Ағарту ісінің басты бағыттары

Жоспар:

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
1. Ағарту ісінің басты бағыттары.
2. Абай Құнанбайұлы
3. Шоқан Уәлихановтың

IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Ағарту ісінің басты бағыттары, орталықтары. 1867-1868 жылдардағы әкімшілік-аумақтық реформалар біртіндеп қарқын ала бастаған коғамдың козғалыс Ресей империясының алшақ жатқан аудандарында да ағарту ісінің дамуына әсерін тигізді.
XIX ғасырдың 60-70-жылдарынан ұйымдастырыла бастаған ғылыми коғамдар, көпшілікке арналған кітапханалар, ағарту ісінің жолға қойылуы коғамдың өмірдің жандануын тездетті, оған әсерін тигізді.
Облыстық орталықтарда ашыла бастаған халыққа хат таныту қоғамдары да көп ұлтты қазақ өлкесіндегі тұңғыш мектептердің кызметіне жаңа бағыт берді. 1868 жылы кұрылған Түркістан статистикалық комитеті, 1878 жылы ұйымдастырылған Семей облыстық және кейінгі жылдары бірінен кейін бірі жұмысын жолға койған басқа да ғылыми ағартушылық мекемелер қазақ және өлкені қоныстанған басқа да ұлттар арасында ғылым мен білімнің, сауаттылықтың негіздерін таратуда белгілі рөл атқарды.
Қазақстанды зерттеуде, бірқатар еңбектер жариялауда пәрменді рөл атқарған орыс географиялык коғамының Түркістан, Батыс Сібір бөлімдері, кейіннен ашылған Семей бөлімшесі қазақ жерінде ғылыми экспедициялар ұйымдастырды. Абай Құнанбаңүлы Семей облыстык статистикалық комитетінің белді мүшелерінің бірі болғаны жұртшылыққа мәлім. 1883 жылы Семейде қоғамдық кітапхана ашылды. Алғашында кітап қоры 260 томнан ғана тұрған бұл кітапхана жылдан-жылға өсе бастады, кейіннен коғамдық өмірдің бір орталығына айналды.
Осы қалаға жер аударылған А.Д.Блек, Е.П.Михаэлис, А.В.Леонтьев, Н.И.Долгополов, П.Лобановский, С.С.Гросс және де жергілікті халықтың өкілдері, соның ішінде Абай Құнанбайұлы кітапханаға құнды басылымдарды жинауға ат салысты. Кейіннен Ресейдің әр түкпірлерінен осы кітапханаға көптеген журналдар, әр ғылым салаларынан кітаптар келіп түсе бастады.
Ақысыз пайдаланатын қоғамдық кітапханалар Торғайда, Орынборда. ашылды. 1876 жылы Ташкеңтте ұйымдастырылған халыктың сауатын кетеруді басты мақсат еткен арнайы комиссия да жергілікті тұрғындар ара-сында бірқатар ізгі өзгерістерді жүзеге асырды. XIX ғасырдың II жартысында өлкеде әр түрлі мектептердің ашылуына әсер еткен басты фактор, тек ағартушылық ғылыми мекемелер мен кітапханалар болып қойған жок. Патша үкіметінің отаршылдық баскару жүйесіне тілмаштарды даярлау қажеттілігі шаруашылық және шенеунік әкімшілік мұқтаждығына қызметкерлердің жетіспеуі, аралас орыс-қазақ мектептерін жылдан-жылға көбейтуді қажет етті.
1861 жылы Троицк қаласында, Торғай маңайындағы Орынбор бекінісінде, Қазалыдағы №1 фортта ашылған орыс-қазақ мектептері қазақ жастарын қамтуға тырысқан осындай типтегі оқу орындары болды. Алайда жеке бекіністерде ұйымдастырылған қазақ мектептерінің материалдық жағынан қамтамасыз етілуі, ондағы оқушыларға білім беру дәрежесі өмір талабына сай келмеді. Қазалы және Перовскідегі мектептер кейіннен қалалық училищелер болып қайта құрылды. Онда Қазанда, Петербургте білім алған ұстаздар сабак берді.
Қазакстанда халыққа білім берудің басты бағыттары Орал, Семей, Торғай, Ақмола және Сырдария, Жетісу облыстарын басқару туралы "Уақытша Ережеде" айқындалды.
Ағарту ісін дамыту үшін қазақтарға өз еріктерімен қаржы жинауға құқық берілді.
Ал мұсылман дін өкілдері қазақ ауылдарында мешіт жанында мектептер ашу үшін уездік баскармадаң ерекше рұқсат алуы қажет болды. Ал осы молдалардың өтінішімең ашылған мектептердің негізгі шығының өтейтін де қазақ шаруалары еді. Қазақ шаруаларының шамалы бөлігі ғана ақы төлеп, қазақ станицаларындағы, орыс қыстактарындағы мектептерге балаларын оқуға беруге рұқсат алды. Алайда қазақ жастарын орыс мектептерінде оқытудағы патша өкіметінің мақсаты тек балалардың сауатын ашу ғана емес, сонымен қатар оларды отаршылдық пиғылда тәрбиелеу еді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Ч. Мусин «Қазақстан тарихы», Алматы 2005.
2. Ж. Қасымбаев «Қазақстан тарихы», Алматы 2004.
3.Н. Мыңжан «Қазақстаның қысқаша тарихы»
4. Қазақстан тарихы очерктер.
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Ағарту ісінің ... ... Абай ... ... ... Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ХАЛЫҚ АҒАРТУ ІСІ
Ағарту ісінің басты бағыттары, ... ... ... ... ... қарқын ала бастаған коғамдың
козғалыс Ресей империясының ... ... ... да ... ... ... ... ғасырдың 60-70-жылдарынан ұйымдастырыла бастаған ғылыми коғамдар,
көпшілікке арналған кітапханалар, ағарту ісінің жолға қойылуы ... ... ... оған әсерін тигізді.
Облыстық орталықтарда ашыла бастаған халыққа хат таныту қоғамдары да
көп ұлтты ... ... ... ... ... жаңа ... берді.
1868 жылы кұрылған ... ... ... 1878 ... ... облыстық және кейінгі жылдары ... ... ... ... койған басқа да ғылыми ағартушылық мекемелер қазақ ... ... ... да ... арасында ғылым мен білімнің,
сауаттылықтың негіздерін таратуда белгілі рөл ... ... ... ... жариялауда пәрменді рөл
атқарған орыс географиялык коғамының Түркістан, Батыс Сібір ... ... ... ... қазақ жерінде ғылыми экспедициялар
ұйымдастырды. Абай Құнанбаңүлы Семей облыстык статистикалық ... ... бірі ... жұртшылыққа мәлім. 1883 жылы Семейде
қоғамдық кітапхана ашылды. Алғашында кітап қоры 260 томнан ғана ... ... ... өсе бастады, кейіннен ... ... ... ... қалаға жер аударылған А.Д.Блек, Е.П.Михаэлис, А.В.Леонтьев,
Н.И.Долгополов, П.Лобановский, ... және де ... ... соның ішінде Абай Құнанбайұлы кітапханаға құнды басылымдарды
жинауға ат салысты. Кейіннен Ресейдің әр ... осы ... ... әр ... ... ... ... түсе бастады.
Ақысыз пайдаланатын қоғамдық кітапханалар Торғайда, Орынборда. ашылды.
1876 жылы Ташкеңтте ұйымдастырылған халыктың сауатын кетеруді басты мақсат
еткен ... ... да ... ... ... ... ... жүзеге асырды. XIX ғасырдың II жартысында өлкеде әр ... ... әсер ... ... ... тек ағартушылық ғылыми
мекемелер мен кітапханалар болып қойған жок. Патша ... ... ... ... ... қажеттілігі шаруашылық және шенеунік
әкімшілік мұқтаждығына қызметкерлердің жетіспеуі, аралас ... ... ... ... ... жылы ... ... Торғай маңайындағы Орынбор бекінісінде,
Қазалыдағы №1 фортта ашылған орыс-қазақ мектептері ... ... ... осындай типтегі оқу орындары болды. Алайда жеке бекіністерде
ұйымдастырылған қазақ ... ... ... ... ... ... білім беру дәрежесі өмір талабына сай ... ... ... ... ... ... училищелер болып қайта
құрылды. Онда ... ... ... ... ұстаздар сабак берді.
Қазакстанда халыққа білім берудің басты бағыттары Орал, ... ... және ... ... облыстарын басқару туралы "Уақытша Ережеде"
айқындалды.
Ағарту ісін дамыту үшін ... өз ... ... ... ... ... дін өкілдері қазақ ауылдарында мешіт жанында мектептер ашу
үшін уездік баскармадаң ерекше рұқсат алуы қажет болды. Ал осы ... ... ... ... шығының өтейтін де қазақ шаруалары
еді. Қазақ шаруаларының ... ... ғана ақы ... ... орыс ... ... балаларын оқуға беруге
рұқсат алды. Алайда ... ... орыс ... ... патша
өкіметінің мақсаты тек балалардың сауатын ашу ғана емес, сонымен қатар
оларды ... ... ... ... ... қазақ жастарының білім алуына мейлінше кедергі
жасауы патша өкіметінің Орта Азия мен Қазақстанда ислам ... ... бір ... еді. ... ... ... ... "Ресейдің шығыс белігінде мұсылмандықпен күресу жөніндегі ... ... ... шек ... ... ... ... саясаттың
бір бағыты.
1879 жылы желтоқсанның 11-і күні сол Н. ... ... ... ... ... ... Торғай облыстарында
сауаттылық дәрежесін көтеру мәселесін айта келе, қазақ ... ... ... ... оқу ... ... да қажет деп тапты. ... ... ... ... іс ... ... ... тағайындау ұсьшылған еді. Тұнғыш қазақ мұғалімдік мектебі ... ... ... Орск қаласында ашылды. Оған Торғай ... ... ... ... ... ... Бұл маңызды іс оқытушылар дайындауды тездетті.
Ағарту ісінің құрылымы. XIX ғасырдың аяғында Қазақстанда ағарту ісінің
төмендегідей жүйесі ... ... оқу ... ... ... гимназиялар, орыс-қазақ аралас ... ... ... ... ... Орта оқу орындары: реалдық
училищелер, қыздар мен ер балалар гимназиялары. Сонымен қатар ... орта буын оқу ... ... ... ... оқу орындары: қазақтың мұғалім ... ... ... ... ... ... ... кәсіпшілігіне шәкірттер даярлайтын ... ... ... ... ... теңізде жүзу ісін үйрететін
мектеп, т. б. әр ... ... ... бар оқу ... ашылды. Оқу
ісінің ұйымдастырылу сапасына қарай 1872 жылы Омбыда, 1879 жылы ... ... ... да ... орта оқу ... жүйесінің бір
бөлігі еді.
XIX ғасырдың соңына ... ... екі ... ... ер ... екі жеті сыныпты қыздар гимназиясы, Верный ... ... ... гимназия, Оралда реалдық училищенің 6, 7 және 8 ... ... ... Семейде 4 сыныпты ерлер, 5 сыныпты қыздар гимназиясы
ашылды. Сонымен қатар ... ... ... мектептері, жексенбілік
сауат ашатын мектептер де болды.
Патша өкіметінің кедергі жасауына қарамастан, мұсылмандық ... ... ... ... ... ... ... белгілі рөл
атқарды. Пантюркизм мен панисламизмнің орын тебуіне қарсы күрес дегенді
желеу еткен облыстың ... осы ... ... ... ... ... әрдайым қуғындап, ... ... алып ... 1870 жылы ... айының 26-ында қабылданған
үкіметтің "бұратана" халықтар ... ... ашу ... ... ... ... ашылған мектептерде орыс тілін ... деп ... ... ... ... қалыптасқан мектептерде білім беру
жүйесі (кейбір өзіндік ерекшеліктеріне қарамай) жалпы Ресейлік ағарту ісіне
мейлінше ... еді және әр ... ... ... ... империяның орталық
аудандарындағы білім беруді ұлттық аймақтарға таратуға ... ... ... және Орал ... ... және ... тілдерде білім
беретін оқу орындары Орынбор оқу округіне бағындырылды. Ақмола және Семей
облыстарындағы оқу ... ... ... оқу ... ... Әр ... оқу орындарындағы өзгерістерді ретке келтіріп отыру кеңсесі Томск
қаласындағы шенеуніктерге бағындырылды. Сырдария және Жетісу ... ... ... ... ... ... Шыңжаңнан Жетісуға ойысқан ұйғырлар мен дүнгендер санының
біртіндеп өсуі, Оңтүстік Қазақстан өңірінде ... ... ... ... орыс - "түземдік" мектептердің кебірек ашылуына
әсер етті. Осыған байланысты өзіндік ерекшеліктері бар әр ... ... оқу ісін ... қою ... ... ... ... араб
таңбаларын дамытудың қажет екенін көрсетті.
Шығыс Қазақстанда түсті металлургия өндірісінің, Батыс ... ... ... ... ... ... ... аудандарында көмір
өндірісінің дамуы осы бай өлкені игеретін білімді инженер-техник ... күн ... ... ... Қазақстанда түрлі шаруашылық
салаларында мамандар даярлайтын бірде-бір арнайы техникалық оқу ... ... ... ... ағарту ісін артқа тартқан бір
кедергі болды. Мектептерде оқу ісін ... ... ... ... ... тұрғындар есебінен жиналатын. XIX ғасырдың аяғында
Қазақстанда ағарту ісінде жан ... ... ... Ресейдің Орталык
аудандарымен төмен еді: жан басына Торғай
облысында -19,5, Орал облысында - 16,2, ... ... - 9,7, ... ... -7, Жетісу облысында - 5,5 тиыннан
аспады.
Қазақстанда ... ... ... кедергі болған негізгі себеп -
оқу орындарының барлық буындарында дерлік білімді ұстаздардың жетіспеуі.
Томскінің, Қазанның, ... т.б. ірі ... ... ... ... ... Қазақстандағы ауыр материалдық және тұрмыстык
жағдайға төзбей, қайтып ... ... ... оқу ... олқылықтар, оқу құралдарының, кітаптардың жетіспеуі де
халық ағарту ісінің қарқындап дамуына ... ... ... ... жж.) - ... халкының жазба әдебиетінің
негізін салушы, ой-шыл, ұлы акын. Абай (Ибрагим) 1845 жылы Семей ... ... ... келді. Алғашында Абай өз ... ... ... алды. Кейін ауқатты Құнанбай баласын Семейдегі Ахмет Ризаның
медресесіне оқуға берді. Медреседе ол ... ... көп ... ... мектебіне барып жүрді. Мектепте жүрген шағында өзі де ақындық талабын
байқата бастады. ... ел ... ... ... да ... ... атақты
аға сұлтан Құңанбай Абайдың қаладағы оқуын аяқтатпады. Ру тартыстарынан көп
нәрсені байқаған онын ... ... ... өмір ... ... бірыңғай қалыптаспады. Алайда ол әкесін ерекше құрметтеді.
Ақынның маңайына топтаскандар ірі ру басылары, ... ... ... ... шыққан талантты қазақ жастары
еді. Семейде кездескен, кейінгі жылдары байланысы ... орыс ... ... де ... жан-жакты ыкпал ... ... ... Семейде айдауда болған ... ... ... ... ... тағы басқалар оның ақындық
шығармашылығының демократиялық бағытта ... ... ... да ... дара биліктен орыс халкын айыра білді. ... ... ... Абай орыс ... ... ... ... демократиялық мәдениетінің көрнекті ... ... ... Лев ... және ... да ойшыл
ақын-жазушылардың шығармашылығына бас иді.
Тек ұлы ақын ғана емес, ... ... ... ... кең ... ... Абай Пушкиннің "Евгений Онегинінен" өзі аударған ... ... ... ... ... толысқан Ақылбай, Кәкітай, ақынның
кіші ұлы Мағауия да орыс халкының мәдениетіне терең көңіл қойып, өздері ... ... ... ... да ... ... орыс мектептерінен білім алды.
Ұлы Әбдірахман ... ... ... ... ... ... дүние салды.
Патша әкімшілігі халық арасында жоғары беделге ие болған ақынның халық
мүддесін ... ... ... ... ... ... ақын
шығармашылығына губернатордың қысым жасауы да осыған ... ... ... ... қазақ даласына кең тарады. Алайда ... ... ... ... ... оның ... ... коюға
әрекеттенді. Ұлы ойшылды күндеп, ... ... ... ... де ... Әбдірахманның (1895 ж.), одан кейінгі сүйікті баласы
Мағауияның (1904 ж.) құрт ... ... ... ... науқасқа шалдыктырды.
1904 жылы ұлы ақынның өзі ... ... Абай ... өз ... ... еді. Абай ... ... пәлсапалық ойлы мазмұны -
ұрпактарға қалған өшпес мұра.
Шоқан Уәлихановтың (1835 -1865 жж.) шын ... - ... ... ... ... аты. 1835 жылы ... ... Құсмұрын
бекінісінде туған. Ол балалык шағын әуелі Құсмұрында, содан кейін өзінің
атамекені Сырымбетте өткізген. Сырымбет - ... ... ... ... сұлу өңір. Болашақ ғалым бойындағы рухани қасиеттердің
басты ... ... ... ... бастады.
Ерте есейген Шоқан өз ... ... ... ... сияқты
тұжырымдайтын. Оның жетіле беруіне, сана-сезімінің ерте ... ... ... ... болды. Батыс Сібір генерал-губернаторының жанында
төтенше ... ... ... қызметін атқарып жүрген Шокан сүйікті
әжесі жөнінде суық хабарды алған бойда Сырымбетке арнайы келіп, ... ... оны ... ... ... ... жас ... ғылымға ден коюына әкесінің алдыңғы қатарлы орыс
зиялылары өкілдермен тығыз байланыста болуы да үлкен әсер ... ... ... А. И. ... ... және ... ... С.Сотников, сонымен қатар Н. Ф. Костылецкий, Т.
Сейфуллин сияқты білімді адамдар Шыңғыстың аулында талай рет ... ... ... күзінде он екі жасар Шоқан туған елінен тұңғыш рет сапар
шегіп, әкесімен ... ... ... ... орыс ... ... сол кездегі ең алдыңғы қатарлы оқу орнына - ... ... ... ... ... ... әділ ... бойынша, ол - "ағарту
ісі мен патриотизмнің ордасы" еді.
Белинский мен Герценнің азаттықка шақырған идеялары ... ... ... ... ... корпусына да жетеді. Жан-жақты әрі терең білім беретін
кадет ... ... ... барынша көңіл белініп, ... ... ... мен ... ... алына бастады. Қазақ халқының
тарихына да көңіл бөлінді. Шоқанның көрнекті орыс ғалымы ... ... ... ... ... ... ғылымға
деген бағытын дұрыс анықтауына себепші болды.
Пушкин мен Лермонтовтың поэзиясы Шоканға да әсер ... ... ... жас ... жатқа біліп, сол кездегі Батыс Еуропа
жазушыларының шығармаларымен таныс болды. ... ақын ... ... ... ... ... жоғары бағалаған. 1853 жылы кадет корпусын он сегіз жасында
бітірген Шоқан корнет ... ... ... ие болды. Батыс және ... ... ... ... ... Шоқан шығармашылық еңбек етуді
аңсады. 1855 жылы ол генерал Г.Х.Гасфорттың әкспедициясына ... ... мен ... ... аралады, Іле Алатауы өңірінде болды.
Шоқан тарихи аңыздарды, өлеңдерді жинай жүрді. 1856 жылы ... ... ... ... және ... ... Кей маршрут-тарда ол ... ... ... ... ... болып, достығы жалғаса түсті. 1856 ... ... ... ... ... Ол ... екі арадағы сауда байланысын
жақсартуға үлесін қосып, Қытай ұлықтарымен келіссез ... 1857 ... ... ... ... ... ... сын қадамы болды. Қырғыздардың "Манас" атты ... ... ... ... өзін ... әйгілі еткен Қашқар саяхатына барып қайтты. Марко
Поло мен жиһанкез Гоестен кейін бұл елге ... ... ... - ... ... ... (1859 - 1861) Шоқан өміріндегі ең бір
қызықты кезең болды. Орыстың озат ... ... ... ... ... талантын танытты. Шоқан Шығысты зерттеушілер В. ... В. П. ... В. В. ... ... ... ... ... орыс елшісі И.Захаровпен,
сыншы Н.Н.Страховпен, ақындар А.Н.Майковпен, Я.П.Полонскиймен және ... ... ... ... өкілдерімен байланысын үзбеді.
Шоқанның достары қатарында аса көрнекті орыс жазушысы Ф.М.Дос-тоевский ... ... рет 1854 жылы ... ... кейіннен Семейде жалғаскан бұл
достық - ғалым өміріндегі ірі оқиға. Бұл достық Петербургте де үзілмеді.
1861 ... ... дара ... қарсы күрестен соң бұрынғы бағытынан
ауа бастаған өз досынық ... ... сын ... ... ... ... ... ғалым Уәлиханов ауруға шалдығып, аулына
қайтады. Ағайын-туысымен келісе алмаған Шоқан қайтадан Омбыға ... сот ... ... мәселелерді шешуге ат салысты. 1864 жылы
Шоқан Уәлиханов генерал М.Г.Черняевтің әскери ... ... ... ... ... қимылдарға қатысады. Алайда генералдың
әділетсіздігіне мейлінше налыған Шокан 1864 жылдың ... ... ... ... ... офицерлермен бірге Верныйға қайтады.
"Русский инвалид" газетінін 1865 жылғы 51 санында көрнекті жас қазақ
ғалымының Қытайдағы дүнгендер көтерілісі ... ... ... ... ... сәуір айында Шоқан Уәлиханов ... Емел ... ... ... ... ауданы) етегінде Көшен тоғаны деген жерде албан
руының аға сұлтаны Тезектің аулында ... ... ... ... Ч. Мусин «Қазақстан тарихы», Алматы 2005.
2. Ж. Қасымбаев «Қазақстан тарихы», Алматы 2004.
3.Н. Мыңжан «Қазақстаның қысқаша тарихы»
4. Қазақстан тарихы ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1917-1941 ж.ж.кеңес мектебі мен педагогикасы15 бет
1920-1930 жж Қазақстан мәдениеті8 бет
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Б. адамбаев - фольклортанушы4 бет
В.Г. Белинский мен А.И. Герценнің педагогикалық теориясы6 бет
Жаппай сауатсыздықты жою және халыққа білім беру14 бет
М. В. Ломоносов пен А. Н. Радищевтің педагогикалық ой-пікірлері8 бет
Мектеп бағдарламасы шеңберінде аспаптық музыканы қолданудың әдіс-тәсілдері48 бет
Н. Г. Чернышевский мен Н. А. Добролюбовтың педагогикалық теориясы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь