ДYниенI дYбIрлеткен тYркIлердIң дене тәрбиесI

"Қолына олимпиялық алауды ұстаған халық оның жалынын әрi қарай шалқыта түсуге тиiс" (Пьер де Кубертен, қазiргi олимпиялық ойындардың негiзiн салушы) Бiздер қазiргi кезде мекендеп, ғұмыр кешiп отырған Қазақстан Республикасының аумағы бұрынғы көне дәуiрде Скифия (Сақстан), Тұран, Дештi-Қыпшақ даласы, Қазақ даласы (яғни Қазақстан) аталған. Бұл жерлердi байырғы ата-бабаларымыз сақтар мен ғұндар мекендеген. Ерте күнде, отты күннен Ғұн туған, Отты Ғұннан, от боп ойнап мен туғам. Жүзiмдi де, қысық қара көзiмдi. Туа сала жалынменен мен жуғам. Қайғыланба, соқыр сорлы, шекпе зар, Мен – Күн ұлы, көзiмде күн нұры бар. Мен келемiн, мен келемiн, мен келем – Күннен туған, Ғұннан туған пайғамбар, – деп шабыттана жазады, ұлы ақын Мағжан Жұмабаев. Мiне, ежелгi Тұранды мекендеген, суыққа да шыдамды, ыстыққа да төзiмдi Алтай таулары мен Атырау теңiзiнiң арасында ұшқан құстың қанаты талар ұлан байтақ кең жердi мекен еткен ата-бабаларымыз мықтылығын, жауынгерлiгiн дәлелдейтiн құжаттар туралы әңгiмелейiк.
Қазақ халқының бойындағы өзiнiң кең даласындай шексiз дархандық, сауықшылдық, шаршы топты көрсе делебесi қозып, бәсекеге түскiсi келiп елеңдеп тұратын қызуқандылық сияқты бағзы заманалардан берi ата-бабаларымыздан қанымызға сiңiп, басқалармен салыстырғанда бадырайып көзге ұрып тұратын қасиетiмiз бар. Бала кезiмiзде "бiздер жетi жұрттың жұрағатымыз" деген сөздердi талай рет көнекөз қариялардың ауыздарынан естiгенбiз. Осы сөзге мән берiп, кейiн зерделеп қарасақ, ата-тарихтың бастауында тұрған Сақ, Ғұн тайпалары жылқыны қолға үйретiп жолға шықса көлiгi, жауға шапса көлiгi, той жасап, ас берсе бәйгеге шабар сәйгүлiгi еткен екен. Ер-тұман, ат әбзелдерiн де ойлап тапқап көшпелiлер, жаратып қазанат мiнiп, шарболаттан құйған қайқы қылыштарын үзеңгiге
        
        ДYНИЕНI ДYБIРЛЕТКЕН ТYРКIЛЕРДIҢ ДЕНЕ ТӘРБИЕСI
"Қолына олимпиялық алауды ұстаған халық оның жалынын әрi қарай шалқыта
түсуге тиiс" (Пьер де ... ... ... ойындардың негiзiн
салушы) Бiздер қазiргi кезде ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының аумағы бұрынғы көне дәуiрде Скифия (Сақстан), Тұран, ... ... ... ... ... ... аталған. Бұл жерлердi байырғы
ата-бабаларымыз сақтар мен ғұндар мекендеген. Ерте күнде, отты ... ... Отты ... от боп ... мен туғам. Жүзiмдi де, қысық қара көзiмдi.
Туа сала жалынменен мен жуғам. Қайғыланба, соқыр сорлы, шекпе зар, Мен ... ұлы, ... күн нұры бар. Мен ... мен ... мен ...... Ғұннан туған пайғамбар, – деп шабыттана жазады, ұлы ақын ... Мiне, ... ... ... ... да ... ыстыққа да
төзiмдi Алтай таулары мен Атырау теңiзiнiң арасында ... ... ... ұлан ... кең жердi мекен еткен ата-бабаларымыз мықтылығын,
жауынгерлiгiн ... ... ... ... ... бойындағы өзiнiң кең даласындай шексiз дархандық,
сауықшылдық, шаршы ... ... ... қозып, бәсекеге түскiсi келiп
елеңдеп тұратын қызуқандылық сияқты ... ... берi ... ... ... ... ... бадырайып көзге
ұрып тұратын қасиетiмiз бар. Бала кезiмiзде "бiздер жетi ... ... ... ... рет көнекөз қариялардың ауыздарынан
естiгенбiз. Осы сөзге мән берiп, кейiн ... ... ... ... Сақ, Ғұн тайпалары жылқыны қолға үйретiп жолға шықса
көлiгi, жауға шапса көлiгi, той ... ас ... ... шабар сәйгүлiгi
еткен екен. Ер-тұман, ат әбзелдерiн де ойлап ... ... ... ... ... құйған қайқы қылыштарын үзеңгiге тiреп ер
үстiнде шiренiп тұрып сiлтегенде, ... шыға ... сұр ... ... қадалып жатқанда құйындай ұйытқыған әлгi сақтар ... ... ... ... ... төтеп бере алмаған.
Қара теңiздiң солтүстiгiндегi далаларға алғаш келген, байырғы эллиндер
көшпендiлердi Кентаврлар деп атап, көргенде үрейлерi ... ... ... ... ... асырап, қымыз iшетiнiн" тарихтың атасы – Геродот жазды.
Төрткiл ... тең ... ... ... ұлы ... Ескендiр
Зұлхарнайынның (Александр Македонский) елшiлерi сақтарға келiп: "Бiздер
жеңiлу дегендi бiлмейтiн ұлы ... ... ... елшiлерiмiз" –
деп өздерiн таныстырғада, сақ елшiлерiнiң ... ... ... ... ... ал бiздерде әрбiр сақ жеңiлмейдi" деп қасқайып тұрып
жауап бередi. Бұл ... ... ... ... ... да, ... өтiп ... жерлерiне табандарын тигiзген грек әскерилерiн ... ... сақ ... да ... пен ... қалыптасқан жаттығу тәсiлдерiне негiзделген дене
тәрбиесiнiң жүйесiнсiз мықтылық өзiнен-өзi келмейдi. Көшпелiлер көлеңкеде
жатып, ... ... ... ... ... ... ... "адамның жаны –
мал" деп төрт түлегiнiң соңында ... қара ... ... аптап ыстықта
шынығып өскен халық. Сән салтанатында көкпар тартып, бәйге ... қыз ... ... ... ... ... ... бар, ұлан-асыр қызығы мол
тұрмыс елiн, жерiн сүйгiзiп жанын ... Кең ... ... ... ... кейуана жиһанкез әлдебiр елшi болсын оны ... ... ... таңдай қағып, тамсанып тұрып
жазған.
Көне дәуiрден "Жердi ұстап тұрған үш тiрек бар, олар – ... ... ... және ... – деген сөз қалған екен. ... ... ... өмiр ... отырған қазiргi Қазақстан мен Орта Азия республикаларының
солтүстiк аумағы.
Қазақ ... ... ... 1832 жылы ... ... ... аты-жөнi белгiсiз "Худад әл әлем" атты араб тiлiнде
еңбекте жан-жақты жазылған. Кiтап 1930 жылы ... ... ... орыс тiлiне аударылып, Ташкентте басылып шыққан.
Бұл кiтапта Мауреннахрдың солтүстiгiндегi далаларды мекендеген көшпелi
тайпалар туралы айтылады. Атап айтқанда: "Оларда қала жоқ, киiз ... ... ... ... әрi ... ... ... ешқашан
тастамайды, ұрыс десе ... ... күш пен ... ... өте құмар. Олар көбiнесе оңтүстiктегi ... ... ... ... да, ... жиналып, далаларына қайтады, iлезде
көзден ғайып болады. Олар бастарына iс ... ... пен ... ... ... ... шалғайда көшiп жүрсе де әрқашан өз руластарының
қасынан табылады", – деген пiкiрлер бар.
Күнде көзiмiз ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасымен монах Плано Карпани
1243 жылы ... ... 1246 жылы ... Күйiк қаһанға жеткен едi.
Карпани тек қазақ жерiнiң өзiмен ... ... ... бiр ... уақыт сапар шектi. Осы сапар жайлы жолжазбаларында ол ... ... ... ... ... мол ... қалдырды.
"Жiгiттерi шетiнен мерген, нысанаға алғандарын қалт жiбермейдi"– дей ... ... ... атқа ... ... мен ... де
атқа жақсы шабады. Олардың жылқы ... ... ... ... ... ... мал түлiктерiн де жақсы күтедi, ер-тұман мен ат
әбзелдерiн әшекейлеуге ерекше назар аударады, әйелдерi садақты ... ... ... ... ... мен ... қараудан басқа
жұмыстары жоқ. Кейде аң аулайды. Бiр ғажабы олардың еңбектеген балаларынан
бастап еңкейген қарттарына дейiн ... ... әрi ... ... ат
үстiнде ұзақ жүрудегi шыдамдылықтарына таңқалмасқа болмайды, мұнда да
әйелдерi ерлерiнен бiрде-бiр кем ... деп ... ... ... ... ... тайпалары кең далаға сыймай
бөлшектене бастаған. Сарыарқаны жайлаған қыпшақтар Сейхун мен Жейхун
дарияның ... Оғыз бен ... ... ... ... Салжұқтардың бiр тобы Атырау теңiзiн айналып барып "Аз болсам да
ер, бай жанмын" деп мақсаттанып Әзiрбайжан ... ... хан ... Әзiрбайжанды билеген түркi жалайырлардың, Иранның шахы болған арғын
Ұзын Хасанның оларға ешбiр жаттығы жоқ түбi ... ... едi. ... ... ... ... тарихындағы әдiл төрт халифтың үшiншiсi Оспан
Аффанның дәйегiне бас иiп, оның ұстанған жолын қуаттаған оғыз ... ... ... кейiнiрек әлсiреген Византияны ... ... ... оның атын ... деп өзгерттi, ұрымдықтармен,
эллиндермен қан араластырып, түркi ... ... ... алып ...... ... ... Сондықтан "түрiк" пен "түркiнi"
шатастырмай; тегiмiз ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа деп айтуымыз керек.
Мiне, осылайша әрқайсысы өз отауын тiгiп iргелерiн алшақтата бастаған
тұста араб ... Ибн ... ... ... елi ... ... ... атанған Дештi Қыпшаққа келедi. Ол түркi-қыпшақтар туралы: "Үйiрден
ат ұстау керек болған жағдайда, жiгiттердiң бiреуi қолына құрық ... ... ... де, бей-жай жайылып жатқан жылқыларға жәйiмен жақындайды. Соған
кейiнгi әлгi жартылай тағы ... ... ... ... немесе
бұғалықты тастап жiберiп, ... ... ... ... ... ... ... мiнедi. Содан соң астына мiнген бұрынғы атын бос қоя берiп,
асаудың арқасына жабысып құйғытып шаба ... деп ... ... барғанда бүгiнгi күнi де аңғаруға болатын көрiнiс.
1740 жылы қазақ даласында, Әбiлқайыр ханның ордасында болған ағылшын
көпестерi Томпсон мен ... ... тек ... ... ... жер ... ел ... қазақтардың күш-қуаты мен ... ... ... ... ... да енген болатын. Гогганың:
"Олардың тойлары мен өлген ата-бабаларына ас беру ... ... ... өлең ... би ... ... ең ... – ат жарыстары.
Сәйгүлектерiн бәйгеге қосады, көкпар тартысады, садақты алысқа ... күш ... ... ... ... киiм, мал үлестiрiледi,
сый-сияпаттан ешкiм де құр алақан қалмайды", деген күнделiгiндегi жазбалар
айна ... ... ... ... емес ... Биронның үкiмiмен Орынбор әкiмшiлiгi 1973 жылы
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ұйымдастарады. Осы топтың құрамында швед ботанигi Фалк,
немiстiң табиғат зерттеушi ғалымы ... грек ... ... ... ... ... болды. Өзiнiң жазбаларында ... ... мал ... мен аңшылықтың қатар жүретiнiн,
олардың көптеген жыртқыш құстарды да қолға үйрететiндiгiн, сонымен ... ... ... ұшын ... ... ... арасынан қадап қойып киiк
ұстайтын" деп жазады. Ауқатты қазақтар аңшылықты көңiл көтеру, бой ... ... ... айта ... "Бұдан олар қажет десе көп пайда ... ... ... ... сүгiн, қарақұйрық, барыс, тарпаң, бұлан,
жолбарыс аулайды" деп жазады Георги. Ал қазақтардың ... ... ... еш ... мәлiмет кездестiрмедiк. Бала кезiмде бұлаққа құлар ... ... ... рет ... түсiп кеткенде әкем темiр жол стансасында
тұратын орыс достарына хабар жеткiзiп, ... ... ... ... ... ... куә болғанмын. Демек ата-бабаларымыз ... ... деп ... ... ешқашан ауламаған.
Ал, Фальктың аңшылық жайлы жазғаны мынау: "Бұл пайда ... ... ... мақсат етуден гөрi, қазақтардың көңiл көтеретiн ермегiне
көбiрек ұқсайды. Солай бола тұра ... ... етi мен ... де ... Мұны көбiнесе өздерi тұрмыста пайдаланады. Киiм-кешек жасайды,
артылғанын ... ... ... ... ... Қасқырды, түлкiнi,
қарсақты атпен қуып жетiп қамшымен, сойылмен соғып алады. ... iзiне ... ... ... тазы тұқымынан болып келедi,
қарулары көбiнесе садақ, ара-тұра бiлтелi мылтық. ... ... ... ... ... ... ... Бiрақ барлығынан қызықтысы ... ... ... ... ... ұядан ұстап алған саятшы оларды
бiр жасқа ... ... әр күн ... далаға шығып жаттықтырады. Iшiне
сабан тыққан терiнi олар ... деп ... Ал ... ... ... ет ... ... Күн сайын осылай, бүркiттi ... ... ... ... семiрiп кетпес үшiн бүркiттiң астына мұз қояды.
Жемдiк еттi де шағындап берiп, ... ... ... ... ... ... иесiне де түсетiн кездерi болады. Қолға ... ... жыл ... ... Жақсы бүркiттiң бағасы екi түйенiң құнына
пара-пар. Қазақтар бүркiттен басқа тұрымтай, ... ... ... ... ... саят құстарын аң-құс аулауға үйреткен. Жыртқыш
құстармен аң аулаудың осыншама ... ... ... ... ... емеспiн" деген жазбаларының маңызының өте зор екендiгiне ешкiм де
күмән келтiре қоймас.
Қашаннан көршi тұрып аралас-құраласқан орыс халқы да ... ... ... ... Ит ... құс салу, ат баптау жөнiнен ... ... мен ... көп ... ... ХIХ ... ... өздерiнiң германдық гимнастикасын көкке көтерiп, тым қатты мақтап
жiберген, немiстердiң ұлттық дене тәрбиесiнiң негiзiн ғылыми жолға ... Мутс және Вит ... ... ... ... ... "Өкiнiшке қарай байырғы Грекиядағы спорт
жарыстарын ... ... ... германдықтардың ұлттық
гимнастикасына бас июшiлер бiздiң қырғыз (бұл арада ... ... отыр ... ... ... келер ме едi?! Мұнда өзiндiк олимпиядалық ойындар
iспеттi күрес пен сырыққа өрмелеу, жүгiрiп жарысу сияқты дене ... кең ... ... деп жазады. Осылайша таңқалу қазақ жерiнде болған
басқа ғалымдардың еңбектерiнде де жеткiлiктi, сондықтан олардың барлығын
жiпке тiзiп ... ... осы ... ... жөн деп ... ... ... оңымыздан туып, тәуелсiздiкке қол жеткiзгеннен
берi, бұрынғыдай ... ... ... ... ... ... ... спорт қауымдастықтары мен бiрлестiктерге мүше
болған Қазақстанның олимпиадалық ойындар мен ... Азия ... ... ұлт ... ... ... ... жүргенiн жұртшылық жақсы бiледi. Мұның барлығы тау мен даланың
арда ұлы, көңiлi көл-көср ... ... жас ... ... мен дене тәрбиесiне қашаннан ерекше көңiл бөлгендiгiн көрсетедi.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның жетілуінде дәне тәрбиесі мен спорттың маңызы18 бет
Бір жасар баланың дене даму ерекшеліктері8 бет
Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр5 бет
Балабақшадағы дене тәрбиесі пәнінің құжаттары31 бет
Балалар бақшасындағы дене шынықтыру10 бет
Балалардың жас мөлшері мен дербес ерекшеліктерін оқу – тәрбие процесінде ескерілуі30 бет
Бастауыш сынып оқушыларымен дене тәрбиесі сабағын жүргізудің әдістемелік ерекшеліктері16 бет
Бастауыш сынып оқушыларына музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие беру6 бет
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесінің мәселелері20 бет
Воллейбол6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь