айналым қаражаттары айналымдылығын жеделдету ... ... ... ... және ... ... ұлғайту мен өнімді өткізуге әкеледі. Бірақ инфляцияның айналым қаражаттарын жылдам құнсыздандыруымен кәсіпорындарға шикізат пен жылу-энергетикалық ресурстар сатып алуы үшін ... ... ... ... ... ... ... айналымнан қаражаттың маңызды бөлігін алады.  /13,  б.141/Кәсіпорында айналым капиталы ... ... ... ... Айналым капиталы ретінде пайдаланатын қорлар, белгілі циклді өтеді. Өтімді активтер дайын өнімге айналатын материалдар сатып алуға ... ... ... құру ... өнім ... сатылады; дебитор шоты төленіп және инкассациялану арқылы өтімді активтерге айналады.Айналым капиталының қажеттілігіне қолданылмайтын кез-келген қорлар, пассивті төлеуге бағытталады. Сонымен ... олар ... ... ... ... ... ... табыс түрінде төленуі үшін қолданылады. Айналым капиталын ... яғни оның ... ... бір тәсілі қорларды басқаруды жетілдіруден тұрады. Кәсіпорын қаражаттарды қор жинауға салғандықтан сақтау шығындары тек ... ... ғана ... ... ... ... ... мен ескіруіне, капиталдың уақытша құндылығына яғни эквивалентті тәуекел дәрежесін басқа да инвестициялық ... ... ... ... ... ... байланысты.   Ағымдағы активтердің белгілі бір түрін сақтаудың ... және ... - ... ... ... актив түріне тән  ерекше сипатқа ие. Дайын өнімнің қоры, күтпеген жағдайда сұраныстың жоғарылауынан болатын, өнімге деген ... ... ... шикізатпен материалдардың үлкен қоры кәсіпорынды күтпеген жағдайда қор жетіспеуінен өндіріс процесін тоқтатудан немесе қымбат материал - айырбастаушылар сатып алудан құтқарады. ... мен ... ... беру ... ... қор ... ... кәсіпорын тауарды жеткізушілерден бағаның төмендетілуіне қол жеткізуді ескерген жөн. Сол себептен кәсіпорындар ... ... ... мүмкіндік беретін дайын өнімнің жеткілікті қорының болуын жөн көреді. Қорытындысында, кәсіпорынның өзі клиенттеріне жеңілдіктер ұсынады. ... ... ... ... ... ... ... шығындар қорытындысын анықтауға әкеледі. Кәсіпорындардағы айналым қаражаттарының айналымдылығын жылдамдату үшін:* қажетті материалдарды сатып алуды жоспарлау;* ... ... ... енгізу;* сұранысты болжауды жетілдіру;Айналым капиталы айналымдылығын жеделдетудің екінші жолы дебиторлар шотын азайтудан тұрады.Дебиторлық ... ... ... факторлармен анықталады:өнім түрі, нарық сыйымдылығы, нақты өніммен нарықтың ... ... ... ... ... жүйесі және тағы басқа. Дебиторлық қарызды басқару есептемелердегі қаражаттардың айналымдылығына бақылауды қарастырады. Айналымдылықтың жылдамдығы жағымды тенденция негізінде ... ... ... ... ... және ... ... тауар, қызмет төлемақысын төлеу шарттарын анықтау маңызды болып келеді. Таңдау формальды критерийлер көмегімен жүзеге асырылады. Өткен кезеңде төлем міндеттерін сақтау, ... ... ... ... ... көлемін төлеудегі қаржылық мүмкіндіктерін болжамдау, ағымдағы төлем қабілеттілік дәрежесі, қаржылық тұрақтылық дәрежесі, сатушы ... ... және ... ... /14, ... ... ... бағасын төлеу несие арқылы жүзеге асырылады, сонымен қатар несие шарттары көптеген факторларға тәуелді. Экономикасы ... ...  ... кең ... оның ... ... ... несиелендіру кезеңінен бастап 10 күн ішінде алған тауарларының  ақысын төлесе 2 пайыздық жеңілдікке ... егер ... ... ... 11-30 күн аралығында жасалынса, онда сатып алушы тауардың толық құнын төлейді;* төлем бір ай ішінде жасалмаса, сатып алушы көлемі ... ... ... ... ... қосымша айыппұл төлейді.Айналым капиталы шығындарын қысқартудың үшінші жолы қолма-қол ақшаларды қолдану. Теория тұрғысынан ақша ... ... ... ... ... бір ... ... келеді. Сондықтан оларға жалпы талаптар қолданылады. Біріншіден, ағымдағы есептемелерді орындау үшін ақшалай қаражаттардың базалық қоры қажет. Екіншіден, күтпеген жағдайдағы ... жабу үшін ... ... ... ... ... Үшіншіден, қызмет ауқымын кеңейту үшін белгілі көлемде бос ақша ... ... ... қорларды басқару теориясында дайындалған және ақша қаражаттары көлемін тиімді қолдануға мүмкіндік беретін үлгілер қолданылуы мүмкін. Келесілерді бағалау маңызды:* ақша ... мен ... ... ... қай ... есеп шотта ұстау керек қайсысын тез ұйымдастырылатын бағалы ... ... ... керек;* қашан және қандай көлемде ақша қаражаттары мен тез ... ... ... ... ... ... өз өтімді активтерін салатын банктік шоттар бойынша пайыз төленбейді. Бірақ басқа да өтімді активтер (қысқа мерзімді мемлекеттік ... ... ... пайыз түрінде пайыз әкелді.Батыстық тәжірибеде Баумоль моделі мен ...  ... кең ... ... ... бұл ... ... инфляцияға, аномалды есеп мөлшерлемесінен, бағалы қағаздар нарығының дамуына байланысты ... ...  ... ... ... ... тек теориялық түсініктемелер берілген.Баумоль моделі. Бұл модель бойынша кәсіпорын максималды және  ... ... ақша ... ие бола ... ... ... тиіс, сонан соң ағымдағы уақыт кезеңінде оларды шығындайды. Тауарлар мен қызметтерді ұйымдастырудан түскен қаражаттарды кәсіпорын қысқа ... ... ... ... Ақша ... қоры ... ... кәсіпорын бағалы қағаздардың бір бөлігін сату арқылы ақша қаражаттарының қорын алғашқы мөлшерге жеткізеді. Осылайша, есеп шоттағы қаражаттар қалдығы динамикасы  ... ... ... ... қаражаттарQQ/200УақытЕсеп шоттағы қалдық қаражаттарQQ/2Сурет 9. Есеп шоттағы қаражаттар қалдығы (Баумоль моделі)Ақша шығындары тұрақты және болжамдалған кәсіпорындар үшін Баумоль ... ... ... ... шеше ... Шындығында мұндай сирек кездеседі, есеп шоттағы қаражат қалдығы кездейсоқ жағдайда өзгереді, сонымен қатар маңызды ауытқулар болуы ... және Орр мен ... ... ... пен ... ... компромисті қарастырады. Ол келесі сұрақтарға жауап іздестіреді: кәсіпорынның өз ақша қаражаттарын қалай басқару керек. 182880158115Ақша қаражаттар ... ... ... ... ... ақша ... салу00Артық ақша қаражаттарын салу9315459334500202882593345001754505933450016630657175500157162571755001480185163195001388745163195001205865717550011144257175500102298516319500931545163195004954905141605Қайтарым нүктесі00Қайтарым нүктесі4406265141605004314825141605004223385141605002668905141605002577465141605002486025141605002394585141605004131945285750040405052857500394906512001500385762512001500376618512001500367474512001500303466512001500294322512001500285178528575002303145285750022117052857500212026512001500202882512001500276034528575003674745698500358330518986500349186518986500340042598425003308985984250032175456985003126105698500931545698500495490576835Төменгі шегі00Төменгі шегі931545552450093154533655Ақша қорларын қалпына келтіру00Ақша қорларын қалпына келтіру4497705103505Уақыт00Уақыт93154510350500Сурет 10. Есеп шоттағы қаражаттар қалдығын ... ... ... қаражаттар қалдығы жоғары шекке жетпейінше өзгеруде. Жеткен кезеңде кәсіпорын ақша ... ... ... ... ... ... ... қағаздар сатып алады (қайтарымдылық нүктесі). Егер ақша қаражаттарының қоры төменгі шекке жетсе, онда кәсіпорын бағалы ... сату ... ақша ... ... толтырады. Жоғары және төменгі шек аралығындағы әртүрлілікті шешу кезінде келесі саясатты ұстанған жөн, егер ақша ... ... ... ... ... бағалы қағаздармен сату, сатып алу мен байланысты тұрақты шығындар жоғары болса, онда ... ... ... ... ... немесе керісінше.Сонымен қатар вариация қадамын, бағалы қағаздар бойынша пайыздық мөлшерлеме жоғарылылығына байланысты табыс табу мүмкіндігі болса, азайтуға болады. ... ... ... ...  ... құралының бірі болып, кәсіпорынның негізгі өндірістік қорларын және ... емес ... ... ... ... ... басқару жетістігі кәсіпорынның капитал құрылымына тікелей байланысты. Капитал құрылым компанияның активтерді ... ... ... әсер етуі немесе кедергі келтіруі мүмкін. Ол пайда ... да әсер ете ... ... қарыздық міндеттемелер бойынша төленетін тұрақты пайызды пайда ... ... ... активтілігі дәрежесіне тәуелді емес. Егер фирма жоғары қарыздың төлемдер үлесіне ие болса, онда қосымша ... ... ... ... ... қызмет түріне және компания талаптарына сәйкес келуі тиіс ... ... бар. ... ... мен ... капиталының арақатынасы, акционерлердің инвестициялық қанағаттандырылуын қамтамасыз етеді. Капитал құрылымы өзгерісінің икемділігі табыстың қажетті элементті бола алады. Көбіне, орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... келісу оңайға түседі. Қысқа мерзімді капитал күтілетін және күтілмейтін ақшалар ағымының тербелісін қамтамасыз етеді, ол орта және ұзақ ... ... ... ұзақ ... үшін ... ... ... қаржылық ресурстарды басқару тиімділігіне кәсіпорын ұстаушылардың күтуі үлкен әсерін тигізеді. Бұл фактор компаниядан, акция иелерін ... ... ... ұзақ ... ... ... ... талап ете отырып, бірнеше кезеңдерді ескереді: капитал құнының көтеру үшін мүмкіндіктер және әлеуетті дивиденттер бизнестегі ... ... ... ... ... жерлерден алатын табыс көлемі. /15, б.47/Қаржылық тұрақтандырудың тактикалық механизмі кәсіпорынның алдағы уақыт кезеңіндегі қаржылық тепе-теңдік ... қол ... ... шаралар жүйесін білдіреді. Кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдігінің принципиалды ... ... ... ...                     (9) ... Чпо  -  ... таза ...  пайдасы;АО  -  амортизациялық аударымдар сомасы;АК  -  қосымша акция эмиссиясында акционерлік капитал өсімінің сомасы;СФРп  -  ... ... ... жеке ... ... ...  -  жеке көздер есебінен қаржыландырылатын инвестиция көлемінің ...  -  ... ... ... ... ... пайыз төлеу қоры) сомасыПУП  -  жалға алынған ... ... ... ... ... ... төлеу);СП  -  пайда есебінен қаржыландырылатын кәсіпорындардың әлеуметтік, экологиялық және ... ... ... ...  -  ... резервтік (сақтандыру) қоры сомасының өсімі.Келтірілген формауладан көрініп отырғандай, оның оң жағы бөлігін кәсіпорынның жеке қаржылық ресурстарын қалыптастырудың барлық көздері, ал сол ... ... осы ... ... барлық бағыттары құрайды. Сондықтан қысқартылған түрде кәсіпорын дағдарыс жағдайында қол жеткізуге талпынатын кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдік моделі ... ... ... ... ... -  ... жеке ... ресурстарын генерациялаудың мүмкін көлемі; ОПсфр  -  ... жеке ... ... ... қажетті көлемі.Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының тактикалық механизмін пайдалану процесінде қандай шаралар қолданылмасын, олардың барлығы ... ... ... ... ... ... Бірақ нақты тәжірибеде дағдарыстық даму жағдаында жеке қаржылық ... ... ... ... сол ... едәуір көбейту мүмкіндігі шектеулі. Сондықтан дағдарыс жағдайында кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдік нүктесіне қол жеткізуді қамтамасыз етудің негізгі бағыты жеке қаржылық ресурстарды ... ... ... оң ... қысқарту болып табылады. Мұндай қысқарту кәсіпорынның операциялық және инвестициялық қызметі көлемін азайтумен байланысты және сондықтан "кәсіпорынды қысу" ... ... ... теңсіздікті қамтамасыз ету процесінде кәсіпорынды қысу жеке ... ... ... қамтамасыз ету бойынша шаралармен бірге жүреді. Кәсіпорын осы теңсіздіктің сәйкесінше ақшалай ағымының оң ... ... ... дәрежеде қамтамасыз етсе, ол дағдарыс жағдайынан шығу процесінде қаржылық тепе-теңдік нүктесіне соғұрлым тез жетеді. Теңсіздіктің сол жағы ... ... ... ... жеке ... ресурстарды генерациялау көлемін көбейту келесідей негізгі шаралар есебінен қол жеткізіледі:* ... ... ... ... ... ... етуші баға саясатын оптималдандыру;* тұрақты шығындар сомасын (басқару персоналын қысқарту, ағымдық ремонтқа ... және т.б. ... ... ... ... ... ... және қосымша бөлімшелердің өндірістік персоналын қысқарту; еңбек өнімділігін жоғарылату және т.б. қоса) төмендету;* кәсіпорын табысы мен пайдасы ... ... ... төлемдерін минимизациялауды қамтамасыз етуші тиімді салық саясатын жүзеге асыру (кәсіпорынның таза пайдасы сомасын өсіруге бағытталған);* амортизациялық ағым көлемін ... ... ... ... белсенді бөлігінің қысқартылған амортизациясын жүргізу;* жоғары тозумен байланысты пайдаланылмаған мүлікті уақытылы өткізу;* акциялардың ... ... ... ... үлестік капитал тарту) есебінен тиімді эмиссиялық саясаттты жүргізу.Теңсіздіктің сол жағын төмендетуді қамтамасыз ететін жеке қаржылық ресурстарды тұтынудың ... ... ... ... ... есебінен қол жеткізіледі:* кәсіпорынның инвестициялық белсенділігін барлық негізгі оның нысандарында төмендету;* операциялық айналымнан тыс активтерді жаңғыртуды олардың арендасы ... ... ... ету;* өндірістік дамуға бағытталған таза пайданы көбейту мақсатында ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру;* жалдамалы жұмысшылардың пайдаға қатысу бағдарламасы көлемін қысқарту (дағдарыстық даму кезеңінде осы көздер есебінен сыйақы төлемдер сомасы едәуір төмендетілуі ... ... оның ... есебінен қаржыландырылатын сыртқы әлеуметтік және басқа бағдарламаларынан бас тарту;* пайда ... ... ... ... және басқа сақтандыру қорларына аударымдар көлемін төмендету.Қаржылық тұрақтандырудың осы кезеңінің мақсатына қол ... деп ... егер ... ... ... құрылымының мақсатты көрсеткіштерімен қарастырылатын және оның жеткілікті қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін қаржылық тепе-теңдікке шықса. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы қаражаттарды жұмсаудың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;* ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздар бойынша уақытылы есеп айырысулар;* кәсіпорынның дамуы бойынша көлемді жобаларды қаржыландыру мүмкіндігі;Қаражатты ... осы ... ... ... ... ету ... ... ала отырып, осы көзқарастың авторлар қаржылық жағдайын бағалау және оны қайсыбір топқа жатқызудың өз ... ... /16, ... егер ... ... қаржы ресурстары осы үш қызметті де орындауға мүмкіндік берсе, онда оның ... ... деп ... ... Егер ... екі ... орындалып, ал үшіншісін орындауға қаражат жетпесе, онда оның жағдайы орташа болады. Ал егер қаражат алдыңғы екі ... де ... ... онда ... ... ... ... болуға жақын.3.2  АҚ даму стратегиясыҚаржылық стратегия  -  бұл Компанияды ... ... ... ету бойынша әрекеттердің басты жоспары. Ол қаржылардың құрылу теориясы мен тәжірибесі, ... және ... ... ... Компанияның қаржылық тұрақтылығын жоспарлау мен қамтамасыз ету сұрақтарын қамтиды. Қаржылық стратегия теориясы шаруашылық ... ... ... объективті заңнаманы зерттейді, жаңа жағдайларда өмір сүрудің, ... ... ... ... мен жүргізудің әдістері мен нысандарын құрады /30, 244-254б./.Компанияның қаржылық стратегиясы Компанияның  қызметінің барлық ... ... ... ... және ... қаражаттарын жетілдіру, капиталды басқару, пайданы бөлу, қолма-қолсыз есеп-айырысу, ... ... ... ... облысындағы саясаттарын қамтиды. Қаржылық стратегияның аталған құрамдас бөліктері қаржылық стратегия объектілерін анықтайды, олар  -  табыс және қаражаттардың түсімі, ... ... және ... ... және ... тыс ... ... несиелік қарым-қатынастар 7 суретте көрсетілген.Компанияның қаржылық мүмкіндіктерін жан-жақты есепке ала отырып, сыртқы және ішкі факторларды ... ... ... қаржылық стратегия өнім нарығында қалыптасқан жағдайларға Компанияның қаржылық-экономикалық мүмкіндіктерінің сәйкестілігін қамтамасыз етеді. Қаржылық стратегияда ... ... ... ... ... ... банктроттыққа ұшырауы мүмкін. Компаниядар басты қаржылық стратегия, оперативті ... ... және жеке ... тапсырмаларды орындау стратегиясын, немесе жеке стратегиялық мақсаттарға жету стратегиясын жасақтауы мүмкін. Компанияның басты қаржылық стратегиясы жоспарлау горизонты (жоспарлаумен қамтылатын уақыт ... ... да, ... ... ... бойынша да келіседі. Ол бірнеше оперативті қаржылық стратегиялардан тұрады, бірақ олардың қарапайым сомасы болып табылмайды. Компанияның ... ... ... ... қаржылық стратегияны қысқа мерзімге негіздейді және басты стратегияда қойылған мақсаттардың белгілі бір бөлігін орындайды. Жеке стратегиялық міндеттерді орындау стратегиясы ... жеке ... ... жету ... ... қамтылатын уақыт кезең бойынша шектеулері болмайды, бірақ тек бір ғана ... ... ... ... ... тек бір ғана бөлігін орындауға бағытталған.Басты қаржылық стратегия Компания қызметін ұзақ мерзімде, бірақ ... ... ... ... бір жыл) ... Ол өзіне барлық деңгейлердегі бюджеттермен қарым-қатынастарды, Компанияның табысын құру және оны пайдалануды, қаржы ресурстары мен олардың құрылу көздеріне қажеттіліктерін кіріктіреді. ... ... ... ... стратегиясының құрамыНегізгі және айналым қаражаттарын оптими-зациялауТабысты бөлуді оптими-зациялауҚолма-қолсыз ... ... ... ... ... ... басқаруСалық менеджментіКомпанияның қаржылық стратегиясының объектілеріҚаражаттар-дың табыстары мен түсімдеріҚаражаттар-дың шығыс-тары мен аударымдарыБюджет пен бюджеттен тыс өзара қатынастарНесиелік ... ... ... қаржылық стратегиясының құрамыНегізгі және айналым қаражаттарын оптими-зациялауТабысты бөлуді оптими-зациялауҚолма-қолсыз есеп-айырысу облысында саясатБағалы қағаздар облысында саясатКапиталды басқаруСалық менеджментіКомпанияның ... ... ... ... мен ... ... мен аударымдарыБюджет пен бюджеттен тыс өзара қатынастарНесиелік қатынастарСурет 7. Компанияның қаржылық ... ... ... ... бір ... ... айға ... және айналым қаражаттарына қажеттілікті анықтау, Компания капиталын рационалды пайдаланудың ағымдағы маневр жасау стратегиясын анықтайды. ... ... ... ... және ... ... (күтілмеген) жағдайлар тәуекелін есепке ала отырып жасалады. Ол өндірістік міндеттерге сәйкес келіп, қажет болған кезде түзетіліп, өзгертілуі тиіс. ... ... ... ... ... түсімін және оларды үнемдеп, рационалды қолдануын тексеруді қарастырады. Дұрыс ұйымдастырылған қаржылық бақылау ішкі ... ... және ... ... ... ... ... рентабельділігін арттыруға көмектеседі.Қаржылық стратегияның маңызды бөлігі ішкі нормативтерді жасау болып табылады, олардың көмегімен, мысалы, табысты бөлу бағыттары, өтімділік коэффициенті ... ... ... және ... ... ... және ... қарыздар көлемдерінің шекті қатынастары анықталады.Қаржылық стратегияның сәттілігі қаржылық стратегияның теориясы мен тәжірибесінің өзара теңдестігіне ие болғанда, қаржылық стратегиялық ... ... және ... мүмкіндіктерге сәйкес келгенде, кепілдікке ие болады.  Компанияның қаржылық стратегиясын қалыптастыруға байланысты ұсыныстар ... ... ... нәтижелеріне бойынша қорытындылар негізінде жасалады. Ұсыныстар объектілер және ... ... ... ... ... бойынша, ұсыныстардың Компанияның баланс баптарына және кірістер мен шығыстар ... ... әсер ... ... ... ... нұсқауларда  жасақталады. Қаржылық стратегияның қалыптасуының әр нұсқауы бойынша оған енгізілген ұсыныстарды сапалы және сандық бағалауды ... ала ... ... ... және ... мен ... ... есептеме құрылады. Басты қаржылық стратегияның нұсқауының сыртқы жағадайларына байланысты әр тоқсан сайын (ай сайын) өткен тоқсандағы қаржылық көрсеткіштерді ... ала ... ... ... ... ... Қажет болған кезде Компанияның шешімімен нақты қаржылық стратегия бойынша бір жылға, немесе тоқсанға (айға) жеке ... жету ... ... ... ... ... ... негізгі сипаттамаларын жоспарлау жүргізіледі, яғни төлемқабілеттілік, несиеқабілеттілік, банкроттыққа ұшырау мүмкіндігінің деңгейі, сонымен қатар қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Аталған сипаттамалар Компанияда қаржылық жоспарлау объектілері болып табылады. Максималды нәтижеге жету үшін ... ... ... ... ... белгілі бір қадамын ұстану дұрыс.Компанияның қаржылық стратегиясын жасау 8 суретте көрсетілгендей дайындық кезеңінен басталады, бұл кезеңде Компания қызметін қаржылық ... ... ... ... болжамдау, қаржылық қаражаттардың түсімі мен шығынын есепке ала отырып ... ... ... ... құру ... /18, 244-254б./. Компанияда қалыптасқан қаржылық жағдайды, сыртқы қаржылы-экономикалық ортанының күтілетін өзгерістерін, қаржылық қаражаттардың түсімдері мен ... ... ... деңгейлі ықтималдылығын бағалау негізінде қаржылық жоспарлаудың мақсаты қалыптасады  -  Компанияның қаржылық стратегиясының негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... Компанияның қаржылық стратегиясының қалыптасуына байланысты ұсыныстардың бірнеше нұсқауында жасалады, ... ... және ... ... жүргізіледі, Компанияның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі критериіне сәйкес жету ұсыныстарын ... ... ... стратегияның нұсқаулары бойынша болжамды қаржылық есептеме құрылады, оны қаржылық талдалады, негізгі критерийлерге жету бағаланады. Қаржылық стратегияны ... ... ... ... ... ... ... дайындау кезеңінің басты кездерінің бірі болашақтағы жоспарланатын ... ... ... қаржылық талдау болып табылады.  Қаржылық талдау бір ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептемесінің мәліметтері бойынша жүргізіледі. Мұнда Компанияның жылдық, жарты жылдық немесе тоқсандық бухгалтерлік есептемелері ... ... ... ... статистикалық есептеме және басқарушылық есеп қолданылады. Қаржылық талдау нәтижелері бойынша Компанияда қалыптасқан қаржылық ... ... ... ... ... ... және ... әдістермен қаржылық талдау нәтижелері бойынша әр объект бойынша горизонталды синтетикалық бағалау ... оның ... ... әдістермен алынған қорытындыларды салыстыру мен нақтылау жолымен қаржылық жоспарлаудың объектісінің жағдайы және оның қарастырылып ... ... ... ... ... ... жасалады, қаржылық жоспарлаудың әр объектісінің мәселелері мен оларды шешу үшін резервтер және  анықталады.Сыртқы экономикалық ортаны болжамдау  -  ... ... ... ... ... ... экономикалық ортаның мінез-құлқының ықтималды болжамы қаржылық, маркетингтік қызметтер және Компанияның өндірістік жоспарын жасауға жауап беретін ... ... ... ...  ... дамуының болашақ бағдарламасы Компанияның қаржылық стратегиясын жасау кезінде, Компания дамуының ... ... оның ... үшін ... ... қаражаттардың күтілетін түсімдер мен шығындары қарапайым, инвестициялық және қаржылық ... ... және ... ... ... ... ... негізделіп анықталады. Дайындық кезеңінде материалдарды өңдеу сапасы мен кеңдігіне стратегиялық ... жету үшін ... ... мен ... ... ... ... қаржылық стратегиясын нақты және Компанияның қаржы-шаруашылық қызметімен және стратегиялық мақсаттармен байланысты шаралармен толықтыру тәуелді.Қаржылық жоспарлау мақсаттарын анықтау мен құрастыру. ... ... ... Компанияның негізгі қызметтеріне және Компанияды қаржылық басқарушы қызметтер алдына қойылатын міндеттер ... ... ... ... ... кеңейту үшін немесе өткізудің жаңа нарығын қамту,  бағалы қағаздарға және банктік депозиттерге уақытша бос қаражаттарды орналастырудан максималды табыс алу, ... ... ... ету және ... ... үшін қаражаттар іздеу болуы мүмкін.Жоспарланатын кезеңде қаржылық жағдайды жетілдірудің ... ... ... ... ... жағдайын жетілдірудің және Компания үшін оның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі критериін сипаттайтын ... ... ... негізгі критериін бекітуге негізделеді. Критерий ретінде қаржылық жоспарлаудың объектілерінің бірі таңдалуы мүмкін  -  төлемқабілеттілік, несиеқабілеттілік, банкроттыққа ұшырау ықтималдылығы, ... ... ... нәтижелер; Компания қызметін сипаттайтын жеке көрсеткіш, мысалы, дебиторлық несиелік қарыздар ... ... ... ... сату ... біріктірілген кешенді көрсеткіш, Дюпон формуласы бойынша интегралды көпфакторлы нәтижелі көрсеткіш Альтманның Z-шоты сияқты көрсеткіштер. ... ... ... ... ... критериі қаржылық жоспарлаудың объектілерінің бірі болуы мүмкін.Қаржылық стратегияны қалыптастыруға байланысты ... ... және ... ... оларды жасау. Ұсыныстар объектілер (табыстар мен қаражаттардың түсімі, ... ... мен ... ... және бюджеттен тыс қорлармен қарым-қатынастар) және қаржылық стратегияның құрамдас бөліктері (негізгі және айналым қаражаттарын жетілдіру, ... ...  ... ... ... ... салық менеджменті, бағалы қағаздар облысында саясаты) бойынша жасақталады. Қаржылық стратегияның көп нұсқаулылығы жоспарланатын кезеңде нақты ... орта ... ... және ... кез ... ... жағдайға дайын болу қажеттілігімен шартталады. Компанияның қаржылық ... ... ... ... ... ... құру ... кезең аяғына қаржылық есептеме мәліметтері негізінде жасалады. Қаржылық стратегияның әр ... ... әр бап ... ... сандық бағалау және олардың Компания балансына әсер етуін бағалау негізінде Компания ... ... ... ... Нәтижесінде ұсыныстардың қанша нұсқаулары болды, сонша болжамды қаржылық бухгалтерлік есептеме жасалады. Бухгалтерлік қаржылық есептеменің сәйкес баптар көлемдерінің жоғарылауы не төмендеуі ... ... ... ... әсер ... ... ... ұсыныстарды енгізуді есепке ала отырып Компанияның болжамды жағдайын қаржылық ... ... ... ... ... ... ... тексеру мақсатында орындалады. Компанияның болжамды қаржылық жағдайын талдау толық көлемде жүргізілуі және жетілдірудің ... ... ... ... ғана ... мүмкін. Жоспарланған кезеңге Компанияның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі критерийлеріне жетуді бағалау қаржылық стратегияның әр нұсқауы бойынша таңдалған ... ... ... ала ... ... ... жағдайын қаржылық талдау нәтижелері негізінде жүргізіледі. Компанияның жоғары басшылығымен ... ... ... ... стратегия нұсқаулары өңделіп, қаржылық қызметтер оларды бағалап және есептеп, ... ... мен ... ... нақты мерзімдері жазылғаннан кейін жүргізіледі. ҚОРЫТЫНДЫКомпанияның қаржы ресурстарын басқару  -  бұл белгілі бір нәтижеге жету үшін ... ... әсер ... мақсатты бағытталған әдістер, операциялар, рычагтар мен тәсілдердің жиынтығы.Компанияның қаржы ресурстары  -  бұл ... ... ... және ... өндірісті қамтамасыз ету бойынша шығындарды жүзеге асыруға бағытталған кірістер және сыртқы түсімдер нысанындағы ... ... бір ... ... ... ... болып табылады: коммерциялық-шаруашылық есеп, жоспарлылық, меншіктің барлық нысандарының ... ... ... ... сәтті қызметі қаржылық ресурстарды тиімді басқарусыз мүмкін емес. Қаржы ресурстарын рационалды басқаруды қажет ететін мақсаттар төмендегідей:* Компанияның бәсекелестік жағдайда өмір ... ... және ірі ... ... ... ... күресте көшбасшылық;* Компанияның нарықтық құнын жоғарылату;* Компанияның экономикалық потенциал өсімінің қолайлы ... ... пен ... ... ... ... ... шығындарды төмендету;* рентабельді қызметті қамтамасыз ету және т.б.Компания таңдаған мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ... болады. Ақшалай қаражаттарға қорларды басқару теориясында жасалған және ақшалай қаражаттар көлемін ... ... ... модельдер қолданылуы мүмкін. Ақшалай қаражаттарды басқарудың келесі ... бар: ... ... ... Стоун модельдері. Қаржы ресурстарын қолданудың тиімділігін жоғарылатудың маңызды құралдарының тағы біреуі Компанияның негізгі өндірістік ... және ... емес ... ... ... ... ... басқаруда негізгі сұрақ амортизацияны есептеу әдісін таңдау болып табылады. Амортизацияны есептеудің үш әдісі бар: біркелкі ... ... ... ... және ... ... қоғамы көмірсутектері шикізатын барлау, өңдеу, өндіру, қайта өңдеу және экспорттаумен айналысады. Мұнай газ ... ... ... ... ... ... ... және Маңғыстау бассейндерінде жүргізіледі. Компанияның тікелей негізгі акционері мемлекеттің мүдделерін Қазақстанның мұнай газ өнеркәсібінде ұсынатын және 2006 жылы ... 31 күні ... ... ... ... 56,77% ... ...  АҚ  АҚ-ның 100% акциясы Қазақстан Республиксы Үкіметінің меншігі болып табылады.  АҚ-ның мұнай өндіру көлемі 2008 жылы 8,35 млн. ... 2009 жылы 9,34 млн. ... 2006 жылы 9,53 млн. ... ... ... өткізу көлемі 2008 жылы 9.15 мың тонна, 2009 жылы 9.222 мың ... 2006 жылы 9.290 мың ... ... 2006 жылы ... ... ... нәтижелері мен қаржылық жағдайына әсер ететін негізгі факторларға шикі ... ... ... ... бағамдардың ауытқулары, соның ішінде теңгенің АҚШ долларына айырбас бағамы мен елдегі инфляция қарқыны жатады. Шикі ... сату ... ... ... көзі ... табылады. Компанияның бизнесі, болашағы, қаржылық жағдайы мен қаржы-экономикалық қызметінің нәтижелері көбіне мұнай бағасына тәуелді.Компания мұнайды ҚазТрансОйл АҚ-ның құбыры ӨАС және ... ... ... ... Бұл екі ... ... салыстырмалы табыстылығы Компания жүктейтін мұнайдың сапасына, халықаралық нарықтағы бағаларға және ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымының динамикасын талдау  -  ... ... ... және оның ... түрлерінің абсолютті және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді. Компанияның ... ... ... мен ... ... ... ... Компанияның жалпы қаржылар көлемі есепті 2006 жылы өткен 2009 жылмен салыстырғанда 298553681 мың ... ал 2008 ... ...  ... мың ... ... Оның ... ұзақ мерзімді активтер көлемі 289919370 мың теңгеден 2008 жылы 376823544 мың теңгеге дейін 2006 жылы өскен. Ұзақ мерзімді активтердің ... ... ... 8198366 мың ...  2008 жылы ... мың ... ... өсуіне ықпал еткен. Ағымдық активтер көлемі талданып ... 3 ... ... мың ... ... ... активтердің өсуіне басқа қаржылық активтердің 26520000 мың теңгеден 2008 жылы 226523024 мың теңгеге дейін 2006 жылы өсуі ... ... ... ... құралу көздері бойынша Компанияның жалпы капиталы талданушы мерзім ... ... мың ... 2008 жылы ... мың теңгеге дейін 2006 жылы өскен, яғни ... мың ... ... ал ... ... ... ... теңгеге өскен. Жалпы капитал құрамында жарғылық капитал шамасы 11761130 мың теңгеден 2008 жылы 259276481 мың ... ... 2006 жылы ... Ұзақ ... ... ... 2008 жылы 50758435 мың теңге болса, 2006 жылы 37972387 мың теңге құрады және бұл көрсеткіш ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... төмендеген. Ұзақ мерзімді резервтер 3350083 мыңға сәл өскен, бірақ ұзақ мерзімді құрамындағы үлесі 12,82%-дан 7,09%-ға дейін ... ... ... жыл сайын өсіп отырған. Міндеттемелер құрамында ұзақ мерзімді міндеттемелер 2008 жылмен ... 2006 жылы 17206078 мың ... ... ... ... ... ... 2 жылда 14365724 мың теңгеге артып, 108335612 мың теңгені құрады.Компанияның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі есептелді: қаржылық ... ... ... ... ... тәуелділік, қаржыландыру, маневрлілік коэффициенті, қарыз және меншікті ... ... ... қызмет етуші капиталдың маневрлілік, қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімге тарту, инвестицияларды өтеу коэффициенті, қорлар мен шығындардың меншікті көздермен қамтамасыз етілу, меншікті ... ... ... ... ... қарыз коэффициенті. АҚ-да тәуелсіздік коэффициенті 2008 жылы 0,44 құрады, бұл Компанияның сыртқы кредиторлар мен инвесторлар қаржылық ықпалынан біршама тәуелсіз қызмет ... ... ... 2009 жылы ... ... ... ... капитал жеткіліксіз болғандықтан, бұл көрсеткіш 0,39-ға дейін төмендеді  -  ... ... ... ... ал  2006 жылы ... мәні күрт өсті, яғни тәуелсіздік коэффициенті 0,71-ге өсті, яғни мысалға алынған жылдар аралығындағы Компанияның ... ... ... 2009 ... ... алмағанда Компанияның қалыпты жағдайын және банкроттыққа әкелуін мүмкін емес ... ... ... ... ... ... ішінде өтімділік коэффициентінің маңыздылығы зор. Компанияның сөзсіз төлем ... ... және ... мен міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы бойынша да, келіп түсу уақыты бойынша да әрдайым теңдікті көрсетеді. Баланстың өтімді еместілігіне қарамастан ... 2006 жылы ... ... мен ... ... мерзімді қарыздарды 71,19%-ға жаба алады.Компанияның активтерді тиімді пайдалану көрсеткіші ретінде рентабельділік көрсеткіші алынады. ... ... ... ... әдістемесі көрсеткішті есептеудің бастапқы формуласын өндіріс белсенділігі мен шаруашылық ... ... ... ... және сандық сипаттамасын бөлуді қарастырады. Рентабельділікті талдау үшін үш және бес факторлық модельдер қолданылады. Үш факторлық модельде өнім табыстылығы өзгерісінің, қор ... ... және ... қаражаттарының айналымдылығының әсер етуі зерттеледі. Капитал рентабельділігі 2006 жылы 2009 жылмен салыстырғанда 2,69%-ға ... ... ... ... өнім ... ... жоғарылауы, қор сыйымдылығының 3,32%-ға жоғаырлауы және айналым қаражаттарының айналымдылығының 17,36%-ға төмендеуі әсер еткен. Өнім ... ... ... ... ... ... ... 17,36%-ға төмендеуі капитал рентабельділігінің 2,69%-ға төмендеуіне қатты әсерін тигізген.Капитал рентабельділігіне әсер ... ... ... бес ... ... де ... болады. Капитал рентабельділігіне бес фактор әсер етеді: өнімнің материал сыйымдылығы ... ... ... ... ... ... амортизация сыйымдылығы факторы, тозу коэффициенті факторы, айналым қаражаттарының бекітілу коэффициенті ... ... ... ... ... бес факторлы моделіне сәйкес айналым қаражаттарының бекітілу коэффициентінің 17,36%-ға төмендеуімен, тозу коэффициентінің 0,46%-ға төмендеуі ... ... ... ... ... ... тигізген.Рентабельділіктің факторлы модельдері Компанияның қаржылық жағдайы көрсеткіштері мен қаржылық нәтижелері арасындағы маңызды себепті байланыстарын ашып ... ... олар ... ...  ... құралы болып табылады. Сонымен қатар рентабельділіктің факторлы ... ... ... тұрақтылығын болжамдаудың басқарушы модельдері болып табылады.  Қаржылық ...  -  бұл ... ... ... ... ету бойынша әрекеттердің басты жоспары. Ол қаржылардың құрылу теориясы мен тәжірибесі, олардың және нарықтық шаруашылық ... ... ... тұрақтылығын жоспарлау мен қамтамасыз ету сұрақтарын қамтиды. Қаржылық ... ... ... және ... ... ... табысты бөлуді оптимизациялау, қолма-қолсыз есеп-айырысу облысында саясат, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... қалыптастыруға байланысты ұсыныстар Компанияды қаржылық талдау нәтижелеріне бойынша қорытындылар негізінде жасалады. Қаржылық стратегия жасау қадамдары келесі кезеңдерден құралады: ... ... ... ... ... анықтау және қалыптастыру; жоспарланатын кезеңге Компанияның қаржылық жағдайын жетілдірудің ... ... ... ... стратегияны құруға қатысты ұсыныстарды жасау, сандық және сапалы бағалау және таңдау; Компанияның болжамды қаржылық есептемесін ... ... ... ... ала ... ... ... жағдайын қаржылық талдау; жоспарланатын кезеңге Компанияның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі критерийлеріне жетуді бағалау; ... ... ... ... ... ... ...  -  қаржылық жоспарлаудың негізгі элементі. ... ... екі ... ... бар. Олардың бірі  -  бюджеттік, ол ақша ... ... және ... жоспардың қаржылық бөлімін есептеуге негізделеді. Екінші әдіс бұл  -    ... ... және  ... модификация).  бойынша   
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық ресурстар70 бет
Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын ұйымдастыру және оларды пайдалану тиімділігі71 бет
Қазіргі жағдайдағы коммерциялық банктерді басқару тиімділігі73 бет
Қоршаған табиғи орта8 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Жасанды былғары7 бет
Изопроцесс түрлері жайлы мәлімет5 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету39 бет
Кәспорынның қаржылық тұрақтылығы32 бет
Орталық банктердің ұйымдастырудың жолдары мен операциялары38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь