Эмпирикалық және теориялық социология

ЖОСПАР:

1. Эмпирикалық социология ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

2. Теориялық социология ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

3. Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
Қазіргі батыс социологиясы шартты түрде екі тең емес бөліктерге – эмпирикалық және теориялық деп бөлінеді. Кәсіби социологтардың көп бөлігі біріншісімен айналысады. Бұл бөліктердің әрқайсысының табиғаты, тарихи, динамикасы бар.
Эмпирикалық социологияның негізін салушылар – Уильям Томас ( 1863-1947) пен Флориан Знанецкий ( 1882-1958 ). Олар тұңғыш рет нақты материалдар, жеке құжаттар, өмірбаяндар, интервью, сауалнамалар, бақылаулар негізінде толық талдау өткізіп, сандық әдісті қолданды. Бұл эмпирикалық зерттеудің нәтижелерін олар бірлесіп жазған «Европа мен Америкадағы поляк шаруасы» (1818-1920) еңбегінде баяндады. Оқымыстылар социологияда эмпирикалық мәліметтерден шығатын адам коэффицентін ескеру қажеттігін көрсетті. Жеке құжаттар ( хаттар, өмірбаяндар, күнделіктер, естеліктер және т.б.) зерттеліп отырғандар туралы субъективті көзқарас пен құзырлы зерттеушілерге обьективтілікті, яғни олардың интерпретациясын ( лат. interpretatio - түсіндіру, бандау) қамтамасыз етеді. Олардың жобасында шаруалар хаттарын зерттеу, Польша эмиграциялық ұйымдарының 10 мың данадан астам газеттерін, олардың мұрағттарын, сондай-ақ Польша эмигранттарының сот істерін зерттеу қарастырылды. Жиналған, талданған көп материалдар поляк эмигрантын жерсіндіру ісінің азабын көрсетуге мүмкіндік берді.
У.Томас пен Ф.Знанецкий «Еворпа мен Америкадағы поляк шаруасы» атты бес томдық еңбегінде материалдарды іріктеу, орналастыру жүйесі арқылы индивид психикасының, оның көзқарастарының ролін, сондай-ақ әлеуметтік ортаның өзгеруімен байланысты олардың эволюциясын дәлелдеді. Оқымыстылар әр индивидке балалық және жастық шақты қалыптасып, өмірдегі экономикалық, әлеуметтік және ғұмыры бойында сақталып қалатын тұрақты әлеуметтік мінез-құлық үлгісінің тән екендігін көрсетеді.
Осылайша түп негізінде тұрақтылық, индивидуум ұмтылысындағы өзгермеушілік жататын «әлеуметтік мінез-құлықтың тұрақты үлгісі» тұжырымдамасы жасалды. Бұл «әлеуметтік мінез-құлықтың тұрақты бейнесі» тұжырымдамасы АҚШ-та қылмыс, нашақорлық, ішімдікке салыну сияқты құбылыстарды түсіндіру үшін кеңінен қолданылады.
Эмпирикалық социологияның Чикаго мектебінің ізденушілері, «шоғырлану аймағының» болатындығы туралы гипотеза ұсынды ( Э.Берджес (1886-1966). Эмпирикалық зерттеулердегі мұндай «аймақты» анықтау үшін ғалым картографиялау әдісін қолданды. Яғни әрбір мұндай «аймақ» белгілі бір әлеуметтік топқа тиесілі болады. Чикаго қаласындағы жекеленген әлеуметтік топтардың өмірі мен олардың өзара байланысын зерттей отырып, Э.Берджес өзі жасаған «Чикаго қаласындағы әлеуметтік зерттеулер картасын» қолданып, осындай 75 «аймақты» тапты. «Шоғырлану аймағы» мен «шектелуі қауымдастықтарды» талдау барысында зерттеушілерден интервью алу, бақылауға алу ( яғни, бақылаушы барлық жағдайға тікелей қатыфсады), әр түрлі құжаттар қолданылды.
Эмпирикалық зерттеулерді жүзеге асыра отырып, Э.Берджес әлеуметтік топтар арасындағы күштер қатынасының өзгеруі қала аумағының шеңберінде өтетіндігіне көз жеткізді. Жаңа әлеуметтік – аумақтық қауымдардың түзілуі адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастың жаңа нормаларын жасау, заңдылықтарды жетілдіру қажеттігін көрсетіп, кейде антиәлеуметтік әрекеттердің артуына әкеп соқты.
Эмпирикалық социологияға социометрия да ( лат. –socius- жолдас, metrum - өлшеу) жақын, оның негізі әдісі – шағын топтарды, ұжымдар мен ұйымдарды оның мүшелері арасындағы тұлға-аралық қатынастар жүйесін сипаттау әдісі ретінде зерттеу әдісі.
Социометрияны зерттеу әдісі ретінде ұсынған американдық әлеуметтік психолог Якоб Морено (1892-1974) болды. Оның ойынша,адамның психикалық денсаулығы, мінез-құлығы шағын топтағы ішкі ресми емес құрылымдардағы қатынас жағдайына байланысты болады. Ұнатуының жетіспеуінен өмірлік қиындықтарға ұшырайды,- дейді ол.
Топ мүшелерін өз таңдаулары бойынша орналастыру жолымен тәжірибе жүргізе отырып, Морено адамдарды тұрғын үйде, асханада, оқу сыныптарында, жұмыс орындарында әр адам өзіне ұнамды адаммен бірге болатындай етіп орналастыру керектігін айтады. Ұнамдылыққа негізделген мұндай қатынастар еңбек өнімділігін арттырып, оқу үлгерімінің жақсаруына және т.б. әсер етеді.
Эмпирикалық социологияның практикалық мақсаты – басқару, болжау, ақпарат. Батыста ол институттар, зертханалар, сондай-ақ саяси патрияларда, үкімет мекемелері мен армияда бөлімдер жүйесі бар тұтас организм ретінде қызмет етеді. Белгілі Гээлап институты 1934 жылы сайлау алды компаниясына бақылау жасау мақсатында құрылды. Бірақ ол партия кандидаттарының жағдайын толық анықтап қана қоймай, «қоғамдық пікірді» ұйымдастыруға, яғни сайлаушылар ұстанымына әсер етуге де қатысты. Саяси социологияда он жылдан астам уақыт бойы қызмет етіп келе жатқан Институт даңқын өз ісіндегі дәлдік пен шапшаңдық әрекеттері арттыра түсті. Институт бөлімшелері әлемнің барлық дамыған елдерінде құрылып, әр түрлі мәселелер бойынша зерттеулер жүргізуде. Германия, АҚШ, франция, сол сияқты халықаралық зерттеу орталықтары мен ЮНЕСКО-дағы социолог-эмпириктердің шұғыл топтары ұйымдар мен елдердің тапсырысы бойынша іргелі әлеуметтік зерттеулер жүргізеді.
Зерттеу жүргізетін ұйымдарының саны жағынан да, қолданбалы салаға бағытталған студенттерінің саны жағынан да эмпирикалық социология негізінен университеттер мен академиялық институттарда шоғырланған теориялық социологиядан асып түсті. Бірақ дүниені түсінудегі маңызы, саяси және басқа да бағдарламалардың теориялық негіздемелерін қалыптастыруда теориялық социологияның әсері эмпирикалық социологияға қарағанда әлдеқайда жоғары
Қолданылған әдебиеттер:



1. Рахметов Қ.Ж., Болатова А.Н., Исмағамбетова З.Н. – «Социология» - Алматы, 2005.

2. Шынтемірова Б.Ғ., Шайхиев Т.Т., - «Әлеуметтану» (оқу-әдістемелік құрал) Орал, 2005.

3. Р.Әбсаттаров, М.Дәкенов – «Әлеуметтану» Алматы, 2003.

4. Икенов, Жүсіпова – «Әлеуметтану негіздері» - Алматы, 2004.
        
        ЖОСПАР:
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде екі тең емес бөліктерге –
эмпирикалық және теориялық деп ... ... ... көп ... ... Бұл бөліктердің әрқайсысының табиғаты, тарихи,
динамикасы бар.
Эмпирикалық социологияның негізін салушылар – Уильям ... ( ... ... ... ( ... ). Олар тұңғыш рет нақты материалдар,
жеке құжаттар, өмірбаяндар, интервью, ... ... ... талдау өткізіп, сандық әдісті қолданды. Бұл эмпирикалық ... олар ... ... ... мен ... ... шаруасы»
(1818-1920) еңбегінде баяндады. Оқымыстылар социологияда эмпирикалық
мәліметтерден ... адам ... ... ... ... ... ( ... өмірбаяндар, күнделіктер, естеліктер және ... ... ... субъективті көзқарас пен құзырлы зерттеушілерге
обьективтілікті, яғни олардың интерпретациясын ( лат. ... ... ... ... етеді. Олардың жобасында шаруалар ... ... ... ... 10 мың ... астам газеттерін,
олардың мұрағттарын, сондай-ақ Польша эмигранттарының сот істерін зерттеу
қарастырылды. Жиналған, талданған көп ... ... ... ісінің азабын көрсетуге мүмкіндік берді.
У.Томас пен Ф.Знанецкий «Еворпа мен Америкадағы ... ... атты ... ... ... ... орналастыру жүйесі арқылы индивид
психикасының, оның көзқарастарының ролін, сондай-ақ ... ... ... ... эволюциясын дәлелдеді. Оқымыстылар ... ... және ... шақты қалыптасып, өмірдегі экономикалық,
әлеуметтік және ғұмыры бойында сақталып қалатын ... ... ... ... тән ... көрсетеді.
Осылайша түп негізінде тұрақтылық, индивидуум ұмтылысындағы
өзгермеушілік ... ... ... ... ... ... Бұл ... мінез-құлықтың тұрақты бейнесі»
тұжырымдамасы АҚШ-та қылмыс, нашақорлық, ... ... ... ... үшін кеңінен қолданылады.
Эмпирикалық социологияның Чикаго мектебінің ізденушілері, «шоғырлану
аймағының» болатындығы туралы гипотеза ұсынды ( ... ... ... ... ... ... үшін ... ... ... Яғни ... ... ... ... бір
әлеуметтік топқа тиесілі болады. Чикаго қаласындағы жекеленген әлеуметтік
топтардың өмірі мен олардың өзара байланысын зерттей ... ... ... ... ... әлеуметтік зерттеулер картасын» қолданып,
осындай 75 ... ... ... ... мен ... ... ... зерттеушілерден интервью алу, бақылауға
алу ( яғни, бақылаушы барлық жағдайға тікелей қатыфсады), әр түрлі ... ... ... ... отырып, Э.Берджес әлеуметтік
топтар арасындағы күштер қатынасының өзгеруі қала ... ... көз ... Жаңа ...... ... түзілуі
адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастың жаңа ... ... ... ... ... ... ... артуына әкеп соқты.
Эмпирикалық социологияға социометрия да ( лат. –socius- жолдас, ... ... ... оның негізі әдісі – шағын топтарды, ұжымдар мен ұйымдарды
оның ... ... ... ... ... ... әдісі
ретінде зерттеу әдісі.
Социометрияны зерттеу әдісі ретінде ұсынған американдық әлеуметтік
психолог Якоб ... ... ... Оның ... ... ... шағын топтағы ішкі ресми емес ... ... ... болады. Ұнатуының жетіспеуінен өмірлік
қиындықтарға ұшырайды,- дейді ... ... өз ... ... ... ... ... отырып, Морено адамдарды тұрғын үйде, асханада, оқу ... ... әр адам ... ... ... ... ... етіп
орналастыру керектігін айтады. Ұнамдылыққа негізделген мұндай қатынастар
еңбек өнімділігін ... оқу ... ... және т.б. ... ... ... мақсаты – басқару, болжау,
ақпарат. Батыста ол институттар, зертханалар, сондай-ақ саяси ... ... мен ... ... ... бар тұтас организм ретінде
қызмет етеді. Белгілі ... ... 1934 жылы ... алды ... ... мақсатында құрылды. Бірақ ол партия кандидаттарының жағдайын
толық анықтап қана ... ... ... ... ... ... әсер ... де қатысты. Саяси социологияда он жылдан
астам уақыт бойы қызмет етіп келе жатқан ... ... өз ... ... шапшаңдық әрекеттері арттыра түсті. Институт бөлімшелері әлемнің барлық
дамыған елдерінде құрылып, әр түрлі мәселелер бойынша зерттеулер ... АҚШ, ... сол ... ... ... ... мен
ЮНЕСКО-дағы социолог-эмпириктердің шұғыл ... ... мен ... ... ... ... ... жүргізеді.
Зерттеу жүргізетін ұйымдарының саны жағынан да, ... ... ... саны ... да эмпирикалық социология негізінен
университеттер мен ... ... ... ... асып түсті. Бірақ дүниені түсінудегі маңызы, саяси ... да ... ... негіздемелерін қалыптастыруда теориялық
социологияның әсері эмпирикалық социологияға қарағанда әлдеқайда жоғары.
ХХ ғасырдағы батыс теориялық социологиясы бағыттарының ... ... ... жөн: ... ... ... конфликтология
және «орта деңгей» теориясы. Бұл парадигмалардың бірде біреуі сан қырлы
әлеуметтік өмірге әмбебап ... бере ... ... өз ... ... ... ... негізгі мәселелерін көруге мүмкіндік
береді.
Герберт Спенсердің идеялары (қоғам тұтас организм тәрізді, оның әрбір
жүйесі (құрылымы) бүтіннің бөлшегі сияқты және ... тән ... ... түсіп, структурализм мен құрылымдық структурализмге өтті.
Осылайша, бұл ... ... ... ... бағамдау зерттеу
обьектісінің құрамдас бөліктерін (құрылымын) ... ... ... есептейді. Бұл мағынада алғанда, қоғам әлеуметтік институттардан,
топтардан, ... ... ... шаралар, белгілерден және
т.б. тұрады деп айтуға болады. Құрылымдардың мұндай көп түрлілігі ... ... ... ... ... ... аударғанда «әрекет» дегенді білдіреді. Бірақ
социологияда ол неғұрлым кең ... ие. ... оны өз ... ... бұл ... кең ... түсіндіреді: функция –
бақыланатын зеттеулер, яғни әрекеттің ... ... ... ... функциясы қандай деп сұрау дегеніміз оның қандай қажеттілікке
сәйкес келетінін зерттеу» (Э.Дюркгейм).
Осылайша обьект құрылысының функциясы одан ... ... ... ... ... ... функционализм – қоғамдық бүтінге қатысты
мәліметті іздестіру. Біртұтас функцияның ... ... ... ... бөліктерінің қызмет ету жүйесінің бір ... ... ... ... ... ... зерттей отырып, ғалым
иерархиялық ұйымдасқан жүйе туралы ұғым ... ... ... ... ... түсінікті американ социологы – ... ... ... ... ... (1910) ... ... Р.Мертон, өзінің алдындағы функционалистердің ... жеке ... ... байланысты нығайтып, олардың өзара
әсерін қамтамасыз етеді деген тұжырымдамасына өзгертулер енгізеді. Қысқаша
айтсақ, ... Бір ... әр ... ... ... ... бір функция да
әр түрлі құбылыстармен орындалуы мүмкін.
2) Мертон мынадай үш негізгі постулатты ... ... ... ... әмбебап функционализм постулаты (функционалдық барлық әлеуметтік
құбылыстардың пайдалылығы)
В) функционалды қажеттілік, шарасыздық постулаты.
3) ... ... және ... ... ... ... эуфункция жүйенің тіршілік етуіне, оның ... ... ... ... ...... ... оның теңдігін
жоғалтуға ықпал етеді.
Бір ғана элементтер бір ... ... ... ... және
басқаларға қатысты алғанда дисфункционалды болуы мүмкін,- деп нақтылайды
Мертон. Мысалы, заң шығарушының өнері функция мен ... ... ... ... ... ... ... мен есіктерге де
салық салынды. Заңның ... ... ... ... ... бір кезде заңның дисфункциясы келіп шықты: адамдар
үйді терзесіз сала бастады. Бұдан ... да ... ... ... ... ... ... қазір өндірісті қысқартуда, себебі мұндай
салықтар бар ... ... ... ... ... Мертон әр түрлі мақсатта әрекет ететін ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ол анық және
латентті (жасырын) функциялардың айырмашылығын енгізді.
Анық функция дегеніміз алдын ала ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз- әрекет етушінің ойында жоқ әрекет нәтижесі,
әрі ол оның (нәтиженің) неден болғанын да білмейді; оның ... ... ... ... ... ... үшін функционалды , кейбіреуі үшін
дисфункционалды болуы мүмкін.
Қылмыстық қудалаудың анық ... ... ... ... ... мен
нақты жағдайға байланысты): әділеттілік сезімін қанағаттандыру, түзету, жою
(жалпы не жеке). Бірақ бұл қудалаудың ... ... – оның ... ... ... садистік инстинктерді сыртқа шығаруы мүмкін. Латентті
функция – ... ... ... функция.
Мұндай нақтылаулар Р.Мертонға қоғамдағы дисфункционалды құбылыстарды
аномияны зерттеуге мүмкіндік берді. ... ... ... ... мен ... ұшырау нәтижесінде туады. Э.Дюркгейм
сияқты Мертон да бұл тұжырымдамаға (аномия теориясына) өз үлесін қосты.
Мертонның ... ... ... ... ... ... ... элементтері арасындағы, жалпыға ортақ мақсатқа мәдениетті ... мен оған ... ... ... ... ... нәтижесі. Қоғам «қалыпты» деп белгілеген
мақсатқа адамдар қол жеткізе алмағанда аномия туады. ... ... ... түсінген кезде де, осы ... ... ... және моральдік тәсілдері толық мойындалмауы мүмкін.
Адамдар ... ... әр ... ... ... ... не ... немесе не мақсатқа, не құралдарға, кейде екеуін де жоққа
шығаратын мінез-құлық (девиация) көрсетеді. ... ... ... ... қатысты туатын кикілжіндерге түсініктеме
беруге кең мүмкіндіктер ашты. Оны ... ... ... ғалым Талкотт Парсонс (1902-1979) – ... ... атқа ие ... ... социологиялық теорияның негізін
салушы.
Бұл теорияның іргетасы – ... ... ... ... өмір – ... қарым-қатынасының шексіз көптігі мен шырмауы, ал
қоғам – адамдардың дәлелді бірлескен әрекет және ол ... бір ... ... индивидтерден тұрады. Парсонстың пікірінше, кез келген
әлеуметтік құбылысты адам мінез- ... ... ... ... ... ... ... болады. Парсонста әлеуметтік әрекеттің
субьектісі моральдік индивид болып саналады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Рахметов Қ.Ж., ... А.Н., ... З.Н. – ... ... ... ... Б.Ғ., ... Т.Т., - «Әлеуметтану» (оқу-әдістемелік құрал)
Орал, 2005.
3. Р.Әбсаттаров, М.Дәкенов – «Әлеуметтану» Алматы, 2003.
4. Икенов, ...... ... - ... 2004.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология пәні және оның нысаны6 бет
Социология тарихы және даму мәселелері25 бет
Дін әлеуметтануы7 бет
П. Сорокиннің жалпы әлеуметтік теориясы10 бет
Әлемдік социологияның дамуындагы классикалык, кезең14 бет
Эмпирикалық әлеуметтану3 бет
Әлеуметтанудың тарихи қалыптасу кезеңдері14 бет
Білім беру социологиясы14 бет
БАСҚАРУ СОЦИОЛОГИЯСЫ7 бет
Вебердің социологиясы және «веберлік қайта жаңғыруы»12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь