Қазақстанға халықты депортациялау


XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның қоғамдық өміріндегі түбірлі өзгерістердің бірі – азаттық қозғалыстың белгілі өкілдерінің қазақ жерінде айдауда болуы. Польша азаттық қозғалысына қатысқандар, халықшылдықтың, социал демократияның, құпия қоғамдардың өкілдері Қазақстанға жер аударылып, жергілікті қазақ және басқа осы өлкені қоныстанған халықтардың өмірімен танысты, патша шенеуніктерінің бақылауына қарамастан, оның тарихын, шаруашылығын, мәдениетін зерттеді, ағартушылық істі ұйымдастыруға ат салысты.
1863-1864 жылдардағы Польшадағы ұлт-азаттық қозғалыс көп ұлтты Ресей империасының саяси-қоғамдық өмірінде ерекше орын алды. Сібірге,соның ішінде Қазақстанның солтүстік-шығыс өңіріне жер аударылған революционерлердің санын анықтау қиын.Шамамен алғанда,1863 жылы-524,1864 жылы-10619, 1865 жылы-2899 адам.Польшадан жер аударылғандар Сібірге жіберілді.Жалпы алғанда,Ақмола және Семей облыстары құрамында болған Батыс Сібір генерал-губернаторлығына айдалған поляк революционерлерінің жалпы саны 10 мың адамнан асты.
Әлеуметтік құрамы әр түрлі поляктардың бірқатары Орынбор өлкесіне жіберілді.Қазақ жеріне айдалған революционерлердің басым көпшілігі өз заманының білімді адамдары еді.Э.Страшинский,М.Д.Муравский,С.С.Гросс,Л.Мурашко тағы да басқа революционерлер Ресейдің және шетелдердегі оқу орындарында білім алған,саяси көзқарастары жағынан патша үкіметінің отаршылдық езу

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім Министірлігі

Орындаған:

Тексерген:

XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның қоғамдық өміріндегі
түбірлі өзгерістердің бірі – азаттық қозғалыстың белгілі өкілдерінің қазақ
жерінде айдауда болуы. Польша азаттық қозғалысына қатысқандар,
халықшылдықтың, социал демократияның, құпия қоғамдардың өкілдері
Қазақстанға жер аударылып, жергілікті қазақ және басқа осы өлкені
қоныстанған халықтардың өмірімен танысты, патша шенеуніктерінің бақылауына
қарамастан, оның тарихын, шаруашылығын, мәдениетін зерттеді, ағартушылық
істі ұйымдастыруға ат салысты.
1863-1864 жылдардағы Польшадағы ұлт-азаттық қозғалыс көп ұлтты Ресей
империасының саяси-қоғамдық өмірінде ерекше орын алды. Сібірге,соның ішінде
Қазақстанның солтүстік-шығыс өңіріне жер аударылған революционерлердің
санын анықтау қиын.Шамамен алғанда,1863 жылы-524,1864 жылы-10619, 1865 жылы-
2899 адам.Польшадан жер аударылғандар Сібірге жіберілді.Жалпы
алғанда,Ақмола және Семей облыстары құрамында болған Батыс Сібір генерал-
губернаторлығына айдалған поляк революционерлерінің жалпы саны 10 мың
адамнан асты.
Әлеуметтік құрамы әр түрлі поляктардың бірқатары Орынбор өлкесіне
жіберілді.Қазақ жеріне айдалған революционерлердің басым көпшілігі өз
заманының білімді адамдары
еді.Э.Страшинский,М.Д.Муравский,С.С .Гросс,Л.Мурашко тағы да басқа
революционерлер Ресейдің және шетелдердегі оқу орындарында білім
алған,саяси көзқарастары жағынан патша үкіметінің отаршылдық езу саясатына
қарсы күрескен әскери немесе басқа да қоғамдық ұйымдардың белді мүшелер
еді.
XIX ғасырдың 30-жылдарындағы Польша азаттық күресі өкілдерінің
Қазақстанның қоғамдық өміріндегі істер бұл кезде әлі де жергілікті халықтың
есінде еді. Густав Зелинскийдің Қырғыз поэмасы сол заманда демократияшыл
қауым арасында кең таралды. 19 ғасырдың 40-жылдарында жазылған,кейіннен
ағылшын, итальян, неміс басқа да тілдерге аударылған поэма XIX ғасырдың 60-
жылдарында қазақтарды Ресейде танытуда белгілі шығарма еді. Қазақтардың
тарихи тағдырын,өмірін көркем тілмен баяндаған бұл тамаша шығарма
жергілікті халыққа деген құрмет еді. Міне, осы дәстүрді 60-жылдардағы поляк
революционерлері жаңа тарихи жағдайда одан әрі жалғастырды.
Польша азаттық күресінің 60-жылдарда Қазақстанда болған өкілдері
ішінде ерекше көзге түскені Северин Севеинович Гросс. Ол Петербург
университетінің заң факультетінің түлегі.Азаттық қозғалыстың басқа да
ағымдарының көрнекті тұлғалары Н.И.Долгополов, А.Леонтьев және басқа саяси
жер аударылғандармен байланысты болған Гросстың ағартушылық қызметі ерекше.

Ұлы Абай Құнанбайұлы мен С.С. Гросстың шынайы достығы екі халықты бір-
біріне танытқан, кейінгі ұрпақтарға белгілі болған оқиға. Абайдың Шыңғыс
болысындағыжайлауында жиі болған С.С. Гросс кемеңгер ақынның өмірі,
достары, отбасымен жақын танысып қана қоймай, қазақ халқының тарихы,
мәдениеті, әдет-ғұрпы жөнінде қызықты мәліметтер жинады. Егерде ХХ ғасырдың
40-жылдарында бір поляк Адольф Янушкеевич Абайдың әкесі Құнанбаймен жүзбе-
жүз кездескендігі жөнінде жазбаларында қызықты ойлар қалдырса, екінші поляк
халқының
өкілі – Гросс ұлы Абаймен достық байланыста болды. Семей облысының
уездерінде жинақталған қазақ халқының әдет-ғұрпы, билер сотының
мәліметтерін негізге алып, С.Гросс Семей облыстық статистикалық комитеті
арқылы Қырғыздардың заң әдет-ғұрыптары үшін материалдар деген тақырыпта
құнды зерттеу жариялады. Бұл шын мәнісінде, қазақ халқының мүліктік
құқығының көшпелі қоғам жағдайында ерекшелектерңн көрсететін тұңғыш еңбек
еді.
XIX ғасырдың 80-жылдарында Ресей азаттық қозғалысының жаңа сатыға
көтерілуі Батыс Сібірге, Қазақстанға революционерлерді жер аударуға кең жол
ашты. Батыс Сібірдегі Том және Тобыл губернияларына жер аударылғандардың
мейлінше көбеюіне 1881 жылы тамыз айының 29-ында патша үкіметі саяси жер
аударуды Қазақстанның Далалық губернаторларына тарату туралы арнайы шешім
қабылдауы да себепші болды.
Әсіресе саяси жер аударылғандардың біршама шоғырланған өңірі Шығыс
және Орталық Қазақстан. 1822 жылы Семей облысында – 54, 1883 жылы Ақмола
облысында – 3, 1885 жылы – 23, 1886 жылы – 32 революционер қоныстанды.
Уақытша жер аударылғандардың басым көпшілігі айдалу мерзімі аяқталғаннан
кейін туған елдеріне қайтып оралуына және революционерлердің жаңа
топтарының өлкенің әр жеріне келіп-кетіп жатуына байланысты, олардың саны
өзгеріп отырды.
Әсіресе XIX ғасырдың 80-жылдарында етек алған халықшылдарды
Қазақстанға жаппай жер аудару ұйқыда жатқан өлкенің қоғамдық өміріне
бірқатар жаңалықтар әкелді. Қазақстандағы жер аударудың басты орталықтары
Семей және Ақмола облыстарында XIX ғасырдың соңғы ширегінде ағартушылықтың
дамуы, ғылыми ұйымдарының бірінен кейін бірі отарлық өлкеде құрыла бастауы
халықшылардың отарланған өңірдегі қызметін де байланысты. Семей облысында –
Е.П.Михаэлис, Н.Долгополов, А.Леонтьев, А.Адиястевич, К.С.Пешехоров,
М.В.Кипиани, О.Ф.Костюрин, Ақмола облысында – А.А.Богомолец, Д.Д.Бекарюков,
И.А.Рафаилов, Б.Гурвич, Л.А.Кузнецов, т.б. Қазақстанда барлық дерлік
бостандық үшін күрес оты шарпыған Мәскеу, петербург, Кавказ, Украина,
Беларусь, Балтық бойы аудандарынан еді. Негізінен қылмысты ойларды
таратқаны, жасырын ұйымдардың мүшесі болғаны және үкіметке қарсы үгітпен
айналысқаны үшін шалғай аудандарға, полиция бақылауына жіберілген
халықшылдар қазақ жерінде де патша үкіметінің Ресей еңбекшілерінің
азаттыққа талпынуын жаншу саясатына қарсы күресті тоқтатпады. Тіпті
жергілікті әкімшілік қыспаққа қарамастан, халықшылдық мазмұндағы астыртын
үйірмелер құрды. 1871 – 1874 жылдары Орынбордағы осындай үйірменің белсенді
мүшелері, саяси жер аударылғандар: П.Орлов, И.Айтов, М.Муравский,
С.Галаушев, Д.Шеголев, т.б.; Ақмолада М.Лаврусевич, П.Румянцев, И.Рафаилов,
К.Кутневский, т.б. халықшылдық бағдарлама мен ойларды жергілікті тұрғындар,
соның ішінде қазақтар арасында бар мүмкіндікті пайдаланып насихаттады.
Құрамына М.Оганович, А.Назарова, А.Акутин, Н.Болдырев, т.б. саяси жер
аударылғандар негіз болған Орал қаласындағы халықшылдардың ірі үйірмесі
Орынбордағы астыртын үйірмемен байланыста болды.
XIX ғасырдың соңғы ширегіндегі Ресей азаттық қозғалысы өкілдерінің
ресми қызметінде ерекше орын алған өлкені зерттеу ісін жолға қою, тарих пен
этнография, табиғат пен ағарту, баспа ісінің негізін қалауда саяси жер
аударылғандардың мұрасы бір төбе. Жергілікті отарлық өңірдің табиғат
күштерін, кен байлықтарын игеруді жолға қоя алатын қажетті мамандардың
Қазақстанда болмауы отаршылдық басқару аппаратын келісуге мәжбүр етті.
Әсіресе бай өлкені зерттеуді жолға қоюда ерекше орын алған XIX
ғасырдың 80-жылдарында (Семейде 1878ж.) құрылған облыстық статистикалық
комитеттер. Орал, Сырдария, Жетісу және Семей облыстарында қазақ халқының
саяси экономикасының өмірі мен материялдық мәдениетін зерттеуде зор мұра
қалдырған бұл комитеттер жинақталған әр түрлі мәліметтердің мазмұнын
анықтап, баспа бетінде жариялауда кейіңгі ұрпақтарға игілікті із қалдырды.
Саяси жер аударылғандармен қатар мұндай күрделі тың жұмысқа ғылымға құштар
жергілікті халықтың талантты жастары көптеп тартыла бастады. Саяси жер
аударылғандардың ұсынысы бойынша 1884 жыоы Семей облыстық статистикалық
комитетіне Абай Құнанбайұлы мүше болып қабылданды. Осындай ғылыми мекемеге
мүше болған Абай тек ұлы ақын емес, тамаша зерттеушілік қабілетін танытты.
Семенй облысы қазақтарының рулық құрамын анықтауды тұңғыш көтерген Абай
1900 жылы Орта қазақ ордасы руларының шығу тарихы туралы жазбалар деген
еңбегін статистикалық комитетінің басылымында жарияланды.
Жер аударылған революционерлер бастамасымен XIX ғасырдың
80-90-жылдарында Верныйда, Оралда, Омбыда, Семейде көпшілікке арналған
бірқатар кітапханалар ашылды. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
КСРО халықтарын Қазақстанға депортациялау
Қазақстанға жер аударылған халықтарды орналастыру
Қазақстанға дағдарыстың кері тартпа әсері
Қытайдың Қазақстанға байланысты саясаты
Қытайдың Қазақстанға байланысты саясатының маңыздылығы
Оңтүстік Қазақстанға өзге ұлттардың қоныстануы
Халықты жұмыспен қамту туралы
Төтенше жағдайларда халықты қорғау
Халықты әлеуметтік қорғау туралы
Халықты жұмыспен қамтамасыз ету
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь