Экологияның қысқаша тарихы

"Экология" гректің oikos - үй (тұрақ, тұрғылықты жер, баспана) және logos - ғылым дсген сөздерінің қосындысынан құралған. Бұл сөздердің дәлме-дәл мағынасы экология - "өз үйіндегі" организмдер туралы ғылым дегенді білдіреді, яғни "организмдер мен қоршаған орта арасындағы жиынтықты" немесе олардың бір-бірімен байланысының сипаттамасына ерекше баса назар аударатын ғылым екендігін көрсетеді. Қазіргі кезде көптеген зерттеушілер экология - ол тірі организмдер мен қоршаған ортаның қатыстылығын оқып-үйрететін немесе тірі организмдердің ортадағы өмір сүру шарттарының жағдайын, бір-бірімсн өзара қарым-қатынастық байланысын зерттейтін ғылым деп санайды.
Қоршаған ортаны танып-білуге деген құштарлық сонау адамзат дамуының ақ таңы атқан кезден басталды деуге болады. Алғашқы қауымдастык қоғамының өзінде-ақ адамдар өздерімен бірге қатар өмір сүріп келе жатқан кейбір аңдардың қарсылығына тап келгені белгілі. Оларды адамдар жеке-жеке емес, бірлесіп, қауымдасып күрескенде ғана жеңе алатындығына, сөйтіп өздеріне азық етуіне болатындығына көздері жетті. Осылай қай аңды қай кезде, қандай жерде, қандай қару колданғанда колдарына түсіре алатындығын сезіне бастады. Олардың бұл әрекеттерін біз бүгінде тас бетіне түсірген суреттерінен және археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу барысында тастан, ағаштан т. б. жасаған қаруларын табу арқылы көзімізді жеткізіп отырмыз. Сондай-ақ мұндай деректер ежелгі египет, үнді, тибет, тағы басқа да мәдениет ескерткіштерінде сақталғаны мәлім. Экологияның элементтері сонымен қатар көнедсн келе жатқан халықтардың эпикалық шығармаларында да кездеседі. Мәселен, үнділердің "Махабхарата" жырында (б. д. д. VI - II ғғ.) табиғаттың дүлей күштері - су тасқыны мен жер сілкінісі туралы деректер келтіріледі, 50-ден астам жан-жануарлардың аттары аталып, олардың өмір сүру белгілері сипатталады, тіпті қайсыбірінің санының артуы және кемуі туралы мәліметтср де беріледі. Вавилонның қолжазбалық кітаптарында жерді өңдеудің әртүрлі әдістері мен
        
        Экологияның қысқаша тарихы
"Экология" гректің oikos - үй (тұрақ, тұрғылықты жер, ... ... - ... дсген сөздерінің қосындысынан құралған. Бұл сөздердің дәлме-
дәл мағынасы экология - "өз ... ... ... ... ... яғни ... мен қоршаған орта арасындағы жиынтықты" немесе
олардың бір-бірімен байланысының сипаттамасына ерекше баса назар аударатын
ғылым ... ... ... ... ... зерттеушілер экология -
ол тірі организмдер мен қоршаған ортаның қатыстылығын ... ... ... ... өмір сүру шарттарының жағдайын, бір-бірімсн
өзара қарым-қатынастық байланысын зерттейтін ғылым деп санайды.
Қоршаған ... ... ... ... ... ... дамуының ақ
таңы атқан кезден басталды деуге болады. Алғашқы қауымдастык қоғамының
өзінде-ақ адамдар өздерімен ... ... өмір ... келе ... ... ... тап келгені белгілі. Оларды адамдар жеке-жеке емес,
бірлесіп, қауымдасып күрескенде ғана жеңе алатындығына, ... ... ... ... ... ... Осылай қай аңды қай кезде, қандай
жерде, қандай қару ... ... ... ... сезіне бастады.
Олардың бұл әрекеттерін біз бүгінде тас бетіне түсірген ... ... ... жұмыстарын жүргізу барысында тастан, ағаштан т. б.
жасаған қаруларын табу арқылы көзімізді жеткізіп отырмыз. ... ... ... ... ... ... тағы басқа да ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан халықтардың ... ... да ... ... "Махабхарата" жырында (б. д. д. VI - II ғғ.) табиғаттың
дүлей күштері - су ... мен жер ... ... ... келтіріледі,
50-ден астам жан-жануарлардың аттары аталып, олардың өмір сүру ... ... ... ... ... және кемуі туралы мәліметтср
де беріледі. Вавилонның қолжазбалық кітаптарында жерді өңдеудің әртүрлі
әдістері мен ... ... ... ... ... қай ... жолдары көрсетіледі. Ал Кытайдың біздің дәуірімізге дейінгі IV - II
ғғ. хроникаларында бірқатар ... ... ... сөз ... ... ... де ... осындай мәліметтер антик дүние ғалымдары Гераклиттің (б.д.д. 530-
470 жж.), Гиппократтың (б. д. д. 460-370 жж.), ... д. д. 384-322 жж.) ... ... ... ... талданады. Мысалы, Аристотель өзінің "Жануарлардың тарихы" деп
аталатын еңбегінде өзі білетін 500-ден астам жануарлардың атын ... ... ... ... ... ... дамытудың алғашқы алғы
шарттары - нақты материалдар жинау мен оны жүйелендірудің тұңғыш тәжірибесі
осылай ... ... ... (б. д. д. 372-287 жж.) ... ... ... ... кең ауқымды кеңістік бойынша өзі байқаған
өсімдіктерге топырақтың және ауа ... ... ... ... бұл еңбеғіндс сонымен қатар, әртүрлі ағаштардың, бұталардың және
жартылай бұталардың да ... ... ... өсіп-өнетіндігі туралы
бірінші рет деректер келтіріледі.
Орта ғасырлар ... ... ... ... жұмыстар жүргізу
біршама тоқырап қалады. Өйткені, бұл кезде Құдайға ... ... ... назар аударылғандықтан, жаратушыға қарсы шығуға, ол туралы өздерінің
ой-пікірін білдіруге көпшіліктің ... жете ... ... ... орта
мен организмдердің құрылымдық байланысы бар екендігін ешкім ашып айта
алмайды. Барлық нәрсе тек ... ... ... ... ... ... көкірек көзі ашық, көңіл көкжиегі жүйрік адамдардың ... ... ... ... ... ... ... ой
ойлау, өзге идеяны насихаттау ... ... ... ... ... ... оқығаны үшін кейбір адамдарды тірідей отқа өртеудің
көрініс табуы осының айғағы болса керек.
Бұл кезең осылай мың ... ... ... ... Осы ... саусақпен санарлықтай ғана ғылымдық мәні бар еңбектср жазылды.
Олардың да ... ... ... (850-923 жж.), ... ... ... шөптердің қасиеттері туралы ... ... ... (XIII ғ.), Афанасий Никитиннің (XV ғ.) алыс ... ... ... ... туралы қол-жазбаларында көрсетілген
түсініктемелеріне, танымдық материалдарына сүйеніп жазылды.
Орта ... ... ... ... ғана ... жаңа ... соны
бетбұрыс жасауға Альберт Великийдің (Альберт фон Болынтедттің, 1193-1280
жж.) еңбектері қозғау салды. Ол ... ... ... ... өсуіне топырақтан басқа оларға "күн жылуының" да әсері ерекше
роль ... және ... ... ... ... ... ... көбеюіне айрықша игі ... ... ... ... өте ... байланыстары бар екендігін ашьш
көрсетіп берді.
Қайта ... ... ... ... ... және ... болып келген жерлердің елдендірілуі әсіресе биологиялық ... ... кең жол ... ... ... жинақтау мен жүйелеп,
сұрыптап көрсету сол кезеңдегі жаратылыстану ғылымдарының басты ... ... ... ... ... ... ... метафизикалық көзқарастар басым болумен қатар, экологиялық ... ... ... ... Бұл еңбектерде өсімдіктер мен ... ... ... ... ... баса көрсетілді. Өсімдіктердің,
жануарлардың жерсіну ... су ... орын алу ... туралы
ой-пікірлер кеңінен қозғалды. Олар бұл еңбектерін сол аймақтағы "жан-
жануарлардың ... деп ... ... ... ... Р. ... (1627-1691)
тұңғыш рет экологиялық жағдайларға байланысты тәжірибелерді жүзеге асырды.
Ол әр ... ... ... ... ... әр ... әсер
ететіндігін салыстырмалы көрсеткіштер арқылы дәлелдеп берді.
Жер шарындағы ауа райының ... ... ... ... ... ... ... өліміне әсер тигізетіндігін, бір сөзбен
қорыта айтқанда, қоршаған ортадағы жансыз жәде ... ... ... ... ... XVІІI ғасырда Ресей ғалымдары да өз еңбектеріне
өзек етті. ... ... ... ... М.В. ... "Жер ... трактатында: "... адамдардың көбісінің табиғатта көргеннің ... ... ... деп ойлаулары бекер..." деп атап көрсетті.
Ол табиғаттағы өзгерістер тек өсімдіктер мен ... ... ... ... деп ... Әр ... ... өлі сүйектерін
зсрттей отырып, олардың тіршілік еткен табиғи ... ... ... ғасырдың соңы мен XIX ... ... ... ... ... саны ... арта түсті. Олардың еңбектерінде
экологияның элементтері жиі-жиі кездесетін болды. Ғылымның дамуының ... ... ... ... зерттеулерге ұласты.
Өсімдіктер экологиясының ... ... ... ... ... ... Гумбольдтің (1769-1859) еншісіне тиді. Ол 1807 жылы ... ... ... ... ... ... негізінде "Өсімдіктердің
географиясы туралы ойлар" еңбегін жарыққа ... Онда ... өсуі мен ... жаюы ауа ... ... ... ... байланысты екендігін жан-жақты ашып көрсетіп
берді.
Бертін келе бұл ... орыс ... К.Ф. ... (1814-1858),
Н.А.Северцевтің (1827-1885), А.Н. Бекетовтың (1825-1902) еңбектерінде одан
әрі жетілдірілін, тереңдетіле ... ... ... одан әрі ... ... Ч. ... (1809-1882) эволюциялық ілімінің негізінде
жүзеге асырылды. Оған атақты орыс ғалымдары В.В. Докучаевтың ... ... ... В.Н. Сукачевтің (1880-1967), Н.Ф.
Реймерстің (1931-1993) қосқан ... мол. ... ... ... ... атап ... болады. Ол биосфера туралы ілімнің негізін
қалап, казіргі замандағы ғылымның болашағын күні ... көре ... ... ... деп танып, оның орнықтылығы мен дамуы
экологиялық заңдылықтарға ... ... мсн ... ... екенін тұңғыш рет ашып көрсетті. В.И. Вернадский сонымен ... ... ... ... да ... "Экология" деген терминді ғылымға алғаш рет ... ... Э. ... ... ... ... Ол экологияға төмендегідей
анықтама берді: "Экология деп, біз табиғат экономикасына катысты ... - ... оны ... ... және ... ... оның өзімен тікелей немесе жанама қатысатын жануар-лармен
және өсімдіктермен өзара ынтымақтастық немесе ... ... ... ... ... ... ... биологиялық ғылымның құрамына еніп,
организмдер мен ... ... ... ... байланысын ғана зерттеумен
шектелген болса, қазіргі заманда экологияның ... одан әрі ... ... атап ... география, геология, агрономия, химия,
архитектура, математика, физика, генетика, медицина, қысқасы ... ... ... ... ... қазіргі заманғы экология - әмбебап, зор қарқынмен дамып келе
жатқан, біздің планетамыздың ... ... үшін іс ... аса зор
маңызы бар іргелі, кешенді ғылым болып ... ... ... ... ... өзінің өмір сүруі осы ғылымның тікелей үдемелі ... ... да ... ... ... - биология ғылымдарының негізінде XIX ғасырдың ортасында
айқындала ... оның өз ... ... XIX ... ... ХХ-
ғасырдың басы болып саналады.
Алғашқы экологиялық зертгеулердің элементтерін біз ерте ... ... ... ... ... ... сияқты философтар мен
табиғат зерттеушілерінің еңбектерінен көреміз.
Биосфера құбылыстарын ... ... мен ... ... ... ... биохимиялық
бейімделушіліктерді оның айналаны қоршаған биосфералық ортасына тәуелді
екендігі экологиялық-биологиялық тұрғыдан зерттеледі.
Экология ғылымдарының пайда ... ... және осы ... ... ... ... болады.
1-кезең. (1707-1924). Бұл кезең ХУІ ғасырдың басы мен ... ... ... ... (1707-1778), Ж.Л.Бюффен (1907-1788), Ж.Ламарк
(1744-1825), А.Декандоль (1806-1893), П.С.Паллас (1741-1811), И.И.Лепехин
(1740-1802), А.Гумбольд (1769-1859), ... ... ... ... ... ... ... К.Мебиус (1825-
1908), Э.Геккель (1834-1919), В.Враминг (1841-1924), В.В.Докучаев ... т.б ... ... ... ... ... ... еңбектерінде экологиялық сипаттағы ... ... ... ғылымдарының дамуына үлестерін қосқаны туралы
қолымызда ғылыми материалдар бар. Осы уақытта өзінің ... ... ... ... ... ... - сондай-ақ, А.Декандольдың
ботаникалық географиясы", К.Ф.Рульенің ... ... ... ... атты аса ... ... ғылыми
еңбектер басылып шықты. Сонымен бірге Ч.Дарвиннің ("түрлердің шыгу тегі",
"Б.В.Докучаевтың зоналары" туралы ілім және тағы ... ұлы ... ... жарық көрді. Сөйтіп экология ғылымының дамуына
үлкен үлес ... ... ... ... ... ... зерттеушісі -
Дарвинист Эрнест Геккель 1866 жылы "Экология" ... ... рет ... ... "Организмнің жалпы морфологиясы" атты еңбегінде ... ... ... Ол 1863 жылы ... ... 1934 жылы ... ... ірі
ғылыми тұлға еді. Ол кезде оған тең келетін ғалым-биологтар болмағанды. Ұлы
Дат ғалымы аса ... ... - ... ... экология туралы көптеген
еңбектер жазды.
ІІ-кезең (1924-1980 ж.ж.). Экология ғылымдарының жеке ... ... және даму ... Бұл ... ... Е.Варминг, К.Мебиус т.б.
ғалым-биологтар Н.А.Северцов, М.А.Мензбир, Б.М.Житков, Д.Н. Кашкаров,
Н.П.Наумов, ... ... ... экологиялық зерттеулер
жүргізді. Н.Ф. Леваковский, С.И. ... А.Я. ... ... жануарлар мен өсімдіктер физиологиясын зерттеп, экология
ғылымыиың ... ... үлес ... ... ... ... ... Биолог - ғалымдар оны орман-тоғайын зерттеушілерінің атасы ... ... ... және ... ... ... ағылшын ғалым-биологы А.Тэнслидің ''Экожүйелері туралы ілімі",
орыс геоботанигі ... ... ... "Биосфера
туралы ілімі" және тағы басқа ғалымдардың ғылыми еңбектері ... ... ... ұясы ... ... ... экология ғылымы дара ғылым ... ... ... ... ... пен міндеттерін жетілдіре ... ... ... арта ... Жоғары дәрежеге көтерілді. Әсіресе суларда
тіршілік ететін ағзалардың ... ... ... ... ... ... өте үлкен үлес қосқандар ЛА.Зекеевич, Г.Г.Винберг,
Г.В.Никольский, Б.Г.Иоганзен болатын. Топырақта тіршілік ететін ... ... ... да бар. ... Меркурий Сергеевич Гиляров
(топырақтағы ағзалар экологиясы), ... ... ... ... ... және тағы ... эколог
ғалымдар: В.В.Догель, Е.Н.Павловский, В.Н.Беклемишев ... ... құс және ... ... ... ғалымдар (А.Т.Банников, Н.И.Калабуков, А.Н.Формозоз, Г.А.Новиков,
С.С.Шварц) болды.
Өсімдіктер экологиясын ... ... ... ... басқа зерттеуші ғалымдар екенін айтпай кетуге болмайды. Осы ... аты ... ... экология ғылымының әр түрлі
бөлімдеріне теориялық зерттеулер жүргізіп, ... ... ... құнды - фундаментальды ғылыми еңбектер ... олар ... ... бұл ... ... экология ғылымдары саласынан тұрақты
түрде білім және ... ... ... ... ... Щенников, өзінің "Өсімдіктер экологиясы" ... ... ... ... ... (1959), Н.П.Наумовтың
"Жануарлар экологиясы" (1963), тағы басқа экология проблемаларына арналған
оқулықтар мен оқу құралдары ... ... Олар ... ... ... ... алатын қайнар бұлағына айналып отыр. Бұл ... ... ... өз маңызын жойған жоқ. Қайта, қазақ және ... ... ... ... ... білім және тәрбие алуына
мүмкіншілік туып отыр.
Осыған байланысты Белоруссия Республикасының ... ... ... орын алып ... ... бұл ... экология
ғылымдары саласынан эколог-биолог ғалымдар өте көп. Атап ... ... ... ... ... М.С.Долбин, В.В.Адамов, Б.И.Якушев, ГАНовиков, Г.Г.Винберг,
Л.М.Сушени, Л.В.Камлюк және тағы басқалар олар ... ... ... роль ... ... әр ... бөлімдері бойынша көп жылғы ғылыми
зерттеу жұмыстарының негізінде неше түрлі аса ... ... оқу ... ... ... ... ... шығарыла
бастады. Әсіресе шет мемлекеттерде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп
жүрген аса ірі экологтардың А. ... ... ... ... ... ... (1934), В.Шелфорд пен Ф.Клементтің
“Биология” (1939), Ю.Одумның “Экология” және ... ...... (1981), жарыққа шықты. Осы негізде, олардан студенттер
экологиялық білім алуда.
Ал ... ... ... мен ... “Экология” (1988),
В.А.Радкеевичтің “Экология” (1977), Н.Ф.Реймерстің “Экология” (1994) және
тағы басқа эколгтардың аса ... ... ... мен оқулықтары жарық
көрді.
ІІІ-кезең (1980-2000 ж.ж.) Экология ғылымдарының өрлеу кезеңі. ... ...... әлемдік ғылымдар мен әлеуметтік, саяси экономикалық,
нарықтық, жағдайлар мен мәселелер зерттейтін деңгейге жетті. ... ... ... ... және адам экологиясы бағыттары
дами түсуде. ... жаңа ... мен ... ерекше түрде
ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде. ... аса ірі ... ... ... жазып оны 1990 жылы жарыққа шығарды.
Соньшен бірге М.Захарченконың "Экологияның ... ... ... ... (1999), ... "Экологияның экономикалық
негіздері" (1994), С.Боголюбовичтың "Экология және ... ... ... ... ... (1995), ... (1993), Г.Сидоренконың "Экологияның қазіргі заманғы
проблемалары" (1993), М.Бионың "Экология" (1996), ... ... (1996), ... мен ... ... ... ... (1996), В.Хесленің "философия және экология" ... ... ... (2000), Ж.Жатқанбаевтың "экология
терминдерінің түсіндірме сөздігі" (2000) және тағы баска эколог, ... ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы экологияның қысқаша тарихы23 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы7 бет
VІІ қысқы Азия ойындары5 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
«Казтрансгаз-Алматы» АҚ-ның қысқа мерзімді міндеттемелер есебін ұйымдастыру44 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Кондитер цехы жабдықтары» қыскаша оқу құралы40 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
«Приречное» ЖШС-тің кәсіпорнының қысқаша сипаттамасы31 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь