ҚАЗАҚ БИI

Қазақ би өнерiнiң түп тамыры ғасырлар қойнауынан нәр алатыны белгiлi. Бүгiнде бишiлер де, би ансамбльдерi де, би студиялары да жоқ емес баршылық. Бiрақ, кәсiби жеке бишiлерiмiз саусақпен санарлықтай. Менi көптен берi осы мәселе ойландырады. Бiздiң би әлi әлемге таныла қойған жоқ. Солай бола тұрса да қазақ биi ұлттық дәстүр, салтты танытатын ең бiр өнердiң тиiмдiсi. Ол халықтың табиғатында, болмыс, тiрлiгiнде әуелден бар. Қанымызға сiңiп қалған дүние. Сондықтан да болар би халықтың жүрек қалауы. Ол онымен бiрге жасап келедi. Әрине, тоқырау кезеңдерiнде мәдениеттiң басқа салалары сияқты ұлттық дәстүрлi би өнерi де қиындықты бастан кешкенi белгiлi.

Бiр кездерi көптеген әлем халықтарының билерiн меңгерген «Салтанат», »Гүлдер», «Айгүл» сынды елiмiзге және одан да тысқары елдерге кеңiнен танымал ән-би ансамблдерiнiң беделi бәсеңсiп, көрермендермен жүздесуi саябырлап кеткенi ешкiмге жасырын емес. Оның үстiне, әсiресе, ежелгi қазақ биiне ерекше мән беру назардан тыс қалды. Халқымыздың тек өзiне ғана тән қазақ биi - әлем билерiнiң iшiндегi ең жасы десек те болады. Ол өзiнiң шарықтау шегiне әлi жете қойған жоқ. Бiрақ оның белгiлi бiр бөлiгi классикалық деңгейге көтерiлдi. Мәселен, халық биi «Қамажай», «Маусымжан», «Қаражорға», «Келiншек», «Айжан қыз» тәрiздi ұлтымыздың болмысын танытатын билер бiздiң мақтанышымыз емес пе. Бұл жайдан-жай көңiл жұбату үшiн айтылған жалған мақтан деуден аулақпын. Бiз тiлге тиек етiп отырған қазақ би өнерi бiрнеше дәуiрдi бастан кештi. Халқымыздың бұл өнерiнiң болашағы бүгiнде осы сала өнерпаздарын қатты толғандырып отыр десем қателесе қоймаспын. Оларды ойландырып, алаңдатып отырғанда ұлттық биiмiздiң философияға бай мағынасы, әсерлi де
        
        ҚАЗАҚ БИI
Қазақ би өнерiнiң түп тамыры ғасырлар қойнауынан нәр алатыны белгiлi.
Бүгiнде бишiлер де, би ансамбльдерi де, би студиялары да жоқ емес ... ... жеке ... ... ... Менi ... берi осы
мәселе ойландырады. Бiздiң би әлi әлемге ... ... жоқ. ... ... да қазақ биi ұлттық дәстүр, салтты танытатын ең бiр ... ... ... ... болмыс, тiрлiгiнде әуелден бар. Қанымызға сiңiп
қалған дүние. Сондықтан да болар би ... ... ... Ол онымен бiрге
жасап келедi. Әрине, тоқырау кезеңдерiнде мәдениеттiң ... ... ... ... би ... де ... бастан кешкенi белгiлi.
Бiр кездерi көптеген әлем халықтарының билерiн меңгерген «Салтанат»,
»Гүлдер», «Айгүл» сынды ... және одан да ... ... ... ән-би ансамблдерiнiң беделi бәсеңсiп, ... ... ... ... жасырын емес. Оның үстiне, әсiресе, ежелгi қазақ
биiне ерекше мән беру назардан тыс қалды. Халқымыздың тек ... ғана ... биi - әлем ... ... ең жасы ... те ... Ол өзiнiң
шарықтау шегiне әлi жете ... жоқ. ... оның ... бiр ... деңгейге көтерiлдi. Мәселен, халық биi «Қамажай», «Маусымжан»,
«Қаражорға», «Келiншек», «Айжан қыз» тәрiздi ... ... ... ... ... емес пе. Бұл жайдан-жай көңiл жұбату үшiн
айтылған жалған мақтан деуден ... Бiз ... тиек етiп ... ... өнерi бiрнеше дәуiрдi бастан кештi. Халқымыздың бұл ... ... осы сала ... қатты толғандырып отыр десем қателесе
қоймаспын. Оларды ойландырып, ... ... ... ... бай ... әсерлi де тартымды көрiнiстерi болса керек. Жалпы
бiздiң елдiң би өнерiнiң мүмкiндiгi мен өрiсi өте зор әрi биiк. ... ... ... жаюына керемет қуатты күш бар.
Сайып келгенде, қазақ биi оның арқауы халықтың жан дүниесi, оның таным
түсiнiгi, табиғатпен ... оның ... Мiне, ... бәрi ... ... ... ... айшықты көрiнiс тауып жататынына өз
басым күмәнiм жоқ. Әрине, бұны былайғы қарапайым жұрт аңғара ... ... ... ... оның бiз ... ... өзiндiк сырлары, әдiс-
тәсiлдерi болатынын ешкiм жоққа шығармайды. Билер де жақсылыққа, iзгiлiкке,
әсемдiкке құрылатынын ... Олар ... ... асыл ... ... ... ... қоймаспын.
Ендi бiр сәт қазақ биiнiң жүрiп ... ... ... оның аумалы-
төкпелi, өрлеу мен ... ... аз ... ... Шара ... арқасында бiздiң биiмiз әлемдiк сахнаға азды-көптi шыққанын әсте
жоққа шығаруға болмас. Осы дара тұлғаның еңбегiнiң ... ... ... ... ... ... Ол ... түсiнiктi де тартымды, әсерлi де мәнерлi
билерiмен сол өзi өмiр ... ... ... ... ... ... Шара ... қазақ би өнерiнiң қайталанбас жарық жұлдызына айналды
десем менiмен бәрi келiсер.
Әрине, Шара Жиенқұлова, Дәурен Әбiров, Зауыр Райбаев, ... ... ... сынды бишiлер қалыптастырған салт та, дәстүр де қазақ
биiнiң өзiне тән ерекшелiктердi ... ... әрi оны ... ... ... әсте келмейдi. Қай жағынан алсаңыз да оның ұлттық
иiрiмдерi, билеу мәнерi дараланып ... ... ... ... ... ... ... Қазақ оның төсiнде өскен төл баласы. Бұл қасиет оның өнерiне де
тән құбылыс әрi заңдылық. ... да би ... ... ... ... ... бастау алып жатады. ... ... биi», ... ... «Былқылдақ» сияқты ондаған ұлттық билерiмiз куә. Бұлардың ... өнер ... ... үшiн би ... ... кеткен. Олар халық өмiрiн би тiлiмен баяндайды, соны мың бұралған
әсем ... ... ... ... ... түп ... халықтың
рухани таным түсiнiгiнiң жиынтық көрiнiсi жатқандай көрiнедi маған. ... ... оның ... ... ... тиек етiп ... би ... қоғамдық өмiрiнде орын алған өтпелi ... ... ... өнер
түрлерi тәрiздi бiраз қиыңдықтарды бастан кешiргенi рас. Бiрақ ол ... ... ... үзiп ... жоқ, ... ... адасып, оны
жоғалтқан жоқ. Өйткенi оның тамыры тереңде, халықтың ... ... биi ... ... ... ... пайда болды», - деген жаңсақ
пiкiрмен өз басым келiспеймiн. Сонда мыңдаған жылдық тарихы бар елде ... ... ... кiм ... ... ... ... кейбiр қоғамдық
ағымының кесiрiнен қағажу көрiп, классикалық деңгейге көтерiле алмай қалды.
Жаңа замандық әуеннiң көлеңкесiнде қалып қойды.
Шара апамыз ... ... ... талмай, қажымай тiрнектеп
жинаған iнжу-маржан дүниелерiн ... ... ... елдiң игiлiгiне
айналдыру бүгiнгi бишiлерге парыз, әрi ... биiн ... ... алмадық» деп бiр кездерi өкiнгендерге ендi сол мақсатты
жүзеге асырудың сәтi туды. Бiздi ендi ... ... ... ... биiн танытатын зор мүмкiндiктерге жол ашылды. Бұған дәлел АҚШ, ... ... ... ... ... өнер ... ұлттық
биiмiздiң айшықты өрнегiмен таңқалдырып жүрген таланттар. Шетелдiк
көрермендер ... ... ... би ғой» деп ... бишiлерiмiз
мақтаныш етiп айтып жүргендерiнiң талай рет куәсi болдық. Жателдiктердiң де
көңiлiн аулап, сезiмiн ... ... ең ... би ... әрi мен ... мен ... болса керек.
Қазақ билерi - көбiне-көп нақты белгiлi бiр ... - ... да ... ... болмысының айнасына айналады. Ол елдiң сән -
салтанатын, жастардың махаббатын, ерлiгiн, елдiгiн, қайғы - ... ... ... сан ... ... қозғалыспен баяндап тұратын
болғандықтан бишi сахнада оны бар шеберлiгiмен, бар жан ... ... хақ. ... бiлiм алған кәсiпқой бишi де бидi ... ... де жаңа ... ... ... ... Бишi «бидi
әйтеуiр билеп шықсам болды» деп ойламай, ... ... ... ... iшкi ... деген табиғи сұлулығына көбiрек мән ... ... ... ... ден ... онда ол бишiнiң биi көңiлден шықты деген
сөз. Әр бидiң де адам сияқты өзiндiк ... ... бар ... әсте ... ... ... бидi өнерiмiздiң бөлiнбес бiр бөлшегi деп қараймын. Ол сiз ... бар ... ... ... ... ... оның маңызы
мен мазмұны сияқты болып көрiнедi. Сол себептен де ұлттық би қазынамыздың
ортаймауын оның жаңа ... ... байи ... ... ... жандар
қанша ма? Олардың алғы шебiнде Шұғыла Сапарғалиқызы, Ақмарал Қайназарова
сынды би ... ... тұр. ... биде тiл жоқ, онда тек әдемi
қимыл ғана бар.
Жалпы өнердiң бұл ... ... ... ... ... ... айтып, бидiң тұла бойындағы көз iлеспес алуан түрлi бейнелi ... ... ... ненi ... ... ... ... оған назар
аударып, мән берiп жатпайды. Оған әйтеуiр ұнаса ... Бұл ... ... осындай деуден аулақпыз, Көкiрек көзi көреген өнердiң ... ... ... деп ... да бар. Өйткенi бiр бидi екi адам
екi түрлi түсiнуi мүмкiн. Мәселен, қос ... ... ... қимылына,
үзiлiп кеткелi тұрған белдiң нәзiк қозғалысына ғана ... одан ... ... ... ... да кiнәлауға болмайды. Зер салып, зерделеп
қарасаңыз, кез келген би ... жан ... ... мен сыры ... ... Шара ... би туралы айтқан бiр әңгiмесiн еске алудың
ретi келiп тұр. «Әлi есiмде, - деп ... едi ... ... тiрiсiнде бiр
кездескенiмде, - театрда «Айман-Шолпан» пьесасын қоюға дайындық ... шақ ... ... күнi ... ... ... жатқанбыз.
Мұхаң, Мұхтар Әуезов менi оңаша шақырып алды да: - Шара, - дедi, - ... ... ... ... ... ... ән деген, күй деген мұра қалған.
Ал бұл ... ... ... ... ... мұра ... қасы. Сен осы бидi
қолыңа ал. Менiң байқауымша сенен бiр нәрсе шығатын түрi бар. Ал қай ... та, ... ... мына ... ... ... оның бәрi ... Осы «Айман-Шолпаннан» баста. Қандай би бар?..
- Мұха-ау, қандай би? Менiң билеп жүрген билерiм әр ... ... би ... ... ... айтыңыз. -Сен мынадан баста. Қазақтың мидай
даласы... Көкпарды көрдiң бе? Бәйгенi көрдiң бе? Қаражорғаны ... бе? ... ... - Мына ... жорғасы, жәй жүрiсi, сылбыр жүрiсi, шабыс
жүрiсi, ... бәрi би емес пе, би. ... ... ... бе? Күй, қол ... ... өзi, ою, ... тоқу, өрмек тоқу, ши орау, осының бәрi ... ... ... музыкасын тауып, күйiн тауып сәйкестiрсең би болып
шығады. Ендi «Айман-Шолпанда» сен мына ... ... ... ... ... екi ... қоян болып билеп, кейiнiрек «Қаражорғаны» билеп,
би өнерiн ... - ... едi ... ... би ... ... болған
заңғар жазушының сол бiр көреген қасиетiнiң өмiршеңдiгiне бүгiнде көзiмiз
жеткендей. Мұхаң ... бәрi ... ... ... бар десек ешкiм
бiзбен дауласа қоймас. Ұлы тұлғалар негiзiн қалап кеткен ұлттық дәстүрлi би
мектебiмiз де бар, тек оны өз ... ... ... ... ... ... өрнектей бiлсек болғаны. Сонда ғана ... би ... «би деп ... түсiнiксiз бiрдеңе» деген ұлттың
намысына тиетiн қаңқу сөз тиылады.
Айтар ойға айқындама
Мұхтар Әуезов:
Бiздiң қазақ халқы дарынды, өнерпаз ... ән, күй ... ... ... Ал бұл ... ... ... биден мұра өте аз. Жаңа ұрпақ осы бидi
қолға алғаны жөн. Менiң байқауымша осы өнерге ... ... Шара ... бар ... Одан бiр ... шығатын түрi бар. Ал қай өнердi алсақ
та, опера болсын, музыка театры болсын, оның бәрi ... ... ... ... ... көз ... елестетiп көрiңiз.
Бәйгенi көрдiңiз бе? Жорғаның жүрiсiн көрдiң бе? Мiне, ... бәрi ... ... желiсi, жәй жүрiсi, сылбыр жүрiсi, шабыс жүрiсi ... ... емес пе, би. ... ... ... көрiңiз, қандай әуен иiрiмдерi,
ырғақтар жатыр. Қол ... ағаш ... өзi, ою, ... ... ... ... ... осының бәрi қимыл, осының бәрiн ойлап музыкасын тауып, күйiн тауып
сәйкестiрсең би ... ... ... ... ... ... бидi ... бишiлер аз. Бұл - бiр. Екiншiден ... отыз ... ... ер ... отыз ... жаста зейнеткерлiкке
шығаратын. Қазiр елу сегiз-алпыстар шамасында шығаратын болыпты. Бұл -
мүлде ... ... ... ... ... бишiлердiң барлығы шет
мемлекеттерге кетiп жатыр. Кетпес үшiн ... ... ... ... ... етiп ... ... Мәселен, жақсы бишiнiң жалақысы да
жақсы болғаны дұрыс. Бiр қуанарлығы, талантты жастар көп шығып жатыр. ... ... ... ... Бiр ғана ... ... өзiнде
Қазақстанның түкпiр-түкпiрiнен келген балалар оқиды. ... ... ... ... ... ... сол балалардың өнерiн
халыққа жеткiзбей ме!
Бишi
Шұғыла САПАРҒАЛИҚЫЗЫ:
– Елге келгендегi мақсатым – Астана мен Алматыда би ... ... Өзiм ... би өнерiнiң құпия сырларын кейiнгi балаларға үйрету.
Қазақ би өнерiн жоғары ... ... ат ... ... ... ... Көп адамдар қазақта би болмаған деген сөздердi шығарып алған.
Қазақта би болмаған деген ... айту – бiз үшiн ... ұят iс. ... нәрсенi қалай жоққа шығарамыз. Қайта ... ... ... ... емес пе? Би – ... өзiмен бiрге өнiп-өскен, әлмисақтан
келе жатқан өнер. Ол аспаннан салбырап түсе салған нәрсе емес. ... ... ... өнер. Ән - музыка да солай ғой. ... ... ... ... - ... ән немесе саз
тумай ма? Композиторлар көңiлiнiң әуенiн - сазбен, ал ақын-жазушылар ... Би де сол ... ... ... iшкi ... бейнелеу құралы
– қимыл-қозғалыс. Әрине, ойды тiлмен емес, қимылмен жеткiзу қиын нәрсе.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Үш биік» ЖШС-ң менеджерінің АЖО жасау92 бет
Биіктік торлардың дәлдігін есептеу әдістері. Биіктік инженерлік-геодезиялық торларды құру кезінде нивелирлеу12 бет
Қазақ биінің халық арасында қазіргі дамуы23 бет
Қазақстанның биік таулы аймақтары23 бет
Әдебиет пен сынның биік белесі17 бет
Әдебиеттің әліп биі-асылы Ахмет29 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
"Африка."10 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
"Жетісу" газеті78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь