Лирикалық проза.Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік философиялық мәні. Мемуарлық шығармалар

Төл әдебиетімізде проза жанры өз деңгейінен аса дамыған. Оған дәлел болатын 90 жылдардан бері қарай жазылған көркем туындыларды атауға болады. Тәуелсіздіктен кейінгі жылдары ұлттық драматургияда өмірдің өзекті мәселелерін көтерген Ә.Тарази, Д.Исабеков, С.Балғабаев, Б.Мұқай, Т.Ахметжан, Ш.Мұртаза, Қ.Ысқақ, И.Сапарбай, Т.Әбдік т.б қаламгерлер замандастары тап болған өмір құбылыстарын әртүрлі аспектіде қарастырды.
Әлі де қоғамдық дертке айналған келеңсіз жағдайларды шамалары жеткенше қағазға түсіріп жатыр. Аз жылда көп өскен, тез толысып, жедел жетілген қазақ совет әдебиетінің тамаша табыстарын атап жатудың қажеті де болмас. Мұхтар Әуезов, Бейімбет Майлин бастаған прозаиктер мен Ілияс Жансүгірів, Сәкен Сейфуллин бастаған ақындарымыздың есімдерін атап шығудың өзі қыруар уақыт алар еді. Және сол ақын, жазушылардың қай-қайсысының да қазақ әдебиетінде елеулі орны болар еді. Егер біз жетіспей жатқан жақтарымызды, шешілмеген түйіндерімізді айтсақ — ол табысымыздың аздығынан емес, қайта соның молдығынан. Кешегі тігіп берген киімің бүгін кішірейіп кететін өскелең бала сияқты, өскелең әдебиет те, өзінің кешегі қалыбына бүгін сыймай жатады. Сондықтан да оның шешілмеген проблемалары, ізденетін бағдарлары көп болмақ.Бүгінгі қазақ әдебиетінің үлкен үміт күттіретін жақсы бір қасиеті — онда тоқмейілдік, қолы жеткенге қанағат жоқ. Әдебиетіміз тынымсыз іздену үстінде. Мұны прозадан да, поэзия мен драматургиядан да көруге әбден болады. Кейінгі ұрпақ алдыңғы буынның қолы жеткен көркемдік табыстарын жедел игере отырып, ескі шиырға соқпай, өзінше соны соқпақ салғысы келеді. Бұл сапарда олар дүние жүзі әдебиетінің соңғы үлгілеріне де үңіледі. Осы күнгі көркем әдебиеттің қолы жеткен бейнелеу тәсілдерін, адамға әсер ету әдістерін молырақ игеруге ұмтылады. Соңғы он шақты жылдағы әдебиетке келген жастардың осындай ізденіс-талпыныстары — әншейін жастық шақтың әуесқойлығы есебінде із-түзсіз кеткен жоқ. Ол және Хемингуэй, Бель, Сэлинджер сияқты батыстың шебер жазушыларына еліктеу дәрежесінде де қалған жоқ. Кейінгі толқынның еңбектері — қазақ әдебиетінің төл туындылары есебінде қабылданды. Олар әдебиетімізге соны бояуларымен, өзіндік дауыстарымен, жаңаша балауса сезімдерімен келді. Бүгінгі прозамызды Әбіш Кекілбаев пен Әкім Таразидың, Сәкен Жүнісов пен Сайын Мұратбековтің, Қалихан Ысқақов пен Жайсаңбек Молдағалиевтің әңгіме, повесть, романдарынсыз көз алдымызға елестету қандай қиын болса, талантты ақындарымыз Сағи Жиенбаев пен Тұманбай Молдағалиев, Мұқағали Мақатаев пен Жұмекен Нәжімеденов, Төлеген Айбергенов пен Қадыр Мырзалиев, Өтежан Нұрғалиевтардың шығармаларынсыз қазіргі қазақ поэзиясы да олқы болып тұрар еді.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
                    ... ...                                       
                                       
                                       
                                       
                                    СӨЖ
                                       ... ... проза.Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік философиялық мәні. Мемуарлық шығармалар
                                       
                                       
                                   ... ... А.М
                               ... ... Қ.С
                                                                               
                                       
                                       
                                       
                                       
                          ... қ.,2015 жыл
Төл әдебиетімізде проза жанры өз деңгейінен аса дамыған. Оған дәлел ... 90 ... бері ... ... көркем туындыларды атауға болады. Тәуелсіздіктен  кейінгі жылдары ұлттық  драматургияда өмірдің ... ... ... Ә.Тарази, Д.Исабеков, С.Балғабаев, Б.Мұқай, Т.Ахметжан, Ш.Мұртаза, Қ.Ысқақ, И.Сапарбай, Т.Әбдік т.б қаламгерлер замандастары тап болған өмір құбылыстарын әртүрлі аспектіде ... де ... ... ... ... ... шамалары жеткенше қағазға түсіріп жатыр. Аз жылда көп өскен, тез толысып, жедел жетілген қазақ совет әдебиетінің тамаша табыстарын атап жатудың ... де ... ... ... ... Майлин бастаған прозаиктер мен Ілияс Жансүгірів, Сәкен Сейфуллин бастаған ақындарымыздың есімдерін атап шығудың өзі ... ... алар еді. Және сол ... жазушылардың қай-қайсысының да қазақ әдебиетінде елеулі орны болар еді. Егер біз жетіспей жатқан жақтарымызды, шешілмеген түйіндерімізді айтсақ  --  ол ... ... ... ... ... ... ... тігіп берген киімің бүгін кішірейіп кететін өскелең бала сияқты, өскелең әдебиет те, өзінің кешегі қалыбына бүгін ... ... ... да оның ... ... ... ... көп болмақ.Бүгінгі қазақ әдебиетінің үлкен үміт күттіретін жақсы бір қасиеті  --  онда тоқмейілдік, қолы жеткенге қанағат жоқ. ... ... ... ... Мұны ... да, поэзия мен драматургиядан да көруге әбден болады. Кейінгі ұрпақ алдыңғы буынның қолы жеткен көркемдік табыстарын жедел игере отырып, ескі ... ... ... соны ... салғысы келеді. Бұл сапарда олар дүние жүзі әдебиетінің соңғы ... де ... Осы ... көркем әдебиеттің қолы жеткен бейнелеу тәсілдерін, адамға әсер ету әдістерін молырақ ... ... ... он ... жылдағы әдебиетке келген жастардың осындай ізденіс-талпыныстары  --  әншейін ... ... ... есебінде із-түзсіз кеткен жоқ. Ол және Хемингуэй, Бель, Сэлинджер сияқты батыстың ... ... ... ... де ... жоқ. ... ... еңбектері  --  қазақ әдебиетінің төл туындылары есебінде қабылданды. Олар әдебиетімізге соны бояуларымен, өзіндік дауыстарымен, жаңаша балауса сезімдерімен келді. ... ... Әбіш ... пен Әкім ... ... ... пен Сайын Мұратбековтің, Қалихан Ысқақов пен Жайсаңбек Молдағалиевтің әңгіме, повесть, романдарынсыз көз ... ... ... қиын ... ... ... Сағи ... пен Тұманбай Молдағалиев, Мұқағали Мақатаев пен Жұмекен Нәжімеденов, Төлеген Айбергенов пен Қадыр Мырзалиев, Өтежан Нұрғалиевтардың ... ... ... ... да олқы ... ... еді. 
 ... прозамыздың даму жолында бірыңғай табыстар мен ұтыстар ғана ... ... ... де, ... да ... ... ...  --  көркем әдебиет үшін тамаша қасиет. Геройдың жан-жүйесін ашу, ... ... ... дірілдеген жанды күйінде ыстығын суытпай жеткізу  --  әдебиет үшін биік мұрат. Бірақ сырдың да сыры, сезімнің де ... бар. ... ... ... ... үлгілерге еліктеушілер көбейіп, біраз жағдайда әдебиет тақырыбын, шығармадағы кейіпкерлерді ұсақтатып алдық.  демекші, көптеген кейіпкерлер өзінің болмашы ... ... ұсақ ... ... кірбіңін оқушы алдына жайып салатынды шығарды. Әрине, әдебиет оны да көрсетуге тиіс. Әдебиет үшін шектеулі тақырып, еленбейтін өмір ... ... ... ... ол үлкен өмірдің, қызғылықты жақсы характер мен қилы-қилы өмір ... ... ... ғана ... ... еді.Прозамыз сияқты бүгінгі поэзиямызда да лирикалық сыршылдық сарыны үстемдік құрып келеді. Ертеректегі жалаң ... ... ... ... ... ... ойлы, тебіреністі азаматтық әуенге ауысты. Сол сияқты баяндау мен жалаң оқиғасы басым келетін поэма жанрында да сыршылдық, геройдың сан-жүйесін, ішкі ... ... ... ... ... сарыны күшейді.
 	Лирикалық проза мен поэзияның өріс алуы қазақ ... ... келе ... ... ... ... алды ма деген сұрақ туады. Бұған мен қазақ әдебиетінің эпикалық негізгі ... ... ... жоқ; ол тек ... ... сол ... жаңа сатыға көтерілді деп жауап берер едім. Шынында да бүгінгі қазақ прозасының шоқтығын көтеріп тұрған әлі де сол ... ... Олар ... алып ... ... Әуезовтің  эпопеясының заңды жалғасы. Осы эпопеяның ұлы дәстүрі бізде өріс алып, ... ... ... Мұқановтың , Ғабит Мүсреповтің , Ғабиден Мұстафиннің  мен , Хамза Есенжановтың  романдар циклі, Әбдіжәмил ... , ... ... , ... Есенберлин мен Әзілхан Нұршайықов, Әлжаппар Әбішевтің романдары осының ... ... ... ... ... ... өзгеше. Ондай проза жазып жүрген авторларымыз оқиғаны бір ырғақты кең арнамен байсалды баяндап, ... ... ... ... қана ... ... ... жазған шығармалардың өзінде геройларының жүрегінің лүпілін, көңілінің ... ... ... мен ...  --  ... оның ... ... мен ахуалының ыстығын суытпай жеткізуге тырысады. Эпикалық прозамыз бүгінгі лирикалық прозаның көптеген көркемдік тәсілдерімен қаруланды. Адам ... ... ... ... беретін психоанализ, я болмаса, кейіпкерлердің өз ішін өзі ақтарып, өз ... ... ... ... ... ... ... толғаныстар сияқты бояуларды молынан пайдаланып жүр. Бұл біздің эпикалық прозамыздың бояуын ... ... қан ... оны ... оқушымыздың жүрегіне жақындатып әкелді.
	Лирикалық сыршылдық сарынмен байыған эпикалық проза  --  бүгінгі қазақ әдебиетінің үлкен табысы.
 
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қиссалар үрдісін, сондай-ақ, дастан сарынын жа - ңаша қалыпта ... ақын Есен - ғали ...  ... құрылымы, көркемдік-эстети - калық құндылығы мен өзек еткен оқи - ғасы ... ... өз ... ерек - ше көркем дүние. Қазіргі қазақ поэ - ... даму ... ... - тикалық сапасы, поэма жанрының зор поэтикалық мүмкіндігі, тың ізденіс пен жаңашылдық ... ой ... ... ойға оралып, назар аудартары  -  осы  поэмасы. Мазмұндық, пішін - дік, стильдік тұрғыдан алғанда поэма жанрында көш ... ... бар бұл ... ақын ... ... ... жаңа ... та - ныт - қанын, оны таланты тегеурінді ұлт ... ... ... ай - та ... ... Ең ... бұл поэманың романтикалық туынды екенін айтқан жөн. Романтизмге тән басты белгі ретінде ерекше жағдайда ерекше әрекет, мінездерімен танылатын ерекше ... ... ... ... ... осы сипат тән. Сондай-ақ, әдебиеттанушы Е.Тілешев  [1; 118],  -  деп атап көрсеткендей, әдістік тұрғыдан ро - ман - ... ... ... ...  ... әдебиетіміздегі поэма жанрының лиро-эпика деп аталатын сала - сының дүниесі. Ұлы ойшылдардың бірі Гегельдің романтикалық көркемөнердің не -  -  -  - ... ... ...  -  ... деген тұжырымына сүйенсек [2; 243], ойымыз - ды дәйектей түсеміз. Поэманың маз - мұн - ... ... өте ... бол - ... ... ... бөлім - дер - ге ретпен жүргізгенді жөн көрдік. деген ... ... ... ... ...  алда ... оқиғаға барлау жасалып, түркілер тарихынан сыр тартылады. Таласты таласа ... екі ...   -  ... мен ... ... тұрмысы мен салты, атағы мен даңқы, салтанаты жырланады. Сонымен, ең әуелгі сөз поэманың  туралы. Ауыз әдебиетіндегі жыршылық мәнерді жазба ... ... ... ... тіл, ... ... жырлаған ақынның сөз кіріспесінің өзі оқырманды елең еткізерлік:Ғалайкум-ассалаума бас қонаққа,Сонан соң үлкен-кіші жас талапқа,Ниетімді ... ... ...  -  ... ... бибі ... [3; ... үлгілерде көбіне тың - дарманға әсер ету басты назарға алынатынын ескерсек, ақынның ... сөз ... өзі  -  ... ... оқыр -  - манның назарын аударту мақсаты. Ауыз әдебиетіндегі қисса жанрының қыз - ғы - ... да ... ... болатыны белгілі. Оқиға желісіне өзек болған халық жадындағы аңыз ақын қолданысында мүлде жаңа қырымен танылып, басқаша ... ... ... бұл ... ... ... ... көркем де бейнелі тіркес - термен, төгілген кестелі тілмен түзілген жыр жолдарының қара ... ... ... ... ... ... атқарып отырғандай көрінуі, қосымша беріліп отыратын түсініктемелер, бір-біріне мән ... ... ... ... ... ... ... мен ырғағы, үйлесімді қайталаулар мен сөз термелеу поэманың көркемдік маңызын арттыра түседі. Халық жадындағы аңызды, көне түркілік танымды ... ... оны ... басқа арнада дамытқан ақынның ұлттық және адамзаттық мұраттарды биік көркемдік деңгейде жырлай білуінің өзі ақындық ... ... ... ... ... ... түрлі тақырыптағы поэма үлгілері ХХ ғасыр әдебиетінде көптеп саналады. Солардың ішінде шоқтығы биік ...  ...  ... ... 
1. ... Е. ... және ... әдіс.  -  Алматы: Арқас, 2005.  -  278 б.2. Гегель Г.Ф.Н. Эстетика. В 4 томах.  -  т. 1.  -  М., 1968.  -  512 с.3. ... Е. Қара ... ...  -  ... Жалын, 1995.  -  384 б.4. Қондыбай С. Арғы ... ... 4 ...  -  к. 3.  -  ... ... 2004.  -   478 б.5. ... Д. ... ... ... ... литература.  -  М., 1966.  -  № 2.6. Майтанов Б. Сөз сыны.  -  Алматы: ... 2002.  -  344 б. 
   ... ... жайлы бірере сөз...
	Мемуар француз тілінен аударғанда  деген мағынаны береді. Бірақ мемуарлық шығармалар жай ғана естелік ... ... ... ... шығарма мемуар деңгейіне көтерлілуі үшін оның авторы өз заманында ...  -  ... ... бел ... жүруі және туындысында белгілі бір өңірдің, кейде тұтас мемлекеттің тарихы үшін ... ... мен ... ... баяндауы, әрі соларға қатысты өз ұстанымы мен бағасын жазуы керек.
Соңғы бір ғасырда жазылған қазақ мемуарлық ... саны ... ... ... ... үкіметінінң қалыптасу кзеңінде жазылған мемуарлардың шоқтығы биік деуге болады. Оларға С. ... "Тар жол, ... ...  С. ... , Ғ. ... , С. Көбеевтің  сияқты туындыларын жатқызуға болады. Бұл мемуарлардың оқиғалары тарихи  - қоғадық күрделі өзгерістер, аласапырандар кезіне сай ...  -  ді. ... олар ірі, ... ... қозғады, сюжетті желілері мен щиеленістері де күрделі болды. Ал, ... ... ... ... ... тұста жазылған мемуарларда осындай ірілік, кесектік байқалмайды. Олардың авторлары өзі ғұмыр кешкен қоғамдық  -  ... ... ... ... бейнелей алмады. Дегенмен, олар сол кездегі тарихи оқиғаларды баяндауымен маңызды.
Қандай да болсын көркем шығарманың идеялық ... ... ... шынайы өмір болып табылса, мемуарлық туындының қайнар көзі сол реалистік шындықтың өзі деп тұжырымдауға болады.Себебі, оның ең ... арқа ...  -  ... Және ... ... ... болмасын сол шындықтың ең маңызды, өзекті жақтарын көрсетеді.
Мемеуарлық роман жазу қай ... де ... ... ... ... ... ... халықтың тарихына қатысты оқиғалар туарлы қалам тербеуде ең алдымен шыншылдық керек. Демек,біріншіден, мемуар жазу  - ... қала ... ... есеп ... ...  мемуар ғұмырнамалық деректі шығарма болғандықтан онда қоғамдық  - ... ... ... һз өмірімен байланыстыра отырып баяндалады. Демек, автордың қоғамға, мелекетке, ұлтқа қаншалық еңбек сіңргені мен сіңіре алмағаны өзінен  -  өзі ... ... ... жазу  -  ... ісі. Тарихи шындық пен мемуарда баяндалған шындыұтың арасы алшақ кетпеуі үшін автордың ары таза ... ... ... ... ... мен күнәсін бүркемелеу үшін ақиқаттан алыстап кетуі бек мүмкін. Үшіншілен, мемуар жазу  -  ... ... ... ... іс. Автор өзі өмір сүрген кезеңнің тарихын келер ұрпақосытуындысы арқылы танитынын түсінуі, мойнында сондай жауапкершілік тұрғанын түйсінуі тиіс. 
Қазіргі қазақ ... ... ... алып ... таза ... ... мен мемуарға жақын болып келетін естелік туындылардың ... ...  -  ... ... ажырата білу қажет. Естелік, очерк, күнделік, ой  - ... хат және ... ...  -  ... ... жазылған шығармалар қазіргі таңда өте көп. Олардың бәрінің де ортақтастығы  -  өмір дерегіне, нақты фактіге құрылуы. Қатардғы деректі ... ... ... ... ... ... ... алдымен олардың ұқсас жақтары бар ма, бар болса, қандай деген сұраққа жауап іздеген дұрыс. 
Еліміз ... ... соң да ... аз ... жоқ. Айталық, Ә. Нұршайықов  деген дилогялық мемуары, Х. ... , Ш. ...  ... Жұмаділовтың , Қ. Ысқақтың , М. Мағауиннің  деген романдары қазіргі қазақ мемуарларының ... ... орын ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лирикалық проза. Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік философиялық мәні. Мемуарлық шығармалар16 бет
Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік, философиялық мәні. Лирикалық проза. Мемуарлық шығармалар13 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Лирикалық проза жайлы15 бет
Лирикалық проза жайлы ақпарат26 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь