Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы

Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы (15-17 ғғ.) Қазақ хандығының пайда болуы Қазақстан жерінде 14-15 ғғ. болған әлеуметтік-экономикалық және этникалық-саяси процестерден туған заңды құбылыс. Өндіргіш күштердің дамуы, көшпелі ақсүйектердің экономикалық қуатының артуы, феодалдық топтардың тәуелсіздікке ұмтылуы, осы негізде Әбілхайыр хандығы мен Моғолстан арасындағы тартыстың өршуі, әлеуметтік қайшылықтардың үдевІ 15 ғ. 2 жартысында бұл мемлекеттердің құлдырап ыдырауына апарып соқтырды.

Әсіресе Әбілхайыр (1428-1468) Жошы-Шайбан- Дәулет-Шайх оғланның ұлы хандығы өте нашар еді. Территориясы батысында Жайықтан бастап, шығысында Балқаш көліне дейін, оңтүстігінде Сырдың төменгі жағы мен Арал өңірінен, солтүстігінде Тобылдың орта ағысы мен Ертіске дейінгі жерді алып жатты.Бір орталықа бағынған мемлекет болмады. Көптеген ұлыстарға бөлінді. Олардың басында Шыңғыс әулетінің әр тармақтағы ұрпақтары, көшпелі тайпалардың билеушілері тұрды. Әбілхайыр билік еткен кезде халық өзара қырқыс пен соғыстан шаршады. 30 жж. ол Тобыл бойында Шайбани ұрпағы Махмұт Қожаханды талқандады. Сыр бойындағы далада Жошы әулетінің Махмұтханы мен Ахметханын(Тоқа Темір тұқымы) жеңді. 1446 жылы Әбілхайыр Темір ұрпақтары мен Ақ Орда хандары ұрпақтарынан Сыр бойы мен Қаратау баурайындағы - Сығанақ, Созақ, Аққорған, Өзгент, Аркүк сияқты қалаларды басып алады. 1457 ж. Үз-Темір тайшы бастапан ойраттардан (жайылым жер іздеген) Түркістан өңірінде жеңіліп қалды. Масқара ауыр шарт жасасып, ойраттар Шу арқылы өз жерлеріне кетті. Ал Әбілхайыр өз ұлысында, қатал тәртіп шараларын орнатуға кіріседі. Бұл халық бұқарасының оған деге өшпенділігін күшейтті. Нәтижесінде халықтың
        
        Қазақ хандығының құрылуы
және нығаюы
Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы (15-17 ғғ.) ... ... ... ... жерінде 14-15 ғғ. болған әлеуметтік-экономикалық және
этникалық-саяси процестерден ... ... ... ... ... дамуы,
көшпелі ақсүйектердің экономикалық қуатының артуы, феодалдық топтардың
тәуелсіздікке ұмтылуы, осы ... ... ... мен Моғолстан
арасындағы тартыстың өршуі, әлеуметтік қайшылықтардың үдевІ 15 ғ. ... бұл ... ... ... ... соқтырды.
Әсіресе Әбілхайыр (1428-1468) Жошы-Шайбан- Дәулет-Шайх оғланның ұлы
хандығы өте ... еді. ... ... ... ... ... ... дейін, оңтүстігінде Сырдың төменгі жағы мен Арал өңірінен,
солтүстігінде Тобылдың орта ағысы мен Ертіске ... ... алып ... бағынған мемлекет болмады. Көптеген ұлыстарға бөлінді. Олардың
басында Шыңғыс ... әр ... ... ... тайпалардың
билеушілері тұрды. Әбілхайыр билік еткен кезде халық өзара қырқыс пен
соғыстан ... 30 жж. ол ... ... ... ... Махмұт Қожаханды
талқандады. Сыр бойындағы ... Жошы ... ... ... ... ... жеңді. 1446 жылы Әбілхайыр Темір ұрпақтары
мен Ақ Орда ... ... Сыр бойы мен ... ... ... ... ... Өзгент, Аркүк сияқты қалаларды басып алады. 1457
ж. Үз-Темір ... ... ... ... жер ... ... жеңіліп қалды. Масқара ауыр шарт жасасып, ойраттар Шу арқылы өз
жерлеріне кетті. Ал ... өз ... ... тәртіп шараларын орнатуға
кіріседі. Бұл халық бұқарасының оған деге ... ... ... жартысы Шығыс Дешті Қыпшақтан Түркістан ... ... ... ... батыс өңіріне көшіп барулары еді. Оны
Жәнібек пен Керей басқарды.
Дешті Қыпшақ пен Жетісудағы ... ... ... қанаудың
күшеюіне, соғыстарға наразылық ретінде , хандар мен феодалдардың ... ... ... ... ... Сөйтіп, 15 ғ. 50-70 жж, яғни 1459ж.
Әбілхайыр хандығынан Жетісудың батысына ... хан ... Шу мен ... ... ... ... Олардың қоныс аударуының бір себебі,
оларды Шыңғыс әулетінен шыққан Керей хан мен Жәнібек ханның жаңа қалыптасып
келе ... ... ... ... ... құру, оның тәуелсіз саяси және
экономикалық дамуын қамтамасыз ету жолындағы қадамы мен қызметі өз ықпалын
тигізді. Жетісу ... мен ... ... ... ... ... саны 200 мың адамға жетті. Моголстан ханы Есенбұға өзінің
солтүстік шекарасын қорғату үшін, сондай-ақ өзінің бауыры Тимурид Абу ... ... ... ... ... ... қорғату үшін пайдаланғысы
келді. Жәнібек қазақ хандығының ... ... ... ... ханның ұлы,
ал Керей оның ағасы Болат ... ... . ... ... ... мемлекеттігі жолындағы күресті оның туған ұлы мен немересінің
жалғастыруы табиғи құбылыс. Мырза Мұхамед ... ... ... ... ... хижраның 870 жылына (1465-1466 жж.) жатқызады.
Қазақтың алғашқы ханы болып Керей жарияланды (1458-1473 жж.). ... ... ханы ... Жәнібек сайланды (1473-1480 жж.). Бұлардың тұсында
Жетісу халқы, 1462 жылы ... ханы ... ... ... ... күшеюіне байланысты, өзара ынтымақтықты ... үлес ... ... көшіп келушілер Жәнібек пен Керейдің қазақ хандығын
күшейте түсті. ... ... күш ... және Жетісуда берік қорғанысы бар
Жәнібек пен ... , Жошы ... ... сұлтандардың Шығыс Дешті Қыпшақты
билеу жолындағы күресіне қосылды. Бұл күрес 1468 ж. ... ... ... ... Қазақ хандарының басты жаулары Әбілхайырдың
мұрагерлері- оның ұлы Шайх ... мен ... ... ... ... сұлтан болды.
Сыр өңірі мен Қаратау - қазақ хандарының ... ... ... ... болды. Жәнібек пен Керей хандар сауда-экономикалық байланыстардың
маңызды орталықтары және күшті бекініс болатын Сыр бойындағы қалаларға ... ... ... ... ... ... және ... жерлері қазақтың көшпелі тайпалары үшін қысқы жайылым да ... ... ... ... ... шайқастар болды. Асыны
(Түркістанды), Сығанақты біресе қазақ хандары, біресе Мұхамед Шайбани басып
алып отырды. ... ... ... ... қолбасшы Керейдің ұлы
Мұрындық болды. Ол 1480 ... ... хан ... ... ... 15 ғ. ... ... хандығының шекарасы кеңейе берді. Оңтүстік қазақстан қалалары
үшін Шайбани әулетімен арадағы соғыстар ... ... ... ... ... ... хан (1480-1511 жж.) тұсында да толастамады. Батыс
Жетісудағы иеліктеріне ... ... ... қалаларға (Созақ,
Сығанақ, Сауран) сүйене отырып, алғашқы қазақ хандары ... ... ... ... ... ... ... өз иеліктерін ұлғайтты.
Дешті Қыпшақта қазақ хандары билігінің орнығуы, Мұхаммед Шайбаниды Дешті
Қыпшақтағы ... ... ... ... ... ... ... етті. Мұнда ол Темір әулеті арасындағы өзара ... ... ... ... басып алды.
Сонымен қазақ хандығының құрылуына ұйтқы болған себептер - саяси және
этникалық процестер болды. Оның ... ... - ... мен Жәнібектің қол
астындағылармен бірге көшпелі өзбектердің ... ... ... ... ... ... ... маңызды оқиға - Керей мен
Жәнібекті жақтаушылардың өзбек-қазақтар, ... тек ... деп ... ... ... Керей мен Жәнібектің Өзбек ... ... ... ... ... Жаңа ... ... Қазақстан атана
бастады.
16-17 ғғ. қазақ хандығы нығайып, оның шекарасы едәуір ұлғая түсті. ... ... ... ... ... ... ... көзге түскен
хандардың бірі Жәнібектің ұлы Қасым.. Қасым ханның ... жж.) ... ... ... және ... ... нығая түсті. Ол билік
құрған жылдары қазақ халқының қазіргі мекен ... ... ... ... ... ... қол ... қазақтардың жайлауы
Ұлытаудан асты. Оңтүстік-шығыста оған Жетісудың көп ... (Шу, ... Іле ... ... ... ... тұсында Орта Азия, Еділ бойы,
Сібірмен сауда және ... ... ... Орыс ... ... Ұлы князь 3 Василий (1505-1533) билік құрған ... ... еді. ... ... да ... ... осы кезде танып білді. "Қасым
ханның қасқа жолы" деген әдет-ғұрып ережелері негізінде қазақ ... ... ... бірден байқалды. Өзара қырқыс, таққа талас
басталды. Моғол және ... ... ... ... қарсы одағы
қалыптасты. Өзара тартыс кезінде Қасым ханның ұлы және мұрагері ... ... ... ханның немере інісі Таһир (1523-1532) хан болды. Оның айырықша
елшілік әне әскери қабілеті болмады. Маңғыт және ... ... ... ... Бұл соғыстар қазақтар үшін сәтті болмады. ... ... және ... ... бір ... оның ... тек Жетісуда сақталып қалды. ... ... ... ... ... да ... ... мен соғыстар
тоқталған жоқ.
16 ғ. 2 ж. әлсіреген хандықты ... ... ... баласы Ақназар
(1538-1580 жж.) өз үлесін қосты. Ноғай Ордасындағы алауыздықты сәтті
пайдаланған ол, ... ... сол ... жерді қосып алды. Оның тұсында
Жетісу мен ... ... ... ... ... ханы Абд- Рашидке қарсы
ұтымды күрес жүргізілді. Ақназар өзара тартыста өзбек ханы Абдулланы қолдау
арқылы Сыр ... ... ... ... ... бағындырды. Оның
Абдулламен байланысынан қорыққан Ташкенттің ұлыстық әміршісі Баба ... ... ... у ... өлтірді. Ақназардың мұрагері Жәдіктің
баласы және Жәнібек ханның немересі қартайған Шығай (1580-1582) ... ... ... ... ... хан ... ... Баба сұлтанға қарсы
күресінде Бұқар ханы Абдоллаға ... ... ... ... ... ... ... қосылып Баба сұлтанға қарсы Ұлытау жорығына шығады. ... ... ... ... ... ... ... енді Тәуекелге көшеді.
Тәуекел хан Орта Азияның сауда орталықтарына шығу үшін күресті. 1583
жылы ол ... ... ... ... ... Сыр бойындағы қалаларды
алып, Ташкент, Андижан, Акси, Самарқанд сияқты қалаларды ... ... ... қаласын қоршауға алған кезде Тәуекел хан жараланып қаза
болды. Одан соң ... Есім хан ... ... ... ... Ол 1598
жылы Бұқарамен бітім шартын жасасты, шарт бойынша өзбектер бұрын тартып
алған Сыр бойы ... мен ... ... ... ... берілді. Сөйтіп,
Сыр бойындағы қалалар үшін, Оңтүстік Қазақстанның жерін ... үшін ... ... ... ... ... ... хан елді жуасытып бағындыру саясатын жүргізді. ... ... қан, құн ... ... алу, құлды сату, зекет, ұшыр жинау, айып салу
және т.б. уағыздады. Халық Есім хан заңдарын "Есім хан салған ескі жол» ... 16 ... ... ... солтүстікте құрылған Сібір хандығымен
(орталыпы Түмен) шектесті. 1563 жылы ... ... мен ... ... ұзақ жылдар бойы жүргізілген күрестен ... ... ... ... ... ханның қолына көшті. Сібір хандығының халқы түркі
тілдес қырық рудан ... және угар ... ... ... ... ... түркі тілдес "Сібір татарлары" деген атпен белгілі
болды. ... ... ... ... және ... байланысын жасап тұрды.
1552 ж. Ресей Қазан қаласын жаулап алғаннан ... ол ... ... ... ... 1581 ж. Ермактың сібірге жорығы басталды. Көшім хан
жеңілгенмен, Ермак жеңісті баянды ете алмады, ол 1584 ж,. қаза ... ... ... да ... ... ол 1598 жылы ... ... енді.
17 ғ. 2 ж. Қазақ хандығының жағдайы нашарлады. ... ... ... ... бір бөлігін басып алып осы аймақта көшіп
жүрген қазақтар мен ... ... ... әскерлері Ташкентті
алып, қазақтарды ығыстыра бастапан кезде, ... ... бірі ... әміршісін жоңғарларға қарсы күресу үшін әскери одақ жасауға көндірді.
Жәңгір жоңғарларға ... ... 1652 ж. қаза ... 17 ғ. ... қазақ жеріне шабуылы бәсеңдеді. Бұл кезде қазақ хандығының
нығаюы, қырғыздар мен қазақтар ... одақ және оған ... ... ... 1680 ж. ... ... Тәуке (1680-1718) хан болды.
Оның тұсында "Жеті жарғы" деген заңдар ... ... Жеті ... ел ... заңы болып табылады.
Феодалдық салт көптеген салық түрін енгізді. Малшыдан зекет, егіншіден
ұшыр ... Ең ... ... ... ... Олар тек Шыңғыс тұқымынан
шықты. Феодалдық шартты жер иеленушілік, жерге меншіктің тұрақты ... ... ... ... Сыр ... ... аймағында
қалыптасты. Олардың сойырғал, иқта, милк, ... ... ... ... ... құқық алып, сыйлық жерді ... онда ... ... өз ... ... ... Қазақ қоғамын
әлеуметтік-таптық топтарға бөлу ... ... ... ... шығу тегі ... ... Жоғары аристократтық топ ақсүйектерге
Шыңғыс әулеттері хандар, сұлтандар, оғландар төрелер, қожалар жатты. ... ... ... ... қара сүйеккке жатқызылды
Қазақ поэзиясының бұл кезеңдегі аса ірі тұлғалары Шалкиіз (15 ... (16 ғ.), ... ... (17 ғ.). ... батырлар жыры
тарихи оқиғаларға құрылған. ... ... Ер ... Алпамыс, Ер
Сайын, Қамбар батыр дастандары. Ислам діні толық тарады. Араб ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
Қазақ халқының қалыптасуы мен Қазақ хандығының құрылуы8 бет
Қазақ хандығы — шаруашылықтың дамуы, өндіргіш күштердің өсуі7 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
Қазақ хандығы құрылуы мен нығаюы7 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандығы туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь