Экологияның негізгі бөлімдері

1. Экология туралы жалпы түсінік.

2. Экологияның негізгі бөлімдері:

а) Аутэкология

ә) Демэкология

б) Синэкология

3. Экологиялық бөлімдердің атқаратын қызметі.
Дербес ғылым ретінде экология шамамен 1900-шы жылы қалыптасты. «Экология» терминін 1869 жылы неміс биологы Эрнест Геккель ұсынған болатын. Демек, бұл біршама жас ғылым, сонымен қатар экология қазір қауырт өсу кезеңін басынан кешіріп отыр. Экология грекше oicos - мекен, үй және logos- ғылым деген ұғымды білдіреді. Экология сөзбе– сөз аударғанда – тіршілік мекені туралы ғылым. Экология ғылымына берілген анықтамалар бар. Дегенмен, осы заманғы зерттеушілердің басым көпшілігі экология – организмдердің тіршілік ету жағдайларын және организмдер мен олардың тіршілік ету ортасы арасындағы өзара байланыстарды зерттейтін ғылым деп есептейді. Экология түсінігі өте ауқымды, сондықтан қай қырына баса мән берілуіне қарай, оның анықтамаларының тұжырымдалуы да өзгеріп отырады. Мысалы, «ұзақ мерзімдік қолданыс» үшін ең қолайлысы «Экология – қоршаған ортаның биологиясы» деген анықтама болар еді.Отандық экологтардың бірі А.С.Данилевский: «Экология- экологиялық жүйелердің құрылымы мен қызметі туралы және олардың гомеостазисін қамтамасыз етуші механизмдер туралы ғылым» деп анықтама берген.
Экология мынандай 3 бөлімнен тұрады:
1. Аутэкология
2. Демэкология
3. Синэкология
Қандай да бір түрге жататын дара организмнің немесе организмдер тобының қоршаған орта жағдайларымен қарым – қатынасын зерттеу жалпы экологияның негізгі бөлімдерінің бірі – аутэкологияның үлесіне тиеді. Әдетте, аутэкологиялық зерттеулер осы күнгі ботаникалық, зоологиялық, салыстырмалы – физиологиялық және басқа да еңбектердің маңызды бөлігін құрайды. Биологиялық жүйе ретінде аутэкология жекеленген тірі ағзаны – жануар, өсімдік немесе микроорганизм, оның қоршаған ортамен өзара қарым – қатынасын зерттейді.
Қоршаған ортаға адамнан тәуелсіз Жерде пайда болған, яғни оған мұраға өткен табиғи орта мен адам қолымен жасалған техногенді орта кіреді.
Қоршаған ортаға бұл ағзаны қоршап жатқан, оның күйі мен тіршілік қызметіне тікелей не жанама әсер ететін нәрсенің барлығы жатады.
Тірі ағзаға әсер ететін ортаның элементтерін экологиялық факторлар деп атайды.
Экологиялық фактор дегеніміз – ағза бейімдеушілік реакциялар, не адаптациялар арқылы жауап беретін қоршаған ортаның кез келген элементі немесе жағдайы.
Кез келген ағзаға қоршаған ортада көптеген экологиялық факторлар әсер етеді. Дәстүрлі жіктеу бойынша оларды: абиотикалық, биотикалық және антропогендік деп бөледі.
Абиотикалық факторлар – бұл тірі ағзаға әсер ететін қоршаған орта жағдайларының комплексі. Яғни температура, қысым, радиациялық фон, ылғалдылық, атмосфераның, теңіз және тұщы судың, топырақтың құрамы.
Биотикалық факторлар – бұл тірі ағзалардың тіршілік әрекетінің басқаларына тигізетін әсері. Яғни қоршаған ортаның жан – жануарларға әсер етуі.
Антропогендік факторлар – адам қызыметінің қоршаған ортаға тигізетін әсерінің жиынтығы. Яғни зиянды заттардың атмосфераға шығарылуы, топырақ қабатының бұзылуы, табиғи ландшафттардың бұзылуы.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. «Жалпы экологияның қысқаша курсы» А.К.Бродский
Алматы 1997жыл.

2. «Экология» Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева Алматы
Экология 2002 ж.

3. «Экология негіздері» З.М.Молдахметов, А.М.Ғазалиев,
С.Д. Фазылов.
Алматы 2002 ж.
        
        Экология туралы жалпы түсінік.
1. Экологияның негізгі бөлімдері:
а) Аутэкология
ә) Демэкология
б) ... ... ... ... ... ... ... экология шамамен 1900-шы жылы қалыптасты.
«Экология» терминін 1869 жылы ... ... ... ... ... Демек, бұл біршама жас ғылым, ... ... ... ... өсу ... ... кешіріп отыр. Экология грекше oicos - мекен,
үй және logos- ғылым деген ... ... ... ... ...... мекені туралы ғылым. Экология ғылымына берілген
анықтамалар бар. Дегенмен, осы заманғы зерттеушілердің басым ...... ... ету ... және организмдер мен
олардың тіршілік ету ортасы арасындағы ... ... ... деп ... ... ... өте ... сондықтан қай қырына
баса мән берілуіне қарай, оның анықтамаларының тұжырымдалуы да өзгеріп
отырады. ... ... ... ... үшін ең ... «Экология –
қоршаған ортаның биологиясы» деген анықтама болар еді.Отандық
экологтардың бірі ... ... ... ... мен ... ... және олардың гомеостазисін қамтамасыз етуші
механизмдер туралы ғылым» деп ... ... ... 3 ... ... ... Демэкология
3. Синэкология
Қандай да бір түрге жататын дара организмнің немесе организмдер
тобының қоршаған орта ... ...... ... ... негізгі бөлімдерінің бірі – аутэкологияның үлесіне тиеді.
Әдетте, аутэкологиялық зерттеулер осы күнгі ... ...... және басқа да еңбектердің маңызды бөлігін
құрайды. Биологиялық жүйе ретінде аутэкология ... тірі ... ... ... ... ... оның ... ортамен өзара қарым –
қатынасын зерттейді.
Қоршаған ортаға адамнан тәуелсіз Жерде пайда болған, яғни ... ... ... орта мен адам ... ... ... ... ... бұл ... қоршап жатқан, оның күйі мен тіршілік
қызметіне тікелей не жанама әсер ететін нәрсенің барлығы жатады.
Тірі ... әсер ... ... ... экологиялық
факторлар деп атайды.
Экологиялық фактор дегеніміз – ағза ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның кез келген элементі
немесе жағдайы.
Кез келген ағзаға қоршаған ортада көптеген экологиялық ... ... ... ... ... ... абиотикалық, биотикалық және
антропогендік деп бөледі.
Абиотикалық факторлар – бұл тірі ағзаға әсер ететін қоршаған ... ... Яғни ... ... ... ... атмосфераның, теңіз және тұщы судың, топырақтың құрамы.
Биотикалық факторлар – бұл тірі ағзалардың ... ... ... әсері. Яғни қоршаған ортаның жан – жануарларға әсер
етуі.
Антропогендік ... – адам ... ... ... ... ... Яғни ... заттардың атмосфераға шығарылуы,
топырақ қабатының бұзылуы, табиғи ландшафттардың бұзылуы.
Осы берілген жіктелу шартты болып табылады. ... ... ... ретінде қарастырсақ, ол тірі ... ... жиі ... ... ... ауаның температурасы +13 ... ... бал ... ... ... ... ал бұл
ұядағы температураны 25 – 30 С – ға ... ... ... ... ... ... ... орта факторларының әсеріне
бейімдеушілік дәрежесін ... ... ... ... ... барлық экологиялық факторлар үш топқа ... Ең ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, Жер
шарының тікелей өз осінен және ... ... ... Ай ... ... ... түрде қайталану циклдері Жердегі
тіршілікке дейін де болған, сондықтан да ... бұл ... ... ... ... ... ... қуалау негізінде ертеден
қалыптасқан.
Температура, жарық толысуы мен ... ... ... мекен ету
орталарында ерекшк орын алады. Тек ең терең мұхит түбінде – ... бұл ... ... ... ... ... ғана. Тәжірибелік
зерттеулер жүргізгенде тұрақты температура немесе жарықта зертханадағы
жануарлардың мінез-құлық табиғи жағдайлардан ... ... ... ... ... ... факторлардың өзгеруі бірінші ретті
факторлардың өзгеруінің нәтижесі болып табылады. ... ... ... температураға тәуелді екінші ретті фактор.
Су ортасы үшін еріген оттегінің, еріген тұздардың мөлшері, лайлану
дәрежесі, ағыстың ағу жылдамдығы және т.б. ... ... ... ... ... ... бірінші ретті периодтық факторларға тәуелділігі
әлсіз. Ағзалардың екінші реттік периодтық факторларға бейімделгеніне көп
уақыт болған жоқ, ... ... ... анық ... ... ... периодты факторлар түрлердің белгілі бір ... ... әсер ... ... ... шекарасына әсер етпейді.
Периодты емес факторлар ағза мекен ететін ортада қалыпты жағдайда
болмайды. Олар кездейсоқ әсер ... ... ... ... ... үлгере алмайды. Периодты емес факторларға мысал ... ...... желдер, найзағай, өрттер, сонымен қатар
адамның шаруашылық қызметін айтуға болады.
Иесінің паразитке тигізетін әсерін екінші ретті ... ... ... Себебі, паразит мекен ететін орта ретінде иесінің денесі
оның қалыпты мекен ету ... ... ... Ал иесі үшін ... ... ... бұл ... емес фактор.
Ағзалардың ортаға икемделуі бейімделу (адаптация) деп ... ... - ... ... ... бірі ... ... ол оның тіршілік етуінің мүмкіндігін, ағзалардың тірі
қалуы мен көбеюінің мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... жасушалардың биохимиямы мен жеке ағзалардың іс –
қылықтарынан топтар мен ... ... ... жұмыс істеуіне
дейін. Бейімдеулер түрлер эволюциясының барысында пайда болып, өзгереді.
Демэкологияны (популяциялық ... ... ... құрылымы мен динамикасын ... ... ... ... ... ... ... Организмдер
санының реттелу механизмдері, ... ... ... ... ... олар ... ... ауланатын болса,
аулаудың шекті нормасы; зиянкестермен күресте ... ... ... ... ... жою проблемалардың шешілуі популяциялық
экология жетістіктерімен тікелей байланысты. Теориялық ... ғана ... ... ... міндеттер де шешілетіндіктен, бұл бағыттың
болашағы мейлінше зор.
Популяция – белгілі бір жерде белгілі бір уақытта ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің маңызы зор,
себебі бұл нәтижелер практикалық ... ... ... ... зерттегенде, табиғатты қорғау мәселелерін шешкенде ... ... ... ... сол ... санына ғана
емес, ең алдымен олардың орта ... ... ... ... ... мән беріледі. Популяциялық экологияның бұл тарауы популяция
динамикасы деп аталады.
Популяцияның жыныстық, ... ... ... бар. ... ... әр жастағы түрлердің сандары бірдей деңгейде болса, онда
бұл популяцияның өмір ... ... ... ... ... популяцияны
қалыпты популяция деп атайды. Егер популяция ішінде кәрі жастары көп болса,
онда бұл популяцияны ... ... өліп бара ... ... ... Бұл ... ... табу үшін және олардың әсерін азайту үшін
шұғыл түрде шара ... ... Жас ... саны көп ... ... өніп жатқан популяция деп аталады.
Әр түрлі түрлердің саны белгілі бір ... ... ... ... ... мен ... ағынын зерттегенде
қолданылып, экожүйелер теориясының ... ... ... ... ... ... бірқатар ұзақ зерттеулерді
есепке алмасақ, популяция динамикасы ... ... ... бөлігі
жануарларда және микроағзаларда жүргізілді. ... ... ... ... ... ... емес, биомассасын есепке
алған орынды, әрі, ... ... ... ... ... ... ... қатты әсер етеді. Сондықтан, мысалы,
адам популяциясын (демографияны) зерттегенде әдетте негізін өсімдіктер
құрайтын азық – ... ... да ... ... және өлу. ... көлемі көрші популяциялардан
иммиграциялану нәтижесігде немесе дарақтардың көбеюі есебінен өсуі ... ... бірі ... ... ... ол бір аналық
дарақтың ұрпақтарының санымен өлшенеді. Ұрықтылықты зерттеле тін ағзаның
ерекшеліктеріне және ... ... ... түрлі тәсілдермен
көрсетуге болады. Мысалы, оны көбеюдің бір циклінде ... ... ... салынған ұрықтанған жұмыртқалардың орташа саны ретінде анықтауға
болады. Сүт қоректілер туралы сөз еткенде туу ... ... оны ... жыл ... ... ... саны ретінде анықтайды. Адамға
әдетте тууды жыл ішіндегі тууларды 1000 адамға шаққандағы санмен ... ... ... елдерде дамыған елдерге ... ... екі ... ... ... туудың жоғары сатысынан төменгісіне
көшуде ... ... ... демографиялық өткел деп атайды.
Популяциялар көлемі көшудің немесе өлудің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... не
дарақтардың жалпы санынан пайыздармен, не жыл ... ... ... ... ... ... ... қалудың қисық сызығы. Плпуляцияның көлеміне ықпал ететін негізгі
факторлардың бірі – ... ...... ... ... өліп ... ... Берілген түр арасында бұл мөлшер ұрықтылықтан гөрі
құбылмалы. Популяциялардың саны тұрақты болып қалуы үшін ... ... ... екі ұрпағы репродуктивті жасқа дейін жетуі тиіс.
Тірі қалудың ... ... жаңа ... ... кейбір
популяцияларынан бастап, сосын тірі қалғандардың санын ... ... қою ... ... ... Тік ось ... әдетте немесе тірі қалған
дарақтардың абсолютті санын немесе олардың бастапқы популяциялардан ... ... ... тірі ... қисық сызығы сипаты тән, оның формасы жартылай
жыныстық пісіп – жетілмеген дарақтардың өліміне байланысты.
Тірі қалудың қисық ... ... түр ... ... бар.
Олар түрлі әсерлермен себептелген және көбіне ... ... ... Мысалы, адамдарда әйелдер ерлерге қарағанда ... ұзақ ... ... де ... нақты себептері әлі белгісіз.
Популяциялар көлемінің ауытқуы таза кездейсоқ сипатта болады ... ... да, ... популяция көлеиін кейбір шектеулерде ұстайтын
бірқатар факторлар бар. Бұлар өлім – жітімнің көбеюіне ... ... ... ету арқылы санды азайтатын факторлар. Олар ... ... аса ... ... ... яғни бұл тығыздыққа байланысты
болатын факторлар.
Популяция санының ауытқуының ... 2 типі ... Өрт, су ... ... қуаңшылық, қоршаған ортаның периоттық
бұзылулары апаттық сипаттағы өлімге әкеліп ... Бұл ... ... ... табылады.
2. Өсімдіктер мен жәндіктер популяцияларының саны әдетте көктем мен жазда
тез өседі. Ауа райы салқындаған кезде күрт төмендейді.
Популяцияның ең маңызды ...... ... ... 3 ... ... Популяцияның өсу жылдамдығы тығыздық артқан сайын кемиді.
2. Популяцияның өсуі, өсу көрсеткіші орташа ... ең ... ... ... ... ... саны ... тығыздығы артқан
сайын өседі, ең биік деңгейге жеткеннен кейін қайта кеми ... ... ... ең ... ... ... сақталады. Одан
кейін күрт төмендейді.
Популяцияны нақтылы кеңістікте алып ... және ... бір ... ... ... бір түрге жататын организмдер
тобы ретінде анықталады.
Экологияның айрықша міндеті – тірі ... ... ... ... Осыған сәйкес, экологияның негізгі және басты бөлігі
болып синэкология, яғни бір – ... және ... емес ... ... қарым – қатынастағы өсімдіктердің, жануарлардың және
микроорганизмдердің қауымдастықтары туралы ... ... ... ... Яғни ... ... ұғымды білдіреді. Синэкология 1910 жылы
Халықаралық ботаникалық ... ... ... ... ғылымға
енгізген швейцар ботанигі Шретер. Әр түрдің популяцияларының макрожүйелерге
бірігуінен – бірлестіктер немесе биоценоздар түзіледі.
Биоценоз грекше «өмір, жалпы ортақ» ... ... ... ...
қоршаған ортаның бірдей жағдайында ... ... ... өсімдіктер,
жануарлар мен микроорга-низмдер популяцияларының жиынтығы. «Биоценоз» ұғы-
мын 1817 жылы неміс зоологы Лебирус ... ... ... ... тәуелсіз, не одан тыс өздігінен дами ... ... ... ... ... ... қалыптасқан, тірі және өлі
компоненттерінің жиынтығынан тұратын белгілі бір ... ... бір ... ... жағдайлармен сипатталатын, ағзалардың белгілі
бір бірлестігімен қоныстандырылған ке-ңістік – ... деп ... ... «орын» деген ұғымды білдіреді. Егер биотопты биоценоз өмір сүретін
орын ретінде сипаттасақ, онда биоценозды белгілі бір ... ... ... ... ағзалар комплексі деп қарастыруға болады. Биоценоз
компоненттері мен олардың абиотикалық қоршауының ... ... ... олар біртұтас бірлестік құрайды. Бұл ... ... ... ... белгілеуді ұсынған. Экологияның
сәйкес бөлімі қазіргі кезде экожүйелер ... ілім деп ... Кез ... ... ... одан да жоғары деңгейдегі биологиялық жүйе –
боигеоце-нозды түзеді. Отандық және неміс ... ... ... ... ... ... таралған. Биогеоценоз –
жер бетінің белгілі бір ... ... ... биоценоз бен
биотоптың біртұтастығы экожү- йе болса одан ... ... ... 1940 жылы ... ұғымын енгізді. Ол биогеоценоз ұғымына
мынындай анықтама берген: «жер бетінің бклгілі бір ... ... ... ... ол өзін ... компоненттердің өзара
әсерлесу ерекшеліктері-мен, белгілі бір зат және энергия алмасуымен, басқа
да та-биғат құбылыстарымен, ішкі ...... ... ... ... ... болған жиынтық».
Биоценоздарды, яғни биогеоценоздарды зерттеу бірне-ше ...... ... түр ... ... ... ... типтер-інің арақатынасы
және басқалары.
2)Хорологиялық – ценоздардың кеңістіктік таралуы және ортаның жалпы
климаттық, эоналдық – ... ... және ... ... ...... – ценоздардың өз іші-ндегі қарым –
қатынастарының нәтижесінде, сондай-ақ, ... ... ... ... байланысты пайда болатын циклды және бастапқы қалпына
оралмайтын ......... сим-биоздық, антибиоздық,
бәсекелестік және басқа қатынас-тар, орта қалыптастыру қызметі.
5)Энергетикалық – трофикалық деңгейлер, энергия ... ... ...... ... ... ... үнемі қозғалыста, дамуда, диалектикалық ... ... ... бар ... ... ... экологияның қысқаша курсы» А.К.Бродский
Алматы
1997жыл.
2. «Экология» Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева Алматы
Экология
2002 ж.
3. «Экология негіздері» ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Осы күнгі экологияның негізгі бөлімдері. экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер29 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы. Осы күнгі экологияның негізгі бөлімдері. Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер10 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы.Осы күнгі экологияының негізгі бөлімдері.Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер13 бет
Қазіргі заман экологиясының ХІХғасыр және ХХ ғасырдың бас кезіндегі экологиясынан айырмашылығы неде? Экологияның қандай ғылымдармен байланысы бар? Қазіргі экологияның негізгі бөлімдерін атаңыз5 бет
экология пәнінен кейс14 бет
Экология туралы жалпы түсінік8 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы7 бет
"Дәннің құрылымы мен оның анатомиялық бөліктерінің микроқұрылымының технологиялық маңызы"9 бет
"Қабылдау бөлімі" бағдарламасы63 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь