Каспийдің экологиялық мәселелері және оларды шешудің қазіргі жағдайы

Жоспар:

1. Кіріспе

2. Каспий теңізінің табиғи су қоймасына жалпы сипаттама.

3. Каспийдің экологиялық мәселелері және оларды
шешудің қазіргі жағдайы.

4. Қорытынды

5. Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Кіріспе:

Каспий өңірі... Соңғы жылдары бұл аймақтағы мұнай-газ кен орындарын қарқынды игеру оның атағын дәуірлетіп-ақ жіберді. Жұртшылық оны өлеңге қосып, еліміздің экономикасына жаңа серпін беріп, қайта өрлеуіне жол ашар деген үмітпен,оған көз тіге қалды. Мұнай мен газдың орасан зор қоры тек бұрын игеріліп келген Маңғыстау мен Ембіде ғана емес екен, сонымен бірге Қазақстанның осы Батыс өңіріндегі Ақтөбе және Батыс Қазақстан облыстарының жарасты қабаттарында “қара маржан” теңізі тұнып жатқаны анықталды. Ол аз десеңіз Каспий қайраңы тұңғиығынан да тура бүгін-ертең мұнай өнімін алу көзделуде.
XVIII ғасырдың басындағы орыс карталарында Каспий-Арал арасы “Иесіз маң дала” деп көрсетіліпті. Әрине, бұл білместіктен, зерттелмегендіктен,шынтуайтқа келгенде өгей көзқарастан болғаны анық. Ал қазіргі кезде “болашағы зор аймақты ” бас көзге қарамай құлшына игеру осы Каспий өңірін шынымен де “маң далаға” айналдырып жібере ме деп қауіптенесің. Себебі ондай қиянат білместіктен емес, біле тұра белден басылып, адамзат тарихының ақтаңдағына соқтырмай ма деген ойға еріксіз жетелейді.
Каспий қойнауындағы қара алтын басты орынға шығып, теңі келмес флорасы мен фаунасы, экологиялық ахуалы жайлы мәселе көлеңкеде қалып отырғаны жан күйдіреді.
Алайда соңғы жылдары аз да болса Каспий өңірінің проблемаларына бет бұрылып, оларды шешудің жолдары қарастырылуда.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Газета “Капитал” 2006 ж. 9 ақпан.
2. “Экология” А.Ж.Ақбасова, Г.А.Саинова. Алматы 2003.
3. “Почвоведение”-№ 10. Егоров В.В, Минашина Н.Г.
4. “Экология” Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. Алматы 2002.
5. “Экология және табиғатты тиімді пайдалану”. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов, Ж.Шілдебаев.
Алматы 2004.
6. “Түркістан” газеті 21 наурыз 2002 жыл №12
7. “Каспий қайраңы” С.Е.Әжіғали. Алматы 2000.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе
2. Каспий теңізінің табиғи су қоймасына жалпы сипаттама.
3. Каспийдің экологиялық мәселелері және ... ... ... ... ... әдебиеттер.
1. Кіріспе:
Каспий өңірі... Соңғы жылдары бұл аймақтағы ... кен ... ... оның ... ... жіберді. Жұртшылық оны ... ... ... жаңа ... беріп, қайта өрлеуіне жол ашар
деген үмітпен,оған көз тіге қалды. Мұнай мен ... ... зор қоры ... игеріліп келген Маңғыстау мен Ембіде ғана емес ... ... ... осы ... ... ... және ... Қазақстан облыстарының
жарасты қабаттарында “қара маржан” ... ... ... ... Ол аз
десеңіз Каспий қайраңы тұңғиығынан да тура бүгін-ертең ... ... ... ... ... орыс карталарында Каспий-Арал арасы “Иесіз маң
дала” деп ... ... бұл ... ... өгей көзқарастан болғаны анық. Ал
қазіргі кезде “болашағы зор аймақты ” бас ... ... ... ... ... ... ... де “маң далаға” айналдырып ... ме ... ... ... ... ... емес, біле тұра белден
басылып, адамзат ... ... ... ма ... ойға ... ... қара алтын басты орынға шығып, теңі келмес флорасы
мен ... ... ... жайлы мәселе көлеңкеде қалып отырғаны жан
күйдіреді.
Алайда соңғы жылдары аз да болса ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуда.
Каспий теңізінің табиғи су қоймасына жалпы сипаттама.
Жер ... ... ... су ... ... ... Оның ескі ... Гиркан, Хвалын, Хазар және т.б. Ол- Евразия құрлығының орталығында,
мұхиттардан алыста, оқшау жатқан ... су ... ... ... ең ... су айдыны, үлкендігіне қарап теңіз деп атайды. Жалпы ауданы ... км. ... ... 1200 км-ге созылған, орташа ені 300 км.
Жағалау сызығының ұзындығы 7000 км, оның ... ... ... км, ... ... ... Түрікменстан және Иран жерімен
шектеседі. Беті мұхит ... 28 м ... ... Ең ... жері 1025 ... тереңдігі 180 м. Ірі шығанақтары: Маңғыстау, Қазақ, Қарабұғазкөл,
т.б. 50-ге ... арал бар. Ірі ... ... ... Аграхан,
Красноводск, Шелекен. Ойпатты тегіс жағалау басым. Жағалауында теңіз суының
бұрыңғы жоғары ... ... ... ... ... ... шарасы тереңдігі және түпкі бедері жөнінен 3 бөлікке бөлінеді.
Құрлықтың ... ... ... ... тайыз (10-20 м). Орта
тұсындағы ойпаңда тереңдігі 788 м. Оңтүстік бөлігі ... ... (1025 ... ... қабаты жаз айларында солтүстігінде 24-26ْ С, оңтүстігінде ... ... ... ... ... тайыз бөлігі қатады, өңтүстігінде
судың температурасы 10ْ С-қа жуық болады.
Каспий теңізіне 130-дай өзен құяды. Ағын су ... 80% ... 5% ... 5% ... ... ... ... , 6% Кура өзені ... ... өзен мен ... кіші ... 4% ... ... ... жауын-шашын мөлшері тым аз. Ол теңіз деңгейін 1 см-
ге ғана көтереді.
Каспий теңізінде балық аулау кәсібі ... ... ... ... ... ... ... сазан, килька көп ауланады. Каспий
теңізі қара уылдырық өндірілетін су ... ... ... жүзі ... ... ... ... аулау ертеден жолға ... ... 5 түрі ... ... Дүние жүзілік қордың 70%-ы
осы Каспийде. Кәсіптік балықтардың 76 түрі кездеседі.
Каспий ... Еділ ... ... албырты, ақбалық, күтім-
Қазақстанның қызыл кітабына енгізілген.
Қазіргі заманның балық шаруашылығы- ... ... ... аса ... ... ( ... ... шоқыр, пілмай) табиғи және жасанды жолмен
көбейту жұмыстарына негізделген. Жыл сайын 11 балық ... ( ... ... ... ... 75 млн. ... ... 1998 жылдан бері Атыраудағы 2 балық зауыты жылына 6 млн. ... ... ... жыл ... да сүйікті мекені. Теңіз жағалауында 3-3,5 млн.
Құстар ... ... ал жыл ... саны 10-12 ... ... ойпаты өзінің табиғат ескерткіштерімен, фаунасы мен флорасымен
ерекшеленеді. Мұнда өсімдіктердің 945, ... 64, ... ... 100 ... түрі ... теңізі морфологиялық жағдайына байланысты Солтүстік Каспий,
Орталық Каспий және Оңтүстік Каспий болып ... ... ... ... ... жағалауы Атырау және ... ... ... Каспий теңіздің басқа бөліктерінен өзінің алып жатқан
географиялық орны, теңіз түбінің құрылымы, ... және ... су ... ( ... және т.б ... ерекшеленеді. Оңтүстік
және Орталық Каспийге қарағанда таяз. Солтүстік Каспий бөлігінің аумағы 80
мың шаршы км. Оған ... ... ... су ... ... Каспийге құятын барлық өзен сулары ағымының 88 %-ін ... ... ... ... ... мен өсімдіктер әлеміне бай. Мұнда жануарлардың
2 мыңға жуық түрі ( оның ішінде ... 1069, ... ... ... 325) тіршілік етеді. Теңіз фаунасының негізін эндемик
жануарлар ( шаянтәрізділердің 60%-і, моллюскілердің 80%-і, ... ... ) ... ... ... ... қоры 2,9 млн. ... болса, оның 40%-і
Солтүстік Каспий бөлігінің үлесіне тиеді.
Солтүстік Шығыс Каспий аумағында құстардың 278 түрі ... ... ... және ... ... ...... өте сирек
кездесетін қалбағай, қарабай, сары құтан, бұйра бірқазан, т.б бар.
Каспий ойпатында өсімдіктің 88 тұқымдас, 371 ... ... 945 ... ... ... 357 түрі ... сатыдағы өсімдіктерге жатады, 6 ... ... ...... ... ... және оларды шешудің қазіргі жағдайы.
Каспийдің бір ерекшелігі- адам әрекетіне жиі ... ... ... оның ... тұрақсыздығы. Сондықтан да теңіз
деңгейін болжау, өзгерістері біркелкі емес және ... ... ... ... экстраполяция тәсілімен алынатын және ... ... ... ... және ... ... негізделген.
Көмірсутекпен ластану көздері- су тұрақтар, кеме шаруашылығы және мұнай
шығару кешені. Бірақ, ... ... ... ... ... жел ... әсерінен туындаған төгілу, бұрғылау және мұнайды
тасымалдау кезіндегі авариялық жайылымдарға байланысты ластану өсіп келеді.
Жоғарыда ... бұл ... ... ... ... ... көтерілуіне және жағалаулық теңіз экожүйесінің антропогенді
әсерге ұшырауына байланысты болады.
Каспий теңізінің бірде көтеріліп, ... ... ... ... ... ... ... бойынша 1820-1930 жылдар
аралығында Каспий теңізінің су деңгейі көтерілген. Оның ... ... ... және ... ... байланыстыруға болады.
Еділ өзені теңізге құятын барлық судың 80%-ін құрайды. ... ... ... Еділ ... ... ... ... Соңғы жылдары теңізден
Қарабұғазкөл шығанағын бірде бөліп, бірде қосу адам баласының ... ... ... еді. Осы ... бәрі ... ... қалыптасқан табиғи тепе-теңдігін бұзған адамның теріс іс-әрекеттері
ретінде қабылданды. Теңіз ... ... ... ... заңдылығы
екенін адам баласы кейін ... ... ... жылдардағы теңіз
деңгейінің төмен түсуін антропогендік факторларға жатқызады. Оның ... бар еді. ... осы ... ... ... су ... Еділден 12%-
ға, Жайықтан 24%-ға, ал Теректен 60%-ға ... Осы ... ... суы ... тежеу мақсатымен 1980 жылдары Қарабұғазкөлді
теңізден бөлу үшін ұзындығы 100 метр ... ... ... ... ... суы ... 3-ақ жылдың ішінде кеуіп кетіп, айналасына теңіз тұзы
аралас шаң-тозаңдар тарады. Әсіресе, теңіздің түбінен тұз ... ... ... ... ... ... Өйткені Қарабұғазкөл елімізде
тұз өндіретін бірден-бір ірі Қарабұғазсульфат комбинатымен ... ... 1978 ... ... ... ... ... көтеріле бастады. Ғасырдың
аяғында оның деңгейі 3 метрге жуық көтерілді.
Ғалымдардың болжамы ... ... ... ... жағалаулық
сызықтың 2400-2700 км. Ұзарып, су астында қалған жерлерге тағы да ... ... ... ... ... қалу ... әсіресе Каспийдің Солтүстік және Солтүстік-Шығыс
жағалауындағы мұнай кен орындарына төніп отыр. Су астында қалу қаупі ... кен ... 32-сі ... ал 11-і ... ... ... ... астам мұнай бұрғылары, ондағы мұнай қоймалары,
6 мұнай-газ кешені, жүздеген елді мекендер ... ... ... су ... ... ... ... заттар мен мұнай теңіз
суына араласып, оның аймағы 300 мың гектарға жетті. Кейінгі жылдары теңіз
суының ... ... ... ... ... ... ... оның маңындағы мемлекеттерге көптеген
проблемалар туғызып отыр. Оның ... ... ... су ... көтерілуі теңіз жағалауындағы ... ... ... ... мен жануарлардың мекенін басып
қалды. Суға ... үшін ... ... жағалаудың фаунвсы мен
флорасына зор шығын келтірді. Балықтардың уылдырық шашу аясы мен ... салу ... ... ... ... кету ... ... теңіз деңгейінің көтерілуі судың, ауа мен ... одан әрі ... ... ... ... ... ... 1980 жылдан бастап күшейе түсті. Су құрамында пестицид және ауыр
металдардың ... ... ... бағалы балықтар, теңіз мысығы, құстардың
жаппай ауруларға ұшырап, қырылып қалу ... ... ... ... ... ... аулау 40%-ға азайды.
Үшіншіден, су деңгейінің көтерілуі теңіз жағалауындағы ... ... ... ... ... ... орындарын, балық комбинаттарын,
елді мекендерді су басып, орасан зор ... ... ... ... ... шетелдік инвесторларды тарту Каспий теңізінің
экологиясын одан әрі ... ... ... ... ... ... ілеспе газдардың көтерілуі аймақтың ауа ағынында зиянды газдар
үлесін көбейтіп отыр.
Каспий ... ... ... мұнай-газ өндіру және мұнай өңдеу
кешендерінің дамуына байланысты Қазақстанның ... ... ... ... ... және ... жағдай. Каспий- әлемдегі
шаруашылық маңызы зор ең ірі тұйық су алабы. Жыл ... ... ... ... ... ... 0,5-1 м-ге дейін ауытқып
отырады. ... ж. ... ... жұмыстарының нәтижесінде Каспий
теңізінің су ... ... ... ... 1930 және 1980-90 ... ... ... анықталған. 1929-41 ж. су деңгейі 2 ... 1977 жылы бұл ... ең ... абсолютті мөлшеріне (-29,01 м)
жетті. 1978-95 ж. су ... 2,35 м-ге ... ... ... ... -26,66 м ... деңгейінің тұрақсыздығы- климаттың өзгеруінен теңіз ... ... ... ... ... ... ... 0-12%.
Су алу зонасындағы жартылай суда тұрған качалкалар тозған құбырлармен
мұнай айдауда. Мартышенский, ... ... және ... кен ... теңіз және тежеме көтермелі грунт сулары жартылай
алып жатыр. Оларды толық су ... ... ... ... жергілікті
материалдардан ( құм, саз, т.б ) жасалған, ... ... ... ... ... жиі ... бөгеттермен қорғауда.
Шығыс Көкарна, Тажығалы, Прибрежный, Пустынная, Морское кен ... су ... ... көздері- су тұрақтар, кеме шаруашылығы және мұнай
шығару кешені. Қазірдің өзінде, көмірсутекпен ластану деңгейінің ... ... ... ... ... ... онда оның
концентрациясы шекті ауалы концентрациядан артық ( 0,05 мг/л) .
Каспий теңізі- ... ... ... маңызды су айдыны. Бекіре
тәрізділердің 90%-і осында ауланады. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... өзендерге салынған бөгеттер,
судың радиациялықжәне химиялық жолмен ластануы және ... ... етек алуы ... ... ... ... ... қортпа,
пілмайдың жылдан- жылға саны кеміп бара жатыр.
Каспий итбалығы- тек қана ... ... ғана ... ... 1920 жылы 1 ... ... ... 120 мыңы ауланған болса,
1980 жылдың аяғында 360-450 ... ... ... ... – 27 ... ... 13,8 мыңы, 1996 жылы- 8 мыңы ауланған. 2000 жылдың ... ... ... ... 15 мыңы қырылды. Каспий итбалығының жаппай
қырылуы- Каспийдің солтүстік ... ... ... ... ... ... ... иммунитетінің
төмендеуін көрсетеді.
Солтүстік Каспий жағалауының әсем табиғатына, оның ... ... ... ... ... ластануы үлкен қауіп төндіруде.
Атмосфераның ластануына мұнай- газ ... және оны ... ... әсер ... ... 1998 жылы ... ... бойынша
атмосфераға 135,1 мың тонна зиянды заттар (оның ішінде 132,8 мың ... ... ... 2,3 мың ... қатты заттар) шығарылған. Бұл улы заттарды
атмосфераға, негізінен, ескі технологиялық жабдықтармен ... ... ... ұңғымасы шығарады.
Мұнай кәсіпшілігінің ең басты экологиялық проблемасы- ... ... ... ... ... 800 млн.3 газ ауада ... ( 2001 ). ... ... ... ... өңдеу кезінде мұнай мен қалдық сулардың топырақ
пен грунтқа төгілуі оларды ластайды. Солтүстік ... ... ... ... ... ... 194 мың га жерді алып ... ... ... 1 млн. ... ... (2001) . Теңіз деңгейінің
көтерілуіне және мұнайдың ... ... ... ... ... ... ... қалдықтары, фенол, хлорлы ... ... ... ауыр металдардың мөлшері рұқсат етілген шектен
бірнеше есе жоғары екені анықталды. Судағы мұнай ... ең ... ... ... байқалады. Теңіз жағалауының мұнай
және мұнай өнімдерімен, улы газдармен ... ... мен ... ... ... ... мен өсімдіктердің жаппай жойылуына әкелуде. Теңіз
түбіндегі шөгінділердің мұнай өнімдерімен ластануыбентостық тіршілік ететін
организмдер мен ... ... су ... мен ... да
зиянын тигізуде. Мысалы, 1900 жылмен салыстырғанда ... ... ... 3 ... яғни 500-600 мың ... 180 мың тоннаға дейін азайды.
Теңіз суын ең қауіпті ластаушы заттың ... ... ауыр ... ... мырыш, барий ). Судағы мыс пен мырыштың мөлшері 20 ... ( ... ... 2 есе ... ... облысы жерінің ластануын ерекше атап өту керек. Ол, негізінен,
мұнай мен газ өндіру ... ... және ... ... 57600,0 ... жеткен, оның ішінде 2,2 мың тоннасы- улы, ал 83,1 мың тоннасы-
радиоактивті ... және ... ... ... ... жылдық көлемі- 320057,1 тонна. Мұнай өндіруші
аймақтарда мазутталған жерлер ауданы шамамен 185,2 мың ... ... ... ... орны бар, ғажайып табиғи су қоймасы- Каспий,
қазіргі ... ... 5 ... ... ... ... көзі ... анық. Еліміз үшін әлемдік аренадағы Қазақстанның иемденіп отырған
құрметті орынның кепілі де осы Каспий емес ... ... ... мен оның жағалауы Қазақстан үшін тек қана мұнай
долларының көзі емес, сонымен ... ... апат ... Бұл ... ... де ... отырған мәселесі. Бұған дәлел: ... ... ... шешуге бағытталған түрлі бағдарламалар
мен алға қойылған мақсаттар. ... ... ... ... ... біріге отырып, Каспий теңізінің ... ... ең ... ... қарастыру. Теңіз экожүйесінде
туындап отырған проблемаларды саралап және баға бере отырып, экологиялық
апаттарға жол ... және оны тез ... ... ... қойылды.
Каспий теңізінің экологиялық жағдайларына орай ұйымдастырылатын ... 5 ... бас ... да ... бұл ... ... бей – ... бір дәлелі.
Каспий теңізінің экологиялық ахуалын жақсартуға байланысты істелген де,
істеліп жатқан да игі істер аз ... Олар ... ... ... ... ... ... атап өтсек:
Каспий ГАЖ құрылымы құрылып, оның ... ... ГАЖ ... ... ... әдістеріне негізделген көп қолданбалы, икемді,
жүйеге сүйенген негізгі ядролық алғашқы моделі құрылды. Оның ... ... ... ... одан әрі даму ... ... Каспий ГАЖ- де технологиялық тізбекке қиын математикалық модельдер
қосуды, нақты ... және ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар.
Осылардың ішінде мына мониторингтер бар:
- Солтүстік Каспий жағалауындағы су қайту- көтерілу құбылысы
нәтижесіндегі жағалау ... ... ... өріс пен ... асты рельефін карталаудағы
Каспий теңізінің жылулық режимі.
Бұл игі істер адам баласының дүние жүзілік маңызы бар ... ... ... қалу ... тек ... ... ГАЖ
технологияны экономикалық модельдеу, әлеуметтік және демографиялық
процестерді анализдеу, ... ... ... ... ... шешілетініне сенімдіміз.
Қорытындылай келе, Каспий теңізінен түсетін басты пайданың көзі- мұнай
екені баршамызға белгілі. ... ... ... ... деп ... ... ... қарағанда , бүгінгі таңдағы
есеп бойынша, Каспий теңізі аймағындағы мұнай қоры 18-34 млрд ... ... яғни ... ... 3, 4%- ін ғана құрайды ... ... 6-9 ... ... 80- жылдардан бергі игеріліп жатқан Теңіз
кенішінде ғана екен. Сонымен қатар, ... ауа ... ... ... ... ... ... экономикасының өркендеуінің
басты кепілі болып отырған мұнай, ертеңгі күнде таусылып ... ... ... ... ... ... ... болған мұнай баршамыздың
Каспий теңізінің экологиялық проблемаларына көзімізді жауып, тек ... ... ... ... екенін де жасырудың қажеті
болмас.Бірақ, қазіргі ... қара ... ... ... ... ... 30 жыл өтіп ... қоры таусылғаннан кейін орны толмас
үлкен ... апат ... ... кім ... бере
алады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Газета “Капитал” 2006 ж. 9 ақпан.
2. “Экология” А.Ж.Ақбасова, Г.А.Саинова. ... ... ... 10. ... В.В, ... ... ... Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. Алматы 2002.
5. “Экология және табиғатты тиімді ... ... ... ... ... “Түркістан” газеті 21 наурыз 2002 жыл №12
7. “Каспий қайраңы” С.Е.Әжіғали. Алматы 2000.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Каспий аймағының экологиялық мәселелері және себептері66 бет
Каспий экологиясы туралы14 бет
Коммерциялық банктердің активті операцияларын басқару әдістері және несиелік саясатын талдау37 бет
Коммерциялық банктердің несиелік қызметі: талдау және даму болашағы. «Каспий банк» АҚ негізінде75 бет
Қазақстан Республикасының банк жүйесінде бөлшек банкингтің теориялық негіздері72 бет
Қазақстанның экологиялық проблемалары. Экологиялық мәселелерді шешу жолдары41 бет
Қоршаған ортаның радиоактивті ластанудың көздері3 бет
Алгоритмнің күрделілігін есептеуге қолдалынатын тәсілдер21 бет
Анықталмаған теңдеулерді шешудің жаңа әдістері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь