Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. Халықаралық әдеби байланыс. Көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері

1) Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. Халықаралық әдеби байланыс . Әдебиет пен көркем өнердегі ұлттық дәстүрлер ұрпақтың дүниені көркем оймен тану жолындағы озат тәжірибелерінен жасалғаны мәлім. Дәстүр — болмысты көркем образға айналдырудың ғасырлар бойы машықталған тәсілдерінен және айналамызды қоршаған қоғамдық орта мен табиғатты ой таразысына сала отырып бейнелеудің ұрпақтардан ұрпақтарға мирас боп келе жатқан қағидаларынан құралады. Дәстүр тұлғасы — тарих талқысынан өткен, халықтың ой-сезіміне етене болған, халықтың эстетикалық талғамына төтеп бере алатын бейнелеу нақыштары мен күллі ұлттық тіл байлығы арқылы айқын көрінеді.
Ұлттық дәстүрлер көркемдік шеберліктің халықтар жинаған мол қазынасын ғасырдан ғасырға әкеп тапсыратын эстафета іспетті. Бірақ олар ұлттық әдебиеттердің өзара қарым-қатынасының, өзара игі ықпалының нәтижелерін міндетті түрде қамтиды. Сонымен қатар, қоғамдық өзгерістердің және халықтың ұлттық характері дамуының нәтижесінде, ұлттық дәстүрлердің кейбір элементтері күн асқан сайын құри береді. Көне заман творчествосына тән діни мифологиялық образдар мен метафорлар, немесе кейбір ежелгі ақындардың бипаздалған бал көмейлігі мен лұғатты сәуегейлігі — қазір бағзы архаика ғана. Дәстүрлер шебер суреткерлердің жаңашылдық ізденуі арқасында толысып, түрленіп отырады. Жаңа дәстүрлер туады.
Бұл қағиданың дұрыстығын жас болса да жасағаны мол қазақ кеңес әдебиетінің өсуі арқылы дәлелдеуге болады. Ұлы Октябрь социалистік революциясына дейін бұл әдебиет негізінде тек бір жанр — поэзия саласында ғана дамыды. Прозаның бірен-саран шағын элементтері жаңа пайда бола бастаған. Драматургия мен әдеби сын оның творчестволық арсеналында мүлде болмайтын. Сан ұрпақтың ақындары жасаған қазақ поэзиясы совет жылдарында реалистік естиярлық биігіне ең алдымен поэма жөнінде көтерілді. Көркемдік құндылығы жағынан өте-мөте С. Сейфуллиннің, I. Жансүгіровтің, Ә. Тәжібаевтың, Т. Жароковтың, X. Ерғалиевтің, Қ. Бекхожиннің поэмалары көзге түседі. Талғампаз оқушы қазақ әдебиетінен сюжетті, немесе сюжетсіз лиро-эпикалық және философиялық поэмаларды ғана емес, Шығыстың классикалық поэзиясының ең асыл дәстүріне еліктеген поэмаларды да таба алады.
Абайдан кейінгі қазақ поэзиясының сапа жағынан жаңа белеске шығу себебі, мұнда ақынның дүниені көру, сезінуі, жалпы дүние тануы мен өмірге көзқарасы мүлде өзгеріп кетті. Халықтың ақындық творчествосында туған ең асылдардың бірін, оның азатшыл мотивін, азаматтық патетикасын, тамаша шешендігін өзіне мұра тұта отырып, халық творчествосымен қоян-қолтық араласа өркендей отырып, қазақ сонет поэзиясы (сюжетті, сюжетсізі де, поэма мен лирика да) реалистік бағытты әлем поэзиясының тәжірибесін пайдалана өсті.
Халықтың творчестволық күшінің адам айтқысыз өсуі, халық шабытының шарықтап шыңға шығуы революциядан кейін фольклорға да жаңа сипат берді. Тарихи жағдайларға орай, ауызша және жазба поэзия өзара күрделі байланыс жасап, бір-біріне көмектесуде.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология Факультеті Қазақ тілі және ... ...                                       
                                       
                                       
                                       
                                       
                                    ... 1) ... ... мен ... ... әдеби байланыс
2) Көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі
3) Шығармашылық әлемі және ... ... мен ... ...                                       
                                       
                              ...  ... А.
			ФИ  -  311 тобы, 3-курс.
                              ... ... Қ.С.
                                       
                                       
                                       
                                       
	
                              ...  -  2015
1) Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. Халықаралық әдеби байланыс . Әдебиет пен көркем өнердегі ұлттық ... ... ... ... ... тану ... озат ... жасалғаны мәлім. Дәстүр  --  болмысты ... ... ... ... бойы ... ... және ... қоршаған қоғамдық орта мен табиғатты ой таразысына сала отырып бейнелеудің ұрпақтардан ұрпақтарға мирас боп келе жатқан қағидаларынан құралады. Дәстүр тұлғасы  --  ... ... ... халықтың ой-сезіміне етене болған, халықтың эстетикалық талғамына төтеп бере алатын бейнелеу нақыштары мен күллі ұлттық тіл байлығы арқылы айқын ... ... ... ... ... жинаған мол қазынасын ғасырдан ғасырға әкеп тапсыратын эстафета іспетті. Бірақ олар ұлттық әдебиеттердің өзара қарым-қатынасының, ... игі ... ... ... ... ... Сонымен қатар, қоғамдық өзгерістердің және халықтың ұлттық характері дамуының нәтижесінде, ұлттық дәстүрлердің кейбір элементтері күн асқан сайын құри береді. Көне ... ... тән діни ... ... мен ... немесе кейбір ежелгі ақындардың бипаздалған бал көмейлігі мен лұғатты сәуегейлігі  --  қазір бағзы архаика ғана. Дәстүрлер шебер суреткерлердің ... ... ... ... түрленіп отырады. Жаңа дәстүрлер туады.
	Бұл қағиданың дұрыстығын жас болса да жасағаны мол ... ... ... өсуі ... ... болады. Ұлы Октябрь социалистік революциясына дейін бұл әдебиет негізінде тек бір жанр  --  поэзия саласында ғана ... ... ... ... ... жаңа ... бола бастаған. Драматургия мен әдеби сын оның творчестволық арсеналында мүлде болмайтын. Сан ұрпақтың ақындары жасаған қазақ поэзиясы совет жылдарында реалистік ... ... ең ... ... ... ... Көркемдік құндылығы жағынан өте-мөте С. Сейфуллиннің, I. Жансүгіровтің, Ә. Тәжібаевтың, Т. Жароковтың, X. Ерғалиевтің, Қ. ... ... ... ... Талғампаз оқушы қазақ әдебиетінен сюжетті, немесе сюжетсіз лиро-эпикалық және философиялық ... ғана ... ... классикалық поэзиясының ең асыл дәстүріне еліктеген поэмаларды да таба алады.
	Абайдан кейінгі қазақ поэзиясының сапа жағынан жаңа ... шығу ... ... ... ... көру, сезінуі, жалпы дүние тануы мен өмірге көзқарасы мүлде өзгеріп кетті. Халықтың ақындық творчествосында ... ең ... ... оның ... ... ... ... тамаша шешендігін өзіне мұра тұта отырып, халық творчествосымен қоян-қолтық араласа өркендей отырып, қазақ сонет ... ... ... де, ... мен ... да) ... ... әлем поэзиясының тәжірибесін пайдалана өсті.
	Халықтың творчестволық күшінің адам айтқысыз өсуі, ... ... ... ... ... революциядан кейін фольклорға да жаңа сипат берді. Тарихи ... ... ... және ... ... ... ... байланыс жасап, бір-біріне көмектесуде. 
Фольклор жазба поэзия үшін сан алуан дәстүрлердің қайнар бұлағы ғана емес, сонымен ... ол ... ... ... де өз бойына сіңіре бастады.
	Қазақ әдебиеті кеңес өкіметі жылдарында жаңа ...  --  ... ... және ... ... ... Бұл ... ұлт топырағында туып, халықтың поэтикалық мәдениеті негізінде жасалған жаңа образдармен молықты. Орыс ... ... ой ... ... ... ... игерген сайын, бұл образдардың идеологиялық мән-мағынасы соғұрлым күшейе түсті де, көркемдік шеберлік ... ... ... ... ... ... ол осы жылдардың ішінде өзіне тән реалистік дәстүрге ие болды. Оның ... ... ... күрделі сюжетті шығарма, психологиялық әңгіме, тарихи-революциялық, өмірбаяндық романдар мен бүгінгі күн ... ... ... ... ... Өмір талаптарына "жауап" ретінде туған әлеми әдебиеттің мәдени дәстүрлерінен мол нәр алған қазақтың реалистік прозасы новеллашыларымыз бен романшыларымыздың күш-жігері ... ... ... Б. Майлиннің өзіндік ерекшелігі мол мұраларында қазақ новелласының аса көркем үлгілері бар. Сәкен Сейфуллин творчествосында өмірбаянды саяси ... ... ... жазу формасы аса игілікті болып шыққан. С. Мұқановтың "Ботагөз", Ғ. Мүсіреповтің "Оянған өлке", Ғ. Мұстафиннің "Шығанақ" романдарында және басқаларда ... ... ... ... Біз бұл арада қазақ прозасының аса көрнекті туындыларын ғана атап отырмыз, өйткені олар уақыт сынынан мүдірмей өтті. Бұл шығармалар әлі ... ... ... ... ... ... тән схематизмнен, геройларды бейнелеудегі арагідік қара дүрсіндіктен, натурализмнен ада болды. Осынау белкүлі өзгеше туындылар, тұтас алғанда, әдебиеттің соны мәдениетін игеруде ... ... ... ... ... қазаққа ғана тән анадайдан көзге түсетін ұлттық ... ... ... реалистік прозаның бірыңғай ұлттық стилінен әрбір сөз зергерін оның творчестволық дербес қасиеттері бойынша танып алу қиын емес. Мәселен, ... ... аулы ... ... шежіресі болып саналған новеллалары образдарының нанымдылығы, төрт аяғын тең басқан тамаша формасы арқылы айрықша көзге түседі. С. Мұқановтың "Ботагөз" ... ... ... және одан сәл ... ... ... өмірі мен қозғалысы сияқты тарихи-әлеуметтік мәні зор ірі уақиғаны суреттеуде лиризм, драматизм, көркем ... ... ... Ғ. ... ... ... сатиралық серпінінің дәлдігі, стильді мұқият шыңдауы болып табылады.
	Драматургия да біздің әдебиетіміздегі тың жанр. ... ... ... ... ... ... алғашқы пьесадан бастап, Қазақтың академиялық драма театрының спектакліне дейін көтерілді. Ғ. ... ... ...  --  Баян ... ... сері  --  ... ... немесе Ә. Тәжібаевтың, Ә. Әбішевтің, Ш. Хұсайыновтың және басқа көптеген драматургтердің пьесаларынан шеберлердің кемеліне келген өнері танылды.
	Қазақ әдебиетінің тарихы ... ... ... ... ... аяқ ... пайда болды. Бұл да біздің халқымыздың жаңа көркемдік жағынан қауырт дамуының айғағы болып саналады. 
Қазақ халқының ... ... ... ең ... озық ойлы ... таңдаулы үлгілері мен дәстүрлерін өз бойына мол ... ... ... ... Абай ... ... ... көрнекті роль атқарды. Олар білім мен ғылымды өрістетуге, адамзат ой-санасының барша ... ... оны ... ... ісі үшін ... ... ... туған күнінен бастап осы уақытқа дейін қазақтың әдеби тілін қалыптастырып, дамытуда тарихи роль атқарды. Ақындар мен жазушылар: С. Мұқанов, Ғ. ... Ә. ... Т. ... X. Ерғалиев және басқа көптеген адамдар реализм жолындағы өздерінің жаңашыл творчествосымен қазіргі қазақ тілінің даму ... ... ... келді.
Жоғарыда айтылғандардан мынадай қорытынды шығаруға болады:
1. Халықтың поэтикалық творчествосының ертедегі сатыларынан бастап, жанрлары мен формаларының ... кең ... ... мен ... ... стилі, өзіндік творчестволық сипаты бар осы заманғы профессионал әдебиетке жеткен ... ... ... ... озық дәстүрлері жүздеген жылдар бойына қалыптасты.
2. Қазақтың ұлттық әдебиетінің өзіндік ерекшелік, халықтық реализм іспетті айрықша қасиеттерінің ... ... ... ... және орыс ... Шығыс пен Батыс халықтары әдебиеттерінің өзара творчестволық көмегі бірін-бірі игі қасиеттермен молықтыруы жағдайында өсіп ... Осы ... өрби ... ... ... ... ... ішкі процестер жүріп жатыр: озық дәстүрлер мешеу ... ... ... аңдау және оны игерудегі өресіздік пен тарихи томаға-тұйықтыққа қарсы күресте шынығып, марқаюда.
3. Қазақтың ұлттық әдебиеті әдебиеттің өзегі болып танылатын қазақтың ... ... ... және ... ... роль ... һәм әлі де атқарып келеді. Халық өркенді жыр ... ... ... ... адамдар арасындағы қарым-қатынастың құралы болып табылатын тілдегі небір прогрессив ... ... ... ... ... ... дәйектендіреді.
	Қазақ ұлтының озық әдебиеті орыс тіліне, Шығыс пен ... ... ... аударылуы арқасында әлемнің барлық елдерінде сансыз достары мен оқушыларын тапты.
Халықаралық әдеби байланыс  --  ... бір ұлт ... ... да әлем  халықтары әдебиетімен қарым-қатынасы. Әдебиет әлеміндегі рухани алмасулар  --  көркемдік дамудың, әдеби ... ... ... ... ... ... ... әлем әдебиеті тарихында алатын орны зор. Ұлттық әдебиеттердің даму деңгейі сол кезеңдегі ... ... ... мен ... рөлін анықтайды. Оның түрлері мен жолдары көп және бұл процесте аударманың алатын орны өзгеше. ... ... ... ұлттық әдеби процеске, онда жаңа көркемдік ағымдардың ... ... ... етеді. Ұлттық әдебиеттердің өзара қарым-қатынасының негізгі түрі ретіндегі Әдеби байланысқа әдебиеттану ғылымы ХVIII ғасырдың ақыры мен ХIХ ғасырдың басында ... ... ... Сөз ... ... ... байланысты зерттейтін арнаулы саласы  --  салыстырмалы әдебиеттану қалыптасты. Бұл мәселеге И. Г. Гердер, И. В. Гете өз ... ... ... Ұлттық әдебиеттердің бір-біріне әсерін, ықпалын тарихи-әдеби процестің бір бөлігі ретінде ... ... ... Ресейде А. Н. Веселовский, В. М. Жирмунский, М. П. Алексеев, Н. И. Конрад еңбектерінде бұл құбылыс ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттану ғылымының да назар аударған, арнайы зерттей бастаған саласы. Қазақ әдебиетінің басқа әлем халықтары әдебиеттерімен өзара байланыс жасау ... ... ... бар. ...  ... ... ... мол үлес қосқан Әбу Наср әл-Фараби Батыс пен Шығысты ... ... Ол ... ... ... ортақ қазына қалдырды. Қазақ әдебиеті көршілес шығыс, туысқан түркі ... ... ... ... жақын, тығыз байланыста болды. Қырғыз, өзбек, тәжік, түркімен, әзербайжан, татар халықтарының ортақ ежелгі жазба ескерткіштері ... ... ... ... ... оның ірі өкілдері Фирдауси, Низами, Науаи, Хұсрау, Физули, Жәми, Сағди, Хафиз, Омар ... ... араб ... "Мың бір түн", үнді елінің "Махабхарата", "Рамаяна", әсіресе ... мен ... ... ... ... ... ... кейбір тараулары қазақ арасында кең тараған, олардың жекелеген сюжеттеріне өлең, қисса, ... ... 
	ХVIII ... ... ... ... ... рухани өмірі орыс жазушылары мен қоғам қайраткерлерінің назарына іліге бастады. В. А. Ушаковтың ... (1830), В. И. ... ... мен ... (1831) ... ... ... Е. И. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісі туралы материал жинау мақсатымен 1833 ж. Орал мен Орынборға  ... ... А. С. ... ... ...  --  Баян ... ... жазып алды, ақынның "Пугачев оқиғасы" мен "Капитан қызы" атты ... ... ... ... ... ... ықпалымен Н.Н. Муравьевтің "Қырғыз тұтқыны" атты романтикалық поэмасы жарыққа (1828) шықты. Қазақстанда ... ... Т.Г. ... Ф.М. ... С.Ф. Дуров т.б. болды, олар қазақ халқы туралы жылы лебіздер қалдырды. Л.Н. Толстой Ш. ... және ... ... Р.М. ... хат ... ... әдеби құбылыстардың қазақ әдебиеті байланыстарының тарихында мәні зор. 
	Қазақтың ұлы ғалымы Ш.Ш. ... ... ... ... ... Орыс ... қоғамында қызмет істеді, орыс зиялыларымен (П.П. Семенов-Тянь-Шанскиймен, Г.Н. ... ... ... А.Н. ... Я.П. ... т.б.) достық қарым-қатынаста болды. 
Шоқан Уәлихановтың еңбектері орыс ... ... ... рет ... ... ... кейбір еңбектері Батыс Еуропа елдерінде басылды. Шоқан Уәлиханов әлемдік ... пен ... ... ... ғалым ретінде, қазақ, қырғыз, өзбек, қарақалпақ, түркімен, ұйғыр, сібір тайпалары, моңғол, қытай, орыс, украин, ... ... ... ... т.б. ... тарихы, этнографиясы, мәдениеті, әдебиеті туралы құнды ой-пікірлер қалдырды. 
	Бұл тамаша дәстүрді мәдениетте, әдебиетте, халық ... ... А. ... Ы. Алтынсарин, Ш. Құдайбердиев А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, М. Дулатов, М. ... т.б. ... Абай А.С. ... М.Ю. ... И.А. ... Ф. ... Дж. Г. ... И.В. Гете, А. Мицкеевичтің кейбір өлеңдерін қазақ тіліне аударды. Шығыс аңыздарының сюжеті негізінде "Ескендір", "Масғұт", "Әзім" дастандарын, ... ... ... ... Платон, Гомер туралы пікірлер айтты. Сондай-ақ,  Алтынсарин, Құдайбердиев т.б. ірі аудармалар ... ... ... ... өзге алыс ... оның ... Еуропа елдерімен, әдеби және мәдени байланысының тарихы тереңде жатыр. ибн Фадлан (10 ғ.), ибн ... (14 ғ.), ... Поло (13 ғ.), Р.Г. ... (15 ғ.) т.б. ... ... ... ... халқы жөнінде түрлі әдеби шығармалар, ғыл. еңбектер қалдырды. Г. Зелинский "Қазақ", "Дала" поэмаларын, А. Янушкеевич "Қазақ даласына саяхат кезіндегі күнделіктер мен ... ... Б. ... ... ... ... атты альбом жазды. Француз жазушысы Жюль Верн "Клодиус ... ... ... ... ... Американдық жазушы Дж. Кеннанның "Сібір және сүргін" кітабында Ертіс маңайының кейбір тіршілік жайы, Семей кітапханасының қоры туралы мәліметтер, деректер келтіреді. Ал, ... ... ... ... ... аса ... дамып, әлем әдебиетінің ең үздік шығармалары ана ... ... ... ... ... әлем тілдеріне аударылды. Аударма саласында қазақ сөз өнері шеберінің барлығы еңбек етті. ... ... ... ірі ... ... ... ... мол болды. А. Құнанбаевтың шығармалары ағылшын, араб, болғар, монғол, қытай, француз, орыс  т.б. әлем тілдеріне аударылды. Ж. Жабаевтың ... ... ... аударылып, оның суырып салма өнері, айтулы айтыстары туысқан елдерді аралағанда өшпес әсер қалдырғаны туралы жазылды. М. Әуезовтың ... ... ... ... 116 тіліне аударылып, сондай-ақ "Әлем әдебиеті кітапханасында" (134, 135 томдары) ірі классикалық романдар қатарында жарық ... Ә. ... "Қан мен тер" ... О. Сүлейменовтың поэзиясы және көптеген қазақ сөз зергерлерінің  шығармалары, сондай-ақ, қазақ ауыз әдебиетінің інжу-маржандары ... ... ... көп тілдерінде аударылды. Ұлттық әдебиетіміздің әлем әдебиетімен тығыз байланыста дамуына ірі халықар. конференциялар (Азия және ... ... ... ... ... ... ... онкүндіктері т.б.) мен қаламгерлердің және достық қарым-қатынастары да ықпал етеді. 
	Қай халықтың болсын өнер жағынан ... ... ... сол ұлт ... ... жая өсуіне, халықтың рухани байлығын, арман-мүддесін, өмір тарихын басқа халықтардың даму тарихымен ұштастыруға дәнекер болады. ... ... ...  ... ... ... ... жасау процесінің ерекшеліктері пайда болды. Бұл байланыстар жаңа мазмұн, жаңа түр, рең тауып, соны жолдар мен мүмкіндіктерге  ұласты, әдебиетіміздің ... ... ... ... ... ... ... құралдары мен тілі. Көркемдік бейнелеу құралдары сабақтастығының дамуында да өзіндік ерекшеліктер бар. Әр қаламгер өз туындысының мазмұнын ашу ... сан ... ... ... ... ... идеядан басты бір айырмашылығы  түрлі қоғамдық позиция ұстанған қаламгерлер туындыларында бірдей қолданыла беруінен шығады. Мысалы, Абай  -  ... ...  -  ... ... Қалай болғанда да, кез келген жаңашыл ақынның өзі өзінен бұрынғы қаламгерлер қол жеткізген тәсілдерді игеру арқылы дамиды. Шығарманың көркемдік бөлшектеріне де осы ... ... ... ... ... қаламгерлер поэтикалық құралдарды бірдей пайдаланады. Оның мәнісі ұлттық мәдениеттің ортақтығына байланысты. Оған дәлел ретінде барлық халықтың өлең ... ... ... өнер мен ... ... сабақтастық мәселесі әрбір қаламгердің қоғамдық қажеттіліктер арасынан өзі аса мәнді, маңызды, дәуірмен ... деп ... ...  ... ... ... өнер туындыларында бұрын қолданылған көркемдік бейнелеу құралдары өткенге оралу мақсатында емес, өз ... ... ... ... үшін ... ... ... дәстүр сабақтастығына баса назар аудару жаңашылдықты жоққа шығару болып табылмайды. Себебі, ұлы қаламгерлер көркемдік даму тәжірибесіне сүйене отырып, осы ... ... ... ... ... өз ... өздерінің жаңа пікірлерін жеткізеді. Өнердегі жаңашылдық жайын сөз ... ... ой ... тәрізді, өткен күндердің тәжірибелері жан-жақты игеріліп, сын сүзгісінен ... ... ... жаңа түрге еніп, жаңа көркемдік деңгейге көтеріліп отыратынын ұдайы есте сақтау қажет. Соған орай өткеннің озық дәстүрін ... ... ... ... айрықша үлесін қосқан жаңашылдар болып табылады. Мысалы, Абайдың және М.Әуезовтің сыншыл реализмі.
Қаламгердің жаңашылдығы мен оның өз алдындағы ... ... ... ... танып-білудің маңызы зор. Мұны танып-білмейінше, қандай да бір қаламгердің әдебиет тарихындағы орны мен әдеби үрдістегі ролін айқындау мүмкін ... ... ... ... ... ... ... шешуге ықпал етеді. Бұлардың негізгілері ретінде поэтикалық идеялар мен түрлердің бір-біріне ауысу (ұласу) заңдылықтарын, ескінің жаңаға орын беруін, ... ... ... ... ... ағымдар мен әдістердің, мектептердің, т.с.с. өзгеруін атауға болады. 
Қаламгерлер адам мен ... ... ... ... ... жаңа көркемдік жаңалықтарымен әдеби үрдіске араласады. Бұл жаңалықтар тақыр жерде жасалмайтыны да түсінікті. Әр ... ... ... ... ... ... өз ... және әлемнің әдебиетін қамтитын әдеби үрдіске қатысушылардың, уақыт жағынан замандас немесе мүлдем алшақ тұрған ізашарлардың ... ... ... тілі екі ... ... ... ... еді. Оның бірін ақын тілі деп, екіншісі әншейін тіл деп аталады деп едік. Бұл екі тілдің ... ... ... ... тіл көбінесе сөздің дұрыстығын, анықтығын, тазалығын, дәлдігін талғайды. Ақын тілі сөздің дұрыстығының, тазалығының, дәлдігінің үстіне көрнекі, әуезді болу ... да ... сөз ... ... болу ... талғаудың қоятын жалпы шарттары мынау:
1. Сөз дұрыстығы
Сөз дұрыс айтылуы деп әр сөздің, әр сөйлемнің дұрыс күйінде жұмсалуы ... Олай болу үшін ... ... ... ... өзгертетін түрлі жалғау, жұрнақ, жалғаулық сияқты нәрселерді біліп әрқайсысын өз орнына тұтыну.
2. Сөйлем ішіндегі сөзді дұрыс септеп, дұрыс көптеп, ... ... ... ... ... ... дұрыс құрмаластырып, дұрыс орындастыру.
2. Тіл тазалығы
Тіл тазалығы  -  дейтініміз  -  ана ... ... ... ... сөзімен шұбарламау. Басқа тілден сөз тұтыну қажет болса, жұртқа сіңіп, құлақтарына үйір ... ... ... ... сөздерді алу.
Орыстың жақсы жазушыларын алсақ, олар көбінесе мынау түрлі сөздерден қашқан:
а. Ескірген сөздерге жоламаған.
ә. Жаңадан шыққан ... ... Өз ... бар ... ... ... жұрттан сөз алудан қашқан.
в. Жергілікті сөздерге яғни бір жерде айтылып, бір жерде айтылмайтын сөздерге жоламаған.
Қазақ әдебиеті қатып-пісіп ... ... біз ... ... ... жаңа деп ... ... сөз екен деп, ол жағынан қатал қарап. Қашып ... ... ... ... ... ... (жат сөзшілдік).
Біз сияқты мәдениет жемісіне жаңа аузы тиген жұрт өз ... жоқ деп ... ... ... даяр ... ... ана тілі мен жат тілдің сөздерін араластыра-араластыра ақырында ана тілінің қайда кеткенін білмей айрылып ... ... ... ... ... ... ... ғылым кітаптарын қазақ тіліне аударғанда пән сөздерінің ... ... ана ... ... сөз ... ... ... біздің әдебиетіміздің тілі таза болып, жоғарыда айтылған талғау салтының шарты орындалған болады.
3. Тіл (лұғат) анықтығы
Айтылған  ... ашық ... ... жеңіл, көңілді күдіктендірмейтін болса, тіл анықтығы дегеніміз сол болады. Лебіз ашық мағыналы болу үшін ... ... ... анық танитын болу керек. 
Тіл дәлдігі
Тіл дәлдігі деп ойлаған ұғымға сөз ... ... ... ... Ұғымға сөз дәл келу үшін сөздің мағынасын дұрыс айыра білу керек.  Тіл дәлдігін бұзатын ... ... ... сөздер деп мағынасы жақын сөздер айтылады. Мәселен: батырлық, ерлік, батылдық, ... ... ... сияқты сөздер. Мұның бәрі жүректілікті көрсеткенмен әрқайсысының өз алдында өңі бар.  Өңін танымай яки аңғармай ... ... ... ... лұғат дәлдігіне кемшілік келтіреді. Және де тіл дәлдігіне мынадай орындарда кемшілік келеді.
1. Сөйлем ... орын ... ... ... басқа қажеті жоқ сөздер кірсе.
Мысал:
а. Кейбіреулер дүние қуғыш, мал жиғыш, пайда қылғыш ... Өз ... ... көз ... ... келіп отырмын.
П.Оның қалыптанған ерте тұратын әдеті бар еді.
Бұл үш ... ... алып ... орны ойсырамайтын сөздер: "Мал жиғыш", "Пайда тапқыш", "Көз ... ... ... ... ... Бұлар сөйлем ішінде тұрғанда да толық болуына келтіріп тұрған пайдасы жоқ.
т. Ойы ... ... ... айтылғанда, мәселен, "Мен қартайған шағымда, байы жоқ деп баққан жоқ, күйі жоқ деп ... жоқ, ... жоқ деп ... жоқ, әлі жоқ деп ... жоқ" ... ... Бұлай айтудың сырты көркем сияқты көрінсе де, ішкі мағынасы пікірді толықтырмай, тек сөздің, сөйлемнің қарасын көбейтеді.
* Тіл көрнектілігі
Сөздің ... ... ... дәл ... ... талғау сөздің көрнекі болуын да керек қылады. Адамға дерексіз заттан гөрі деректі зат түсініктірек, жансыз заттың күйінен ... ... күйі ... ... адам ... сөзі ... түсінікті болу үшін дерексіз заттарды деректі затша, бернесіз заттарды бернелі затша сипаттайды, жансыз затты жанды заттай ғамалдайды. Ақ көңіл, шолақ, ... арам ой деу, яки күн ... тұр, ... ойнады, су қайтты деу, я болмаса, қазанның құлағы, ошақтың бұты, үйдің төбесі деу дерексіз заттарды деректі ... ... ... ... ... ... заттарды бернелі затша қалыптау, ғамалдау, бернелеуден шығып, әдетті сөзге айналып кеткен. Мұндай сөздер жалғыз әдетті түрінде ... ... де ... ... тілі  --  көркем шығармалардын тілі, кейбір коғамда ол ... ... ... болып келеді, бұл мағынада 
Көркем әдебиет тілі тіл тарихы мен әдеби тіл тарихынын пәні ... ... ... мен ... ... ... олардын жасалуы мен окылуынын негізіне жаткан поэтикалыктіл, ережелер жүйесі. Бұл ... ... ... ... болғаннын өзінде кашанда күнделікті тілдін ережелерінен ерекше болып келеді. Бұл мағынада Көркем әдебиет тілі ұлттык ... ... ... ... ... оның ... тарихи поэтиканың, әдеби семиотиканың пәні болып табылады.
Күнделікті карым-катынас диалектілерде іске асырылатын, жалпы әдеби тілі жоқ қоғамдарда ... ... тілі ... ... ... түрі ... ... аткарады. Өте көне үнді еуропа поэзиясынын тілі, көне түркі ескергкіштерінің тілі жөнінде ... ... бар. Көне ... ... ... және ... поэмаларынын тілі бірде-бір жергілікті диалектімен сәйкеспейді, ол тек ... ... ... ... өркендеу дәуірінде халық тілін көркем әдебиет пен ғылымға енгізу үшін күрес ... ... ...  --  латын, Ресейде  --  шіркеулік славян тілі ығыстырылды. Ұлт ... ... ... ... ... ... ... да, ассииизм, романтизм, реализм стильдері мен әдістерінін Калыптасуына байланысты жаңа сапада дами бастады. Көркем әдебиет ... ... ... ... деп аталатын қабаттармен кенейтіледі, көрке.м мәтіндерді жасап талдау ережелерінін жүйесінде поэтикалык тілдін ... ... ... ... әрбір әдеби бағыт я әдіс (классицизм, романтизм, ... ... әр ... ... авангардизмдік ағымдар) өз бағдарламаларында керкемдеу тәсілдеріне, поэтикалык тілге жанаша карап, өз ерекшелігін көрсетуге тырысты. Көркем әдебиет тілінін даму ... ... онын ... да дами ... ... ... мен поэтикада поэзия тілінін материалдык кұралдары мен троптарынын ... және ... ... ... ... екі жакты сипат байкалған (мысалы, Аристотельдін "Поэтика", "Риторика" деп аталатын екі трактаты).
ХІХ ғасырдың екінші жартысында А. А. ... мен А. Н. ... ... ... ... сүйеніп, поэтикалык стильдін тұрақты белгілері және олардын тарихи ... ... ... ... ... негізін салды.Әдебиет стильдерінінауысып отыруына байланысты Көркем әдебиет тілінде болып отыратын процестерді орыс тілі ... ... В. В. ... ... зерттеп, Көркем әдебиет тілі деп аталатын арнайы пән жасады.Көркем әдебиет тілі эстетикалык кұнды туындылар тілі болумен бірге, өзі де ... ... ... ... ... ... ... және әдеби жанрлар мен олардың түрлері. Әдеби жанрлар  (фр. ... genre - түр, тек, ... [346 246]  -  ... және ... ...  ... даму процесінде қалыптасады.
Шығарма жанры дәстүрлі түрде мынадай  негізгі ... ... ... -   бір ... ... ... және ... тұрақты, әрі тарихи қайталанатын сипаттағы мазмұнына, құрылысы мен түріне қарай.
	Көркем шығарманы кеңінен танып білу жанрлар сериясын ... Атап ... ...  ... ...  ... ... және т.б. келтіруге болады.  
Мұның барлығы көркем шығарманы кеңінен таңып білудің жемісі. Шығарманың танымдық мазмұны көбінесе ...  ... және ... ... ... мен ... ... жеке немесе топтық портреттің жанрлық ерекшеліктерін айқындайды. 
	Суреткердің  идеялық-психологиялық бағалау ұстанымы ... және ... ... ... болуы мүмкін болғандықтан,  бірқатар жанр түрлері туындайды.  Оларға тоқталар болсақ, әдебиеттегі ода  -  ...  -  ...  -  ... ... нәтижесі.  Сонымен қатар,   олардың әрқайсысында өнердің басқа түрлеріне қарағанда  жанрлық ... ... ... бар, яғни ... түрі ... фольклорлық поэзия және әдебиет, поэзия және проза) мен тегіне (мысалы, әдебиеттегі эпос, лирика, ... ... ...  ... ... дифференциясындағы  олардың  қарым-қатынасын зерделеу тұйыққа тірелуде.  Өйткені, , , ,  терминдері осыған байланысты нақты анықтамасын ... жоқ. ... ... ... ... ... орнына бірін пайдалану жалғасуда.
	Қайта өрлеу дәуірі тұсындағы өнер жанрлар арасындағы  нақты демаркациялық шекара жоқ; XVII  -  XVIII ... ... ... ... ... ... ... әр жанрдың тазалығын қамтамасыз ететін қатаң тәртіп орнатты. Сол уақытта  Францияда  ұғымы қолданысқа ... XIX ... ... ... ... ... ... оралды.  Олардың қосылып кетуі, тоғысуы,  қатаң белгіленген шекараның бұзылуы басталды.  Кейбір ... ... ... жанр ... тіптен ескірген деп жанр мәселесін алға қоюдың қажеті жоқ деп ... ... үшін оның ... жанрлық ерекшеліктері маңызды.  Бұған байланысты ұғымдар  Г. Гегельдің  еңбегінде, А.Н. ...   ... және  ... да ... еңбектерінде қамтылды. Эпикалық,  драматургиялық, лирикалық және лиро-эпикалық сияқты  жанрлық топтар ерекшеленген.  Осындай топтардың әрқайсысының шегінде шығарма  ... ... ... және прозалық формасы және соңғысы,  өзінің көлемі ... ... ... Көне ... ... ...  күрделілігімен және  көп тармақтылығымен ерекшеленеді. Жаңа ... ... ... қарар болсақ,  тұрақтылығымен сипатталады. Кешірек,  қоғамның дамуы, өзінің жанрларымен ... ... де ... ... бола бастады. Әдеби бағыттың туындауымен бірге жанр жүйесі  ... ... ... ... мен ... ...  нысанасына айналды. Осылайша, классицизм поэтикасы болып жоғарғы, ортаңғы және төменгі жанрлар ерекшеленді. Жанр жазушылар немесе ақындар ... ... ... ...  регламенттелген жалғыз норма сияқты ұғынылды. 
Бұдан әрі классицизм жанрларының  рационалистік жүйесін   ... мен ... ...  Олар ... бостандығын    жоғары бағалап, қарсы шықты. Романтизм классицизмге керағар жанрлар тудырды.  Ол адамның ішкі ... ... ... ашып ... ... шығарды. Классицизм  дәуірінде  орын алмаған адамның ішкі сыры, терең сезімі, жеке тұлғаның ішкі ... ... яки ... қасиеттер сентиментализм тұсында алдыңғы орынға шықты. Сентименталистер  шығармалары  классицистік ... ... ... ...  ... ... ысырып, ішкі сырды бейнелейтін эллегия, баллада, лиро-эпикалық романтикалық поэмаларға жол ашты.  Әр автор жанр түрлерін  әр ... ... ... біз ... әр ... ... ұшқырлығы, жазу шеберлігі өзінше дара, өркештеніп тұрады, бір-біріне ұқсамайтын өзіндік жазу ... ... ...   ... ... сөз өнері болғандықтан  демекші, сөздің құдыреттілігімен түрліше өріледі. Алайда, көп ғасырлық даму тарихы бар  ... ... ... ... бар. Осылайша, типологиялық ұқсастығы мен негізгі қырлары бойынша олар нақты бірнеше топтар мен ... ... Бұл ... ... ... ... ... келген кезден бастап туындады. Бұл көне гректер мен римдіктерге белгілі болды. Әдебиеттегі тек пен жанр ... ... ...  ... рет Аристотель қалады. Аристотель өзінің  еңбегінде әдебиетті  дейді. Солай деп айта келе ұлы философ оның үш ... ...   ... ... деп айта келе ол ... мысал ретінде Гомер шығармаларын келтіреді. Екінші тәсіл  -  бұл ... ... ...  шығарманың негізі нысанасы -  автордың жан ... ішкі ... ... ...  Енді ең ... ... болсақ, ол  -  драмалық, ал тектің ... ... деп ... ... ... бейнелеген кейіпкерлері айтайын деген ойын өзінің іс қимылы, дауыс ырғағы, интонациясы арқылы сахнада береді.
	Неміс философы Гегель әдебиеттің тегі ... ... ден қоя ...  Бұл ... ол өзі ... ... етіп философиялфқ ұғымдарды алады. Яғни, объект, субъект ұғымдарын пайдаланады.  Әдебиеттің  ... ... ... ол ... диалектикалық идеяларының негізінде қарастырды.  Субъект дегеніміз ақынның өзі,  эпос - баяндаушы жанр дей келе,  лириканың ... ... ... ...  лирикалық жолдауды,  өлеңді,  эпиграмма мен сонетті жатқызады. Драмаға драма мен трагедияны жатқызады.
	Сөйтіп, бір елде ... бір елде кеш  ...  жанр ... ... ... ... ... қатар осы процесс істінде  олар әртүрлі ассоциацияларға ие болып, басқа да мағыналарды жүктеді. 

Мысалы, Италияда  сөзі  ... ... ... ... ... рыцарлық романдарды,  антикалық дәуірдің батырлық мифтерін, тарихи туындылар мен ... ... ... ... ... ... де  ... Ал Ресейде повестерді новелла деп атады. Жазушылар өздерінің шығармаларына  ... ... ...  ... атауын белгілейді. 
	Авторлар кейде жанама ассоциациялардың жетегінде кетіп, қателесуі де мүмкін. Әдебиеттанушыларға автор пікіріне қарсы шығу қиындық тудырады.
Әртүрлі жанрдағы ... ... бір ... ... енді бірде бір жанр әртүрлі елдерде  түрлі ... ие. ... ... ... және ... заманғы немесе, екінші жағынан,  саяси және философиялық ... ... ... ... жоқ.  ... шығармалардағы тарих пен қазіргі заман олардың тақырыбы саласына жатады. Ал автор мен кейіпкерлердің  ... және ... ... оның проблематикасы саласына жатады. Шығарманың компазициялық мотивациясын оның жанрлық ерекшелігіне жатқызуға ... ... ... ... жанрға жатпайды.
Жанр - бұл тарихи құбылыс емес, ... ... ... Олардың құрылысы мүлдем басқаша болғанымен, нақты жанр ... ...  ... ... ... ... ортақтығы неде?  Оны шығарманың өң бойынан ... ... ... деп ...  Яғни, шығарма авторының өз ойын беру әдісі жанрлық ... ... ... айтқан Аристотель мен Гегель философиясы осының айқын дәлелі болып ...  Көп ... ... ... ... оның ... ... болып табылатын,  тарихи қайталанатын аспектісін, жанр және оның түрлілігінің негізі жататын  қырын табу керек.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері. Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. халықаралық әдеби байланыс27 бет
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі; өлең сөздің теориясы; шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері; әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер4 бет
Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы8 бет
Инновациялық процестің ұғымы мен мәні7 бет
Инновацияның жіктелуі3 бет
Мұғалімнің инновациялық даярлығын қалыптастырудың педагогикалық негіздері10 бет
Проза, оның даму сатылары және дәстүрмен жаңашылдық12 бет
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы21 бет
"Көңіл-күй әлемінде"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь