«Желтоқсан ызғары» ұрған бәйшешектер

Желтоқсан көтерілісі жайлы көптеген зерттеу мақала көсем сөз кітап жазылып, әртүрлі баға берілді. Оның ішінде Қайрат Рұсқылбеков, Ляззат Асанова басқаны айтпағанда Д.Қонаев сияқты тұлғаларға тұп-тұтас қара таңбалы қара жамылды. Т.Беркімбаев бір марқұм сияқты қаламгердің жеке пенделік пікірі де баспасөз бетінде көрініс тапты.
17-18 желтоқсанда Алматыдағы көтеріліске қатысушылар: Қ. Рұсқылбеков, Л.Асанова, Г.Тәжметова, Р.Ермекова, С.Мұхамеджанова және т.б. еді.
Қайрат Рұсқылбеков.
Желтоқсан оқиғасының басты қахарманы, қазақтың жас батыры Қ.Рұсқылбековтың ерлігін таныстырып жатудың өзі артықтау болады. Бірақ оны қылмысты деп тауып үкім шығарды. Қайратқа таққанға негізгі айып:
- 1986 жылдың 18 желтоқсанында 11 сағаттан бастап бейбітшілік пен Сәтбаев көшелерінің қиылысында бейбастық жасады;
- Советскийді өлтірді;
- Ведельді ауыр жаралады;
- «Қазақстан» қонақ үйі алдында милиция қызметкерлері А.Алмабековке қол жұмсады.
Небәрі 21 жастағы қаршадай жігіттің мойнына осындай қылмысты қалайша іліп қойған? Тіпті бұл жаланы мойындату үшін жолақ белсенділер оған не көрсетпеді десеңші?
Сот процесі 1987 жылдың 25 мамырынан 18-маусымына дейін өтті не керек сот Рұсқұлбековты Қаз ССР Қылмыстық істер кодексі 173 бабының бірінші тармағы бойынша ату жазасына кесті. Кейін ату жазасын 20 жылға ауыстырды,
Солақай саясаттың құйтұрқы әрекетінен жас ғұмыры үзілді 1988 жылдың 21 мамырында Қ.Рұсқұлбеков белгісіз жағдайда дүниеден өтті. Артында аңырап анасы қайғырып халқы қалды. Семей қаласының маңында Қайраттың сүйегі жерленген жерден 1991 жылдың Қыркүйегінде ескерткіш орнатылды. Тасқа қашалып салынған бейнесінің астында Қайрат
        
        «Желтоқсан ызғары» ұрған бәйшешектер
Желтоқсан көтерілісі жайлы көптеген зерттеу мақала көсем сөз ... ... баға ... Оның ... ... Рұсқылбеков, Ляззат
Асанова басқаны айтпағанда Д.Қонаев сияқты тұлғаларға ... ... қара ... ... бір ... ... ... жеке
пенделік пікірі де баспасөз бетінде көрініс тапты.
17-18 желтоқсанда Алматыдағы көтеріліске ... Қ. ... ... Р.Ермекова, С.Мұхамеджанова және т.б. еді.
Қайрат Рұсқылбеков.
Желтоқсан оқиғасының басты ... ... жас ... ... ... ... өзі артықтау болады. Бірақ оны
қылмысты деп тауып үкім шығарды. ... ... ... ... 1986 жылдың 18 желтоқсанында 11 сағаттан бастап ... ... ... ... бейбастық жасады;
- Советскийді өлтірді;
- Ведельді ауыр жаралады;
- «Қазақстан» қонақ үйі алдында милиция қызметкерлері А.Алмабековке ... 21 ... ... ... ... ... ... қалайша
іліп қойған? Тіпті бұл жаланы мойындату үшін ... ... оған ... ... ... 1987 жылдың 25 мамырынан 18-маусымына дейін өтті не керек
сот ... Қаз ССР ... ... ... 173 ... бірінші
тармағы бойынша ату жазасына кесті. Кейін ату жазасын 20 жылға ауыстырды,
Солақай ... ... ... жас ... ... 1988 жылдың
21 мамырында Қ.Рұсқұлбеков белгісіз жағдайда дүниеден өтті. Артында аңырап
анасы ... ... ... ... ... ... ... сүйегі
жерленген жерден 1991 жылдың Қыркүйегінде ескерткіш орнатылды. ... ... ... ... ... ... 13.03.1966ж.
21.05.1988ж. әкімшіл әміршілдік жүйеге қарсы күрестің құрбаны
желтоқсан 1986 деп ... ... ... ... ... деген затымен, Қайрат деген атымен
қазқалдақтай қанымен қорғай білді.
ЖЕЛТОҚСАН ЫЗҒАРЫ
„Қорлай да беріп қайтадан,
Титыққа орыс жетпесін.
Туған ... ... ... ... туған жерінде,
Бомбасын атом жармасын.
Құлпытасты қиратып,
Өлігіңді қазбасын.
Өз ұлтыңның басшысын,
Орнынан сүйреп алмасын!"
Қайрат Рысқұлбеков
Д.А.Қонаев қызметінен ... де, ... ... ... ... ... ... кетті. Бұлай болады деп ешкім де күтпеген еді. Тіпті бұл
жөнінде М.С.Горбачев Қазақстан Компартиясы Орталық ... ... ... ... ... ... күні ... Компартиясы Орталық Комитетінің Ү Пленумы
өткені есімізде. Таң қаларлығы сол — Пленум не бары 18 ... ... ... ... СОКП Орталық Комитетінің хатшысы Г.П.Разумовский
ашқан. Жұртқа ... ... ... ... ... ... ... боп істеген Г.В.Колбинді таныстырып, Орталық Комитет осы ... ... ... лайық көріп отырғанын айткан. Сонан соң дауысқа
салған... „Партия не айтса да ... деп ... бюро ... ... ... Г.В.Колбин Орталық Комитеттің бірінші хатшысы
боп шыға келген. Ол ... ... ... өзі ... әкелген он
сегізінші басшысы еді.
Дәл осылай болғанына бәріміз де куәміз. Қазақстанды басқара алатын
қазақ жоқтай ... ... ... ... алып ... ... ... қойғанына намыстанбаған қазақ кем де кем шығар. Бұл әркет
халықтың занды ашу-ызасын туғызды. ... ... ... туралы
жылтырақ сөздеріне еліткен жастар шындық, әділет іздеп ертеңіне-ақ ... ... ... ... „Әр ... басшысы өзінен болсын!",
„Бізге қазақ басшы керек!" деген мазмұндағы көптеген ұрандар болды.
1986 жылғы 17—18 желтоқсан күндері ... және ... ... ... ... шерулер аяусыз жазаланғаны бәрімізге мәлім. Бейбіт
шерушілерді өрт сөндіруші машиналардың суық сумен ... ... ... арматура кесіндісімен жасақталған жасақшылар мен ... ... ... ... жаныштағаны есімізде. Желтоқсан
оқиғасын бей-бастақтық әрекет етіп ... ... ... ... ... қара ... ... да әлі ұмыта алған жоқпыз. „Қазақ
ұлтшылдығы", „нашақорлар мен маскүнемдер" деген ... ... ... ... үн ... жастарды бесігінде тұншықтыруды көздегендері
анық. Алаңда қазақ жастарының қаны төгілсе, онан кейін ары, намысы ... ... ... ... соттау, қызметтен қуу, оқудан шығару
сияқты жазалаулар ... ... еске ... ... ... партияның ескі стилі болатын. Орталық осы ... ... ... ... Олардың ұғымында халықты
алаңға алып шыққан белгілі бір ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ... түсінбейтін жастар елеуреп алаңға
шығып кетті. Бұлардың ... ... мен ... ... деген
сияқты ақылға симайтын сөздермен бүкіл халыққа жала жауып, ұлттық намысын
аяқ асты етті.
Осы Желтоқсан ... ... ... ... ... ... соққылардың ең алғашқысы және ең тегеуріндісі еді. Осыдан кейін-ақ
СОКП-ның басынан бағы тая бастады...
Колбиннің жолы өте ауыр ... ... ... келді. Соған
қарамастан арамыздан шыкқан кейбір жағымпаздардың: „Сіздің ... ... ... ... Осы ... ... ... асыға күтіп жүр
едік", — дегенді беттері былш ... ... да ... ... қай ... ... да табылады. Ең өкініштісі сол — осындай
шолақ ойлы пақырлар талай асыл ... ... ... ... ғой.
Жағынғанның жөні осы екен деп сондай жарамсақтар талай ... ... ... отырған. 37-ші жылы да, 86-шы жылы да осы жай ... ... ... ... ... ... ... уын төкті. Еліміз
қашан еркіндік алар екен, қазаққа өз алдына ... ... күн туар ... ... басына өз ұлтымыздың ұлы қашан отырар екен ... ... ... ... ... соң ... екі-үш жыл де бүл жөніндегі хабар-ошар біржакты
болды да ... ... ... ... жел сөз, ел ... ... тарады. Міне, осы олкылықтардың толтырғысы келді ме, ... жаз ... ... ... біраз ресми хабарлар берілді.
Республика Жоғарғы ... ... ... ... ... ... арыз-өтініштерін ескеріп, Желтоқсан оқиғаларына
байланысты мәселелерді қосымша ... ... ... ... құру ... ... кабылдады. Аталмыш мөселе жөнінде Қазақ
ССР прокуроры- Ғ.Елемесов, комиссияның тең ... ... ... ... ... ... ... көрді.
Енді Мұқаш Омаровтың өзін тыңдап көрейік:
- Өзімді мазалаған мән-жайдің бір ... ... деп ... Шахановқа
келдім. Өйткені Желтоқсан көтерілісі сияқты көп ... ... ... үшін ... ... ... ... қатыстырмай,
оның анық-қанығын білу оңай емес. Яғни, ... ... тек ... ... ... ... шешілмейді. Құқық қорғау саласында
— милицияда, прокуратурада, сотта және қауіпсіздік органдарында жатқан
материалдарды ... ... ... ... Бұл үшім комиссия жанынан
осы ... ... ... ... ... тобы ... жақсы
нәтижеге жету қиын. Міне, осы ... ... ... ... ... ... ... Соңында: "Егер комиссия маған
қауіпсіздік органдарындағы материалдарды ... ... ... ... ... ... ... аямаймын", — дедім.
Көптеген жылдар қауіпсіздік органадарна жауапты қызмет атқарағандығы
оған күдіктене ... ма, әлде ... ... ... ме, ... ... жазып беруге әзірсіз бе?» деді. Одан тайынбайтындығыны
білідірген Мұқаш ағай ... күні өзін ... ... ... ... ... енді ... Шахановтың тағы бір сынағынан өтуге тура келді. Бұл
оның кәсіптік білгірлігін анықтау болатын. Ол ... ... ... тобы ... ... болатын. Осыған орай зейнеткер
полковникке Қайрат Рысқұлбековтың ... ісін ... оның ... анықтау, істін қаншалықты заңды жүргізілгендігін айғақтау жүктелді.
Мұқаш ағай тапсырманы орындауға құлшына кірісті.
Мұқан өзіне тән тиянақтылығымен Қайрат ... ... ... оқып ... ... ... осынау құжаттың қиғаш тұстарын,
айыпталушыға жасалған ... ... ізін ... байқады, көрді. Мұндай
зорлық-зомбылыққа қалай жол берілгеніне ... ... ... ... ... ... ... беті
ашылды.Мысалы, Рысқұлбековтын кінәсі қылмыстық кодекстің 88-бабына жатады
делінген, алайда оның дәлелдемелері мен негізі ... және ... ... ... ауыр ... дене зақымы жасалды деп айыпкерге
таққан қылмыстың объективтік жағы ... ... ... ... көріңізші, Савицкийді бір топ адам ұрған, ал мұның өзі ... ... ... ... және кімнің қолынан оның қайғылы күйге душар
болғандығын анықтау ... ... ... ... жағдайда пәленің бәрін
Рысқұлбековке үйіп-төгу шындықтан гөрі жалған куәгерлікке көп ұқсайды.
Қылмыстың субьективтік жағында да ... ... бар: ... ұрған кейбіреулер, оның ішінде Рысқұлбеков те, оны ... ... жоқ. ... қас ... ... ... Тамам жұрттың көзінше
еркінсіген Савицкий қазақтың қызын тепкілеп, шашынан ... ... ... шыдай алмаган топ қатты жан толқуы жағдайында оған ... ... пе? Егер ... ... елтіргісі келсе алаң басыида-ақ көзін жояр
еді, бірак. ол сол жерде аман-сау болатын, ... ... соң ... ... ғана ... ... Олай ... алаңдағы бүлікке
қатысушыларға, оның ішінде әрине Рысқұлбековке де, ... ату ... ... ... ... белгілеу өуел бастан-ақ нсгізсіз еді. Болғар
жағдайға байланысты айыпталушылардын мойнына әрі ... кісі ... ... жасады (косвениый умысел к убийству) ... ... ... ... осы істі әр ... ... тікелей қатысы бар қызмет
бабындағы құкық проблемасын біледі деген маман ... бәрі ... ... Ар ... сыйыспайтын қимыл-әрекет жасады. Ғажап ынтымақ
көрсетіп, ұйымшылдық байқатты.
Содан барып айыпталушыға жаны ашығанды ... ... ... ... ... ... ... жасау жөніндегі жарлығын ұйымдастырды
— Қайрат Рысқұлбековке белгіленген өлім жазасы 20 жыл түрмеге ауыстырылды.
Алайда, оған жасалған ... ... ... ... ... аралық
түрмесіиде жүмбак жагдайда емірден отті.
Неге екені белгісіз, қалыптасқан тәртіп бойынша Рысқұлбеков Иркутск
облысына ... ... ... емес ... ... ... ... Мұнда Қайраттың тұсындағы сотталған екі адамды басқа камераға
ауыстырады да, олардың орнына аса ... ... ... ... облысы Вишнев поселкесіндегі түрмеден бірнеше рет ... ... Оның ... ... ... ... ... бар болатын.
Қайғылы оқиға болар күні ыдыраушы арқылы түрменің жедел өкіліне
(оперуполномоченный) ... ... ... бойынша үш рет, ал Власенко-
болса екі рет барған. Осы ... ... ... ... ... ... ... өкілі бұлардың екеуі де одан шылым, ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл өтірік. Әйткені қаза тапқаннан
кейін Қайраттың жеке заттарын ... ... ... ... мұның
бәрінің жеткілікті мөлшерде болғандығын көруге ... Олай ... ... оның ... ... ... ... неге шылым,
сіріңке сұрауы тиіс? Ал шын мәнінде Рысқұлбеков ... ... ... шыдатпайды — Власенкодан қорға" деп өтінген болуы керек. Ал
Власенкоға осы ... ... ... ... ... ... ... өзін қалай ұстау керектігі жөнінде тиісті ... ... ... ... ішкі істер бас баскармасының ит үйрететін кинологы
жазбаша түсініктемесінде митингішілерді ... ... ... ... ... Ол штаб ... бұйрығы бойынша
әрқайсысының қарамағына арнайы үйретілген иті бар он ... ... ... ... ... ... тарату науқанының бел ортасында
болған. Демонстрацияға келгендермен болган ... осы ... ... екі иті өлгендігі анықталған.
Ресми басшылық канша бүркемелесе де бұл дерсюер орталықтан келген
партия ... ... ... ... ... ... қандай қарулы күш ... ... ... еді. Мынандай жайдың сыры және ашылды.
Алаңда бүлік шыгарды деп жогарыда аталган күдікті ... ... ... ... ... 1процентіне де жетпеген мақсатымен
Мирошникке келдім, — деп бастады әңгімесін Мүкяш ... ... ... қауіпсіздігі органдары басқаларға қайғылы сабақ болсын ... ... ... жазалау үшін демонстрацияны дайындык кезіндс біле
тұра едейі тоқтатпады деген жағамсыз өсек-аяң бар ... ... ... ... Бұл ... сүрақ.
Нет, это преднамеренная ложь. — Төраға жауабынын төркіні осылай болды.
Содан ... ... ... ... ... ... бақты.
Алаңға жастар жиналып жатыр деген хабарды кеш ... ... ... ... бұл ... оқиға барысына ықпал ету мүмкін емес еді. Қазақ
университетіндегі ... ... ... ... Комитет кезекшілерімсн
байланысуға біраз әрекеттенген екен, ... ... ... ... үзілген болуы керек.
Сонда басқа оқу ... ... ... ... ма? — ... ... ... түсіне алмадык..
Келесі сүрақ Мирошникті састырып, есінен тандырып жібергендей ... ... ... ... 1986 ... Желтоқсан оқиғасы
ұлтшылдардың, мансапқорлардың және сыбайлас жемкорлыққа қатысты адамдардын
қолынан келді. Уакыт өткен соң олардың ... ... ... ... бері үш ... ... ... халық тосып отыр. Қазір Колбин жоқ, мүмкін
жауабын Сіз берерсіз?" — дедім.
— Неге мен айтуга ... ... ... ... ...... ... байқатып, бұл пәле нені бықсытып келеді
дегендей жиырыла ... ... ... ... Өйткені елдегі
қоғамдық хал-ахуал жайлы саяси мәні бар хабар-ошарды КГБ жинап, ... ... ... ... ... ... ... термейді, олар
мұндай шаруамен айналыспайды. Яғни, партияның бірінші хатшысына ... тек ... ... ... ... ... ... алады. Мирошник емес, мұны ... сәл ... бар ... бәрі біледі. Мұқаш Омаров қойған сұраққа КГБ ... ... де ... ... ... созін жалғастырды. — Мұндай ақпарды Колбиннің аузына салған
Сіз. Казақстан еңбекшілеріне КПСС ... ... 1987 ... ... ... сәйкес интернационалдық жөне патриоттық тәрбие беру
мәселесін талқылаған ... ... 1988 ... ... ... ... куә Целиноградтағы 1970 жылғы
ұлтшылдық сипаттағы окиғаға ... ... ... деп ... ... Сіз емес пе едіңіз?.
Сталиндік ойран бәсендеген кезде де партия арнаулы қызметке деген ынта-
ықыласын мүлде бәсеңдеткен емес. Ең құпия, аса ... ... ... ... ... оньщ кадр күрамы партиянын ерекше бақылауында болды.
Жергілікті ұлт азаматтары айырықша ... ... олар ... екінші
қатардағы қызметке бекітілетін. Мысалы, Совет өкіметі кезінде Кдзақстанда
осы ведомствоны екі-ақ казақ басқарды. Республиканы былай қойғанда ... ... ... ... ... басшыларының өзін орталық
іріктеп, мәселені Москва шешетін.
80-жылдардың орта кезінде республикалық КГБ ... ... ... вкіл — ... ... ... ... кезінде Алматы
көшелері мен орталық алаңда болып жатқан оқиғаларды реттеуге жергілікті
басшылардан сезіктеніп ... ... ... деп ... ғрй),
олардың бөрі шеттетіліп жаткднда Колбин мен Москвадан келген өкілдердің
сенім көрсеткен адамының бірі осы ... ... ... ... ... сондықтан да оның бұл мәселе жөніндегі пікірін білу, сөз
жок, назар аударарлық. Мүкаш Омаров парламент комиссиясының жұмыс жоспарына
орай В.Мирошникпен ... еді, енді сол ... ... ... төрагасы Виктор Мирошник берген жауапты комиссияның тең ... ... пен ... Мырзалиевке қолма-қол баяндадым, ... ... ... ... ... ... тапқан жоқ.
Комиссия таратылғанша біздің топ қана ... сот, ішкі ... ... ... ... оның алғашқы қорытыңдылары
туралы акпар жазып ... ... жөн. Осы ... ... ... ... Қазак ССР Жоғарғы Советі Президиумының Желтоқсан
окигаларына түпкілікті баға беру ... 1990 ... 24 ... ... ... ... ... күштердің араласуына орай комиссияның
таратылуына байланысты бұрын жоспарланған біраз жүмыстарды аяғына дейін
жеткізе алмағанымыз да рас. Олар ... ... ... ... ... ... комиссияға
азаматтардан түскен арыз-шағымдарды зерттеу;
қылмыстық атқару кодексінің ... ... ... ... органдарының
сезікті деген азаматтарды қалай ұстағандығы жөніндегі ... ... ... ... анықтау;
КГБ және оның жергілікті ... ... ... ... оны сараптау.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жыл. 16 желтоқсан5 бет
Желтоқсан көтерілісі — 1986 жыл3 бет
Катонқарағай ауданы2 бет
Абайдың табиғат лирикасы10 бет
Ақан сері өмірі мен шығармашылығы37 бет
Байқоңыр космодромы және оның Қазақстан биосферасына әсері9 бет
Дара жарнақтылар немесе лилиопипсидтер класы - моnосотүlеdоnеае, lilioрsidае27 бет
Маңғыстау өңіріің күйшілік дәстүрі4 бет
Наурыз — халық мейрамы6 бет
Халықтың өмір сүру деңгейін көтерудің әлеуметтік-экономикалық аспектілері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь