Драмадағы тарихилық. Қазіргі қазақ комедиясы

«Кемеңгерлер мен көлеңкелер» пьесасында характерлар тартысы- жұмбақ әрекеттер арқылы ашылады. Мұхтар, Сәбит, Ғабит - өмiрде болған тұлғалы бейнелер болғандықтан, кез-келген драмашы бара бермейтiн тақырыпты Сәкен Жүнiсов көркемдiк шеберлiгiмен көтерiп, жоғары алып шыққанына көз жеткiздiк. Пьесада тартыс пен характер - алдарына қойған, бiр кездерi пендешiлiкке барысқан, абырой атақтары үшiн күресi арқылы ашылады.
Сонымен қатар С.Жүнiсов кейiпкерiн шығарма барысында бiр-екi жерде ғана сирек көрсетiп те характерларын бере алады. ”Қызым, саған айтамындағы” қарапайым әкелi-балалы Жәкуда мен Шарипа монологтары - өз байламдарын айта алатын адал жандар екенiнен хабар бередi. Сол iшкi ой-толғақтары-олардың мiнездерiн ашады.
«Жаралы гүлдер» пьесасы 1941–1945 жылдар аралығындағы соғыс кезiндегi тұрмыстың ауыртпашылығын тартқан жасөспiрiмдердiң қилы тұрмысынан сол уақыттың жалпы тынысын, тiршiлiгiн беретiн драмалық туынды болып шыққан.
«Абылай хан» киносценарийi - қазақтың айбынды ханы туралы алғашқы туынды бола тұра кейбiр кемшiлiк тұстарына қарамастан, ұлттық кинодраматургия жанрынан алатын орны бар туынды. С. Жүнiсов сценарийдi режиссер қызметiне ыңғайлап, оқиғасын Абылай хан төңiрегiне жинақтап, композициясы, көркемдiк шарттары кино жанры табиғатына толық жауап бере алатын шығарма тудырған. Жанр-француз тілінен аударғанда- түр ал латын тілінен аударғанда-тек деген мағынаны білдіреді. Жанр- өнердің барлық түрлерінде тарихи қалыптасқан іштей жіктелім жүйесі.Жанрлық жіктелім әрбір өнер түрінің ерекшеліктеріне байланысты өзіндік жанрлық жүйе құрайды.Мысалы: музыкадағы «ән», «күй», «романс», «симфония», т.б бейнелеу өнеріне тән «натюрморт», «пейзаж», «портрет», т.б әдебиетте «айтыс», «роман», «жыр» жанрларын атауға болады. Солай бола тұрғанмен барлық өнер түрі үшін ортақ Жанрлық жіктелім үрдісі бар, сол үрдіс әр өнер түрінде өзінеше көрініс табады. Бұл үрдіс, яғни жанрға анықтама беру заңдылығы көпқырлы және бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, оған көзқараста біртекті емес. Драматургия, трагедия, комедия, драма сияқты тарихи қалыптасқан ірі үш түрі бар. Драматургиялық жанрлар іштей түрлерге бөлінеді. Мысалы: лирикалық комедия, сатиралық комедия, водевиль, фарс, трагедия, мелодрама, трагикомедия, мюзикль, моралите т.б түрлері бар.
Думан Рамазанның «Кенесары- Күнімжан», «Абылай ханның арманы» , «Керей-Жәнібек» тарихи драмалары республикамыздың барлық театрларында сахналанып, көрерменнің көзайымына айналып үлгерген еді. Сонымен бірге Түркия астанасы Анкара мен Стамбұлда «Кенесары-Күнімжан» драмасы қойылған болатын.
1. Жарков А.Д. и др. Культурно-досуговая деятельность: теория, практика и методика научных исследовании: Учебное пособие:МГИК,1994.-112с
2. Жарков А.Д. Организация культурно-просветительной работы.- М.:Просвещение,1989.- 239с
3. Қабдолов З. Сөз өнері: Оқулық. – Алматы:Санат, 2002. – 360 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
          СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
                            ... ...                                ... ...           ... Драмадағы тарихилық. Қазіргі қазақ комедиясы.














                                   ... ... Ә.Ж. Қ-213
                                    ... : ... ...                           ... ... 2015 жыл.


     «Кемеңгерлер мен көлеңкелер» пьесасында  характерлар  тартысы-  жұмбақ
әрекеттер ... ... ...  ...  ...  -  өмiрде  болған  тұлғалы
бейнелер болғандықтан, кез-келген драмашы  бара  бермейтiн  тақырыпты  Сәкен
Жүнiсов  ...  ...  ...   ...   алып   ...   ... ... тартыс  пен  характер  -  алдарына  қойған,  бiр  кездерi
пендешiлiкке барысқан, абырой атақтары үшiн ... ... ...    ... ... ... ... шығарма барысында бiр-екi жерде ғана
сирек көрсетiп те  характерларын  бере  алады.  ”Қызым,  ...  ... ... Жәкуда мен Шарипа монологтары - өз  байламдарын  айта
алатын адал жандар екенiнен хабар  ...  Сол  iшкi  ... ...    «Жаралы гүлдер» пьесасы 1941–1945 жылдар аралығындағы  соғыс  кезiндегi
тұрмыстың  ауыртпашылығын  тартқан  жасөспiрiмдердiң  қилы  ...   ... ... ... ... беретiн драмалық туынды болып шыққан.
    «Абылай хан» киносценарийi  -  ...  ...  ханы  ...  ...   бола   тұра   кейбiр   кемшiлiк   ...   ...    ... ... ...  орны  бар  ...  С.  ...  сценарийдi
режиссер  қызметiне  ыңғайлап,  оқиғасын  Абылай  хан  ...  ... ... ... кино  ...  ...  ...  жауап  бере
алатын шығарма тудырған.  Жанр-француз тілінен  аударғанда-  түр  ал   латын
тілінен  аударғанда-тек  деген  ...  ...   ... тарихи қалыптасқан іштей жіктелім жүйесі.Жанрлық  жіктелім  ...   ...   ...    ...    ...    жанрлық    жүйе
құрайды.Мысалы: музыкадағы «ән», «күй», «романс», «симфония»,  т.б  бейнелеу
өнеріне  тән  ...  ...  ...  т.б  ...   ... ... жанрларын атауға болады. Солай  бола  тұрғанмен  ...  ... үшін ... ... ... үрдісі  бар,  сол  үрдіс  әр  өнер  түрінде
өзінеше көрініс табады. Бұл үрдіс,  яғни   ...  ...  беру  ... және бір-бірімен тығыз  байланысты  болғандықтан,  оған  ...  ...  ...  трагедия,  комедия,   драма   сияқты   ...  ірі  үш   түрі   ...   ...   ... ... ...  комедия,  сатиралық  комедия,  водевиль,  ... ... ... ... ... т.б ... бар.
    Думан Рамазанның «Кенесары- Күнімжан», «Абылай ханның арманы» , «Керей-
Жәнібек» тарихи драмалары республикамыздың ...  ...  ... ... ... ... еді. Сонымен бірге  Түркия  астанасы
Анкара  мен Стамбұлда «Кенесары-Күнімжан» драмасы ... ...    ... ... 550 ...  тойлау  да   Думан  Рамазанның  ... ... ... ... ... еді.  
    ...  -  қоғамдағы  келеңсiз,  адам  өмiрiндегi  кереғар,   ... ... ... үшiн және келешек ұрпақты осы  қылықтардан  сабақ
ала отырып сақтау үшiн күлкiлi, әрi адамзатқа салмақ салар ... -  ...  ...  дамитыны  белгiлi.  Комедиялық  шығарманың  әр
элементi  күлкi  тудыратындай  болуы  шарт.  Нағыз  ...  ... ... ...    ... ... «Тартыс сөз қу тілді болса, қулықты деп аталады;
қисыны  қызық  болса,  ...  ...  деп   ...   [76,   ... ... ... Комедияны барлығы  да  ұнатады.
Оның шын серігі-күлкі!” [77, 224],- деп,  Н.Н.Киселев:  “Комедия  –  это  ... ... ... ... ... это ...  ... котором комическое выступает доминирующим эстетическим качеством, когда  и
содержание ... и ... его  ...  и  ...  ...  ... [78, 9]. Комедияның жалпы табиғатына  байланысты  әлем,  батыс  және
орыс ... ... ... бар [79].
    Ал, ... ... драматургиясында комедия алғашқы кезеңде  М.Әуезовтың,
Б.Майлиннiң Ж.Шаниннiң күлкi жанрына арналған шығармаларында көрiнiс  болды.
Cовет заманында қазақ комедиясы шектеулi қалыпта дами ...    ... ... ... ... ... “Сөз зергерi” [1970],
“Қазақ  драматургиясының   очеркi”   [1964],   Р.Рүстембекованың   ...   ...   [1969],   ...   ...   ...   [1970],
Р.Нұрғалидің  «Айдын»  [1985],  «Драма  өнері»  [2001],  Ж.Әбілевтің  ... [2000] атты ... ...  ...  ...  докторлық
диссертациясында”  [80]  қазақ   комедиясының   алғашқы   ...   ... ... атап  ...  Р.Нұрғалиев  докторлық  диссертациясында
[81] комедия жанрына  арнайы  тоқталып,  ...  ...  ...  ...  ...  деп  ...  ...  ыңғайына  лайықтап,  қорытындыға
келсе, Ж.Әбiлов кандидаттық диссертациясында комедиядағы ұлттық ...  ... ... ал ...  ...  [82]  ...  ... комедияның халықтық, фольклорлық жағына баса назар аударған.
    Комедия  жанрының  шарттарына   жауап   бере   ...   ...   ... ... ... ... ел ...  тараған  әзiлге,
қулық, күлкiге  бөленген  әңгiмелердiң  желiсiн  алып,  өңдеп,  жандандырып,
тамаша ... ...  ...  ...  ...  ауыл  арасында  жүрiп,
кейiпкерлерi де елмен қоян-қолтық араласа отырып, өз ...  ... ... ...  қыр  ...  көре  ...  әрi  ...  таңның
атысы, күннiң батысы сауықшыл қазақ ауылдары  жаппай  тамашалап,  әрі  демеп
отырған.
    ... ... ... ... ...  ...  ...  айтылып,
қарастырылады. Орыс әдебиеттанушы ғалымдарының өзiнде комедия  жанрының  сан
түрлерi бар. Мысалы; С.Наровчатов  шартты  түрде:“сатирические,  лирические,
иронические, ... ... [83, 248],- деп ... ... ... ... комедиялық  характерлер,  типтер,
персонаждар,  комедиялық   тартыстар,   ...   ...   ... ... ... сай келгенде,  туынды  нағыз  комедия  болмақ:  ... ... ... ... пен қиял, мақсат пен  iс,  сөз  бен  әрекет
арасындағы алшақтықтан туатын неше түрлi ... ... Ал,  ... ... күшi – ... мiнез иесiнiң  iс-әрекетi,  оның  қолдан
келмес шаруаға ұмтылуы, яки  күнi  өткен,  ендi  қажетсiз,  ...  ... ... өз ... жоқ, ... ... қылықтармен көрiнуi”  [84,
185],-дейдi  ғалым.  Табиғатымызға,  шығарма   ...   ...   ... екi ... атайды: 1) сатиралық комедия және 2) лирикалық комедия. 
    Жанрдың тууын, қалыптасуын,  нығаюы  туралы  ...  ...  ...  өзiне  берiлген  жалғыз  құрал  -  ...   ...  бере   ...   ...   Ол   ...   жазушының   юморға
шеберлiгiнен туып жатады” [85, 117], -дейдi. 
    Б. Майлин–күлкiнiң шеберi. Б.Майлин ...  бiр  ...  және  ... ... ...  ...  ...  –  Б.Майлин  шығармашылығының  басым
бөлiгi. Себебi, автор  ...  ...  ...  төмен,  қараңғылығы  басым
қазақ ауылдарындағы, елдiң жаппай сауаттану кезiндегi күлкiлi  элементтердiң
негiзiнде ... ... ... ... желi ете ... ...  қулығы
басым молдасымақтардың айласы немесе “сауаттылықты  жою”  кезiндегi  ... ... ... ...  ...  аңқау  еркектерiнiң  қылықтары,
бозбала мен бойжеткендер арасындағы ... ...  т.б.  ... сахналық туынды шығара бiлген.  Бiр  ескерерлiк  ...  ...  ...  ...  үлгi  ...  дәл  ...  ...  сахналық
өнердiң  болмағанына  қарамай,  туа  бiткен  талантына   сүйенiп,классикалық
дүниелердi мұраға қалдырды.
    ... ... ... өз ... кiтап болып басылған К.Тоғысовтың
“Надандық құрбаны” (1915) атты ... ... ... ... ...    ... -  күлкiге  не  сынға  құрылатыны  белгiлi.  ...  ... тiптi ... ... ... кiр iздейтiн  “сыншылар”  комедиядан
саяси астар тауып, авторына айып тағуға даяр болатын.
    ... ... ... ... ... ... қайта  шыға  бастады.
Бiрақ  жазушылар  қоғамның  негiзгi  сырқаттарын  ...  ...  ... ... ... iздедi. Алпысыншы жылдарда сахнада  көрiне  бастаған
комедия бұдан ... ... де ... ...  ...  бұл  саласының
өрiстеуiне   Қ.Мұқаметжанов,   ...   ...   ...   ... ... үлес ... [86, 212] , –деген.
    С.  Жүнiсов  комедия  жанрына  арнап  үш  ...  ...  ... қыз болдық” атты музыкалық комедиясының басталу жүйесi,  үлгiсi
Б.Майлиннiң “Ыбыраймыз, Ыбыраймын”  (1928ж)  атты  ...  ...  ... ... ... тiптi ... қарасақ  басқы  жолдарына  шейiн
сол үлгiге салған. Бұдан пьеса авторы С.Жүнiсовтiң қазақтың  бiр  туар  ... ... ... ... жан ... ... Б.Майлиннiң  талантынан
сабақ алғаны, шығармашылық өнерiн жалғастырғанын көремiз.
    Б.Майлин “Ыбыраймыз, Ыбыраймын” атты өлеңiн “кеше”,  “бүгiн”-  деп  ...  екi  ...  ...  ...  С.Жүнiсов  “Қысылғаннан   қыз   болдық”
комедиясының  авансценасындағы  шағын  прологын  осы  шақ  ...   ... ... атты  ...  ағымына  келтiрген.  Шығармалардан  мысалдар
келтiремiз
    ...   ...   ...    ...    өлеңмен
айтылатын,  кейде  би  ...  ...  ...  ...  ...  Франция
шаруалар  арасындағы  ажуа  өлеңдерден  ...  ...  келе  ...   ... екеу ара сөз ... водевиль деп аталып кетті.  Театр  жанры
ретінде водевиль 18 ғ/а қалыптасып, кейін ... ... ...    ...  адам  ...  ...  қылықтарды  өткір
тілмен, мысқыл-әзілмен сынау. Ресейде 19 ғ басында кең  тарады.  Оның  дамуы
А.И.Писарев, А.С. ... А.П.  ...  ...  ...  ...  Б.Майлин,  С.Байқожаев  т.б   водевильдері   ...   ...    ...  тілінен  аударғанда  өлең  және  драма  деген  түсінік
береді.
    Ол ... ...  бір  ...  драматургиялық  шығарма.Алғашқы
мелодрамалар 18 ғ аяғында буржуазиялық  ...  ...  ...  болды.  Ол
әлеуметтік әділетсіздікке, діни  фанатизмге  қарсы  жазылған  пьесалар  еді.
Мелодраманың көрнекті өкілдері- ... Л.Ш. ...  ...  де  ...  т.б.  болды.  19ғ  20  жылдары  мелодрамада   көңілсіз
оқиғалар басым келіп, соңы ...  ...  ...  Осы  ...  ...  ...  мелодрамасында  өмірлік  шынайы  сарындар   пайда   болды.
Мелодрама актерлік өнердің  қалыптасып,  ...  ...  ...  ...  ...   кино   ...   ...   атауы   ретінде   де
қолданылады.  Қазақстанда   Мелодрамалық   сарында   ...   ... ... ... ...    ... тілінен аударғанда -өнегелі деген мағынаны білдіреді.
    Моралите-15-16ғ  өріс  алған   ...   ...   ...   ... ... Ол сахнаға арналған өлең айту түрінде  өсиет  айту,  діни
және философиялық тақырыпта ... Бұл  ...  ...  іс-әрекет
сыналып, ізгілік пен қайырымдылық марапатталады.
    Моралитенің бас кейіпкерлері  адамды өз уысынан шығармау жолында  өзара
қақтығысқан қайырымдылық пен  ...  ...  ...  ... Алғаш рет Францияда  пайда  болып,  кейін  ...  ...  ...  ...  т.б   ...   ...   Аллегориялық   кейіпкерлер
М.Сервантес пьесаларында бой  көрсетті. Моралите жанры  16  ғ  аяғына  дейін
өмір сүрді.
    ... ... ... ...  т.б  сан  ...  әсерлі  ерекшеліктерін  біріктіріп  көрсететін   музыкалық-сахналық
спектакль.  Бұл  жанрдың  тек  ...  ғана  ...  ...  ...  де
болады. Мюзикл  жанр ретінде 1920-30ж АҚШ та пайда болды.
    1940-60ж АҚШта ерекше дамып, 60  жылдардан  ...  ...  ...  ... ... ... уақытта Мюзикл музыкалық театрлыры рок  музыка,  ән-
би жанрлары элементтерін игере отырып дамуда.
    ... ... ... ... ... ... бірі.
    Лирикалық қаһарман-лирикалық кейіпкер поэзиялық шығармалардан көрінетін
адамның бейнесі. Өлең жырларда ақын көбінесе  өз  атынан  ...  ... ... болдым мінекей»өлеңінде бастан аяқ болысты сөйлетеді.
    ... ... ... ... ... ... кенет  үзіп,
шығарма  желісін   өзі  жайлы  немесе  өз  ой  ...   ...   ...    Сатира-Сықақ
    Комедия- грек тілінен  аударғанда  көңілді  сауық,  әуезді  ән  ...  ...  өмір  ...  ...  ...   іс   ... жақтарын көрсету мақсатымен сахнаға  лайықталып  жазылған  драмалық
шығарманың бір ... ... ... ...  ...  ...  бөлінеді.Олар:
лирикалық комедия,  сатиралық  комедия,  водевиль,  фарс.Комедияның  ... ... ... ... ... ... Диониске құрмет  ізет  көрсетуге
арналған сауық кештерін ... ... ... ... атап  өту  дәстүрінен
басталған. Оның сол  дәуірдегі  көрнекті  өкілі  ...  ...  ... және адам ... мен ... сан  алуан  жағымсыз  жайтты
шенеп, әшкерелеп күлкі ететін күшті құрал.Комедияның  ...  ...  ... ... ...  ...  да,  ...  шиеленістері  де
адам әрекетінің әр қилығына негізделеді.  Комедия  жазудың  асқан  шеберлері
шекспир, мольер, бомарше болса қазақ ... ... ...  ... «шаншар молда», «Талтаңбайдың тәртібі»  атты  шығармаларын  жазды.
М.Әуезовтың    ...    ...     ...     «Той     ... ... бөрік астында» атты шығармалары қазақ  даласына
өте танымал шығармалар. 
    Комедия(гр. котосііа - ... ... ән) - өмір  ...      ...       ...       ...       ...   жазылған   драм.шығарма.   Жанры    түрліше:
водевиль,  ...  ...  ...  ...   ... ... т.б. Комедияның алғашқы  белгілері  Ежелгі Греқияда шарап
тәңірісі Диониске құрмет көрсетуге арналған  ойын-сауықтан  ...  ...  ...  көрнекті  өкілі  -  Аристофан  (б.з.б.  445  -  385).   ...  ...  ...   ...   ...   ... суреттел  еді  де,  күлкінің  ...  ...  ... ... озық  ...  биік  ...  мадақталады.  Характерлер
қақтығысы,  мінездер  шайқасы  бірінші  катарға  шығады.  Жағымды,  жағымсыз
кейіпкерлер тартысының ... жеке ... ... мен ...  қайы  үшін
ұнамсыз кейіпкерлер өзара кикілжіңге барады,  күлкіге  ұшырайды.  Комедияның
ерекшелігі тартыспен, сюжетпен,  қызықты  оқиғамен  ...  тіл  ...  ...  ...  өзгелерге  ұқсамайты  нәр  кейіпкердің   тілі   күлкі
шақырса, сахналық туындының  ажары  кете  ...  Бұл  ...  ... ... өсіру  (гротеск)  сияқты  көркемдік  құралдары  кеңінен
пайдаланылады. Комедияда ...  ...  ...  ...  ...  болып
аяқталады. Жағымсыз кейіпкерлер бармақ шайнап, қателігін ...  ... ... адал ниет, ақ тілек, әділ іс салтанат ... Әлем  ...     ...      ...      ...      ...     де     ...      Ж.Б.      Мольер,
П.Бомарше, Италияда-     ...     ...     ...     ...  Д.И.  ...  "Тоғышары"  А.С.  Гри-боедовтің
"Ақылдың  азабы",  Н.В.  Гогольдің  "Ревизоры"  шебер   жазылған   ... ... ...  комедиялық  шығарма  Б.Майлиннің
қаламынан  тулы  ("Шаншар  молда",  "Некеқияр",  ...  ...  ...   ...    ...    ...    ...  ("Той  боларда"),  ҚМұхамеджанов  ("Бөлтірік  бөрік   астында"),
Қ.Байсейітов пен Қ  Шаңғытбаев  ...  ...  ...  ...   ...   "Тойлан   қайтқан   қазақтар",    ...  ...  т.б.  ...  ...  ...  ...   ... белгілі жанрлық жүйесі бар арналы салаға айналды.




    Ұсынылатын  әдебиеттер:
    1.     ... А.Д.  и  др.  ...  ...  ... и ... научных исследовании: Учебное пособие:МГИК,1994.-112с
    2.      Жарков  А.Д.  Организация  ...   ... 239с
    ... ... З. Сөз өнері: Оқулық. – Алматы:Санат, 2002. – 360 бет.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Драмадағы тарихи тұлға. Қазіргі қазақ комедиясы7 бет
Драмадағы тарихи тұлға.Қазіргі қазақ комедиясы6 бет
Драмадағы тарихи тұлға.қазіргі қазақ комедиясы (конспект)8 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
Комедия. Драмадағы тарихи тұлға9 бет
Қазіргі қазақ комедиясы. Драммадағы тарихи тұлға5 бет
Иран-Ғайыптың «Хайуандық комедия» атты туындысының тақырыптық-идеялық ерекшеліктері4 бет
Классикалық кезеңдегі грек мәдениеті, Октавиан Август принципаты (талдау жасау)10 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
В. Скотт шығармаларының аудармасындағы тарихилық пен көркемдік42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь