Тәуке ханның ішкі және сытқы саясаты


Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1. Тәуке ханның ішкі және сытқы саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Тәуке ханның «Жеті жарғысы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе

Тәуке болып ханымыз,
Рахат тауып жанымыз,
Он сан алаш бірігіп,
Ойран болды жауымыз.
(Халық өлеңі)

Елді елдікке, ынтымаққа, бірлікке бастайтын және сол жолда жанын сала күрескен ерлерді туғызатын заман. Қазақ халқы өзінің бұрыңғы-соңғы тарихында басынан небар қилы замандарды өткізген. Олай болса талайлы тағдыр өмірден із-түссіз өте шығуы мүмкін емес. Тарихтың терең-терең қатпарларына көз жіберер болсақ, елдің есі мен санасында ұзақ уақыттан бері сақталып келе жатқан небір орасан оқиғалардың соқпақтарынан аңғарамыз. Сол соқпақтардың бойында еліне елеулі еңбек сіңіріп, қаһармандық қызмет атқарған ірі-ірі әлі күнге дейін сайрап жатыр. Халық өз басына қатер төнген шақтрда, тағдыры таразы басына түскен алмағайып сәттерде бар күш-қайратын әлгі зобалаңға қарсы қойып, ақыл-парасатымен, білегінің күшіме арашаға түсіп, сол жолда шыбын жанын аямаған, елінің, ұлтының тәуелсіздігін, бостандығын қорғаған нар тұлғалы, алып азаматтардың ерлігін де, есімін де еш уақытта ұмытпайды. Қайта уақыт өткен сайын қадір-қасиетін арттырып, төбесіне көтере түседі.
Көп жылдар бойы ұлтымыздың тамыры тереңге кеткен тарихы және елінің бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күрескен аяулы тұлғаларының есімін атауға тыйым салып, коммунистік-тоталитарлық идеологияның үстемдік етуімен басылған әдебиеттерде өткен өміріміз бір сорлы, басқа ел емес, тіпті өзіміз шошитын құбыжық өмір болып суреттелінді. Тек тәуелсіздікке қолымыз жеткеннен кейін тарихымызға деген көзқарас, құштарлық арта түсіп, еліміздің өткенін тану жиналған астықпен, қазылған кенмен тепе-тең бағаланып, өшіп қалған есімдерді қайта тірілтіп жатырмыз.
Міне, осыған орай заманындағы Тәуке хан сондай ардақты есімдердің ішінен ерекше орын алады. Бұған тарих куә, халқымыздың ой-санасы куә. Әдетте қазақ хандары хақында мәселе көтергенде біз негізінде Абылай, Кенесары туралы деректерді баспасөз беттерінде молынан жариялап келеміз және халқымыз негізінде осы екі тұлға төңірегінде мәліметтермен аңыз әңгімелерге қанық. Ал Тәуке хан туралы зерттеулер мүлдем жоққа тән. Оның себебі Тәуке хан туралы мәліметтердің сол заманнан бері архив қазналарында сақталмауы және тарихи зерттеулерде ізденіс болмағандығы. Жалпы жарық көрген тарихи әдебиеттердің беттерінде Тәуке хан туралы мәлімет өте жұтаң, тіпті бір-екі ауыз сөзбен шектелетіні бәрімізге аян.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Сәкен Созақбаев. Тәуке хан «Жеті Жарғысы» Алматы, «Санат», 1994.
2. Ж.О.Артықбаев. Жеті Жарғы. Алматы, 2005.
3. К.Кеменгерұлы. Қазақ тарихынан. М., 1924, 7-бет.
4. С.З.Зиманов. Политический строй Казахстана конца ХVIII и первой половины ХІХ веков, Алматы, 1960, стр., 92.
5. Н.И.Гродеков. Киргизы и кара-киргизы Сыр-Дарьинской области. Т.1.Юридический быт. Ташкент, 1889, стр.,25.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1. Тәуке ханның ішкі және сытқы
саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Тәуке ханның Жеті
жарғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ..
Пайдаланылған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... .

Кіріспе

Тәуке болып ханымыз,
Рахат тауып жанымыз,
Он сан алаш бірігіп,
Ойран болды жауымыз.
(Халық
өлеңі)

Елді елдікке, ынтымаққа, бірлікке бастайтын және сол жолда
жанын сала күрескен ерлерді туғызатын заман. Қазақ халқы
өзінің бұрыңғы-соңғы тарихында басынан небар қилы замандарды
өткізген. Олай болса талайлы тағдыр өмірден із-түссіз өте
шығуы мүмкін емес. Тарихтың терең-терең қатпарларына көз
жіберер болсақ, елдің есі мен санасында ұзақ уақыттан бері
сақталып келе жатқан небір орасан оқиғалардың
соқпақтарынан аңғарамыз. Сол соқпақтардың бойында еліне
елеулі еңбек сіңіріп, қаһармандық қызмет атқарған ірі-ірі әлі
күнге дейін сайрап жатыр. Халық өз басына қатер
төнген шақтрда, тағдыры таразы басына түскен алмағайып
сәттерде бар күш-қайратын әлгі зобалаңға қарсы қойып,
ақыл-парасатымен, білегінің күшіме арашаға түсіп, сол
жолда шыбын жанын аямаған, елінің, ұлтының тәуелсіздігін,
бостандығын қорғаған нар тұлғалы, алып азаматтардың
ерлігін де, есімін де еш уақытта ұмытпайды. Қайта уақыт
өткен сайын қадір-қасиетін арттырып, төбесіне көтере
түседі.
Көп жылдар бойы ұлтымыздың тамыры тереңге кеткен
тарихы және елінің бостандығы мен тәуелсіздігі үшін
күрескен аяулы тұлғаларының есімін атауға тыйым салып,
коммунистік-тоталитарлық идеологияның үстемдік етуімен
басылған әдебиеттерде өткен өміріміз бір сорлы, басқа ел
емес, тіпті өзіміз шошитын құбыжық өмір болып
суреттелінді. Тек тәуелсіздікке қолымыз жеткеннен кейін
тарихымызға деген көзқарас, құштарлық арта түсіп,
еліміздің өткенін тану жиналған астықпен, қазылған кенмен
тепе-тең бағаланып, өшіп қалған есімдерді қайта тірілтіп
жатырмыз.
Міне, осыған орай заманындағы Тәуке хан сондай ардақты
есімдердің ішінен ерекше орын алады. Бұған тарих куә,
халқымыздың ой-санасы куә. Әдетте қазақ хандары хақында
мәселе көтергенде біз негізінде Абылай, Кенесары туралы
деректерді баспасөз беттерінде молынан жариялап келеміз
және халқымыз негізінде осы екі тұлға төңірегінде
мәліметтермен аңыз әңгімелерге қанық. Ал Тәуке хан туралы
зерттеулер мүлдем жоққа тән. Оның себебі Тәуке хан туралы
мәліметтердің сол заманнан бері архив қазналарында
сақталмауы және тарихи зерттеулерде ізденіс болмағандығы.
Жалпы жарық көрген тарихи әдебиеттердің беттерінде
Тәуке хан туралы мәлімет өте жұтаң, тіпті бір-екі ауыз
сөзбен шектелетіні бәрімізге аян.

Тәуке ханның ішкі және сытқы саясаты
Тәуке ханның қазақ елінің қасиетті қаласы Түркістанда ақ
киізге көтеріліп, бүкіл үш жүздің ханы болып
сайланғаннан кейін қазақтың сол заманындағы қоғамының
ішкі және сыртқы саясатында ерекше көңіл бөліп, сол
кезеннің өзінде-ақ ұлт мемлекеттілігін халықаралық деңгейге,
биік дәрежеге көтеруге аянбай күш салады. Атап
айтатын болсақ, Тәуке хан қазақ мемлекеттілігін нығайту
үшін ең алдымен бет-бетімен ру-руға бөлінген, бір-бірімен
қырылысып жатқан елінің ұлттық бірлігін сақтауға
аянбай күш салады. Елдің басын біріктіру мақсатында ру
басшыларының алауыздылық қимыл-әрекеттерін қолдағы бар
тәсілдің бәрін қолданып тыюды мақсат етті. Қазақ
қоғамында дау, жанжалдың, негізі көшпелі елдің мал
жаятын жайылымының, қоныстың тарлығынан туып отырған.
Экстенсивтік көшпелі қоғамда мал өрістің тарылуы
басқа аймаққа көшуге мәжбүр етеді, басқа рулардың
қоныстарына мал жаюға тура келетіні ақиқат. Малдың
өсіп-өнуі, жетіліп семіруі тек жерге байланысты. Тәуке хан
ішкі саясатта ең алдымен осы мәселені шешуге ат салысты. Ең
алдымен үш жүздің жайлау, қыстау және күзеулерін
Қазақстан территориясының ерекшеліктерін ескерумен бөлуге
назар аударады. Үш жүздің білгір билерінің басын қосып,
айларға созылған кеңестен кейін жайылымдардың барлығын тарихи
қалыптасқан пайдалану негізінде бөлінеді. Бұдан былай
жайылымды ру-ру болып пайдалануға берілді және әр ру
белгіленген аймақтың шеңберінде ғана көшіп-қоннуға мүмкіндігі
бар. Белгіленген жер межесінің шеңбері рудағы түтін
басының санына және мал мөлшеріне қарай бөлініп
отырды. Ендігі уақытта көшпелі қазақтар руларымен
белгіленген жерге ие бола алған, сол жайылымның
шеңберінде ғана мал жайып, көшіп-қонатын болған. Жерді
пайдалану барысында дау туған болса, ру басшылары,
билер әділеттілікпен шешіп отырған.
Тәуке хан ішкі саясатында қолдағы бар мүмкіншіліктерді
пайдалана отырып, қайткен күнде де ру арасындағы
алауыздықты тыю үшін сонымен қатар ел басқару ісін
жақсартуды күн тәртібіне қойды. Бір орталықтан басқарылатын
қазақ мемдекеттілігін құру үшін бірінші санатта тұрған
мәселе Шыңғыс хан ұрпағынан тараған, сұлтан, төрелердің
және ерекше статусқа ие болған қожалардың, қазақ
қоғамындағы құқықтық жағдайларын өзгертуге ден қояды.
Ондағы мақсатты мемлекеттік басқару ісіне әр ортадан
шыққан қабілетті, туа біткен дарынды адамдарды тарту
еді. Қазақ қоғамында Шыңғыс хан заманынан қалыптасқан
дәстүр бойынша ел басқару ісін өнер, ақылдылық, беделдік
парасатпен емес, жиі-жиі жағдайда тек тұқым қулаған
атағымен алып отыратын болған. Көшпелі қазақ қоғамын
зерттеуге үлкен үлес қосқан көрнекті ғалым, академик
С.З. Зиманов былай деп атап көрсетеді: Қазақстан территориясында
Шыңғыс ханның және оның балаларының, немерелерінің үстемдік
ету дәуірі барлық жердегідей қорқыту және халықты
қарыспай бағындырумен көзге түсіп, жаңа ұрпаққа мұра
ретінде сол өкіметтің беделінің алдында табынуды және
олардың тұқымдарының ең жоғарғы билікті іске асыруға
жаралғандығын мойындатты. Және мұндай көзқарас адамдардың
санасына әбден сіңгеніне байланысты бұл қағиданы бұзу
шындап зардап туғызуға әкеп соқтыратыны сөзсіз еді.[1]
Төре тұқым атанған бұл топтар қазақ қоғамында элитарлық
дәрежеге ие болғандықан қарапайым халықпен неке құруды
Шыңғыс хан ұрпақтарының беделін түсіру, хан ұрпағының
қанын бұзу деп таныды. Тек қана өз іштерінен қыз
алысқан олар экзогамиялық табу тәртібін орындамағандықтан
ұрпақтың ой-өрістік, даналық сапасының төмендеуіне әкеп
соқтырған ешқандай дәлелді қажет қажет етпейді. Оны адамзаттың
неке құру заңдылығы мыңдаған жылдар бойы дәлелді.
Тәуке хан қолдағы бар мүмкіншіліктерді пайдаланумен
халықтың, ел басшыларының санасына ел арасында өзінің
ақыл-парасатымен, батырлық әрекеттерімен ел басқару ісіне
бейімі бар дарынды тұлғаларды тарту қажеттілігін сіңіруді
саясатының ең басты мақсаттарының бірі деп таныды.
Билер кеңесі Тәуке хан құрған мемлекеттілікті нығайтуға
өлшеусіз үлес қосты. Халық мүддесіне қызмет еткен, ішкі
және сыртқы саясат жүргізуде тиімді, даналық қызмет
атқарғанына тарихтың өзі куә. Билер кеңесі негізінде
Сырдарияның бойында орналасқан Битөбе, Мәртөбе [2] сияқты
жерлерде шақырылып тұрған. Тарихтан мәлім, Тәуке ханның
тұсында, әсіресе 1698-1717 жылдар аралығында қазақ елінің
территориясына жоңғар феодалдары баса-көктеп кіріп, бейбіт
өмір сүріп жатқан көшпелі қазақ халқының кең даласын қанға
бояды. Дәл осындай қиын-қыстау кезеңде Тәуке ханның
ірі қолбасшылық, реформаторлық қасиеттері айқын көрінді.
Ішкі әскери стратегиялық саясатта Тәуке хан қазақ даласында
шайқастың бірнеше тактикасын ойлап, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты
Тәуке хан және оның ішкі сыртқы саясаты
Тәуке ханның тәуелсіз саясаты туралы қазақша реферат
Тәуке ханның «Жеті жарғысы»
Тәуке ханның өмірі
Абылай ханның ішкі және сыртқы саясаты
Абылай ханның сыртқы саясаты
Абылай ханның саясаты
Жәңгір ханның саясаты
Жеті жарғы. Тәуке Ханның далалық конституциясы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь