Табиғатты қорғау іс-әрекетінің заң шығарушы және нормативті құқықтық базасы. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы ҚР заңы

1. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мемлекеттiк табиғи-қорық қорының объектiлерi саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негiзделедi, осы Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтiк құқықтық актiлерiнен тұрады.
2. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жер қойнауын, суларын, ормандарын және өзге табиғи ресурстарын пайдалану және қорғау жөнiндегi қатынастар осы Заңмен реттелмеген бөлiгiнде Қазақстан Республикасының арнаулы заңдарымен реттеледi.
3. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы мүлiктiк қатынастар, егер осы Заңда өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасымен реттеледi.
4. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта осы Заңдағыдан өзгеше ережелер белгiленсе, онда халықаралық шарттың ережелерi қолданылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы ҚР заңы
Осы Заңда мынадай негiзгi ұғымдар пайдаланылады:
1) биологиялық ресурстар – экологиялық жүйелердiң адамзат үшiн нақты немесе ықтимал пайдасы немесе құндылығы бар генетикалық ресурстары, организмдерi немесе олардың бөлiктерi, таралымдары немесе кез-келген басқа биотикалық құрамдас бөлiктерi;
2) бөрене тілу – ағаш кесетін жабдықта бөренені тақтайларға және (немесе) басқа да ағаш өнімдеріне тілу;
3) ерекше қорғалатын табиғи аумақ – ерекше қорғау режимi белгiленген мемлекеттiк табиғи-қорық қорының табиғи кешендерi мен объектiлерi бар жер учаскелерi, су объектiлерi және олардың үстiндегi әуе кеңiстiгi;
4) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесi – өздерiндегi барлық географиялық аймақтардың табиғи кешендерінiң репрезентативтiк өкiлдiгiн қамтамасыз ететiн ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың әртүрлі санаттары мен түрлерiнің жиынтығы;
1.Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 7 шілдедегі N 175 Заңы
        
        СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

                                       
                                       
                 ... ... ...                                    ... ... ... ... заң шығарушы және нормативті құқықтық базасы. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы ҚР заңы
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың негізгі ...                                                      


                                                      


                                                       ... ... ...                                                       Топ: Эл - 217
                                                       ... ... ... О

                                                 ... 2015 ... ... ... аумақтар саласындағы              Қазақстан Республикасының заңнамасы
      1. ... ... ... ... мен ... ... қорының объектiлерi саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негiзделедi, осы Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтiк құқықтық ... ...      2. ... ... табиғи аумақтардың жер қойнауын, суларын, ормандарын және өзге ... ... ... және ... ... қатынастар осы Заңмен реттелмеген бөлiгiнде Қазақстан Республикасының арнаулы заңдарымен реттеледi.      3. ... ... ... ... ... мүлiктiк қатынастар, егер осы Заңда өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасымен реттеледi.      4. Егер ... ... ... ... ... осы ... ... ережелер белгiленсе, онда халықаралық шарттың ережелерi қолданылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы ҚР ...      Осы ... ... ... ұғымдар пайдаланылады:      1) ... ...  -  ... ... ... үшiн ... ... ықтимал пайдасы немесе құндылығы бар генетикалық ресурстары, организмдерi немесе олардың бөлiктерi, таралымдары немесе кез-келген басқа ... ... ...      2) бөрене тілу  -  ағаш ... ... ... ... және ... ... да ағаш өнімдеріне тілу;      3) ... ... ... ...  -  ... ... режимi белгiленген мемлекеттiк табиғи-қорық қорының табиғи кешендерi мен объектiлерi бар жер учаскелерi, су ... және ... ... әуе ...      4) ... ... табиғи аумақтар жүйесi  -  өздерiндегi барлық географиялық аймақтардың табиғи кешендерінiң репрезентативтiк өкiлдiгiн қамтамасыз ететiн ерекше қорғалатын ... ... ... ... мен ... ...      5) ерекше ... ... ... ... ... әрi - күзету)  -  ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзушылықтарды анықтау және олардың ... ... ... ... алу, ... және жою үшiн ... ... табиғи аумақта жүргiзiлуi мүмкiн iс-шаралар кешенi;      6) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғау ... әрi - ...  -  ... қолайсыз әсерiн жою, өсiмдiктердi зиянкестер мен аурулардан қорғау, жануарлар санын реттеу үшiн ... ... ... ... жүргiзiлуi мүмкiн iс-шаралар кешенi;      7) ... ... ... аумақтар саласындағы мемлекеттік бақылау  -  ... ... ... ... саласындағы уәкілетті органның тексерілетін субъектілер қызметінің Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және қадағалау жөніндегі қызметі, оны жүзеге асыру барысында және оның нәтижелері бойынша ... ден ... ... ... сипатындағы шаралар қолданылуы мүмкін;      8) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы мемлекеттік қадағалау  -  ... ... ... ... ... ... органның тексерілетін субъектілердің Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауын тексеру және ... ... ... оны жүзеге асыру барысында және оның нәтижелері бойынша құқық шектеу, оның ішінде жедел ден қою сипатындағы шаралар қолданылуы мүмкін;      9) ... ... ... аумақтар саласындағы уәкiлеттi орган (бұдан әрi  -  уәкiлеттi орган)  -  ... ... ... ... ... ... және ... күзету және қорғау функцияларын жүзеге асыратын мемлекеттiк орган;      10) ... ... ... ... ... ...  -  жер ... және пайдаланудың белгіленген режимі бар ерекше қорғалатын ... ... ...      11) ... ... табиғи аумақты функционалдық аймақтарға бөлу  -  мемлекеттік табиғи-қорық ... ... ... мен ... ... ... ... мақсатында ерекше қорғалатын табиғи аумақты функционалдық аймақтарға бөлу;      12) ... ...  -  ... ... (ғылыми-зерттеу) және жобалау (жобалау-іздестіру) ұйымдары жүргізетін ерекше қорғалатын табиғи аумақ құрудың немесе оның шекараларын өзгертудің орындылығын ғылыми ...      13) ...  -  ... мен жануарлардың жаңа түрлерiн олар мекендейтiн орта шегiнен тыс жерлерге әдейi көшіру немесе кездейсоқ көшіру;      14) ... ... қоры  -  ... ... ... мен ... генетикалық резерв, ғылыми зерттеулер, ағарту, бiлiм беру, туризм және рекреация нысанасы ретiнде ... ... ... ... және ... ... бар, мемлекеттiк қорғауға алынған қоршаған ортаны қорғау объектiлерiнiң жиынтығы;      15) ... ... ... ...  -  ... экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық маңызы бар геологиялық, гидрогеологиялық, гидрологиялық, зоологиялық, ботаникалық және ландшафттық объектiлер мен олардың кешендерi, мемлекеттiк орман ... ... ... екпелері, сулы-батпақты алқаптар, негізгі орнитологиялық аумақтар, бірегей табиғи су объектілері немесе олардың ... ... мен ... ... ... және ... кету ... төнген түрлерi, өсімдіктер дүниесінің бірегей жеке-дара объектілері;      16) ... ...  -  ... алу ... ... ... бiрлiгiнде демалыс түрiнiң жиынтық уақытын ескере отырып, жер ауданы бiрлiгiне шаққандағы демалушылардың бiр мезгiлдегi саны;      17) ... ...  -  ... ... ... ... ... табиғи парктер, мемлекеттiк табиғи резерваттар және мемлекеттiк өңiрлiк табиғи парктер ғылыми бөлiмшелерiнiң мемлекеттiк табиғи-қорық қорының экологиялық жүйелерi мен ... ... ... әдiстеме бойынша жүзеге асыратын жүйелi байқаулар мәлiметтерiнiң жиынтығы;      18) ... ...  -  ... ... ... ... ... пен жансыз табиғат объектiлерiнiң жиынтығы;      19) ... ... ... ...  -  ... ... ... ресурстарын ұзақ мерзiмдi перспективада биологиялық саналуандықтың сарқылуына әкеп соқпайтын жолмен және қарқынмен пайдалану;      20) ... ... ...  -  ... ... ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын мемлекеттiк табиғи қорықтар, мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер, мемлекеттiк табиғи резерваттар, мемлекеттiк өңiрлiк табиғи ... ... әрі - ... ... мекемелерi) және мемлекеттiк кәсiпорынның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын мемлекеттiк зоологиялық парктер, мемлекеттiк ботаникалық бақтар, мемлекеттiк дендрологиялық ...      21) ... ...  -  ... ... ... және жобалау (жобалау-іздестіру) ұйымдары жүргізетін ерекше қорғалатын табиғи аумақ құрудың немесе оның шекараларын өзгертудің орындылығын экономикалық, экологиялық және әлеуметтік ...      22) ... ...  -  тiрi ... ... ... қоныс аударуын (таралуын) қамтамасыз ету және биологиялық саналуандықты сақтау үшiн ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды өзара және қорғалатын табиғи ... өзге де ... ... ... жер және су объектiлерi учаскелерiн бiлдiретiн экологиялық желiнiң бiр бөлiгi;      23) ... желi  -  ... және ... ... аумақтардың өзге түрлерiмен экологиялық дәлiздер арқылы байланысқан және өңiрдiң табиғи, тарихи-мәдени және әлеуметтiк-экономикалық ерекшелiктерiн ескере отырып ұйымдастырылған ... ... мен ... ... ... ... аумақтар кешенi.      Ескерту. 1-бап жаңа ... - ҚР ... № 548-IV ... ... ... ... ... он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
      3-бап. Ерекше қорғалатын ... ... ...              ... ...      Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы негiзгi принциптер:      1) ... ... ... және ... ... ... мен ... келтiрудi қамтамасыз ететiн экологиялық желiнiң базалық құрамдас бөлiгi ретiнде ерекше ... ... ... жүйесiн дамыту;      2) ... ... ... аумақтар саласындағы мемлекеттiк реттеу, бақылау және қадағалау;      3) мемлекеттiк табиғи-қорық қоры мен ... ... ... ...      4) ... қорғалатын табиғи аумақтарды ғылымды, мәдениеттi, оқу-ағартуды, бiлiм ... ... ... ... ...      5) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланудың ақылы болуы;      6) ... ... ... ... ... ... ... заңнамасын бұзғаны үшiн жауаптылық;      7) жеке және ... ... ... ... ... ... саласындағы мiндеттердi шешуге қатысуы;      8) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы ақпараттың қолжетiмдiлiгi;      9) ... ... ... аумақтар саласындағы халықаралық ынтымақтастық болып табылады.      ... ... ... ... - ҚР ... № 548-IV ... ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
      ... ... ... ... ... саласындағы              ... ...      ... ... оның ... ... қорғалатын табиғи аумақтардың жерлерi, сондай-ақ осы жерлерде және басқа санаттардағы жерлерде орналасқан мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... саласындағы қатынастардың объектiлерi болып табылады.
      ... ... ... ... ... саласындағы              ... ...      Жеке және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген өздерiнiң құзыретiне сәйкес ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы қатынастардың субъектiлерi болып табылады.
2-тарау. ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАР ... ... ... ЖӘНЕ ҚАДАҒАЛАУ
      Ескерту. ... ... ... ... - ҚР ... № 548-IV ... ... жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
      ... ... ... ... ... ...              ... ету ...      ... ... ... аумақтардың күзетін қамтамасыз ету жүйесiне:      1) Қазақстан Республикасының Үкiметi;      2) ... ... бар ... қоса ... ... ...      3) ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бар орталық атқарушы органдар;      4) осы ... және ... ... өзге де ... және ... тәуелді актiлерiмен айқындалған өздерiнiң құзыретi шегiнде облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың өкiлдi органдары;      5) осы ... және ... ... өзге де ... және ... ... ... айқындалған өздерiнiң құзыретi шегiнде облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың атқарушы органдары;      6) ... ... ...      7) ... ... табиғи аумақтардың күзетін қамтамасыз ету саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және ... ... ...      ... 6-бап жаңа ... - ҚР 2010.01.21 № 242-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз) Заңымен, өзгеріс енгізілді - ҚР ... № 548-IV ... ... ... ... күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
      6-1-бап. Ерекше қорғалатын табиғи ... ...                ... ...      ... ... табиғи аумақтар саласындағы мемлекеттік басқаруды:      1) Қазақстан Республикасының Президенті;      2) ... ... ...      3) аумақтық бөлімшелері бар ведомствосын қоса алғанда, уәкілетті орган;      4) ... ... ... ... ... бар ... атқарушы органдар;      5) осы Заңмен, Қазақстан Республикасының өзге де ... және ... ... ... ... ... ... өз құзыреті шегінде облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың жергілікті өкілді және атқарушы органдары жүзеге ...      ... Заң ... толықтырылды - ҚР 2010.01.21 № 242-IV (қолданысқа енгізілу ... 2-б. ... жаңа ... - 2011.07.05 N 452-IV (2011.10.13 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.
      ... ... ... ... құзыретi
      Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң құзыретiне:      1) ... ... ... ... ... ... саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеу;      2) республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мемлекеттiк табиғи-қорық ... ... ... ... және ... ету құқығы;      3) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы ... ... ...      3-1) ... сирек кездесетін және жойылып кету қаупі төнген түрлерін алып қоюға шешім қабылдау;      4) ...      ... ... бар ... ... қоры ... ...      мемлекеттiк ұлттық табиғи парктерде туристік және ... ... ... ... және ... және ... қызметті жүзеге асыру үшін пайдалануға берілген мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер учаскелерін құрылыс объектілерін салуға пайдалануға рұқсат беру қағидаларын;      ... ... ... ... ... кадастрын жүргiзу тәртiбiн;      биологиялық саналуандықты сақтауға және ... ... ... ... дамытуға гранттар беретiн халықаралық және мемлекеттiк ұйымдардың, үкiметтiк емес ұйымдар мен қорлардың тiзбесiн;      ... және ... ... бар ... табиғи қаумалдар мен республикалық маңызы бар мемлекеттік қорық аймақтарын тарату және олардың аумақтарын қысқарту ...      ... ... ... ... ... ...      өсімдіктер мен ... ... ... және ... кету ... төнген түрлерінің тізбесін бекіту;      5) республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын ... ... ... және ... байланысты жағдайларда барлық санаттағы жерлерден жер учаскелерiн беру және алып қою, соның iшiнде ... ... үшін беру және алып қою;      6) ... маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру және кеңейту;      6-1) осы ... ... ... екінші бөлігінде белгіленген жағдайларда ғана уәкілетті органның ұсынысы бойынша ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерін босалқы жерге ауыстыру және оның ... ...      6-2) ... ... ... ... экологиялық сараптаманың оң қорытындысы негiзiнде, уәкiлеттi органның ұсынысы бойынша республикалық маңызы бар мемлекеттiк ... ... мен ... ... бар ... қорық аймақтарын тарату және олардың аумақтарын кішірейту;      6-3) өсімдіктердің сирек кездесетін және жойылып кету ... бар ... алып қою ... ... ...      7) ... қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы халықаралық ынтымақтастық;      8) ... ... ... ... және Қазақстан Республикасы Президентінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру жатады.


Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Ерекше ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 7 шілдедегі N 175 ... ... ... ... ... категорияларыҚазақстан Республикасының жер қоры дегеніміз  -  мемлекет меншігіндегі, оның аумағын түгел қамтитын жер ... ... бір ... ... Республикасының Жер кодексінің 1 тарауының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының жер қоры нысаналы мақсатына сәйкес ... ... ...  ауыл ... мақсатындағы жер;
2.  елді мекендердің ( қалалардың, ауылдың елді мекендердің) жері;
3.  өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс жері және өзге де ауыл ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жері, сауықтыру мақсатындағы және тарихи мәдени мақсаттағы жер;
5.   орман қорының ...   су ... ...   ... ... осы аталған санаттарға жатқызуды, сондай-ақ жерді оның нысаналы мақсатының өзгеруіне байланысты бір санаттан басқасына ... ... ... Жер ... және ... Республикасының өзге де заң актілерінде белгіленген, жер учаскелерін алып қою және беру ... өз ... ... ... Республикасындағы жер қатынастарын Жер кодексі және соған сәйкес қабылданған басқа да Қазақстан Республикасының заң актілері реттеп отырады.
Жердің құқықтық қатынастары ...  -  жер ... ... ... жерді иемдену, пайдалану және қорғауға, яғни жер заңының ережелеріне сәйкес пайда болатын, ... ... ... және жойылатын немесе тоқтатылатын нақты қоғамдық қатынастарды құрайтын адамдардың ерікті қызметінің нәтижесі.
Жердің құқықтық қатынастарының субъектілеріне Қазақстан Республикасының жерге меншік құқығын ... ... ... ... және ... ... кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар жатады. Оларға Қазақстан Республикасының азаматтары, шетелдік заңды ұйымдар мен жеке тұлғалар жатады. Жердің ... ... ... ... ... жер ... ... санаттарындағы жерлер жатады.
Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі басты құралы, елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының кеңістіктік тұғыры, халықтың негізгі тіршілігі мен ... жер ... ... ... ... ... ... материгінің ортасында орналасқан және жер көлемі бойынша әлемде тоғызыншы орында. Қазақстан Республикасының жер қоры 272,5 млн.га.
Соның ішінде, ... ... ... ... алып ... 
1 ... ... аумақтар ұғымы, түсінігі 
Ерекше қорғалатын табиғи аумақ  --  ерекше қорғау режимi белгiленген мемлекеттiк табиғи-қорық қорының ... ... мен ... бар жер, су ... және олардың үстiндегi әуе кеңiстiгiнiң учаскелерi.
Ерекше қорғалатын аумақ  --  ... ... ... ... колдан жасалған (бағалы экожүйе, гейзерлер, бау- саябақ ескерткіштері, инженерлік құрылыстар, т.б.) немесе қоршаған ортаға қолайлы әсер ететін ... ... ... ... ... ... ... Мүндай аумақтар тек заңмен ғана емес, арнайы бақылауда болып, адамдармен қорғалады.
 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ... ... - ... ... ... ... ... пен жансыз табиғат объектілерінің жиынтығы.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мемлекеттік табиғи  -  ... қоры ... ... ... ... ... жергілікті маңызы бар санаттарға жатқызылады.
Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құрылу мақсаттарына және ... ... ... байланысты мынандай түрлерге бөлінеді:
мемлекеттік табиғи қорықтар;
мемлекеттік ұлттық табиғи парктер;
мемлекеттік табиғи резерваттар;
мемлекеттік зоологиялық парктер;
мемлекеттік ботаникалық бақтар;
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... аймақтары.
Жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құрылу
мақсаттарына және қорғалу режимінің түрлеріне байланысты мынандай түрлерге бөлінеді:
мемлекеттік өңірлік табиғи парктер;
мемлекеттік ... ... ... бақтар;
мемлекеттік дендрологиялық парктер;
мемлекеттік табиғи ескерткіштер;
мемлекеттік табиғи қаумалдар.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... өзге де түрлері көзделуі мүмкін.
 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды республикалық маңызы бар ... ...  -  ... ... ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі, жергілікті маңызы бар санатқа жатқызуды  -  уәкілетті органмен келісе отырып, ... ... ... бар қаланың, астананың) атқарушы органдары жүргізеді.
Заңды тұлға мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи аумақты оның мәртебесін төмендетуге әкеп ... бір ... ... ... ауыстыру, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың салдарынан оның ерекше құндылығы мен ... ... ... ... толық жоғалуына байланысты жүргізіледі.
Заңды тұлға мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи аумақты оның ... ... ... ... әкеп ... бір ... ... түрге ауыстыру туралы шешімді жаратылыстану  -  ... ... ... ... экологиялық сараптаманың оң қорытындысы негізінде:
республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
бойынша  -  уәкілетті органның ұсынуы бойынша ... ... ... ... бар ... ... ... аумақтар
бойынша  -  уәкілетті органмен келісе отырып, облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) атқарушы органы ... ... ... 
Біз ... жер ... өзге де ... түрлі тіршілік иелерімен қатар мекендеп, өмір сүріп жатырмыз. Әрқайсысы өзінше бағалы саналатын олар адамзат ... ... ... ... табиғаттың аса ғажайып өңірлері - шаруашылық қызметінің кез келген түріне тыйым салынған қорықтар бар. Көрік-келбеті уыз қалпында ... ... ... ...   ...   құрып   кетуге   айналған   жан-жануарлар   мен өсімдіктердің аса маңызды тіршілік ... ... ... ... медициналық және басқа да ғылыми-зерттеулер үшін генетикалық қор,  іспеттес. Биологиялық және ландшафтық орасан мол алуан ... пен әсем ... ... ... ... бұл жерлер рухани және дене күш-қуатының қайнар көзі ретінде адамға қызмет етеді.
Қазакстан Республикасының  заңы бойынша елімізде ерекше ... 13 ... ... ... ... ... ... 9 қорық пен 5 мемлекеттік ұлттық табиғи парк, 66 қорықша, республикалық маңызы бар 26 табиғат ескерткіштері, 3 ... 5 ... бақ, ... ... ... ... зор 2 сулы-батпақты алқап, ерекше мемлекеттік мәні бар, ... ... ... 150 су ... құрылып, жұмыс істеуде.
Қорықтар, қорықшалар, ұлттық парк және табиғат ескерткіштері алқаптары мемлекет территориясының 2,8%-ін алып ... ... 9 ... ... және ... қорғау мекемесі мәртебесіне ие және республикада ерекше қорғауға алынған жоғары дәрежелі табиғи территория болып саналады. Олар дәл сол өңірге тән ... ... ... қаз қалпында сақтау мақсатына қызмет етеді. Бұлардың ішіндегі ең көнесі ... ... ... ... ... де ... ... мүйісі - Ақсу мен Жабағылы өзендерінің бастауы маңындағы Талас Алатауының батыс сілемін қамтып жатқан Ақсу-Жабағылы қорығы болып табылады. Тянь-Шанның шығыс ... Іле ... тау ... - Алматы қорығы, солтүстіктегі далалық өңірде - халықаралық маңызы бар су төңірегі құстарының көптеген түрі ұя ... ... ... ... ... ... қорығы орналасқан. Қостанай облысындағы Наурызым қорығы көкке бой ... ... ... ... мен сан ... дала ... ... құрайды. Үстірт қыратындағы шөл қорығы Үстірт арқарларын, итаю және бағалы өсімдіктер дүниесін қорғау мақсатында құрылған. Суы тартылып, ... бара ... Арал ... ... ... ... ... орналасқан бірден-бір қорық болып табылады. Аралда 300-дей құлан, қарақұйрық, ақбөкендер мекендеп, тіршілік етеді. Шығыс Қазақстан тауларында ... ... сулы ... атымен аталған қорық бар. Республикадағы ең жас қорық - Алтайдың қылқан жапырақты ну ормандары мен оның мекендеушілерін сақтап, қорғауға арналған ... ... ... шөл, шөлейт және тау экожүйелерінің ұлан-ғайыр территориясын алып жатқан 5 мемлекеттік ұлттық табиғи парк ... Олар - , , ,  және  ... ... ... ... - ... ... қоршаған ортаны қорғау шараларын жүзеге асырумен қатар, табиғаттың кейбір түрлерін пайдалануға және экологиялық туризммен айналысуға рұқсат етілген.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... мен жануарлар дүниесін тізімдеп, түгендеу жұмыстары аяқталды. Қазақстанда 835 ... ... ... мекендейді, олардың 22-сі республиканың Қызыл кітабына енгізілген. Еліміздегі 500 түрлі құстың 346-сы қорықтарда ұя салып, тіршілік етеді. Қазақстан флорасында жоғары ... ... жуық түрі бар. ... ... ... ... ... Қызыл кітабына тіркелген.
Қорықтарда табиғаттың өзгеру, даму процестерін ... ... ... ... ...  ... өткізіліп түрады.
Табиғи тепе-теңдік пен барлық жанды нәрсеге қолайлы ортаны сақтап, өзара бір-біріне ықпал .ету жүйесін қалыптастыру үшін, ... да ... ... толықтырып отырмаса, ауыл шаруашылығы алқаптары мен өндірістік кешендердің қоршауында қалған қорықтарға бірте-бірте жойылып кету қаупі ... ... ... ... территория жүйесін кеңейте түсу Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі үзақ мерзімді  ... ... ... ... ... ... табиғат қорғаудың алдыңғы қатарлы және қолайлы жүйесіне жол ашатын биосфералық резерваттар құру үшін ... 15 ... ... ... ... ... ... қорық  --  табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын ... ... оның ... ... ... аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi ... ... мен ... жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады.
Қазақстанда қазіргі ... 10 ... ... (Кесте 1  - де көрсетілген). 
Кесте 1  -  ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк табиғи қорығы
 
1926
 
131 934
Оңтүстік Қазақстан облысы және ... ... ... ... ... 
1931
 
71 ... ... мемлекеттiк табиғи қорығы
 
1931
 
191 381
Қостанай облысы
Барсакелмес мемлекеттiк табиғи қорығы
 
1939
 
160 826
Қызылорда облысы
Қорғалжын мемлекеттiк ... ... 
1968
 
543 ... ... және ... облысы
Марқакөл мемлекеттiк табиғи қорығы
 
1976
 
102 979
Шығыс Қазақстан облысы
Үстірт мемлекеттiк табиғи қорығы
 
1984
 
223 ... ... ... ... табиғи қорығы
 
1992
 
86 122
Шығыс Қазақстан облысы
Алакөл мемлекеттiк табиғи қорығы
1998
65 217,9
Алматы облысы және Шығыс Қазақстан облысы
Қаратау мемлекеттiк табиғи ... ... ... облысы 
1.2.1 Марқакөл қорығы 
Марқакөл мемлекеттік табиғи ... ... ... облысында, Оңтүстік Алтайдың шығысында Марқакөл қазаншұңқырында орналасқан. Ол солтүстігінде Күршім, оңтүстігінде Азутау жоталарының арасында ... ... тән ... ... алып ... Көл 1 449,3 метрлік абсолюттік биіктікте жатыр. Ең биік нүктесі  --  3304,5 метр (Ақсу-Бас тауы).
Марқакөл көлін осы ... ... деп ... ... ... ... ол ... Күшім тауымен, солтүстігінде Азутау тауымен шектеледі. Көлдің ұзындығы 38км, ені 19 км және тереңдігі 27м. Оған 27 өзен құяды, тек ... ... ғана ... ағып шығады. Марқакөл суы мұнтаздай таза және жұмсақ ... ... бай. ... көлі Қазақстандағы осы балық түрлерінің отаны деуге әбден болады. Жартасты тауларда негізінен ... және ... ... ... ... ... таулардың көп бөлігі май қарағай орманына толы. Биік таулардың баурайы медициналық дәрулік қасиеті бар шөпке бай (алтын және ... ... ... т.б.). ... ... және мол. ... ... қоңыр аюларды, бұғыларды, түлкілерді, жабайы мысықтарды, маралдарды, құндыздарды, бүркітті, ... ... ... ... қара ... ... шағалаларды және басқаларын көруге болады. 
1.2.2 Батыс Алтай қорығы 
Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы Кенді Алтайдың ... ... ... Қазақстан облысының Риддер (Лениногор), Зырян, Глубокое (Орталық кеңсе-үй-жайы Глубокое ауданының Риддер қаласында орналасқан) аудандарының аумағында Поперечное ауылының оңтүстік-шығысында табиғатты ... ... ... ... ... Батыс Алтай қорығының аудандастырылуы Оңтүстік-Cібір тау елдерінің Алтай провинциясына жатады. Қорықтың ... ... ... (2800 м), ... (2500 м), Көксін (2300 м), Тигирецк (2300 м), Линейск (1600 м), Уба (2067 м), Үлбі (2000 м) жоталарының ... жер ... ... қосылады.
Қорықтың жануарлар дүниесін тайгалық жануарлар: бұлан, марал, елік, құдыр, қоңыр аю, құну, сілеусін, бұлғын, сасық күзен, аққалақ, қара күзен, кәмшат, ... ... ... ... ... және ... кеміргіштер құрайды.
Құстар әлемі алдын ала алынған деректер бойынша 100 аса түрден ... ... ... Қызыл кітапқа енгізілген: қара дегелек, тундра шілі, бүркіт, аққұйрық субүркіт бар.
Табиғат жағдайына келетін болсақ қорықтың ... ... ... ... мемлекеттік табиғи қорығы Кенді Алтайдың солтүстік-батыс бөлігінде Шығыс ... ... ... ... ... ... (Орталық кеңсе-үй-жайы Глубокое ауданының Риддер қаласында орналасқан) аудандарының аумағында Поперечное ауылының оңтүстік ... ... ... ... ... ... орналасқан. Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығының аудандастырылуы Оңтүстік-сібір тау елдерінің Алтай провинциясына жатады. Қорықтың ландшафтық кешеніне Иванов (2800 м), ... (2500 м), ... (2300 м), ... (2300 м), Линейск (1600 м), Уба (2067 м), Үлбі (2000 м) жоталарының таулы жер бедерлерінің бөлігі қосылады.
Жер ... ... шығу тегі ... ... ... және ... болып келеді, құрамына сулы алқаптар, тау арасындағы қазаншұңқырлар, алқап тәрізді төмендеулер, ... ... ... қорымдар, тасты өзендер кіреді. Жоталардың үсті пенепленденген жазық тәрізді, ал кейбір аудандардың құрылу ерекшеліктерін кар, ... цирк ... ... ... , ... таңғажайып формалар жасайтын гранит қалдықтарына (Желілік бағандар - Тас ертегісі, Шайтан қалашық) қарап анықтаған. Барлық жоталар көркем өзен алқаптарымен ... ... ... ... гидрологиялық жүйесі, мұзды көлдер, бұлақтар, бастаулар, биік таулы батпақтар (Алтайдағы ең ірі ...  -  ... ... ... 6 км, ені 2 км). ... ... ... өзендер: Қара және Ақ Уба, Палевая Разливанка, Линейчиха, Үлкен және кіші Тұрғысын және тағы басқалары ... ... ... ... жоғарғы бассейніне жатады. Ақ және Қара Уба өзендері қорық аумағынан тыс жерде Батыс Алтайдағы Ертістің саласы болып табылатын Уба ... ... ... ... ... ... еріген суымен қоректенеді (40-70%).
Таулы тайганың құрамына өсімдіктердің жоғарғы белдеуіне жататын: ... ... ... ... ... және ... шалғындары, тундра белдеуі. Батыс Алтайдағы ормандардың орман өсіруші мамандар анықтаған 25 түрінің 16-сы қорық аумағында кездеседі. Қорықтың климаты географиялық жағдай мен жер ... ... ... Азия материгінің ең түкпірінде орманды, далалы, шөлді табиғи-климаттық аймақтардың түйіскен жерінде; ... ... және Орта ... әр түрлі таулы аймақтарында, Батыс Сібірдің байтақ жазықтық кеңістігінде, Қазақстан мен Орта Азияның далалары мен шөлдерінде орналасқан. Қорықтың мұхиттан және ашық ... алыс ... оның ... ... ... ауа температурасының жылдық ғана емес тіпті күндік деңгейінің құбылмалығына негіз болады. Жазғы маусымда цельсия бойынша +18+24 ... ... ... ... ... ... ... күндер 90 күнге дейін созылады. Қыс 220-240 күнге дейін болады. Қаңтардағы орташа температура цельсия бойынша -17-28 градус. Қар жамылғысының ... 1,5-2.0 ... ... ... 3-4 ... дейін жетеді.
Көктемде қар жылдам ериді, көшкін жүруі, қардың опырылуы ... ... Ақ Уба ... ... ... ... мм-ге дейін қар түседі, кейде одан да көп, 3000 мм-ге дейін жетеді. Жалпы қорық ... ... ... ... десе де болады.
Аумақтың климаты континентальды жағдайда қалыптасады, бірақ тауда ауа температурасының төмендеуі мен жауын-шашынның, әсіресе, Атлантика ... ... ауа ... үшін ашық ... және ... беткейлерде көп болуына байланысты - бұл аудандар анағұрлым ... ... ... ... ... жер бедері атмосфералық ауа айналымы процесінің дамуына әсер етеді және теңіз деңгейінің биіктілігіне, жер қыртысының формасына, беткейлердің ... және жер беті ... ... ... ... отыратын климат жағдайларының әртүрлілігін тудырады. Тауда қалыптасатын ауа массасы ... ... ... ... ... ... ауа массасынан қатты ерекшеленеді.
Бұл аумақта жауын-шашынның күшеюін туғызатын фронтальды бөліктердің шиеленісуі болады. Тауаралық қазаншұңқырлармен және кең тауаралық ойпаттармен ауа ... ... ... қалың жауын-шашын ала келіп, таудың алыс түкпірлеріне енеді. Әсіресе бұл ... ... ауа ... енуі ... ... Ауа ... өз жолдарында тау беткейлерімен кезігіп, салқындайды, және бұл да ... ... Жер ... әртүрлі жамылғысы (шалғын, орман, шабындық және т.б.) жергілікті ылғал айналымын қалыптастыратын конвективті процестерді тудырады, бұл да өз кезегінде жауын-шашынды көбейтеді. Жыл ... ... ауа ... ... де ... Суық кезеңдерде бұл жердің климатында азия антициклонының батыс сілемдерінің суық, ... аз, ... жоқ ... болатын бірнеше күн бойы сақталатын ауа-райының әсері білінеді. Ылғалдылығы аз солтүстік-батыс және ... ... ауа ... енуі байқалады. Жылы маусымдарда батыс және солтүстік-батыс бағыттағы циклондардың енуі басым болады, онымен атмосфералық шептердің өтуі байланысты. Ауа-райының фронтальды ... ... ... ... ... ал ... бөлік тау жоталарына жақындаған кезде жауын- шашан болады және желдің жылдамдығы арта ... ... ... ... ... ... бұл нөсер жауындар мен ақ жауындардың көбеюіне әкеп соғады. Ауаның тиімді ... ... ... ... ... қалыптасуын қамтамасыз етіп, орман және шалғын өсімдіктерінің пәрменді дамуына қолайлы жағдай туғызады.
Қорықтың ландшафты - таулы-тайгалы сипатта болады және қара ... ... ... ... альпілік, егістік белдемдер кіреді. Ормандар түзілімдердің 3 сыныбына жатады: жапырақты, күлгртқылқанды, ақшыл ... ... ... ... ... ... жерлер мен өртеңдерде қалыптасады. Ақшыл қылқанды ормандар үзік-үзік болып ... ... ... ... ... ... күңгіртқылқанды тайга тән.
Алдын-ала жүргізілген бағалау бойынша қазіргі күні ... ... ... ... ... ... ботаникалық бағының жетекші ғылыми қызметкері биология ғылымдарының кандидаты Юрий Андреевич Котуховтың ... ... 800 ... аса ... ... Оның ... 45 түр - бұл сирек кездесетін, құрып бара жатқан және ... түр, ал мына 16 түр ... ... ... ... енгізілген: 1. Сібір қандығы 2. Сафлор тәрізді рапонтикум 3. Ұсақ торлы жуа 4. Ірі гүлді шолпанкебіс 5. ... ... 6. ... сүйсін 7. Алтай рауғашы 8. Алтай гимноспермиумы 9. Қызғылт семізот 10. Алтай суықшөбі 11. ... ... 12. ... ... 13. Еуропа орманоты 14. Су қазанақ 15. Ұсақ жемісті мүкжидек 16. Таңдамалы плаун (сушырмауық)
Сондай-ақ көптеген ... ... ... ... қызғылт семізот  -  золотой корень, сафлор тәрізді левзей  -  маральи ... шай ... - ... ... ... сәлдегүл (таушымылдық) - пион Марьин корень, ұсақ торлы жуа - черемша, колба және көптеген басқа өсімдіктер.. Қорық ... ... ... ... ... - ... ... қарағайы немесе сібір қарағайы - орналасқан, бұл қорық қорғайтын және ... ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесін тайгалық жануарлар: бұлан, марал, елік, құдыр, ... аю, ... ... бұлғын, сасық күзен, аққалақ, қара күзен, кәмшат, тиін, ... ... ... ... және ... кеміргіштер құрайды. Құстар әлемі алдын ала алынған деректер бойынша 100 аса түрден тұрады. Олардың ішінде Қызыл кітапқа ... қара ... ... ... бүркіт, аққұйрық субүркіт бар.
Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы  -  бірегей табиғат ... және оны ... ... және ... ... ... Алтай мемлекеттік табиғи қорығының аумағы табиғатты пайдаланудан алып қойылған жерлерде орналасқан. Бұрын бұл жерлер ... ... ... ... ... ... ... еді: осы жерлерде басты мақсатқа пайдалану үшін ағаш кесулер және аң ... ... ... ... ... ... ... арқылы Ресей мен Қазақстанды байланыстыратын орман тасуға арналған жол өтеді. Осы жолмен кесілген ағаш тиелген машшиналар тізбегі ... ҚР ... 2002 ... 2004 жылға дейін  жолын салу туралы шешім шығарды. Қорық жерінің 87 га алынып қойылды. Және де ... ... ... ... ... ... ... кесіп өтетін 22 км жолды жүріп өткенше бірталай көз қызықтырып ... ... ... жапа ... жаралы табиғат жарасын емдеп, бұрынғы сұлулығы мен байлығын қалпына келтіруге тырысуда. Қазіргі кезде орман жапқан жердің ... ... 12,5 мың га ... ... (бұл ... ... 20 %). ... орман құрайтын ағаш түрлері:
қылқанжапырақты ағаштар: самырсын қарағайы, майқарағай, балқарағай, шырша, қарағай;
жапырақты ағаштар: қайың, көктерек, терек, шетен.
Көлемі бойынша самырсын қарағайлы ормандар ... орын ... - 3184 га, ... ... - 2353 га, ... ... - 1169 га. 
Мемлекеттік ұлттық парктер 
Мемлекеттiк ұлттық табиғи парк  --  ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық құндылығы бар ... ... ... ... табиғи кешендерi мен объектiлерiнiң биологиялық және ландшафтық саналуандығын сақтауға, оларды ... ... ... ғылыми, туристiк және рекреациялық мақсаттарда пайдалануға арналған табиғат қорғау және ... ... ... бар ... ... ... аумақ.
Қазақстанда қазіргі уақытта 10 ұлттық парк ұйымдастырылған (Кесте 2  - де ... ... 2  -  ... ұлттық парктер 
Атауы
Құрылған жылы
Көлемі, га
Орналасқан жерi
Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
 
1985
 
68 453
 ... ... ... ... ... ... ... 
1996
 
199 703
 
Алматы облысы
 мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
1996
161 153
 ... ... ... ... ... паркі
1996
182 076
Ақмола облысы және Солтүстік Қазақстан облысы
Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
 
1998
 
112 120
 
Қарағанды облысы
 ... ... ... ... 
2000
 
129 ... облысы
Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
 
2001
 
643 477
Шығыс Қазақстан облысы
Шарын мемлекеттік ұлттық ... ... ... ... ... ұлттық табиғи паркі
 
2006
 
149 053
Оңтүстік Қазақстан облысы
Көлсай көлдері>> мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
 
2007
 
161 045
Алматы облысы
Жоңғар Алатауы ... ... ... ... 
2010
 
356 ... ... мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
 
2011
 
88 968
Ақмола ... және ... ... 
 ... ... ... 
Катонқарағай ұлттық табиғи паркі, Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданының аумағында. 2001 ж. ұйымдастырылған. Солтүстігінде Қызылқарағай және Қатынтау қыраттарына ... ... ... ... Шығысында Үкек даласымен (Ресей, Алтай Республикасы) және ... ... ... ... ... ... қорығымен шектеседі. Ауданы 643 мың гектар, оның 215 мың гектары орманды алқап, ағаштарының қоры  -  24 мың м3, ... ... жері 151 мың ... ... ... аумағы  -  492 мың гектар. Қатонқарағай ұлттық саябағы жануарлар мен өсімдіктердің ... бай. ... ... 66 түрі, оның ішінде марал, бұлан, таутеке, аю, сілеусін, құну, т.б. бар. Құстардың 250-ден астам түрі кездеседі. Сирек ... ... ... ... ... ... ... ұлар, қара дегелек, т.б. құстар бар. Саябақ жерінде самырсын, балқарағай, қарағай, шырша, қайың, мойыл, терек өседі. Өте сирек кездесетін, жылдан ... ... ... ... бара ... ... ... кітабына" енгізілген 40-тан астам өсімдік түрлері кездеседі. Мысалы, алтын тамыр, алтай рауғашы, марал ... т.б. ... ... жері ... және ... ... де бай. ... деңгейінен 4506 м биіктікте орналасқан Мұзтау және Көккөл сарқырамалары, мәдени-тарихи ескерткіш болып табылатын Берел қорғаны мен Көккөл ... бар. ... ... ... да ... ... 
Мемлекеттiк табиғи резерват  --  табиғи кешендердiң биологиялық саналуандығын және олармен байланысты табиғи және ... ... ... ... ... ... және сақтауға арналған жердегi және судағы экологиялық жүйелердi қамтитын табиғат қорғау және ... ... ... бар ... ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтардың жаңа түрі  --  табиғи резерваттар. Елімізде Ертіс ... ... ... ... ... қорғау мақсатында 2003 жылы "Ертіс орманы" және "Семей орманы" деген табиғи резерваттар ... ... ... ... ... де, ... ... алқаптар да бірге қорғалады. Табиғи резерваттарда, негізінен, биологиялық сан алуан түрлілікті сақтауға және оны ... ... ... ... ... ... ... Ертіс орманы, Семей орманы, Ырғыз-Торғай аудандары жатады.
Мемлекеттiк ... ...  --  ... ... ... және ... ... алғанда жекелеген бiрегей, орны толмайтын, құнды табиғи кешендердi, сондай-ақ мемлекеттiк ... ... ... ... шығу тегi ... және ... объектiлердi қамтитын ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Табиғат ескерткіштері  --  көбіне тарихи-табиғи және ... мәні зор жеке ... ... ғана ... ... жеке ... ... сарқырамалар және т.б.) қорғауды көздейді. Олардың ғылыми-танымдық мәніне ерекше көңіл бөлінеді. Елімізде республикалық мәні бар "Қаз қонақ" (Ертіс өзенінің ... ... ... ... ... ... ... облысында) "Баум тоғайы" (Алматы қаласында) жәнө т.б. табиғат ескерткіштері бар.Мысалы: "Дулыға" сүйір шоқысы, "Көк ... ... ... аралы", "Үңгірлі сарқырама", "Жаңажол", "Айғай құм", "Баум тоғайы" және т.б.
Мемлекеттiк табиғи қаумал  --  ... ... ... бiр ... бiрнеше объектiлерiн сақтауға және молықтыруға арналған шаруашылық ... ... ... ... реттелмелi режимi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Оларға кіретіндер: Ерейментау, Қызыларай, "Белдеутас", Белағаш, Тауынсор, Қарақия-Қаракөл, Құлжа, Ақтау-Бозашы, Михайловка және т.б. ... ...  -  ... ... ... ... - ... облысы, Ырғыз ауданында орналасқан мелекеттік резерват. "Ырғыз-Торғай" табиғи резерватын құрудағы негізгі мақсат  --  киік ... ... ... ашылған кезде, яғни 2007 жылы осы аумақта 7 мыңға жуық киік болған. Қазіргі кезде 45 мың киік ... ... ... ... байланысты екі учаскеге бөлінген. Олар "Атан басы" және "Ала - көл" жүйелері. "Атан басы" ... ... ... ... ... Оңтүстігі Қызылорда, шығысы Қарағанды, солтүстігі Қостанай облыстарымен шектеседі.
Резерват шекарасына 7 шақырым сайын арнайы белгі қойылған. Онда "Ырғыз-Торғай" ... ... ... ерекше қорғалатын аймақ. Кіруге тыйым салынған" деп жазылған. 










Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме ... және ... ... Жалпы редакциясын басқарған  -  түсіндірме ... ... ... ... ... ... ... жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.  -  Алматы:  баспасы>> ЖАҚ, 2002.  -  456 бет. ISBN ...  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары7 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы4 бет
Экология - Дәрістік курс61 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
ГАЖ6 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы76 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар туралы ақпарат8 бет
Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын аумақтар12 бет
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы75 бет
Қоршаған ортаны қорғау және өмір тіршілігінің қауіпсіздігі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь