ҚАЗАҚ БИI


Қазақ би өнерiнiң түп тамыры ғасырлар қойнауынан нәр алатыны белгiлi. Бүгiнде бишiлер де, би ансамбльдерi де, би студиялары да жоқ емес баршылық. Бiрақ, кәсiби жеке бишiлерiмiз саусақпен санарлықтай. Менi көптен берi осы мәселе ойландырады. Бiздiң би әлi әлемге таныла қойған жоқ. Солай бола тұрса да қазақ биi ұлттық дәстүр, салтты танытатын ең бiр өнердiң тиiмдiсi. Ол халықтың табиғатында, болмыс, тiрлiгiнде әуелден бар. Қанымызға сiңiп қалған дүние. Сондықтан да болар би халықтың жүрек қалауы. Ол онымен бiрге жасап келедi. Әрине, тоқырау кезеңдерiнде мәдениеттiң басқа салалары сияқты ұлттық дәстүрлi би өнерi де қиындықты бастан кешкенi белгiлi.

Бiр кездерi көптеген әлем халықтарының билерiн меңгерген «Салтанат», »Гүлдер», «Айгүл» сынды елiмiзге және одан да тысқары елдерге кеңiнен танымал ән-би ансамблдерiнiң беделi бәсеңсiп, көрермендермен жүздесуi саябырлап кеткенi ешкiмге жасырын емес. Оның үстiне, әсiресе, ежелгi қазақ биiне ерекше мән беру назардан тыс қалды. Халқымыздың тек өзiне ғана тән қазақ биi - әлем билерiнiң iшiндегi ең жасы десек те болады. Ол өзiнiң шарықтау шегiне әлi жете қойған жоқ. Бiрақ оның белгiлi бiр бөлiгi классикалық деңгейге көтерiлдi. Мәселен, халық биi «Қамажай», «Маусымжан», «Қаражорға», «Келiншек», «Айжан қыз» тәрiздi ұлтымыздың болмысын танытатын билер бiздiң мақтанышымыз емес пе. Бұл жайдан-жай көңiл жұбату үшiн айтылған жалған мақтан деуден аулақпын. Бiз тiлге тиек етiп отырған қазақ би өнерi бiрнеше дәуiрдi бастан кештi. Халқымыздың бұл өнерiнiң болашағы бүгiнде осы сала өнерпаздарын қатты толғандырып отыр десем қателесе қоймаспын. Оларды ойландырып, алаңдатып отырғанда ұлттық биiмiздiң философияға бай мағынасы, әсерлi де

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ҚАЗАҚ БИI

Қазақ би өнерiнiң түп тамыры ғасырлар қойнауынан нәр алатыны белгiлi.
Бүгiнде бишiлер де, би ансамбльдерi де, би студиялары да жоқ емес баршылық.
Бiрақ, кәсiби жеке бишiлерiмiз саусақпен санарлықтай. Менi көптен берi осы
мәселе ойландырады. Бiздiң би әлi әлемге таныла қойған жоқ. Солай бола
тұрса да қазақ биi ұлттық дәстүр, салтты танытатын ең бiр өнердiң тиiмдiсi.
Ол халықтың табиғатында, болмыс, тiрлiгiнде әуелден бар. Қанымызға сiңiп
қалған дүние. Сондықтан да болар би халықтың жүрек қалауы. Ол онымен бiрге
жасап келедi. Әрине, тоқырау кезеңдерiнде мәдениеттiң басқа салалары сияқты
ұлттық дәстүрлi би өнерi де қиындықты бастан кешкенi белгiлi.

Бiр кездерi көптеген әлем халықтарының билерiн меңгерген Салтанат,
Гүлдер, Айгүл сынды елiмiзге және одан да тысқары елдерге кеңiнен
танымал ән-би ансамблдерiнiң беделi бәсеңсiп, көрермендермен жүздесуi
саябырлап кеткенi ешкiмге жасырын емес. Оның үстiне, әсiресе, ежелгi қазақ
биiне ерекше мән беру назардан тыс қалды. Халқымыздың тек өзiне ғана тән
қазақ биi - әлем билерiнiң iшiндегi ең жасы десек те болады. Ол өзiнiң
шарықтау шегiне әлi жете қойған жоқ. Бiрақ оның белгiлi бiр бөлiгi
классикалық деңгейге көтерiлдi. Мәселен, халық биi Қамажай, Маусымжан,
Қаражорға, Келiншек, Айжан қыз тәрiздi ұлтымыздың болмысын танытатын
билер бiздiң мақтанышымыз емес пе. Бұл жайдан-жай көңiл жұбату үшiн
айтылған жалған мақтан деуден аулақпын. Бiз тiлге тиек етiп отырған қазақ
би өнерi бiрнеше дәуiрдi бастан кештi. Халқымыздың бұл өнерiнiң болашағы
бүгiнде осы сала өнерпаздарын қатты толғандырып отыр десем қателесе
қоймаспын. Оларды ойландырып, алаңдатып отырғанда ұлттық биiмiздiң
философияға бай мағынасы, әсерлi де тартымды көрiнiстерi болса керек. Жалпы
бiздiң елдiң би өнерiнiң мүмкiндiгi мен өрiсi өте зор әрi биiк. Демек
жоғары дәрежеде өркен жаюына керемет қуатты күш бар.

Сайып келгенде, қазақ биi оның арқауы халықтың жан дүниесi, оның таным
түсiнiгi, табиғатпен байланысы, оның философиясы. Мiне, осының бәрi кез
келген бидiң құрылымынан, болмысынан айшықты көрiнiс тауып жататынына өз
басым күмәнiм жоқ. Әрине, бұны былайғы қарапайым жұрт аңғара бермейдi. Қай
өнер саласы болсын, оның бiз бiлмейтiн жақтары, өзiндiк сырлары, әдiс-
тәсiлдерi болатынын ешкiм жоққа шығармайды. Билер де жақсылыққа, iзгiлiкке,
әсемдiкке құрылатынын бiлемiз. Олар адамның бойындағы асыл қасиеттердi
мадақтаудан тұрады десем қателесе қоймаспын.

Ендi бiр сәт қазақ биiнiң жүрiп өткен жолына үңiлсек оның аумалы-
төкпелi, өрлеу мен тоқырау кезеңдерi аз болмапты. Бiрақ Шара сынды
саңлақтың арқасында бiздiң биiмiз әлемдiк сахнаға азды-көптi шыққанын әсте
жоққа шығаруға болмас. Осы дара тұлғаның еңбегiнiң нәтижесiнде қазақ биiнiң
әр өрнегi халыққа жеттi. Ол өзiнiң түсiнiктi де тартымды, әсерлi де мәнерлi
билерiмен сол өзi өмiр сүрген заманның талабын орындады, жүгiн көтердi.
Сөйтiп, Шара апамыз қазақ би өнерiнiң қайталанбас жарық жұлдызына айналды
десем менiмен бәрi келiсер.

Әрине, Шара Жиенқұлова, Дәурен Әбiров, Зауыр Райбаев, Болат Аюханов,
Гүлжан Талпақова сынды бишiлер қалыптастырған салт та, дәстүр де қазақ
биiнiң өзiне тән ерекшелiктердi бойына сақтаған әрi оны басқа елдердiң
билерiмен салыстыруға әсте келмейдi. Қай жағынан алсаңыз да оның ұлттық
иiрiмдерi, билеу мәнерi дараланып тұрады.

Себебi, бiздiң табиғатымыз даламен, еркiндiкпен, кеңдiкпен тiкелей
байланысты. Қазақ оның төсiнде өскен төл баласы. Бұл қасиет оның өнерiне де
тән құбылыс әрi заңдылық. Сондықтан да би өнерiнiң негiзi, қалыптасуы, тууы
мiне осыдан бастау алып жатады. Бұған Қазақ биi, Айжан қыз,
Қаражорға, Былқылдақ сияқты ондаған ұлттық билерiмiз куә. Бұлардың денi
классикалық өнер туындыларына, бишiлерiмiз үшiн би үлгiлерiне баяғыда-ақ
айналып кеткен. Олар халық өмiрiн би тiлiмен баяндайды, соны мың бұралған
әсем қимылдармен көрерменге жеткiзедi. Қазақ биiнiң түп төркiнiнде халықтың
рухани таным түсiнiгiнiң жиынтық көрiнiсi жатқандай көрiнедi маған. Бiздiң
ұлттық мәдениетiмiз оның iшiнде өзiмiз тiлге тиек етiп отырған би де
елiмiздiң қоғамдық өмiрiнде орын алған өтпелi кезең кезiнде басқа өнер
түрлерi тәрiздi бiраз қиыңдықтарды бастан кешiргенi рас. Бiрақ ол ертеден
келе жатқан желiсiн үзiп алған жоқ, классикалық негiзiнен адасып, оны
жоғалтқан жоқ. Өйткенi оның тамыры тереңде, халықтың санасында жатыр.
Қазақ биi кеңес дәуiрiнiң алғашқы жылдарында пайда болды, - деген жаңсақ
пiкiрмен өз басым келiспеймiн. Сонда мыңдаған жылдық тарихы бар елде би
өнерi болмады дегенге кiм сенедi. Әрине, кеңестiк дәуiрдiң кейбiр қоғамдық
ағымының кесiрiнен қағажу көрiп, классикалық деңгейге көтерiле алмай қалды.
Жаңа замандық әуеннiң көлеңкесiнде қалып қойды.

Шара апамыз көздiң қарашығындай сақтап, талмай, қажымай тiрнектеп
жинаған iнжу-маржан дүниелерiн қайта жаңғыртып, тәуелсiз елдiң игiлiгiне
айналдыру бүгiнгi бишiлерге парыз, әрi аманат.Қазақ биiн классикалық
деңгейге көтере алмадық деп бiр кездерi өкiнгендерге ендi сол мақсатты
жүзеге асырудың сәтi туды. Бiздi ендi ешкiм қолымыздан қақпайды. Әлемге
қазақ биiн танытатын зор мүмкiндiктерге жол ашылды. Бұған дәлел АҚШ, Қытай,
Жапония, Франция, Түркия елдерiнiң сахналарында өнер көрсетiп, ұлттық
биiмiздiң айшықты өрнегiмен таңқалдырып жүрген таланттар. Шетелдiк
көрермендер мынау нағыз классикалық би ғой деп тамсанғандарын бишiлерiмiз
мақтаныш етiп айтып жүргендерiнiң талай рет куәсi болдық. Жателдiктердiң де
көңiлiн аулап, сезiмiн баурап алған ең алдымен би өнерiмiздiң әрi мен нәрi,
мағынасы мен мазмұны болса керек.

Қазақ билерi - көбiне-көп нақты белгiлi бiр тұрмыс - тiршiлiкке
құрылады да халықтың бейне болмысының айнасына айналады. Ол елдiң сән -
салтанатын, жастардың махаббатын, ерлiгiн, елдiгiн, қайғы - мұңын, әл-
қуатын дәлме-дәл сан мыңдаған қимылмен, қозғалыспен баяндап тұратын
болғандықтан бишi сахнада оны бар шеберлiгiмен, бар жан тәнiмен жеткiзуге
тырысатыны хақ. Хореографиялық бiлiм алған кәсiпқой бишi де бидi қойған
кәсiпқой балетмейстер де жаңа дүниенiң сапасына бiрдей жауапты. Бишi бидi
әйтеуiр билеп шықсам болды деп ойламай, бидiң көрiнiстiк әсерiнен гөрi
оның iшкi айтайын деген табиғи сұлулығына көбiрек мән берiп, халықтың
назарын соған аударуға ден қойса, онда ол бишiнiң биi көңiлден шықты деген
сөз. Әр бидiң де адам сияқты өзiндiк ерекшелiгi, мiнез-құлқы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ халқының үш биі
«Қара жорғаға» биі
Әдебиеттің әліп биі-асылы Ахмет
Қазақтың төреші, әрқашан әділ Төле биі
Қазақ билері
Қазақ өнері
Қазақ қоғамындағы билердің ролі
Қазақ би өнерi
Казақ би фольклорының зерттелуі
Қазақ биінің даму жолдары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь