Қазақ халқының ойындары


ЖОСПАР.

1.Кіріспе.

2.Қазақ халқының ойындары. Ғасырлар бойы қазақ халқымен бірге жасасып келген әдеп.ғұрып.
3.Қазақ ойындарының түрлері.
4.Ғалымдар қазақ ұлттық ойындар туралы.

5.Қорытынды.
Ѓылымныњ ќай саласы болмасын µз тарихын терењ зерттеп алмайынша алѓа баспайды. Демек, зерттеуді µз тарихынан бастау - ѓылым жетістіктерін игерумен ќатар, оныњ одан ары алѓа басуына ‰лкен м‰мкіншіліктер т‰ѓызады. Дєл осы жаѓдай ќазаќ ±лт ойыдарыныњ даму тарихына да ќатынасы болса керек. Халыќтыњ ±лттыќ жєне спорттыќ ойындарынныњ да µзіндік тарихи даму жолдары, ќалыптасу кезењдері тєрбиелік мањызы халыќтыњ саяси єлеуметтік-эканомикалыќ дамуыныњ негізінде болды. Біздерге жетіп, айналып ж‰рген ±лт ойындарыныњ ішіндегі єр т‰рлі ќ±малаќ ойндары, бестас, асыќ садаќ ату, ќарагие, таѓы басќалары шамамен алѓанда 5000 жылдар б±рын ойналѓандыѓы жайында аѓылшын ѓылымы Э. Маккей "...б±л ойындардыњ барлыѓы дерлік Азия елдерінде тайпалыќ одаќтардыњ арасында тараѓанѓа ±ќсайды "-дейді. Сондай -аќ м±ндай пікірлерді Венецияныњ саяхатшысы Марко Поло да ќостайды. Ол µзініњ Жетісу бойында болѓан сапарында кµрген "Ќызбµрі" ойыны да Ќазаќстан территориясындаѓы тайпалардыњ пайда болѓан кезінен яѓни таптыќ ќатынаспен бірге туѓандыѓы жайлы ескертеді.
Ќазаќ халќыныњ µмірінде болып жатќан сан ќилы оќиѓаларды бастан-аяќ баяндапберетін ѓасырлар бойы бірге жасасып келген єдет-ѓ±рып ойындары бар. Сондыќтан ойын ережесін баяндауды ењбек процесіне байланысты туѓан мереке ойындарынан жазамын. Буѓан жататын ойындардыњ негізгілері-"Наурыз"мерекесінде ойналатын ойындар. Б±л мереке жыл сайын наурыздыњ жиырма екінші ж±лдызында µткізіліп т±рѓан.
¦лт ойындары ертеден -аќ жалпы этнографиялыќ кєдет-ѓ±рыптарымен бірге дамып жетіліп, ендігі жерде µз алдіна бір бµлек зерттеуді керек ететін - ќазаќ совет этнографиясыныњ бір б±таѓы бола т±рса да, к‰ні б‰гінге дейін бір де бір тарихшы-этнограф ѓалымдардан мєн беріп зерттеген ешкім болмады. Тек М. Таникеевтіњ Ќазаќстанныњ Россияѓа ќосылѓан дєірінен бастап, Октябрь ревалюциясына дейінгі аралыќты ќамтыѓан педагогика ѓылымдарыныњ кандидаттыќ дессертациясы бар. Б±л ењбектіњ ќ±ндылыѓы сол, бірінші рет ќазаќтыњ ±лттыќ ойындары ±лттыќ мєдениеттіњ бір саласы болѓандыќтан µз бетінше тарихи зерттеуді керек ететіндігі жайлы пікір айтты.
Ертедегі Ќазаќстан жеріндегі рулардыњ ќалыптасу кезењдері, этнографиясы, ойын-сауыќтары, мєдениеті таѓы басќалары жайындаѓы деректер 13-18 ѓасырлардаѓы Орта Азия мен ќазаќ жерлерінде болѓан Европа саяхатшыларыныњ ењбектерінде жинаќталѓан. Єсіресе Ќазаќстанныњ елі мен жері жайында кµптеген ѓылыми ењбектер ќалдырѓан Европа саяхатшыларыныњ ењ алѓашќылары Плано Карпини, Вильгельм Рубрук жєне Марко Поло сияќтылары болды. Б±л саяхатшы-ѓалымдардыњ артында ќалдырѓан баѓа жетпейтін зерттеулер ќазіргі кезењде кµптеген елдердіњ µткен µмірлерін оќып -біл‰де жалпы тарих ѓылымдарыныњ бірден бір б±лаќ кµзі болып отыр.
Ќазаќ халќыныњ ±лт ойындары жайындаѓы деректемелерді ќаѓаз бетіне т‰сіргендердіњ бірі Венециясы саяхатшысы Марко Поло болды. Ол µзініњ Ќазаќстанѓа жасаѓан саяхатында Жетісу бойындаѓы ќазаќ ауылыныњ мерекелі тойларында болып, ойын-сауыќтарын кµріп, кµптеген ±лт ойындарына талдау жасап, шыѓу тарихтарына, ќалыптасу дєуірлеріне де болжам айтќан.
20 ѓасырда Ќазаќстан жерінде болѓан орыс саяхатшылары мен саяси жер аударылѓандардыњ ењбектерінде ќазаќ халќыныњ ойын-сауыќтарын, ањшылыѓын, жылќыларды єртурлі ат ойындарына баптауы, олардыњ аса бір ж‰йрік т±ќымдарын µсыруі жайлы материалдар жан-жаќты жинаќталып зерттелген.
¦лт ойындарыныњ ќалыптасуы тек балаларѓа ѓана керектігімен дамып ќойѓан жоќ, ересектердіњ к‰нделікті тіршіліктегі ќозѓалысы мен кµњіл кµтеріп, демалыс уаќытын µткізудегі ќолданылѓан енбектін бірі т‰рі ретінде дамыды. Мєселен, єрт‰рлі ќозѓалмалы ойындар мен асыќ ойндары тайпалыќ одаќтарда ересектер арасында дамыды да кейін келе жас µспірімдерде ќалды.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ЖОСПАР.
1.Кіріспе.
2.Ќазаќ халќыныњ ойындары. Ѓасырлар бойы ќазаќ халќымен бірге жасасып келген єдеп-ѓ±рып.
3.Ќазаќ ойындарыныњ т‰рлері.
4.Ѓалымдар ќазаќ ±лттыќ ойындар туралы.
5.Ќорытынды.

Ѓылымныњ ќай саласы болмасын µз тарихын терењ зерттеп алмайынша алѓа баспайды. Демек, зерттеуді µз тарихынан бастау - ѓылым жетістіктерін игерумен ќатар, оныњ одан ары алѓа басуына ‰лкен м‰мкіншіліктер т‰ѓызады. Дєл осы жаѓдай ќазаќ ±лт ойыдарыныњ даму тарихына да ќатынасы болса керек. Халыќтыњ ±лттыќ жєне спорттыќ ойындарынныњ да µзіндік тарихи даму жолдары, ќалыптасу кезењдері тєрбиелік мањызы халыќтыњ саяси єлеуметтік-эканомикалыќ дамуыныњ негізінде болды. Біздерге жетіп, айналып ж‰рген ±лт ойындарыныњ ішіндегі єр т‰рлі ќ±малаќ ойндары, бестас, асыќ садаќ ату, ќарагие, таѓы басќалары шамамен алѓанда 5000 жылдар б±рын ойналѓандыѓы жайында аѓылшын ѓылымы Э. Маккей "...б±л ойындардыњ барлыѓы дерлік Азия елдерінде тайпалыќ одаќтардыњ арасында тараѓанѓа ±ќсайды "-дейді. Сондай -аќ м±ндай пікірлерді Венецияныњ саяхатшысы Марко Поло да ќостайды. Ол µзініњ Жетісу бойында болѓан сапарында кµрген "Ќызбµрі" ойыны да Ќазаќстан территориясындаѓы тайпалардыњ пайда болѓан кезінен яѓни таптыќ ќатынаспен бірге туѓандыѓы жайлы ескертеді.
Ќазаќ халќыныњ µмірінде болып жатќан сан ќилы оќиѓаларды бастан-аяќ баяндапберетін ѓасырлар бойы бірге жасасып келген єдет-ѓ±рып ойындары бар. Сондыќтан ойын ережесін баяндауды ењбек процесіне байланысты туѓан мереке ойындарынан жазамын. Буѓан жататын ойындардыњ негізгілері-"Наурыз"мерекесінде ойналатын ойындар. Б±л мереке жыл сайын наурыздыњ жиырма екінші ж±лдызында µткізіліп т±рѓан.
¦лт ойындары ертеден -аќ жалпы этнографиялыќ кєдет-ѓ±рыптарымен бірге дамып жетіліп, ендігі жерде µз алдіна бір бµлек зерттеуді керек ететін - ќазаќ совет этнографиясыныњ бір б±таѓы бола т±рса да, к‰ні б‰гінге дейін бір де бір тарихшы-этнограф ѓалымдардан мєн беріп зерттеген ешкім болмады. Тек М. Таникеевтіњ Ќазаќстанныњ Россияѓа ќосылѓан дєірінен бастап, Октябрь ревалюциясына дейінгі аралыќты ќамтыѓан педагогика ѓылымдарыныњ кандидаттыќ дессертациясы бар. Б±л ењбектіњ ќ±ндылыѓы сол, бірінші рет ќазаќтыњ ±лттыќ ойындары ±лттыќ мєдениеттіњ бір саласы болѓандыќтан µз бетінше тарихи зерттеуді керек ететіндігі жайлы пікір айтты.
Ертедегі Ќазаќстан жеріндегі рулардыњ ќалыптасу кезењдері, этнографиясы, ойын-сауыќтары, мєдениеті таѓы басќалары жайындаѓы деректер 13-18 ѓасырлардаѓы Орта Азия мен ќазаќ жерлерінде болѓан Европа саяхатшыларыныњ ењбектерінде жинаќталѓан. Єсіресе Ќазаќстанныњ елі мен жері жайында кµптеген ѓылыми ењбектер ќалдырѓан Европа саяхатшыларыныњ ењ алѓашќылары Плано Карпини, Вильгельм Рубрук жєне Марко Поло сияќтылары болды. Б±л саяхатшы-ѓалымдардыњ артында ќалдырѓан баѓа жетпейтін зерттеулер ќазіргі кезењде кµптеген елдердіњ µткен µмірлерін оќып -біл‰де жалпы тарих ѓылымдарыныњ бірден бір б±лаќ кµзі болып отыр.
Ќазаќ халќыныњ ±лт ойындары жайындаѓы деректемелерді ќаѓаз бетіне т‰сіргендердіњ бірі Венециясы саяхатшысы Марко Поло болды. Ол µзініњ Ќазаќстанѓа жасаѓан саяхатында Жетісу бойындаѓы ќазаќ ауылыныњ мерекелі тойларында болып, ойын-сауыќтарын кµріп, кµптеген ±лт ойындарына талдау жасап, шыѓу тарихтарына, ќалыптасу дєуірлеріне де болжам айтќан.
20 ѓасырда Ќазаќстан жерінде болѓан орыс саяхатшылары мен саяси жер аударылѓандардыњ ењбектерінде ќазаќ халќыныњ ойын-сауыќтарын, ањшылыѓын, жылќыларды єртурлі ат ойындарына баптауы, олардыњ аса бір ж‰йрік т±ќымдарын µсыруі жайлы материалдар жан-жаќты жинаќталып зерттелген.
¦лт ойындарыныњ ќалыптасуы тек балаларѓа ѓана керектігімен дамып ќойѓан жоќ, ересектердіњ к‰нделікті тіршіліктегі ќозѓалысы мен кµњіл кµтеріп, демалыс уаќытын µткізудегі ќолданылѓан енбектін бірі т‰рі ретінде дамыды. Мєселен, єрт‰рлі ќозѓалмалы ойындар мен асыќ ойндары тайпалыќ одаќтарда ересектер арасында дамыды да кейін келе жас µспірімдерде ќалды.
¦лт ойындарыныњ келесі бір даму кезењі 15 ѓасыр, яѓни Ќазаќстан жерінде алѓашќы хандыќтардыњ ќалыптасу дєуірі. Б±л ќазаќ халќыныњ ±лт ойындарыныњ дамуініњ жања бір сатысы болды. Б±л кезењдегі ойындардыњ кµбіне ќоѓамдыќ ќ±рылыстыњ ерекшілігіне ќарай жеке адамныњ ролі арќау болып, таптыќ элементтер аралысты ‰стем тап µз м‰ддесін, µз идиалогиясын µткізгісі келсе, халыќ, ењбекші тап соѓан ќарсы µз дегенін айтуѓа тырысты. Олардіњ ќоѓам ќ±рылысына деген кµзќарастарын бейнелейтін элементтер єсіресе асыќ ойындарында кµбірек кµрсетілген .
Халыќ ауіз єдебиетініњ ќаѓидасына с‰йенетін болсаќ, онда ќазаќ балаларыныњ жас ерекшеліктеріне ќарай :"бір жасќа дейін нєресте, бір жастан жетіге дейін сєби, сегізден он тµртке дейін жас µспірім, он бестен жиырма беске дейін жігіт "-деп, тµрт топќа бµледі. Осы дєст‰рлі ќаѓиданыњ негізіне с‰йене отырып біздерде ±лт ойындарын тµрт топќа бµлдік.
Бірінші топќа бір жасќа дейінгі нєрестені тєрбиелеудегі "Бесік жыры", "саусаќ санау"жєне "Т±сау шешу "жырлары жатады.
Екінші топќа сєбидіњ д‰ниеге кµзќарасын ќалыптастыратын єр т‰рлі ойыншыќтар мен ќ±малаќ ойындары жатады.
‡шінші топќа жас µспірімдердіњ ќозѓалмалы ойындары жатады.
Тµртінші топќа жігіттердіњ ойындары мен ±лттыќ спорт т‰рлері топталады.

АЛТЫБАЌАН.
Алтыбаќан ойыны кµбінесе жас к‰ндерінде т‰нгі бетте ауыл сыртында µтеді. Алтыбаќанќ±р‰ ‰шін єрќайсысыныњ ±зындыѓы 3-4 метрдей 6 салма мен жуандау бір бел аѓаш жєне жуан арќан керек. Мосы ќ±сатып ‰ш-‰штен алты аѓаштыњ бір жаќ басынан байлайды. Сµйтіп еке‰ін екі жерге т±рѓызып, ортасынан кµлденењ бел аѓаштыњ екі жерінен арќан байлайды Ортадаѓы бел аѓаштыњ екі жерінен арќан байлайды. Содањ сон алтыбаќан тебушілер отыратын, болмаса аяѓымен т±ратын орындыќ ретінде кµлденен таќтай кигізеді. Екі арќанды алтыбаќан тебушілер ќ±лап кетпес ‰шін с‰йініп отыратындай, немесе т±ратындай етіп байлаѓан жµн. Ойнаушілардыњ санына шек ќойылмайды. Єдетте бір ќыз бен жігіт єткеншектеп болѓан соњ келесі ж±п шыѓады.
ОЙЫН ЕРЕЖЕСІ. Алтыбаќан тебеті екі ойыншы ќарама -ќарсы т±рып аяќтарымен єлгі сайланѓан арќанѓа шыѓып єткенше теуіп, єн бастайды. Б±л екі ойншыныњѓ бастауымен ќастарында алтыбаќан айналасында т±рѓан жігіттер мен ќыздарєнге ќосылып хор айтады. Шалќайта тепкен алтыбаќан мен шырќалта салѓан єн ырѓаѓы жиналѓан жас жігіттер мен ќыздарѓа бейне бір махаббат ќайыѓындаѓы ѓажап бір тербелісті елестетеді. Жиналѓан жастар алтыбаќанѓа кезек -кезек отырып ойынды одан єрі жалѓастыра береді. Єр кезек бойынша алтыбаќанѓа отырѓан жігіт пен ќыз µздері білген єндерін бастайды да басќалары оларѓа ќосылып, отырушыны єткеншектеп тербеп, шайќап отырады.

ТАЯЌЖ‡ГІРТУ.
Б±л ойын 10-15 жігіттіњ ќатісуымен ќасат ќарлы жерде µтеді. Ойынѓа ќатысушы єр жігіттіњ µзінітаяќтары болады. Таяќ ќайыњнан, ырѓайдан, самырсыннан дайындалѓан. ¦зындыѓы 2 -3 метрдей µте µнделіп жонылѓан таяќтын ±шына м±ќалмас ±шына м±ќалмас ‰шін ќањылтыр кигізіледі.
ОЙЫН ЕРЕЖЕСЫ. Ойнашылар µздеры т±рѓан жерден он шаќты адым жердегі белгіленген жарќабаќ ќарѓы ќолдарындаѓы таяќтарын кезек -кезек лаќтырады. Лаќтырылѓан таяќ жарќабаќ ќардан µтіп, ±шы ќар бетеніњ екінші жаѓынан кµрінуі. Єр ойыншыныњ таяќтарыныњ шыќќан жеріне белгі ќойылады да, содан ќай алыс т‰скен таяќтыњ иесы жењіпаз атанады. Ойынды осы ретпен бірнеше рет ќайталауѓа да болады.

ЖАЯУ ТАРТЫС.
Ойынды екі немесе одан да кµп жігіттердіњ ќатысуымен кµгалдарда, ‰лкен бµлмелердеµткізуге болады. Кигіз ‰йде де ойналады. Ойынѓа 8 -10 метірлік арќан жіп жєне арќан мойынѓа батпас ‰шін астына салатын белдемше керек.
ОЙЫН ЕРЕЖЕСЫ. Ойынѓа ќатысушы екі жігіт ортаѓа шыѓады. Екі басы біріктіріліп т‰йілген арќанды єлгі екеуі бірдей мойындарына іліп, екі ќолтыѓыныњ астына жібереді. Сµйтіп екеуі екі жаќќа ќарап тізесімен екі ќолына т‰ріп, бірін бірі к‰н б±рынбелгіленген жерге дейін тартып жеткізулері керек. Ќайсысы с‰йреп жеткізсе сол ойыншыныњ ±тќаны болып есептеледі. Енді келесі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ халқының ұлттық ойындары
Қазақ халқының ұлттық қозғалыс ойындары арқылы оқушылардың патриотизмін қалыптастыру
Қазақ халқының әдеп ғұрыптары
Қазақ халқының қалыптасуы туралы
Қазақ халқының этникалық мәдениеті
Қазақ халқының салт-дәстүрлері
Қазақ халқының әдет-ғұрпы
Қазақ халқының үш биі
Қазақ халқының қалыптасуы. «Қазақ » этнонимі. Қазақ жүздері
Қазақ халқының тұрмыс салты
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь